Kinh Sáu Sáu — Tổng Hợp

02. Kinh Sáu Sáu Lần 3 — Tiến Trình Ngũ Uẩn Qua 15 Hạng Chúng Sanh

Sáu căn: Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân và óc (Ý căn) Sáu trần: Sắc, Thinh, Hương, Vị, Xúc, Pháp Sáu thức: Nhãn, Nhĩ, Tỷ, Thiệt, Thân, Ý ( Sáu căn, sáu trần, sáu thức là 18 giới đều là trần hay còn gọi là vi trần, là mờ mờ, là hỗn độn) Sáu trần là địa ngục vô gián tức là chưa có cái biết, chưa có sự sống. Chúng ta đi sâu cho nó rõ, tức là trơ lỳ thôi, không có sự sống mà cũng chẳng có cái biết.

Rồi tới mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, óc thì chưa có cái biết mà lại có sự sống. Có sự sống như đất nó có màu mỡ, đất chết thuộc về sắc, thinh, hương, vị, xúc. Ở đây chúng ta thấy Sắc trần cũng như cái nhà này, cái bình, đôi dép nó thuộc về địa ngục vô gián tức là không có cái biết, mà lại không có sự sống mà chỉ mòn lần, rồi chết thôi.

Chúng ta thấy cái răng của chúng ta cũng vậy. Khi lấy hết chỉ máu thì nó thuộc trần tức là bụi bậm đấy. Còn chỉ máu nó thuộc về căn, nó có sự sống, nhưng nó không phải là chỗ phát hiện cảm giác. Chúng ta thường lầm tưởng nhức cái răng. Sự thật là không có nhức cái răng mà nhức chỉ máu. Nhưng mà chỉ máu cũng không có nhức, mà chính chỉ máu sưng cảm giác nhức mới mượn cái chỉ máu sưng để phát hiện cảm giác nhức nhối. Duy thức chúng phải rành, biết cái nào chánh, cái nào phụ, như vậy để không lọt vào ngũ ấm ma.

Tới xác thân cũng vậy. Khi cái da của tôi, khi dây thần kinh xúc giác còn thì nó thuộc về căn tức là có sự sống. Nhưng mà khi dây thần kinh xúc giác đứt nửa thân mình rồi thì bên đó gọi là trần tức là không có sự sống nữa, nó không có cảm giác cũng không có sự sống. Nhưng mà cái da không phải là cảm giác mà chính dây thần kinh xúc giác mới là cảm giác. Nhưng mà dây thần kinh xúc giác cũng không phải là cảm giác, mà chính cảm giác là tâm nó mượn dây thần kinh xúc giác để nó phát hiện cái đau, cái nhức và cái êm ái.

Chúng ta chích cái mũi chích thì xác thân cảm thấy đau quá. Thì chúng ta đừng tưởng cái thịt này nó đau, cái thịt này nó không biết đau đâu, chính cái dây thần kinh xúc giác nó làm cho mình đau. Mà chính là cảm giác đau, nhức nhối nó mượn dây thần kinh để nó phát hiện. Cái đó chúng ta cần phải hiểu cho rõ. Khi thịt, xương, da của chúng ta, nếu dây thần kinh xúc giác nó đứt rồi thì nó thuộc về trần tức là bụi bậm. Nhưng khi dây thần kinh xúc giác còn thì nó thuộc về căn, mà kêu là phù trần căn (phù là nối) là cái bụi bậm nó nối bên ngoài cho mình thấy thì kêu là phù trần căn, nó có sự sống nhưng mà chưa có cảm giác. Cảm giác chính là Tịnh sắc căn là dây thần kinh xúc giác. Nhưng dây thần kinh xúc giác cũng không phải là sự nhức nhối, mà chính cảm giác thọ cảm mượn dây thần kinh để phát hiện cái nhức nhối, hoặc là cái êm đềm thì gọi là cảm giác. Cảm giác kêu là Thân thức.

Con mắt là địa ngục hữu gián tức là có sự sống, Sắc trần tức là cái bình thủy trước mắt tôi là địa ngục vô gián. Thành ra con mắt khi duyên với cái bình thủy tức là địa ngục hữu gián duyên với địa ngục vô gián thì phát hiện cái nhãn thức tức là cái nhìn, cái nhìn tức là cảm giác. Thì cảm giác nó mượn con mắt để phát hiện cái nhìn chứ con mắt không phải là cái nhìn, chính cảm giác mượn con mắt để phát hiện ra cái nhìn, tức là cái biết mà cái biết sơ khởi thôi. Cái biết mà kêu cái biết cũng không đúng mà là khởi thủy của cái biết, tức là của ngạ quỷ đấy, nó biết bò đi kiếm nước, kiếm ánh sáng. Thì cái nhìn này cũng vậy, nhìn tức là nó nhận cái hình ảnh vào trong cái tròng đen của nó. Cũng như con mắt tôi nhìn, con mắt của tôi là địa ngục hữu gián, cái bình thủy bên ngoài là địa ngục vô gián, thì con mắt của tôi sẽ nhận cái bình thủy trong tròng đen.

Cái đó kêu là cái nhìn, thì cái tròng đen có cảm giác lờ mờ mà chúng ta kêu là bất lạc bất khổ thọ tức là cảm giác của ngạ quỷ.

Thì chúng ta thấy đây do duyên tai, do duyên thinh trần phát hiện nhĩ thức. Cái lỗ tai chúng ta là địa ngục hữu gián, cái thinh trần là tiếng nói của tôi là địa ngục vô gián hoặc là tiếng chuông là địa ngục vô gián. Khi cái tai địa ngục hữu gián này nhận với tiếng chuông địa ngục vô gián thì phát hiện cái nhĩ thức, nhĩ thức là cái lắng. Cái màng nhĩ này nó nhận được cái tiếng chuông thì nó kêu là nhĩ thức, là cái biết của ngạ quỷ tức là cái biết lờ mờ kêu là bất lạc bất khổ thọ. Bất lạc bất khổ thọ của 5 thức đầu. Mắt với sắc trần-nhãn thức; tai với thinh trần-nhĩ thức,... Đó là thế giới của vọng tâm, chúng ta kêu là thế giới của xao động.

Còn thế giới của đứng lặng thì nó chỉ là một vùng hào quang, là cái điện tử lờ mờ thôi là Hư vô vi tế. Hư vô vi tế là vùng hào quang rực rỡ hơi mờ. Cả con mắt-sắc trần-nhãn thức, tai-thinh trần-nhĩ thức,... nếu nói về phương diện đứng lặng thì nó chỉ là một vùng hào quang hơi mờ. Còn cải sửa lại đó là do tư tưởng vọng hóa xuống. Thành ra cái bài chúng ta viết không phải sai, chúng ta đi theo cái chiều ngang chúng ta tưởng đâu nhãn thức của 5 thức đầu với nhãn thức của thức thứ 6 là một thứ, thật ra nó khác rất xa.

Mũi với mùi hương phát hiện ra tỷ thức. Cũng vậy, mũi là địa ngục hữu gián, hương trần là địa ngục vô gián. Khi mũi địa ngục hữu gián duyên với hương trần địa ngục vô gián thì phát hiện cái tỷ thức. Tỷ thức tức là cái ngửi, cái ngửi là trạng thái lờ mờ, bất lạc bất khổ thọ. Thì 3 cái này mũi-hương trầntỷ thức đều là thế giới đứng lặng, nó là một vùng hào quang sáng rực rỡ. Nhưng sở dĩ có lỗ mũi, có hương trần, có tỷ thức là do Tứ thiền nó vọng hóa. Nó vọng hóa xuống Tam thiền, Nhị thiền, Sơ thiền, Trời dục giới, Người, Súc sanh, Ngạ quỷ (ngạ quỷ tức là Nhãn thức, Nhĩ thức, Tỷ thức...). Tới cái Ý căn thì nó khác. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân thì một thứ thôi tức là địa ngục hữu gián, cũng là ngạ quỷ. Nhãn thức, Nhĩ thức, Tỷ thức, Thiệt thức, Thân thức đều là cảm giác của ngạ quỷ tức là bất lạc bất khổ thọ, nó có cái biết. Mà là cái biết không vui không buồn, cái biết vô ý thức nghĩa là không có ý thức xen vào, cái biết bằng bản tánh, bản năng ngạ quỷ của nó, nghĩa là tự nhiên nó lờ mờ vậy thôi chớ chưa có mạt-na, chưa có tác ý dựa vào đó. Tới cái óc (cái Ý căn bỏ đi) mình kêu là óc tiếp xúc với pháp trần mới phát hiện Ý thức. Cái óc này mới tiếp xúc với sắc, thinh, hương, vị, xúc mới sửa lại một trạng thái rõ ràng hơn tức là biết phân biệt.

Cũng như mắt thấy sắc trần thì chúng ta thấy cái bình bông ở trước mà chưa thấy rõ cái bình bông đâu, thấy trạng thái lờ mờ một sự vật. Cái bình thủy này là một sự vật. Giữa cái bình bông và bình thủy này nó khác nhau ở chỗ nào thì cái nhãn thức không phân biệt được, nhưng mà tới cái óc và pháp trần thì nó phân biệt được, cái đó kêu là ý thức. Ý thức tức là tư tưởng của súc sanh và atula ác thần bắt đầu có sự phân biệt nhưng chưa có rõ ràng, phân biệt bằng một bản năng tức là biết đó là cái bình bông, đây là cái bình thủy nhưng mà vấn đề lựa chọn cái nào đẹp cái nào xấu thì loài thú chưa có, nó biết đây là đực, đây là cái, đây là con, đây là cha,... chỉ biết lờ mờ vậy thôi. Còn ngạ quỷ không phân biệt được đực hay cái, cha hay con, cái đó chính là nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức chưa có sự phân biệt, chỉ có một trạng thái lờ mờ kêu là bất lạc bất khổ thọ chưa phân biệt được lạc thọ, khổ thọ.

Còn tới căn thứ 6 là Ý căn với Pháp trần. Thì chữ pháp trần đây là sửa tất cả sắc, thinh, hương, vị, xúc thành ra rõ rệt hơn. Tức là biết đây là cái bình bông, đây là cái bình thủy, đây là cha, đây là mẹ, đây là con,... có sự phân biệt, chúng ta kêu là tư tưởng của loài thú, tư tưởng của bản năng, phân biệt chứ chưa có sự lựa chọn. Thành ra ở đây mắt, tai, mũi, lưỡi, thân - sắc, thinh, hương, vị, xúc - nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân thức đây là 15 giới của ngạ quỷ, cái đó là một phần của sắc uẩn thôi. Thêm cái Ý căn, Pháp trần, Ý thức nữa là 18 giới, toàn bộ 18 giới này mới kêu là sắc uẩn. Vậy là sắc uẩn ở đây vẫn có cảm giác, vẫn có tư tưởng nhưng mà cảm giác của ngạ quỷ, tức là cảm giác bất lạc bất khổ thọ, cảm giác một cách lờ mờ chưa có phân biệt, và kế đó là tư tưởng của atula ác thần và loài thú có sự phân biệt nhưng không rõ ràng tức là không có tác ý, không có sự lựa chọn chỉ phân biệt là chủ nó hay không phải chủ nó thôi, còn lựa chọn thì nó chưa có lựa chọn.

Chúng ta nhìn ở ngoài vũ trụ thì rõ. Ví dụ: cây cỏ thì chưa có tư tưởng mà có cảm giác. Cảm giác của cây và cỏ chúng ta kêu là thọ thần. Thì nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân thức cái này chính là cảm giác của ngạ quỷ. Tới ý thức là cảm giác của loài thú có sự phân biệt. Thành ra chúng ta thấy cỏ, cây thì chưa có đầu tức là chưa có óc, cái rễ nó nằm ở dưới, cái đít nó chỏng lên trời. Còn loài thú bắt đầu có óc nhưng chưa có ý chí lựa chọn, cho nên đầu đít ngang nhau. Thành ra nó phân biệt hơi mờ, nó chưa có luân lý, chưa có đạo đức nghĩa là chưa có sự tiết dục, còn giao cấu luông tuồng. Nếu chúng ta trở lại trạng thái này thì chúng ta sẽ đầu thai cõi loài thú. Ngay trong cuộc sống của chúng ta vẫn có, có con người thân là thân người nhưng mà cái tâm là tâm thú, có người tâm ngạ quỷ nữa. Tâm ngạ quỷ tức là không còn phân biệt cha con, vợ chồng. Chúng ta thấy những bạo chúa thường có cái đó và thời buổi này có những người 7-8 bà vợ thì có trạng thái đó. Những người hút xì ke, ma túy tới chừng ghiền rồi trở về nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức thì có thể giết cả cha mẹ luôn miễn sao thỏa mãn được cái cảm giác đê tiện, nghĩa là chưa phân biệt.

Thủ Lăng nghiêm rất là độc đáo. 6 trần là sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp là chưa có cái biết, chưa có sự sống luôn, 10 phần tình chưa có tưởng nào hết. Thủ Lăng nghiêm nói "thuần tình tất đọa, thuần tưởng tất thăng", ở đây thuần tình là địa ngục vô gián, chưa có tình cảm chưa có sự phân biệt, tình cũng không có, tưởng cũng không có cho nên kêu là địa ngục vô gián, tức là không có cái biết mà cũng không có sự sống luôn. Còn 6 căn là mắt-tai-mũi-lưỡithân-óc là địa ngục hữu gián có 1 phần tư tưởng 9 phần tình cảm. 1 tưởng là gì? Là bắt đầu có sự sống, sự sống đó có cái biết, mà cái biết này là biết sống. Còn tới thức là nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức bắt đầu có 2 phần tư tưởng 8 phần tình cảm, thành ra chúng ta kêu là cảm giác bất lạc bất khổ thọ, cảm giác lờ mờ không biết vui, không biết buồn gọi là trạng thái bình thường. Óc tiếp xúc với pháp trần phát hiện ý thức thì cái này có 3 phần tư tưởng 7 phần tình cảm. Thì tư tưởng bắt đầu lấn rồi đó, bắt đầu có sự phân biệt đây là chồng, vợ, đực, cái, cha, con,... nhưng chưa có sự tính toán, đắn đo cho nên khi tình dục nổi dậy rồi thì cái tư tưởng bị tình cảm lấn lướt. Cho nên con người không có tiết dục. Loài thú không có tiết dục, khi tình dục nổi lên là nó giao cấu cả con, loài khác. Cũng như trong Kinh, các bậc Cổ Đức nói con sư tử cái, cọp cái khi không đói thì nó biết con nó, mà khi cơn đói nối lên là nó ăn thịt luôn cả con nó. Khi cơn đói nổi lên thì tư tưởng bị tình cảm lấn lướt trở thành ngạ quỷ có 2 tưởng 3 tình, khi hết cơn đói thì nó trở lại 3 tưởng 7 tình thì có sự phân biệt lại. Đây là tư tưởng của loài thú.

18 giới gọi chung là sắc uẩn. Trong Thủ Lăng Nghiêm rất tài tình, Sắc uẩn là vọng tưởng kiên cố, còn có cái tên nữa "Sắc uẩn là Sắc và Không". Không là gì? Sắc là gì? Tại sao Sắc uẩn là Sắc và Không? Chúng ta nhìn lại 18 giới này thì chúng ta rõ liên.

- Sắc uẩn (uẩn là gom nhóm, đút kết làm duyên với nhau) là do nhiều duyên hợp lại. Do mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, óc - do sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp - do nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức, 18 giới này làm duyên hợp với nhau gọi là "Sắc".

- Và "Không", là khi nó rã thì nó không có nữa. 4 đường ác cho rằng sắc uẩn này có mà thật nữa. Còn Không là không có gì hết là ngoan không, không ngơ: Vậy chữ Không này là Không ngơ của 4 đường ác đạo. Thành ra 4 đường ác đạo mới đồng hóa mình với tất cả xác thân. Chính bài kinh Sáu Sáu đã nói là Ái trước. Ái trước là gì? Ái trước (ái là thương yêu ôm lấy, trước là chấp dính vào đó) là chấp dính tất cả tiền, của, vợ, con, nhà cửa,.. là của ta. Thành ra ai chiếm hữu nó thì sẽ đập ngực rơi vào bất tỉnh rồi chết. Ái trước là của 4 đường ác. Mà 4 đường ác là gì? Tức là 18 giới, ở đây chưa phải là mạt-na, mạt-na chưa có, ở đây kêu là sống với bản năng tức là nặng lắm, sống như loài thú. Sống bản năng là đói ăn, khát uống, sống với sự tiến hóa một cách tự nhiên, một cách thô lỗ chưa có suy nghĩ, đắn đo tức là chưa có Nghiệp.

Sắc pháp. Trong Duy thức định nghĩa là 5 căn và 6 trần tức là 11 sắc pháp (5 căn là không kể óc). Trong Duy thức và Tịnh độ không chấp nhận 4 đường ác này, trong Duy thức và Tịnh độ chỉ có 4 đường thiện thôi.

Chúng ta nên nhớ cái Thọ cảm gồm có 9 duyên, cái thọ này là cái thọ của người trời chứ không phải thọ của 4 đường ác. Nhãn thức bên Duy thức là như nhãn thọ trong kinh Sáu Sáu này. Nhãn thức là gì? Gồm có: con mắt là 1, đối tượng con mắt sắc trần là 2, ánh sáng là 3, khoảng cách là 4, tác ý là 5 (tác ý tức là mạt-na, nghiệp đấy), thức thứ 6 là 6, thức thứ 7 là 7, thức thứ 8 là 8, chủng tử là 9. Nhãn thức ở đây tức là nhãn thọ chớ không của 4 đường ác, nhãn thọ là của trời dục giới, trời sắc giới, trời vô sắc giới chớ không có nói tới 4 đường ác. Còn trong kinh Sáu Sáu kể luôn 4 đường ác. Trong kinh A Di Đà cũng vậy, chỉ có cõi người trời là "Phàm Thánh đồng cư" thôi, còn 4 đường ác thì không có vãng sanh về đó, thành ra vĩnh viễn bên đó không lọt xuống 4 đường ác được. 4 đường ác chưa phải là một người phật tử, chưa phải là người tu theo đạo Phật, tu theo đạo Phật ít nhất cũng phải từ người trở lên tức là chư phật tử vô đây thọ ít nhất cũng phải giữ 5 giới, còn 3 giới dĩ nhiên là khỏi thọ. 3 giới là không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, nếu phạm 3 cái đó thì chưa phải là người.

Kinh Sáu Sáu rất là tỉ mỉ, kể 4 đường ác luôn. 6 căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, óc - 6 trần: sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp (pháp ở đây là sửa sắc, thinh, hương, vị, xúc, sửa nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức thành ra có sự phân biệt). Còn Nhãn thức thuộc về cảm giác lờ mờ chưa phân biệt bất lạc bất khổ thọ, tới tư tưởng thì bắt đầu có sự phân biệt. Như nhìn cái bình bông tôi có cái cảm giác lờ mờ, bắt đầu có tư tưởng vô đó, tôi biết rõ đây cái bình bông, tôi thích hoặc tôi không thích cái bình bông. Không thích là khổ thọ, thích là lạc thọ. Còn cái kia có một trạng thái cảm giác mà cảm giác vui hay buồn chưa có thì cái đó thuộc về ngạ quỷ, cảm giác vô ký. Vô ký nó khác với hồn nhiên bên Vọng tưởng kiên cố. Vọng tưởng kiên cố hồn nhiên là nó không có tác ý, bao giờ nó cũng vậy thôi. Còn cái này bắt đầu muốn có tác ý, thành ra khi có tác ý, khi tác ý sẽ sửa thành lạc thọ hoặc khô thọ. Chẳng hạn bình thường mấy ông, mấy bà sống như vậy là trạng thái ngạ quỷ đấy, vô ý thức. Khi mà nhức cái răng rồi mới nói trời ơi nhức quá. Hồi nãy không nhức thì đó là trạng thái lạc thọ mà tôi đâu có biết, nhức cái răng quá "bác sĩ ơi nhổ cái răng này giùm tôi". Nói vậy là sai. Đâu phải cái răng nhức mà chỉ máu. Mà cũng không phải là chỉ máu nữa, mà chỉ máu nó sưng cho nên cảm giác mượn cái sưng đó, cái mất quân bình âm dương mới tạo ra cái nhức. Cái cảm giác khác, còn cái chỉ máu khác. Cảm giác là làn sóng, chỉ máu là ống loa, làn sóng mượn ống loa để phát ra tiếng nói. Tiếng nói này là của làn sóng cảm giác chứ không phải của ống loa, nhưng mà không có ống loa thì không phát ra cảm giác nhức nhối được.

Cái lỗ tai cũng vậy. Tôi nói "tôi nhức cái lỗ tai quá". Cái lỗ tai không có nhức, mà chính dây thần kinh thính giác nhức. Dây thần kinh thính giác cũng không có nhức, mà chính cảm thọ mượn dây thần kinh thính giác do sự mất quân bình nó mới phát hiện cái nhức. Thì chính cảm giác mới mượn dây thần kinh để phát hiện cái nhức. Không có dây thần kinh thì cảm giác nhức vẫn còn nhưng mà ấn. Cảm giác nhức nhối này chính là ngạ quỷ, còn dây thần kinh là địa ngục hữu gián. Còn nếu dây thần kinh thính giác đứt rồi thì cái màng nhỉ là địa ngục vô gián. Nếu không hiểu cái này thì chúng ta bị "ngũ ấm ma" liền. Nhưng giữa cái đứng lặng, nghĩa là khi mình biết cái này rồi thì mình lặng lẽ nhìn cái diễn biến của nó, mình đừng cải sửa. Nếu cải sửa thì thuộc về người trời, còn đứng lặng không cải sửa thì thuộc về Phật, khác nhau chút đó thôi. Nếu mình không học cái lý thuyết này, nhiều khi đứng lặng mà mình không biết. Mình phải có cái bánh vẽ trước, có cái bánh vẽ mình sẽ đi vào chiều sâu của địa ngục hữu gián, địa ngục vô gián. Hồi xưa người nào mới học cũng tưởng ông trời là ở trên trời, còn địa ngục là nó ở dưới đất, đố ai đào dưới đất mà thấy địa ngục tôi chịu thua. Không ngờ con mắt của mình chính là địa ngục hữu gián, còn đối tượng của con mắt mình là địa ngục vô gián. Còn cái cảm giác, khi cái bình bông mà nó nằm trên tròng đen của tôi đó, cái bình bông bên ngoài nó là trạng thái của vọng tưởng kiên cố, nó là Niết bàn đấy. Cái bình bông bên ngoài khác với cái bình bông trên tròng đen của tôi. Cũng như chúng ta lấy cái bình bông bên ngoài chúng ta lấy cái máy chụp hình chụp nó. Thì tôi hỏi cái bình bông bên ngoài và cái bình bông trong cái ảnh máy chụp hình đó là một hay là khác? Nếu nói là một thì sai, nếu nói là hai thì trật. Cái bình bông bên ngoài là cái bình bông Niết bàn cảnh giới Cực Lạc, cái bình bông thật đấy nó chỉ là một vùng hào quang lờ mờ thôi.

Tứ thiền mới đi xuống thành ra địa ngục, thì mới chụp mũ thành ra cái bình bông thì nó mới dọi lên tròng đen của mình. Thì cái bình bông trong tròng đen là địa ngục vô gián, chính cái tròng đen của tôi là địa ngục hữu gián. Địa ngục hữu gián là cái tròng đen nó tiếp xúc địa ngục vô gián là cái bình bông trên tròng đen này. Còn cái bình bông này nó mới lạ mãi mãi, nó chỉ là những sắc trần hội tụ chuyển biến vòng trong vũ trụ thôi. Nếu sắc trần nhìn sâu nữa, sắc trần Nhập lưu nhìn thấy thôi; còn Nhất vãng lai thì có lúc nó là sắc trần, có lúc nó là hào quang; tới Bất lai nó là một vùng hào quang rực rỡ hơi mờ thôi không còn là sắc trần nữa; tới A-la-hán thì một vùng hào quang rực rỡ không mờ. Thì Bất lai là một vùng hào quang rực rỡ hơi mờ, Nhất vãng lai là có lúc là hào quang có lúc là sắc trần, Nhập lưu là hoàn toàn là sắc trần không, không có hào quang nữa, chỉ là chuyển biến sát-na đang hội tụ quay mòng trong vũ trụ. Khi mình nhìn cái bình bông này vọng hóa tức là từ Tứ thiền vọng hóa xuống cái bình bông mới nằm trong tròng đen, thì cái bình bông này cố định có thể bể, có chướng ngại thì có đẹp, có xấu, có thích hay là không thích, thì cái bình bông trong tròng đen của mình là địa ngục vô gián. Phật tử phải ngồi suy ngẫm nghen. Đạo Phật khó đấy. Muốn thành Phật hơi khó đấy. Nhưng nếu học vững cái này rồi chúng ta nắm vững khi thấy bình bông này đẹp mình thích mình bắt được liền, mình thấy bình bông mình không ưa, khổ thọ mình bắt gặp liền. Mình thấy cái bình bông mình thương cũng kẹt, mình ghét cũng kẹt thì mình cải sửa đừng thương đừng ghét thì kẹt vào cõi trời. Bây giờ lặng lẽ nhìn cái thương ghét mình đừng cải sửa, mình đừng phê phán gì hết thì chính cái lặng lẽ này là Niết Bàn. Đạo Phật chỉ có bấy nhiều đó mà ngoại đạo cái này không biết, chỉ có mình Đức Phật giác ngộ được cái đó. Ngoại đạo mà thấy mình ghét cải sửa thành thương, mà thấy thương thì sợ trói cột thì mình đừng thương, đừng ghét tức là qua Tứ thiền bất lạc bất khổ. Cứ vậy mà thăng hoa lên hoài, càng thăng hoa lên chừng nào thì cái vọng tưởng càng vi tế chừng nấy, càng khó trừ chừng nấy, mà các Ngài cứ tưởng thăng hoa rồi đến Niết bàn. Không đến được.

Cái Niết bàn không phải một trạng thái thăng hoa, không phải một trạng thái trở thành, mà nó có đầy đủ từ địa ngục cho tới cõi trời phi phi tưởng bằng nhau hết. Cái đó là cái độc đáo của Đạo Phật mà hầu như bây giờ cũng ít ai biết. Gần như Đạo Phật đã mất rồi, có lẽ như vậy Phật Di Lặc mới ra đời được. Tôi đã hiểu nó cũng khá lâu nhưng mà tôi vẫn sống chưa được, tôi cũng công nhận tôi khó sống thành ra tôi mới qua Tịnh Độ đó, chứ tôi chết tôi sanh vào cõi này nữa là khó qua A-la-hán đấy, bởi khó có điều kiện đủ không có thầy sáng, bạn lành. Chúng ta biết Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai đòi hỏi còn điều kiện rất nhiều má nhất là Nhập lưu và Nhất vãng lai, Bất lai ít ít thôi, còn A-la-hán khỏi cần điều kiện nữa. Mà Nhập lưu, Nhất vãng lai biết làm sao mà vô? Mà mình giảng biết bao nhiêu người chống đối, người ta không đập mình chết là may mắn đó, bởi nó đi ngược với người ta. Người ta giảng pháp tu có mục đích, có điều kiện, có nhân quả. Còn pháp tu này phi điều kiện, phi nhân quả, không có mục đích, không có cái cứu cánh. Sống mà không cứu cánh làm sao mà sống? Mà chính không cứu cánh mới sống vô lượng vô biên được. Chúng ta làm cái gì cũng muốn kết luận hết. "Cái gì ký tế là vĩ tận, vị tế thì vô cùng". Ký tế là đặt cho bằng nhau, có kết thúc cùng nhau rồi thì cái đó là cái chết. Cái gì có kết luận thì cái đó chết, cái gì chưa kết luận thì cái đó còn mãi, sống mãi, sinh động, linh động mãi. Cuộc sống này chúng ta thích kết luận, thích thành công, rất sợ thất bại. Mà thành công thì đã chết, thành công rồi không còn gì nữa. Thành ra Bát nhã nó khó ở đời này được, phải dám sống với nó, mà sống với nó người ta kêu là thằng điên, sống không giống ai hết đó. Người ta sống có sự mong muốn. Còn Bát nhã, mong muốn càng xa Niết bàn. Thành ra thời buổi này khó ai đắc quả, dầu có đắc rồi khó ai sống cõi này được vì người đó là người điên thôi. Vì sống mà không mong cầu, không cứu cánh, không mục đích, sống mà không có vấn đề. Không có vấn đề thì làm sao sống? Chúng ta sống bây giờ rất nhiều vấn đề, mở mắt ra thì có rất nhiều vấn đề cần phải giải quyết. Thế giới cần phải hòa bình, gia đình phải ấm no hạnh phúc, chính những cái đó là cái loạn, càng luân lý chừng nào, càng đạo đức nhiều chừng nào thì thế giới loạn chừng nấy. Ai dám nghe cái đó!!! Bạn muốn cho thế giới hòa bình thì đã đặt nền tảng cho chiến tranh nữa rồi, chúng ta không dám nói ra câu đó, nói ra câu đó thì chết. Bầu cử được tự do lựa chọn thì mất tự do rồi. Nó ngược hoàn toàn.

Thành ra bậc thầy giáo làm sao sống với học trò được. Trò thì nó thứ tự lên lớp, còn thầy giáo ở lớp nào cũng được hết, ở với ngạ quỷ, súc sanh, atula cũng được, ở với cõi trời cũng được, ở với Phật cũng được. Còn chúng ta phải lựa chọn, ở lớp 6 lên lớp 7 mà đưa xuống lớp 2-3 không được, mà đưa lên lớp 11- 12 cũng không được. Còn bậc thầy giáo người ta không có lựa chọn. Không lựa chọn thì thật sự mới tự do, còn lựa chọn thì chưa có tự do, mà nó không có mục đích. Tự do đầu tiên tức là tự do cuối cùng, đắc Nhập lưu rồi thì Như Lai cũng thế thôi, cái Phật tánh nó có một chứ không có nhiều. Thành ra tôi thấy hơi khó, chư phật tử thấy không được thì rút, tôi đi sâu thì thấy cái nhìn nó đảo ngược hết. Chúng ta phải có một sự cách mạng tận cùng. Sống thời buổi này chúng ta thích những cấp bằng, những hiểu biết, những kinh nghiệm, những kiến thức, những ký ức, người nào nhớ dai, người nào kinh nghiệm giỏi, người nào hiểu biết thật nhiều thì người đó thật hay.

Còn Bát nhã những người nào hiểu biết nhiều, kinh nghiệm nhiều thì đó là người ngu, không bao giờ đi tới giải thoát được. Chính những kinh nghiệm, kiến thức nó chụp mũ vào cuộc sống này. Cuộc sống nó vốn không có khuôn khổ, mà những kinh nghiệm, kiến thức là những sự hiểu biết đã rồi nó khuôn khổ, nó chụp lên cuộc sống linh động và sinh động này thì nó đâu còn gì mới lạ nữa. Cuộc sống là cũ mèm, cái gì cũ mèm thì cái đó chán ngắt, chán chường. Thành ra chúng ta đến chỗ nào chúng ta nói đẹp, mà ở chừng 5-7 ngày, 1-2 tháng chán thấy mồ luôn, còn đi chỗ khác thấy nó mới lạ. Mới lạ là vì A-lại-da chưa chụp hình cái đó. Thì thấy cái cảnh bên ngoài là cái bình này, tôi thấy cái bình này cái bình này nghĩa là trong A-lại-da của tôi chưa có cái bình này. Rồi tôi chụp cái bình này, sau thấy cái bình nẩy là cái bình trong A-lại-da của tôi không phải cái bình ngoài đó nữa. Thì chết mồ, cái bình này thành cái khuôn khổ, cố định, chướng ngại. Cái bình mới này là cái bình chưa có chướng ngại, chưa có khuôn khổ. Mà cái gì không khuôn khổ thì cái đó đẹp vô cùng, cái gì có khuôn khổ thì không còn đẹp nữa. Thành ra chúng ta phải chết đi những kinh nghiệm, kiến thức, ký ức, quá khứ và những mong cầu về tương lai. Quá khứ không mơ ước, tương lai cũng không mong cầu. Nếu sống không quá khứ, tương lai thì sống làm sao được? Bình thường biểu người ta sống với hiện tại, thì hiện tại không khéo bị gạt nữa:

Thở vào tâm tĩnh lặng, Thở ra mỉm miệng cười, An trú trong hiện tại, Giờ phút đẹp tuyệt vời.

Nếu chúng ta đi được cái đó là Tứ thiền chứ không phải là Bát nhã. Chết nữa, chết với cái tiến trình ngũ uẩn nữa. Chúng ta tập trung vào giờ phút này không cảm giác, không thích cảm giác, không thích sự vật, nó đều là duyên hợp thôi, chứ đó không phải là Bát nhã. Cái đó tương tợ với A-la-hán đấy, tương tợ với Bất lai đấy. Bất lai là "Hiện tiền lạc trứ" chứ không phải là "Hiện tại lạc trứ". Nếu có hiện tại là do chúng ta đè nén tất cả những cảm giác. Mà cảm giác là gì? Là quá khứ. Không còn nuối tiếc quá khứ, không còn mơ mộng tương lai. Những cảm giác là gì? Là quá khứ. Những cảm giác là gì? Là tương lai. Tôi từng sống hồi nhỏ những cảm giác đẹp quá. Còn bây giờ hoàn cảnh khác rồi, tôi mơ lúc còn trẻ, lúc tôi còn ngây thơ, không phải lo gì hết, đi học sung sướng. Mà những cái đó nó đã chết rồi, bây giờ làm sao mơ mộng được. Mơ mộng làm sao tương lai đẹp hơn bây giờ. Mà tương lai làm sao có được. Nếu hiện tại không có thì tương lai làm sao có được. Thành ra giết bỏ tương lai, giết bỏ quá khứ, còn cái hiện tại. Giết tức là đè nén nó, thì nó sẽ bật lên nữa. Thành ra trong "Hiện tiền" không có quá khứ, không có hiện tại, chẳng có vị lai, tất cả đều chuyển biến sát-na chớp nhoáng, chớp nhoáng không có tướng đâu chỉ có cái hình thôi. Cũng như cái bình thủy này, chúng ta thấy có cái bình thuỷ thiệt, thì nó đã chướng ngại rồi, có không gian, có thời gian rồi. Nếu cái bình thủy này mà không có không gian thì nói nó chỉ là những cái chủng tử, những sắc trần đang hội tụ thôi. Mà sắc trần là gì? Nếu nó chuyển biến nhanh nữa thì nó thành cái luồng hào quang, vừa chậm, vừa nhanh, lúc nó là bình thủy, nó là sắc trần, lúc nó là hào quang. Nhanh mà cấp tốc nữa thì nó mất luôn cái hình chỉ còn một vùng hào quang rực rỡ hơi mờ, đó là Bất lai đấy. Còn cái kia là Nhất vãng lai quả thánh thứ 2 thôi. Mà còn thấy có hình là còn vọng tưởng đấy, nghĩa là không phải chơn không phải vọng mà trong kinh Thủ Lăng Nghiêm, Đức Phật kêu là "cái thấy" đấy. Còn tới A-la-hán mới thấy cái bình thủy này không có sắc trần nữa mà là một vùng hào quang rực rỡ không có mờ nữa, thì nó chính là cái Chơn tâm thật sự của chúng ta đấy. Đây mới là Chơn tâm đấy, chơn hoàn toàn chứ không còn vọng nữa.

Tôi cũng xin thưa hãy tha thứ cho tôi, tôi chỉ trình bày thôi chứ tôi sống chưa được à. Tôi sống là tôi đầu hàng đầy. Qua những sự nghiền ngẫm, tôi thấy rất hay, nhất định là tôi phải sống được thôi, bao lâu thì tôi chưa biết. Cái thế giới này là khó à, nếu còn trụ trì nữa là còn mệt đó, bổn phận nhiều quá. Bổn phận quá thì mở hết 6 căn, làm sao mà trực nhận được! Mà cái độc đáo của Bát nhã là mở hết 6 căn nhe. Nhất niệm thì phải đóng 5 căn, còn 1 căn thôi để mà tập trung, để mà chăn con trâu. Còn Bát nhã là chăn luôn 6 con, không bỏ con nào hết đó. Không phải là chăn nữa, mà là lặng lẽ nhìn nó. Nó quậy làm sao cho nó quậy, nó quậy 6 cách, nhưng 6 cách đó cũng dồn vô có một thôi, dầu có vô lượng sai biệt cũng nằm trong cái 1 vô sai biệt thôi. Dầu cho tùy duyên bao nhiêu cũng nằm trong cái bất biến thôi. Cái bất biến có một, cái tùy duyên là vô lượng. Cái Bát nhã nó hay chỗ đó, Bát nhã là mở tác quát hết 6 căn, nếu không vậy là không thành Bát nhã.

Tôi nghe tiếng niệm Phật, nghe tiếng ông bà nói, nghe tiếng ca vọng cổ, nghe tiếng ca tân nhạc, nghe tiếng múa lần, nghe tất cả các tiếng mà không chạy theo tiếng nào hết, trở về cái tánh nghe thôi. Nếu bây giờ niệm Phật cầu vãng sanh Cực Lạc, mà cõi Phàm Thánh đồng cư đó thì chỉ nghe tiếng niệm Phật, không nghe cái khác được, tiếng múa lần tiếng gì gạt bỏ hết, tập trung vào tiếng niệm Phật thôi, tiếng niệm Phật nhỏ, vừa, nếu ồn quá là nó át mất tiếng tập trung của tôi, còn nhỏ quá tôi không nghe được phải mở cho vừa, phải làm sao tập trung vào nhất niệm gạt đi tất cả, chỉ giữ lại 1 cái thôi, thì chúng ta sanh về cõi "Phàm Thánh đồng cư". Nếu tập trung được 8/24 thì Hạ phẩm Hạ sanh, 16/24 Hạ phẩm Trung sanh, 24/24 thì Hạ phẩm Thượng sanh.

Còn qua Trung phẩm thì hoàn toàn khác. Tôi phải nghe tất cả, nghe tiếng niệm Phật, nghe tiếng múa lần, nghe tiếng ca vọng cổ, nghe tiếng tân nhạc, nghe tiếng chửi thề, nghe tiếng gió thổi, nghe tất cả các tiếng, nếu tập trung vào một cái là chết, trở về cái tánh nghe. Cái tánh nghe là gì? Nó không là gì hết mà nó là tất cả, tất cả đều phát hiện từ nó. Thì cái này chúng ta sẽ về Trung phẩm tức là cõi "Phương tiện hữu dư Tịnh độ". Chứ Tịnh độ không phải là không có Tứ thánh, không có Bồ-tát, không có Như Lai, nó vẫn có như thường. Nhưng thời buổi này không ai tu được cái đó đâu, cũng không ai biết được vấn đề tu theo cái đó nữa. Nội cái tu theo "Phàm Thánh đồng cư" giảng tùm lum hết, chưa có rõ. Nếu mà tu qua Trung phẩm này rồi thì chắc chắn bảo đảm vãng sanh, có Ban hộ niệm cũng được, không cũng không cần, không có bị quá tải, không có bị phản phục. Còn cái Phàm Thánh đồng cư thì chưa chắc. Thành ra các Ngài Cổ Đức rất khôn, nếu mà có cảm, A Di Đà ứng rồi thì xin chết liền đi, đừng có ở lâu, sợ nó phản phục thôi. Trong lúc nhất niệm tới mà khỏi cần niệm Phật vẫn có tiếng niệm Phật, thì A Di Đà hiện liền, nếu chúng ta tha thiết, tới cái này A Di Đà mới hiện đấy.

Nhưng A Di Đà của tất cả các pháp môn khác phải gạt bỏ hết, bởi vì không có mong cầu. Còn bên Tịnh độ có mong cầu, có mong cầu thì có cảm thì phải có ứng. Nhưng mà coi chừng bị gạt, bị ma nó gạt, vì nó có thể hiện hình A Di Đà. Nếu nó hiện hình Thích Ca hoặc là Dược Sư Lưu Ly,... thì cũng dễ thôi, vì mình không có cầu cái đó thì mình biết là ma rồi, người thông minh người ta biết liền. Nó hiện A Di Đà mới là chết đó, nhưng mà chúng ta nên nhớ cái từ lực cái hào quang của A Di Đà rất là mạnh, khoan có nhận đó là A Di Đà, khoan có nói nói chuyện với Ngài, khoan có quỳ lạy Ngài (quỳ lạy bằng tư tưởng của mình đó) thì mình cắn chặt câu niệm Phật, niệm cho nó tha thiết hơn nữa. Nếu mà muốn cho A Di Đà cảm mạnh thì tất nhiên mình cảm mạnh thì Ngài sẽ ứng thì A Di Đà rõ ràng hơn nữa, sáng rực hơn nữa. Hình ảnh hiện càng ngày càng sáng tỏ hơn, đây mới là A Di Đà thiệt. Nếu mà nó biến mất thì là ma giả. Trong kinh Cổ Đức dạy rất kỷ, tôi thấy rất hay nếu hiểu Duy thức thì cái đó dễ thôi. Duy thức cũng giảng vậy thôi. Cổ Đức dựa vào Duy thức, các Ngài giảng như vậy, thì mình có thể xin A Di Đà chết liền đừng có sống lâu nữa. Chúng ta rất sợ chết, con người nếu mà chết vãng sanh thì chết liền bây giờ còn sướng nữa. Sống làm chi cũng phải chết thôi, ai mà sống hoài được. Nhưng mà sợ là chết đọa hay là chết siêu, chết vãng sanh hay không đó mới là vấn đề chánh. Không vãng sanh về Cực Lạc mà sanh vào Ngạ quỷ.

Chữ "vãng sanh" dùng cho người Tịnh độ (sanh là sống, vãng là qua) qua sống thế giới mới là Bông sen xứ Cực Lạc. Còn "tái sanh"(tái là trở lại tức là luân hồi) là những chúng sanh luân hồi trở lại trong 3 cõi. Thành ra gặp trạng thái mà có A Di Đà hiện, mình cố gắng niệm Phật cắn chặt hơn nữa, mà nếu càng ngày càng sáng tỏ thì đúng là A Di Đà thiệt rồi, ma quỷ không dám phá đâu. Bởi vì mình cảm ứng thì cái hào quang chiếu tới thì nó vắt giò lên cổ chạy chết luôn. Phật lực của A Di Đà rất là mạnh, Phật lực nào cũng mạnh hết đó, nhưng mạnh hay không là do mình, mình tha thiết chừng nào thì Phật lực mạnh chừng nấy, hễ cảm chừng nào thì cái ứng mạnh chừng nấy. Vĩ sắt gọt chừng nào thì nam châm hút chừng nấy. Thì chúng ta đố thừa Phật là không đúng, chúng ta phải nói mình là cái điểm chánh, Phật lực là tha lực thôi. Thì chúng ta thấy nếu mà đi sâu cái Duy thức học thì Tịnh độ rất rõ ràng, không có gì hết đó. Thời buổi này ai tự lực được thì cứ tu tự lực, còn ai mà thấy vừa tu tự lực, vừa tha lực cũng được. Chứ không phải tu tà tà Di Đà cũng độ đâu. Không có vụ tà tà đâu. Tà tà thì xuống con gà nó độ đó, chứ không có Di Đà nào độ hết đó, xuống súc sanh thôi. Phải nhất niệm không nhất niệm mà vãng sanh tôi xuống địa ngục. Tạp niệm làm sao vãng sanh được, mà tu tà tà được, tu lai rai được, tu chết mồ chết tổ. Trong đó nói phải có tha lực và tự lực, tự lực là phải nhất niệm.

Nhất niệm là gì? Niệm Phật đếm từ 1 đến 10, niệm Phật khỏi đếm chưa phải nhất niệm đâu. Chúng ta nên nhớ tới giai đoạn thứ 3 mới là nhất niệm. Nhưng mà theo trong kinh giảng "Định sanh hỷ lạc" thì mới gọi là nhất niệm, "Ly dục sanh hỷ lạc" chưa gọi là nhất niệm được, nó còn phóng mình còn kéo về, nó còn phóng mình còn kéo về thì làm sao gọi là định được, làm sao gọi là nhất niệm được. Chúng ta thấy biết bao nhiêu người ở đây, chưa chắc có người nào được nhất niệm đấy. Thành ra vấn đề đó phải nhờ thêm Ban hộ niệm, nhờ thêm Người nhắc niệm, còn nhất niệm thì không cần ai hết. Nhưng mà nên nhớ, nhất niệm mà còn sống ở đời lâu thì chưa chắc, nếu gặp cái hoàn cảnh thay đổi, không gần thầy sáng bạn lành nữa thì chết, chủng tử ác nó huân tập vô thì nó sẽ tiêu diệt chủng tử niệm Phật trở lại. Cũng giống như chủng tử niệm Phật huân vô nó diệt chủng tử ác vậy, thì nó là cái bãi chiến trường. Chừng nào qua Trung phẩm mới hết. Trung phẩm không phải tu bằng cách đối trị nữa, không phải chủng tử diệt chủng tử nữa mà là cái bản thể của tất cả chủng tử.

Cái này rất độc đáo. Thì cái nay chắc chắn vãng sanh thôi. Nhập lưu là bảo đảm thôi, ai niệm Phật mà Nhập lưu rồi đó thì khỏe thôi. Định sanh hỷ lạc rồi gặp thiện trí thức thì qua Nhập lưu mau lắm. Còn niệm Phật đếm từ 1 tới 10, niệm Phật khỏi đếm thì đừng có trong mong có Thánh quả, đừng có trong mong qua Bát nhã, đừng có trong mong mà qua Trung phẩm. "Khỏi cần niệm Phật nữa, chìm đắm trong trạng thái niệm Phật, ra khỏi trạng thái chìm đắm" ba trạng thái này có thể qua Bát nhã, nhưng phải có thiện trí thức giải thích cho rành, mình tha thiết, mình nhận được Phật tánh thì chuyển qua Trung phẩm, thì bây giờ khỏi cần chết nữa, ở lại cõi đời này bao lâu cũng được, chắc chắn vãng sanh thôi. Dầu có quá tải cũng không quá được vì mình không phải tu theo pháp đè nén nữa thì không có vấn đề quá tải. Tôi giảng rành cho chư Phật tử đó.

Chúng ta trở lại. 6 căn, 6 trần, 6 thức thì theo tôi đó là sắc uẩn, chúng ta kêu là Sắc và Không. Nghĩa là do những duyên hợp của 6 căn, 6 trần, 6 thức này kêu là sắc uẩn, khi không còn hợp nữa thì không tức là không có gì hết. Đây là "quan niệm của 4 đường ác có mà thật nữa, không có mà không thật, ngoan không, không ngơ" thì đó gọi là Sắc không.

Nếu kể về tình và tưởng thì 6 trần đó là "lạc vào thuần tình" tức là chưa có cái biết, chưa có sự sống. Còn qua 6 căn thì có 1 cái tư tưởng 9 cái tình cảm, thành ra bắt đầu có sự sống. Còn qua 6 thức thì 2 tư tưởng thì 8 cái tình. Qua tới óc-pháp trần-ý thức đó 3 tưởng thì đây bắt đầu có sự phân biệt đây là loài thú rồi đó. Không còn là cỏ cây nữa tức là có đầu, đầu đít ngang nhau. Có đầu thì có óc, mà có óc thì có tư tưởng phát hiện, nhưng tư tưởng ở đây là tư tưởng phôi thai, tư tưởng của bản năng, chưa có nghiệp, chưa có ý chí. Rồi tiếp theo qua tới Xúc (xúc đây là tác ý đấy, tức là mạt-na đấy) bây giờ mạt-na mới xuất hiện. Mạt-na xuất hiện làm chi vậy? Để đôn đốc đi tiến hóa lên. Mạt-na mới đôn đốc để sửa cái nhãn thức, cảm giác cho nên con mắt-sắc trần-nhãn thức gặp gỡ nhau, đắm nhiễm nhau, cái này sống nhờ bản năng mà mạnh con mắt, mạnh nhãn thức, mạnh sắc trần thì thành ra cái biết nó lờ mờ, lờ mờ. Khi tròng đen nhận được sắc trần rồi, thì nó có cái nhìn lờ mờ thôi. Bây giờ mới có sự tập trung con mắt-sắc trần-nhãn thức gom lại một chỗ đắm nhiễm nhau, thì đó kêu là nhãn xúc, điểm gặp gỡ của 3 pháp này là nhãn xúc. Đắm nhiễm bây giờ bắt đầu có sự lựa chọn, sự đắn đo. Đắn đo lựa chọn này tiến hóa lên con người bắt đầu có đạo đức, bắt đầu có sự tiết dục thì đó kêu là nhãn thọ tức là có lạc thọ, có khổ thọ, con người biết đi tìm lạc thọ và tránh khổ thọ. Còn loài thú thì lạc thọ nó muốn giữ lạc thọ thì nó làm cho lạc thọ mất đi, nó muốn chấm dứt khổ thọ thì nó làm cho khổ thọ dài thêm. Thành ra cỏ cây cũng vậy, Dân tộc thiểu số cũng vậy, họ là người nhưng sống như loài thú, sống nhờ bản năng thôi, thành ra nó muốn khổ thọ chấm dứt nó lại kéo dài, còn muốn lạc thọ kéo dài thì nó tàn phai mau. Còn tới đây bắt đầu kéo dài đó tức là có Nghiệp.

Thành ra chúng ta thấy nhãn thọ đây bắt đầu có lạc, có khổ và có bất lạc bất khổ thọ. Bất lạc bất khổ thọ tức là của ngạ quỷ đấy, một trạng thái vô ý thức. Cũng như trong cuộc sống mấy ông mấy bà sống đây mà không có bệnh thì là bất lạc bất khổ thọ, không biết đó là sung sướng, khi tới bệnh ung thư, tai biến nằm một chỗ không đi được thì mới nuối tiếc, hồi đó mình khỏe quá, mình sung sướng quá, cái đó mới là lạc thọ mà mình ở một trạng thái vô ký. Nhức cái răng quá thì biết bây giờ nó nhức quá, đau đớn quá mới biết lúc mình không nhức đó là một trạng thái lạc thọ, nhưng mà mình vô ý thức đó là bất lạc bất khổ thọ, một trạng thái cảm thọ bình thường, không có ý thức nghĩa là không có sự tác ý xen vô. Bây giờ nó nhức quá mới tập trung cái tác ý làm sao cho đừng nhức. Trời ơi đừng nhức là một trạng thái hạnh phúc vô cùng, nhưng hồi xưa mình sống 5-3 năm, 5-3 ngày không nhức mình không biết đó là lạc, bây giờ mất đi rồi mới nuối tiếc đó là lạc, thì trạng thái không biết đó trạng thái bình thường đó là trạng thái bất lạc bất khổ thọ.

Mình nghe cái đám ma đi ngang thì mình tỉnh bơ thời đó là trạng thái vô ý thức. Tới chừng nghe người bạn nói, bạn chí cốt của anh chết rồi đó, thì bắt đầu có khổ, có buồn đây là trạng thái của khổ thọ. Người ta chạy vô nói kẻ thù, người ghét nhất của anh chết rồi đó, bây giờ mình mới thấy vui. Hồi nãy thuộc về trạng thái bất lạc bất khổ. Mình thường sống trạng thái vô ý thức là thường, khi có cảnh gì tới thì mới có ý thức tức là có tác ý tập trung vô đó, bây giờ mới có Nghiệp.

Thành ra nhãn xúc là sự gặp gỡ, đắm nhiễm của căn-trần-thức thì mới có thọ. Nếu con mắt thì là nhãn thọ, nếu lỗ tai thì là nhĩ thọ, cái lỗ mũi thì là tỷ thọ, cái lưỡi là thiệt thọ, xác thân là thân thọ, tới Ý thọ là khác đấy. Ý thọ thì tức là sửa cái pháp trần lại, nghĩa là sự tính toán của mạt-na để làm sao cái thọ này kéo dài, còn cái kia là cái cảm giác thôi. Cái này là cái tư tưởng tính toán để kéo dài cảm giác lạc thọ, để chấm đứt ngắn ngủi cái khổ thọ, thì cái này thuộc về mạt-na tiếp xúc với pháp trần. Đây là mạt-na chứ không còn là óc nữa. Mạt-na mượn cái óc để sửa cái pháp trần. Cái pháp trần là hình ảnh của tư tưởng, của cỏ cây, của loài thú. Bây giờ có loài người vô đó thì cái pháp trần này cao hơn tức là làm sao cho kéo dài lạc thọ, làm sao mà chấm dứt hẳn cái khổ thọ, thì cõi người có cách đắn đo để làm nhưng mà không có kinh nghiệm, kéo dài được một chút thôi, tức là niệm Phật đếm từ 1-10, niệm Phật không đếm. Khi mà đếm từ 1-10 thì kéo dài cái lạc thọ một chút, khi nó phóng ra thì lạc thọ mất. Hễ được một cái thì tán thán, hễ được một cái thì trú ở, tức là ôm chặt cái lạc thọ đó, mất một cái thì khóc. Kéo vô được nữa, niệm Phật đếm 1 tới 10 được hai ba chục lần cảm thấy là vui, muốn chiếm lấy cái này luôn, nhưng khi mất thì khóc, bữa nay tôi niệm tạp niệm hoài khổ quá, kéo nữa nó lại mất nữa ngồi khóc, khổ quá, tôi khổ quá không niệm được. Hôm nay hoàn cảnh gia đình bức xúc, tôi có chuyện buồn xảy ra, nó cứ nhớ chuyện buồn hoài, nó phóng hoài thì ngồi đó khóc. Thì đây là trạng thái của người, trời dục giới. Qua trạng thái Sơ thiền thì bắt đầu là ly dục sanh hỷ lạc tức là có nhập có xuất rồi đấy khá rồi đấy, khi được thì tán thán. Mình kéo dài được 1-2 tiếng đồng hồ thì mình thích thú tán thán. Khi mà ly dục không được phóng ra một cái nữa thì than van. Trời ơi tôi niệm Phật được 2-3 tiếng lạc thọ kéo dài, bây giờ nó mất rồi thì than van tìm cách để kéo lại tức là đi tầm, sát, hỷ, lạc, tịnh định xả, nhưng mà phải có tầm, sát mới vô được, thì chúng ta hiểu đây là cõi Sơ thiền của Sắc giới. Thì từ từ chúng ta thấy thăng hoa lên vậy, chứ không có gì lạ hết đó, thì cái này cũng thuộc về Thọ. Bây giờ muốn cho cái Thọ dài hơn thì sao? Bỏ tầm, sát, không cần niệm Phật đếm từ 1-10, không cần niệm Phật nữa, mà ngồi xuống là lắng nghe tiếng niệm Phật liền.

Tôi đã khoái trạng thái này, ngồi xuống là nó hiện, tôi không có niệm Phật, mà tôi theo hơi thở chứ tôi không có tu niệm Phật, tôi ngồi xuống là bắt đầu cái hơi thở và cái tư tưởng của tôi dính liền nhau. Rồi chìm đắm trong đó rồi thấy mất thân luôn, còn hơi thở thôi, cả không gian chỉ là hơi thở thôi không biết cái thân ở đâu. Thì tới cái này là cái đẹp đẽ nhất của 6 thọ. Tam thiền là cái đẹp đẽ nhất, cùng cực nhất của 6 thọ. Thì cái này theo trong kinh Sáu Sáu đó chính nhãn xúc, nhãn thọ đó là Thọ uẩn. Đây mới là Thọ uẩn. Còn 3 cái trên 6 căn-6 trần-6 thức đó là Sắc uẩn, có thọ cảm có tư tưởng mà thọ cảm, tư tưởng này chuyên về xác thân bên ngoài. Mà xác thân bên ngoài là gì? Tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân là phù trần căn. Còn Tịnh sắc căn nó là cảm giác chứ không phải là xác thân bên ngoài. Bởi vì mắt-tai-mũi-lưỡi-thân là chỗ phát hiện của bất lạc bất khổ, chưa có cảm giác, có cảm giác lờ mờ thôi. Do cảm giác lờ mờ này mới chiếm hữu xác thân thô kệch là phù thần căn. Rồi cái cảm giác thật sự cõi người, trời Dục giới và sơ thiền, nhị thiền, tam thiền của Sắc giới là không còn nương vào phù trần căn nữa mà nương vào tất cả dây thần kinh tức là Tịnh sắc căn là xác thân bên trong. Nhưng thọ uẩn của người trời dục giới còn non nớt.

Thành ra nhãn xúc, nhãn thọ chính là Thọ uẩn có cảm giác, có tư tưởng, nhưng mà cảm giác đây là cảm giác lạc thọ, khổ thọ thực sự và cảm giác bất lạc bất khổ thọ ít thôi, bị cảm giác lạc thọ sửa hết. 4 đường ác thì hoàn toàn sống với cảm giác bất lạc bất khổ thọ tức là trạng thái lờ mờ chưa có lạc thọ, chưa có khổ thọ, chưa có cải sửa được và tư tưởng cũng cho xác thân bên ngoài tức là cho mắt-tai-mũi-lưỡi-thân thôi, chứ chưa biết tới dây thần kinh. Cõi trời không sống cho xác thân bên ngoài nữa mà sống về dây thần kinh là xác thân bên trong. Dây thần kinh nó rất vi tế, mượn dây thần kinh để phát hiện cảm giác lạc thọ và diệt đi cảm giác khổ thọ. Cõi người thì chưa có kinh nghiệm, tới cõi trời dục giới và sơ thiền, nhị thiền, tam thiền thì kinh nghiệm rất là già dặn. Các Ngài có thể kéo dài cái lạc thọ cả ngàn, cả triệu, cả tỷ năm tùy theo cái định lực. Tới Tam thiền thì kéo dài cả tỷ năm, thành ra các Ngài muốn lạc thọ là được, muốn diệt đi khổ thọ khi mà các Ngài nhức nhối quá thì các Ngài nhập vào Tam thiền thì mất thân, không có đau nữa. Thành ra các Ngài thỏa mãn, các Ngài mới cho cái lạc thọ chính là ta, chính là cái Chơn ngã nhưng mà thời gian nó mất, dầu cả triệu, cả tỷ năm rồi nó cũng phải hoại thôi. Thì các Ngài nói cái này cũng chưa phải, bây giờ làm sao bỏ xác thân bỏ cảm giác luôn, bởi vì cảm giác còn hoại, thân còn khổ, chiếm hữu bên ngoài còn bị người ta giành giựt mất. Bây giờ mình tạo cái bên trong của mình thì tưởng đâu là của mình nhưng mà nó hoại. Chưa được. Bây giờ đừng chiếm hữu bên ngoài, đừng chiếm hữu bên trong nữa. Đừng chiếm hữu bên ngoài thì xác thân không có, đừng chiếm hữu bên trong thì cảm giác không có, tức là đi tới Tứ thiền. Nhưng mà Tứ thiền không cảm giác, không xác thân nhưng mà còn cái cộng nghiệp, thành ra vẫn còn xác thân, vẫn còn hoàn cảnh xung quanh nhưng mà các Ngài không hề dính mắc vào đó, không dính mắc thì có xác thân cũng như không. Thành ra trạng thái Tứ thiền kêu là trạng thái "Bất động địa" dù cho có giết xác thân các Ngài cũng tỉnh bơ, dầu có Tam tai, gió Bát phong: vinh, nhục, lợi, hại, thịnh, suy, khen, chê đụng tới xác thân, các Ngài cũng tỉnh bơ, các Ngài không dính vào xác thân nữa. Còn mình hễ đụng tới xác thân này là không được đấy, vì đụng tới xác thân là đụng tới cảm giác, cảm giác là dây thần kinh nằm trong xác thân. Còn các bậc Tứ thiền rồi thì không cảm giác, không xác thân nữa, các Ngài sống với "Bất động địa" tức là "Hiện tại lạc trú". Các Ngài Thiền sư thường lầm, cho cái này là Niết bàn.

Cái này chưa phải là Niết bàn đâu mà, nhưng mà cái này đi đến Niết bàn thì mau đó, chứ thực sự là "an trú trong hiện tại, giờ phút đẹp tuyệt vời", không đẹp lắm đâu. Nhưng qua cái "Hiện tiền" thì đẹp tuyệt vời đấy, Hiện tiền thì cái thấy khác rồi đó, không phải tập trung nữa, mà là lắng nghe thôi. Thì đó là phần thứ hai. Tới đây rồi thì chúng ta qua cái nhãn ái đây mới là Tưởng uẩn đấy. Từ 6 xúc, 6 thọ tức là Thọ uẩn thôi. Từ 6 căn, 6 trần, 6 thức là Sắc uẩn thôi. Trong Thủ Lăng Nghiêm, Thọ uẩn là gì? Gồm có xúc và ly. Xúc và ly là sao? Nghĩa là có tác ý làm cho căn-trần-thức tiếp xúc với nhau thì gọi đó là Thọ uẩn. Căn-trần-thức rời nhau thì không phải Thọ uẩn. Thành ra Thọ uẩn căn bản nó là gì? Là mạt-na. Có mạt-na thúc đẩy làm cho nhãn căn tiếp xúc với sắc trần phát hiện ra nhãn thức, thì 3 cái này phải đắm nhiễm nhau. Đắm nhiễm là phải có tiếp tay của mạt-na. Chính mạt-na làm cho 3 cái này tiếp xúc với nhau thì kêu đó là Thọ uẩn. Mạt-na là gì? Là đắn đo, lựa chọn để cho tiến hóa, mà không có cái đó thì sống ù ù cạc cạc, mờ mờ mịt mịt, thì đó là 4 đường ác. Còn cái này có phân biệt phải, trái, có tiết dục thì chúng ta thấy loài người tiết dục tức là mới tiến hóa lên thôi, biết được có cha, có anh em, có luân lý, có đạo đức. Tới cõi trời Dục giới rồi không những tiết dục mà chấm dứt luôn vấn đề giao cấu bầy hầy nữa. Nhưng mà chưa được vẫn còn bắt tay, hun hít nhau vẫn có con, chứ không có giao cấu nữa. Tới cõi sơ thiền của Sắc giới, từ đây không có nam căn, nữ căn nữa mà hoàn toàn là đấng trượng phu tức là những người 8 giới không có vợ, có chồng sống ly thân luôn. Thành ra cái cuộc đời chúng ta thấy "cái thọ giới" hay lắm đó, nó tương đương 5 giới là cõi trời Dục giới; 8 giới là cõi Trời sắc giới tức là sống ly thân, coi như bạn thôi chứ không có vợ, chồng nữa. Còn những người ở cõi trời Dục giới còn bắt tay, còn gần gũi nhau thôi chứ vấn đề giao cấu con cái là không có nữa. Còn nếu có chỉ 1 hoặc 2 đứa thôi. Còn 8 giới thì vĩnh viễn. Thành ra đi vào sơ thiền, nhị thiền, tam thiền là hoàn toàn sống ly thân, đây mới kêu là Thọ uẩn. Chúng ta lầm, từ trước tới giờ không kỹ cái này nè, mình trình bày cũng đúng vậy chớ không phải sai, nhưng mà không có rành, đây mới thật sự là rành. Chúng ta cứ cho là cái thọ, cái tưởng là 4 đường ác vẫn có, và 4 đường ác thọ, tưởng cũng giống như cái này, nhưng thật sự không giống. Cái thọ 4 đường ác khác, cái tưởng 4 đường ác nó khác, cái thọ của người, trời Dục giới, sơ thiền, nhị thiền, tam thiền khác, cái tưởng nó khác.

Tới tứ thiền, tứ không thì cái thọ, cái tưởng khác. Tứ thiền là không có thọ, chỉ thuần tưởng thôi, thì đây mới thật sự thuần tưởng đấy. Tứ thiền là không có cảm giác nữa, không có xác thân là dĩ nhiên rồi. Còn địa ngục vô gián là thuần tình 100% là tình. Còn tứ thiền 100% là tưởng, thuần tưởng tất thăng mà. Tới đây con người mới có thể tiến hóa lên Tứ không.

Tứ thiền là gì? Là thức thứ 6. Thức thứ 6 khi nó đè nén rồi thì nó thấy thức thứ 7, thức thứ 7 khi nó vọng hóa xuống thì nó xuống thức thứ 6, thức thứ 6 thăng hoa lên thức thứ 7. Thành ra khi đè nén rồi thì nó mới thấy được thức thứ 7 thì nó mới tạo ra thức thứ 7 giả, tất thăng mà, nó có thể lên nó có thể tạo ra hết. Khi nó thấy thức thứ 7 vẫn còn hình tướng rất vi tế. Chúng ta phải quan sát cái chỗ này. Thức thứ 7 khi mà nó trở vô đứng lặng rồi thì nó thành ra A-lại-da, khi nó xao động kêu là mạt-na, thành ra có danh từ kêu nó là u ấn (u là núp kín, ẩn là thâm sâu, núp kín một cách thâm sâu) không thể nói nó là gì được hết. Nói nó là đứng lặng thì đúng mà sai, nói nó xao động thì sai mà đúng. Nó là 2 phần hết khi nó trở vô, nó tổng vô thì nó biến thành năng lực tức là Thức, khi nó xao động nó tổng ra thì nó biến thành xao động thì kêu là Chủng tử. Kêu mạt-na nó là cái gì? Kêu cái gì cũng sai hết. Kêu nó là Tỷ lượng thì nó đâu có so sánh, mà kêu nó là Hiện lượng thì nó có hình tướng rồi, hình tướng nó là không gian. Không gian tướng gì? Tướng không gian. Tướng không gian này có cũng như chưa có tướng. Thành ra trong Duy thức dùng danh từ rất hay kêu nó là Hiện lượng, Hiện lượng thì sai, mà Tỷ lượng còn trật xa nữa, thành ra kêu là Tợ hiện lượng, giống giống như Hiện lượng, mà Hiện lượng nhận thức và đối tượng nhận thức nhập 1, cái này đã có không gian thì làm sao nhập 1, mà nhận thức và đối tượng nhận thức phải khác nhau, mà khác cái gì đâu, nhận thức là không gian, đối tượng nhận thức cũng là không gian thì làm sao khác được, thành ra nó giống giống như trực giác mà là tương tợ như trực giác. Còn cái cảnh không phải là tánh cảnh là cảnh có Phật tánh, cái này đâu còn Phật tánh nữa mà đã sửa thành không gian rồi. Mà sửa thành cái gì? Cũng chưa có gì hết, nó chỉ là không gian thôi. Thành ra kêu nó là Chơn đới chất đã vay mượn rồi nhưng còn chơn thật chưa có sửa gì hết. Tôi thấy Duy thức rất hay, dùng danh từ rất hay, suy ngẫm mình thấy rất hay. Thành ra danh từ mình chưa hiểu, nó bấn loạn, nhưng khi hiểu rõ rồi thì rất rõ ràng, nó phản ảnh thực tại một cách rõ ràng, chỉ có Phật dùng danh từ mới độc đáo thôi, còn mình dùng danh từ không nối.

Thành ra mạt-na thức ông bà phải để ý. Thức thứ 6 khi nó đè nén rồi nó thấy được mạt-na rộng lớn hơn nó, bởi vì nó còn có sự vật xung quanh, nó không dính mắc nhưng vẫn còn có cây, cỏ, người ta, nam, nữ tuy rằng nó không vướng mắc. Còn thức thứ 7 là không có nữa tất cả là hư không thôi, người ta cũng là hư không, nhận thức cũng là hư không, xác thân nó cũng là hư không. Còn Tứ thiền xác thân còn là tôi, nghĩa là còn đất, nước, lửa, gió, sự vật, mấy ông, mấy bà, nhưng mà tôi không dính mắc xác thân này nữa. Thành ra Đức Phật chấp nhận cái Tứ thiền hơn, bởi vì nó dễ đi tới cái Chơn tâm hơn, còn đây bắt đầu đi vào cái danh từ kêu là "Tịch tịnh trú"(tịch là yên lặng, tịnh là trong sạch) đi vào cõi yên lặng, an trú trong đó, thì nó lại xa mất cái Phật tánh. Tứ thiền nhận lại Phật tánh rất dễ dàng, còn cái kia chìm đắm trong cái định nhiều hơn cái huệ. Tứ thiền định và huệ bằng nhau, trí tuệ và định lực bằng nhau. Còn đi qua Tứ không đi vào cái định lực mạnh quá, một cõi mơ màng, một cõi hoang đường không có thực tế lắm. Thành ra đức Phật thường khuyên chư Tỳ kheo tới đây thôi, đừng có qua Tứ không. Ông nào căn cơ cao đi qua nhưng mà trở ra được, còn ông nào căn cơ thấp, lạc vào đó vài ngàn năm nữa là chết. Thôi đừng vô đó nữa, bởi vì đây là cảnh giả không hà, giả là do cái thức thứ 6. Cái Tứ thiền nó quá trời quá đất, nó không vừa ý nữa, nó nhập định kỷ, lâu, sâu thì nó thấy được A-lại-da.

A-lại-da đây mới thật là vô lượng vô biên, nó chỉ là hào quang rực rỡ hơi mờ thôi, không có hình, không có tướng nữa. Mặt trăng 2 có lúc có hình có lúc có hào quang, Mặt trăng 3 thì hoàn toàn là hình không, chưa có tướng. Rồi tới Mặt trăng 1 là A-lại-da thì hoàn toàn hào quang rực rỡ nhưng mà hơi mờ, thì nó mới thấy cái này quá xá, cái này thực sự là chơn vọng hòa hợp vô lượng vô biên, thì nó mới xao động mất nó mới tạo ra cái chơn vọng hòa hợp giả, Nhưng thời gian nó thấy cái này vẫn chưa được tuy là nó vô lượng vô biên nhưng mà còn đứng lặng mà chuyển biến. Còn cái Chơn như là đứng lặng bất biến thì đó là "Niết bàn tịch tịnh" của A-la-hán đây là hào quang rực rỡ không mờ, thì nó thấy được nó tạo ra cái giả này. Nhưng hào quang rực rỡ không mờ đứng lặng bất biến thì này là hào quang chết, Niết bàn chết, phải tùy thuận trở lại thì mới thấy được "Pháp thân thường trụ" của Như Lai (tùy thuận: bất biến mà tùy duyên, tùy duyên mà vẫn bất biến) thì nó tạo ra cái Niết bàn này. Đến đây là cái dòng chuyển biến của tư tưởng là hết, là rốt ráo nhất. Đi tới Như Lai rồi còn gì nữa, nhưng mà Như Lai giả, tức là cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng, cái này là ngũ ấm ma đấy, nếu mà không khéo là chúng ta chết.

Giờ chúng ta trở lại. Thì cái đó kêu là 6 Ái tức là Tưởng đấy. Chúng ta nhớ, chữ Tưởng trong Thủ Lăng Nghiêm, Tưởng là gì? Là nhớ và quên. Nhớ là gì? Nhớ là phải có cái gì cung cấp cho nó mới nhớ, cung cấp đó chính là mạt-na. Cung cấp cái gì? Cung cấp cái chất liệu trong A-lại-da. Thành ra chữ Ái phải dính liền với chữ thủ và chữ hữu, dính liền với thức thứ 7 và thức thứ 8.

Nói tới nhãn ái tức là Tứ thiền, tức là Tưởng uẩn. Tưởng uẩn là nhớ và quên, tức là phải có mạt-na và A-lại-da. Thế là hết.

Nhưng mà cái bản này chúng ta phải nhớ là: 6 căn, 6 trần, 6 thức là 4 đường ác, vẫn có thọ cảm, vẫn có tư tưởng nhưng mà không kêu là Thọ uẩn, Tưởng uẩn được, mà phải kêu là Sắc uẩn tức là cái căn bản của nó là "Sắc và Không". Hôm nay tôi mới định nghĩa chữ « Không» rõ ràng, chứ hồi xưa tôi cũng lờ mờ như chư Phật tử đây có người nói Không là Chơn không, có người nói là Hư không, thực sự 4 đường ác thì không là ngoan không, còn sắc là có mà thật nữa. Nếu mà định nghĩa theo Thủ Lăng Nghiêm độc đáo thiệt, nó đưa ra mà không có giải thích, đi vào đây thì thấy nó rõ. Còn chữ Thọ uẩn tức là nhãn xúc và nhãn thọ, đó mới kêu là Thọ uẩn được. Thọ uẩn là gì? Là Xúc và Ly. Tức là từ đây bắt đầu có mạt-na. Mạt-na là nguyên nhân chính của Thọ uẩn, nó làm cho Căn-Trần-Thức đắm nhiễm nhau thì bắt đầu có Thọ uẩn. Nhưng mà không kêu là Tưởng uẩn được, vì đây còn tình ở trong đó. Tới qua Tứ thiền mới hoàn toàn là tưởng uẩn, không còn tình nữa, hoàn toàn sống về tưởng, 100% là tưởng, 10 phần tưởng không có tình nữa. Tứ thiền đây là 10 phần tưởng thì mới kêu là Tưởng uẩn. Tưởng uẩn này nó lý lắc, tạo ra muốn ngàn cảnh, nó bắt đầu qua tứ không. Vì Tưởng uẩn nó còn cái xác thân, xác thân thuộc về cộng nghiệp, nó không dính mắc nữa, thì đây là cảnh giới Đức Phật rất tán thán, chúng ta có tu tới đây thì thôi nghe đừng có đi nữa, từ đó chúng ta bắt đầu quán sát "cuộc sống này là vô thường, vô ngã và khổ đau". Có quán thì chúng ta mới hiểu được cái vô thường (vô thường là nhận thức), cái vô ngã (vô ngã là đối tượng nhận thức). Nhận thức thì chúng ta không bao giờ thấy được không gian, mà thấy được cái chuyển biến quá khứhiện tại-vị lai của nhận thức thôi, thì kêu là vô thường. Còn đối tượng nhận thức là sự vật chúng ta có thể phân biệt được, nó do nhiều duyên ráp lại thì không có cái nào là cố định trong sự vật hết, thành ra không có cái ngã, nó thuộc về 10 phương của không gian. Đã là vô thường thì đau khổ, đã là vô ngã thì đau khổ. Mình đâu muốn vô thường, mình muốn Chơn thường mà cái tư tưởng mình cứ chạy hoài thì đau khổ; mình muốn sự vật vĩnh viễn trường tốn nhưng mà nó phải hoại, do đó đau khổ. Thành ra "vô thường, vô ngã là khổ đau", Tam pháp ấn của chư Phật.

Có người còn nói Tứ pháp ấn. Tứ pháp ấn là gì? là "Không, vô thường, vô ngã, khổ". Không là gì? Cái này chết đấy. Phật pháp không rành là chết với Phật giáo đấy. Chữ Không đây là "Niết bàn tịch tịnh" đấy. Thành ra có người sửa Tam pháp ấn là "Vô thường, Vô ngã, Niết bàn tịch tịnh", "Chư hành vô thường, chư pháp vô ngã, Niết bàn tịch tịnh". Nghĩa là vô thường, vô ngã, khổ đau mà đi vào trong Niết bàn tịch tịnh thì vô thường biến thành Chơn thường, vô ngã biết thành Chơn ngã, khổ đau biến thành an lạc. Thì chúng ta phải hiểu. Thành ra kêu là Tứ pháp ấn cũng được, mà Tam pháp ấn cũng được.

- Tam pháp ấn là "vô thường, vô ngã, khổ".

- Tứ pháp ấn "vô thường, vô ngã, khổ, không". Không đây tức là Niết bàn tịch tịnh. Vô thường, vô ngã, khổ đều phát hiện từ Niết bàn tịch tịnh. Nếu thấy được Niết bàn tịch tịnh rồi thì vô thường biến thành Chơn thường, vô ngã biến thành Chơn ngã, khổ biến thành An lạc, Niết bàn tịch tịnh biến thành Tịnh. "Thường, lạc, ngã, tịnh" đây là 4 cái của Đại thừa, Kinh phát triển. Kinh phát triển dựa vào Tiểu thừa để giảng rất rành. Thành ra tôi chịu Đại thừa là ở chỗ đó. Nếu mà Tiếu thừa mà không có Đại thừa thì không rành. Cái bài kinh Sáu Sáu thật sự là bí hiểm, nếu không có kinh Thủ Lăng Nghiêm (mà Kinh Thủ Lăng Nghiêm cho rằng không phải Phật nói, là kinh phát triển) thì giảng không sáng tỏ, nó chết ở A-la-hán. Thì Sắc giới, vô sắc giới, cái này biết đi, còn 5 độn sử thì bí luôn. Không biết Phóng dật là gì? Ngã mạn là gì? Có thể biết Ngã mạn là mạt-na. Còn Vô minh là gì? Đố mấy ông bên Tiểu thừa mà không coi Thủ Lăng Nghiêm mà giải thích sáng tỏ được 5 độn sử này tôi chịu thua. Tôi nhức nhối với nó mấy chục năm, cuối cùng nhờ Thủ Lăng Nghiêm mới thấy rằng:

Cái Phóng dật đó là Mặt trăng 2 do đè mí mắt mà thấy, đó là Hư minh le lối chiếu soi có lúc nó là hào quang, có lúc nó là sắc trần hội tụ, chính là nó là cái Thọ uẩn đấy. Thọ uẩn là cái vọng, cái kia là cái đứng lặng. Cái xao động, cái đứng lặng nó dung thông với nhau, thành ra cái đó kêu là phóng dật. Phóng dật là gì? Phóng dật (phóng là buông ra, dật là chập chờn) thì chập chờn là le lói chớ còn cái gì nữa, tức là cái tâm chưa đi vào một cái đứng lặng bất biến, lúc thì nó đứng lặng, lúc thì nó hơi xao động, nó không phải vọng không phải chơn, nó chập chờn, le lói, thì chúng ta thấy rất hay. Thành ra A-la-hán phải diệt luôn Mặt trăng 2, phải chiếu kiến Mặt trăng 2, vì Mặt trăng 2 không phải chơn cũng không phải vọng, thì phải dùng Mặt trăng thiệt để chiếu kiến nó, thì nó mới sáng tỏ, nó trở thành Mặt trăng thiệt. Có cái Mặt trăng 1 A-la-hán làm không được, Mặt trăng 1 là một vùng hào quang rực rỡ hơi mờ, còn Mặt trăng thiệt là một vùng hào quang rực rỡ không mờ, thì lấy cái khổng mờ chiếu kiến cái rực rỡ hơi mờ, chiếu kiến không nổi, bởi đây là ngã 3 đường. Nếu vọng tưởng kiên cố đập vô cái rực rỡ hơi mờ này thì nó thành Mặt trăng 2, tiếp tục đập nữa thì nó thành Mặt trăng 3, tiếp tục đập nữa thì nó trở lên Mặt trăng 2, đập nữa nó trở lên Mặt trăng 1, đập nữa nó trở về Mặt trăng thiệt. Đập nữa là do đâu? Không do đâu hết, nó hồn nhiên. Hồn nhiên là nó biến, tại vì nó biến thôi, nó không có mục đích. Cái hồi nảy tôi nói Bát nhã là cái này đó, không có mục đích. Tại sao anh làm đó? Tôi làm là làm thế thôi, không làm không được, chớ tôi làm không phải có mục đích để làm cái gì hết. Tôi cho người ta tiền bởi vì tôi cho, không cho không được, chứ không phải tôi cho để người ta cám ơn tôi, không phải tôi cho để thấy tôi cao hơn người khác. Không, hoàn toàn không có. Tôi cho bởi vì tôi cho thế thôi. Trăng tại sao nó lên? Nó lên tại vì nó lên, không lên không được. Hoa tại sao nó nở? Nó nở là nó hồn nhiên nó nở, không nở không được. Tại sao nó tàn? Nó tàn là hồn nhiên nó tàn. Thì việc làm của bậc Thánh nhân là vậy, hồn nhiên, không có tại sao, không có tại, vì, bởi gì hết, các Ngài làm vì các Ngài làm, không làm không được. Cái khác với cái tác ý là chỗ đó. Thành ra chúng ta sống như vậy chúng ta sống không được, sống không có mục đích, không tác ý chúng ta không thể sống được, sống là phải có vấn đề, không vấn đề làm sao sống. Sống là để làm cái gì? Mục đích sống như thế nào?

Tôi cho phải có người cho, nhận thì phải có đối tượng nhận, thì phải có số tiền tôi mới cho được. Cho mà không người cho, không người nhận, không số tiền cho, trời ơi làm sao làm được cái việc đó. Thành ra Bát nhã là một thằng điên, điên mà điên về Niết bàn, còn chúng ta sống là sống với hiện tượng điên mà chúng ta cho người khác là điên.

Thành ra khoa học bây giờ là khoa học điên mà lại cho những bậc chứng đắc là điên. Khoa học là phải lâm sàn, còn những cái mà không nắm bắt được, không chiểu rõ ràng được, cái đó không có, cái đó là thần quyền, mê tín dị đoan. Mà chính cái vô hình nhất là điều khiển cái hữu hình, chính những cái gì cù lần nhất điều khiển những người khôn ngoan nhất.

Chúng ta thấy là hoàn toàn đi ngược. Sống nổi không? Nếu nổi thì chúng ta đi, còn không thì thôi. Thì tôi thấy là khó đấy. Nó khó thì mình phải nghiên cứu sâu thì mình thấy. Đối với đạo Phật, người tu theo Bát nhã thì có một cái một, có cái lặng lẽ thôi, lặng lẽ nhìn mọi sự vật như là mọi sự vật, đừng có tham gia trong đó, quan sát tất cả, mà không có người quan sát. Chỉ có vậy thôi. Hễ có người quan sát thì thuộc về người trời, cải sửa qua cái thiện thì 4 đường thiện hoặc là cải sửa qua cái ác thì 4 đường ác, không cải sửa cái gì hết, lặng lẽ nhìn mọi sự vật như là mọi sự vật. Giờ tôi nghĩ ác thôi cũng không cấm nó sao? Đúng. Chúng ta nên nhớ hành động không có thiện ác, tôi mở miệng tôi nói chuyện hay là tôi hành động, tôi làm mạnh thì kết luận tôi làm ác thì sai. Khi nào có tư tưởng vô thì mới có thiện ác. Nếu hành động không có tư tưởng thì đó gọi là địa ngục. Mà không có tư tưởng mà lại không có địa ngục nữa, thì là cái gì? Thì đó là Niết bàn, hành động bằng sự tỉnh thức, bằng sự thấy rõ tất cả sự vật mà đừng can thiệp vào đó, quan sát mọi sự vật một cách tỉ mỉ mà đừng có người quan sát, thì đó là Niết bàn. Thành ra cái Niết bàn và cái địa ngục nó gần giống nhau, nhưng mà một trời một vực. Tôi giảng hết rồi đó chư phật tử nhìn vô cái bản này thì nó rành, mình phải chiêm nghiệm nghe. Tôi nói trước à, cái này tôi giảng là của tôi. Tôi cũng xin thưa là tôi chưa sống được như vậy nghe, đừng có tin tưởng ở tôi, tôi là tôi đề nghị cách giải thích thôi. Chừng nào tôi sống được thì không có đề nghị mà tôi nói là tôi hành động theo cách nói của tôi, còn đằng này tôi nói là tôi đề nghị thôi, còn sự thực chứng thì còn phải thời gian. Chư phật tử về phải suy ngẫm, áp dụng vào cuộc sống mình, thì bị nhiều người chửi là điên đấy nhé. Thì biết sao bây giờ, một mất một còn thôi. Nếu còn Đức Phật thì mình là Thánh, Phật đã vắng bóng, đã chết rồi thì mình là người điên chứ không phải là Thánh nữa, mà sống không giống ai hết trơn đó. Nó khó vậy đó, chư Phật tử cố gắng. Thôi đến đây thì hết.

4 đường ác chưa có Thọ uẩn, chưa có Tưởng uẩn, có thọ cảm, có tư tưởng, nhưng đó không phải Thọ uẩn, Tưởng uẩn. Ban đầu tôi giảng Sắc uẩn chưa có thọ, chưa có tướng, nhưng mà tôi nghĩ ủa cây nó là ngạ quí nó có thọ chứ, loài thú nó có tưởng chứ. Thành ra tôi nói là 4 đường ác có thọ, có tưởng luôn, đó là mình tính theo thọ, tưởng của người trời. Coi lại cái này tôi thấy không phải. Thành ra ông Viên Minh đề nghị đó là do duyên con mắt do duyên sắc trần đó là Sắc uẩn, tức là 11 sắc pháp như trong Duy thức. Ông đề nghị là phải có thức luôn 6 căn, 6 trần, 6 thức nó mới kêu là Sắc uẩn, tôi đề nghị là 6 thọ, 6 tưởng luôn nữa thì mới kêu là Sắc uẩn tức là tôi đi theo chiều ngang. Nhưng bây giờ tôi thấy 6 thức là thọ rồi, 5 thức là thọ rồi nhưng tới cái ý thức đó là tưởng. Tất cả 18 giới kêu là Sắc uẩn thì tôi thấy đó mới đúng hơn. Ông Viên Minh cũng gan lắm, nhưng tôi thấy không đúng lắm, cái này tôi mới thấy sáng tỏ. Còn Thọ uẩn qua cái nhãn xúc, rồi ông Viên Minh đưa tới nhãn xúc, do con mắt 6 căn, 6 trần, 6 thức, 6 xúc thì kêu nó là Sắc uẩn. Nhưng tôi nói phải 6 thọ, 6 ái luôn thì mới kêu là Sắc uẩn. Nhưng bây giờ tôi thấy 6 căn, 6 trần, 6 thức thôi chứ không có 6 xúc. Thì tất cả 5 căn, 5 trần, 5 thức này là của ngạ quỷ, còn cái ócpháp trần-ý thức đó là của súc sanh, gom chung cái này là 4 đường ác, kêu là Sắc uẩn. Vì cảm giác của 4 đường ác, của ngạ quỷ và tư tưởng của loài súc sanh chuyên về cái xác thân bên ngoài thôi, mà xác thân bên ngoài đây chúng ta nên nhớ là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân chứ không phải là dây thần kinh. Tới cõi trời mới lấy dây thần kinh mà không xài xác thân nữa thì đó là nhãn xúc và nhãn thọ, thì tôi thấy nhãn xúc, nhãn thọ là của cõi người, cõi trời dục giới, sơ thiền, nhị thiền và tam thiền dừng ở đây. Tức là các Ngài chưa có Tưởng uẩn chỉ có Sắc uẩn và Thọ uẩn thôi, còn 4 đường ác chỉ có Sắc uẩn thôi, 4 đường thiện là có Sắc uẩn có Thọ uẩn, sửa cái Sắc uẩn thành ra Thọ uẩn theo cái ý muốn của mình. Tới Tưởng uẩn chỉ có Tứ thiền của Sắc giới và Tứ không mới kêu là Tưởng uẩn, tôi sửa vậy tôi thấy sáng tỏ và nó không còn kẹt cái gì hết. Chư phật tử muốn lấy cái ví dụ của ý căn cũng được, cái này tôi thấy chạy, nhiều người chạy. Ở đây phật tử ít dám lấy cái này làm ví dụ lắm, có một mình ông Thiện Khánh thôi, mà ông thí dụ cũng không đúng nữa. Mỗi lần tôi thí dụ là tôi nhức nhối bởi vì không chạy, bởi vì theo cái chiều ngang là không chạy mà phải theo chiều dọc xuống.

Như vậy sáng tỏ rồi hén. Nghĩa là 6 căn, 6 trần, 6 thức thuộc về Sắc uẩn, tức là Sắc và Không (định nghĩa theo Thủ Lăng Nghiêm); còn 6 xúc, 6 thọ thì là Thọ uẩn tức Xúc và Ly (xúc đây là nói Tác ý là chính, tức là mạt-na đấy, nó đốc xúi để được lạc thọ lâu dài, cái khổ thọ chấm dứt hẳn), còn 4 đường ác là không được, muốn cho cái lạc thọ kéo dài nó lại ngắn, muốn cho khổ thọ nó ngắn, nó lại kéo dài, nó không có mạt-na. Bắt đầu có mạt-na là có Xúc, có Xúc là có Thọ nhưng mà chưa có Ái bởi vì còn Tình. Tới tam thiền thì cái Tình mới chấm dứt hẳn. Qua Tứ thiền là không còn Tình nữa hoàn toàn Tưởng "thuần Tưởng tức thăng", bây giờ nó mới thăng tới Như Lai, thì nó ở đây kêu là Tưởng uẩn. Tưởng uẩn là Nhớ và Quên. Tưởng uẩn trong đó ngầm chứa mạt-na và A-lại-da. Nếu không có mạt-na là không có tưởng, vì tưởng nó thuộc về nhớ, nhớ là phải có mạt-na cung cấp cho nó, mà mạt-na cung cấp là phải có chất liệu của A-lại-da.

Như vậy là xong, tuần tới trả bài hén. Chúng ta làm lại cái này chút, rồi qua câu số 2 cũng vậy thôi "Quán như thế nào để tất cả các pháp 36 pháp là vô ngã" vậy cũng được rồi đó. Câu số 3 giải thích và cho ví dụ "Pháp quán không ta, không của ta, không tự ngã của ta" thì cũng được rồi đó. Kỳ tới chúng ta tiếp tục câu số 4. Giờ ai mạnh dạn thì cứ sửa câu số 1 lại một chút nó cũng vậy, không có theo chiều ngang nữa mà theo chiều dọc, phân biệt rõ 3 cái đầu "nhãn căn, sắc trần và nhãn thức" là Sắc uẩn (4 đường ác); còn "nhãn xúc, nhãn thọ" là Thọ uẩn của người, trời dục giới, sơ thiền, nhị thiền, tam thiền; tới tứ thiền và tứ không thì mới là "6 Ái" tức là Tưởng uẩn. Còn nhãn xúc, nhãn thọ chưa có Tưởng uẩn mới có Thọ uẩn thôi. Rồi Nhãn ái thì không có nhãn thức, không có nhãn thọ nữa, mà chỉ có nhãn ái thôi, vì đây xác thân không có, nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ không có nữa mà chỉ có nhãn ái thôi, tức là có cái tư tưởng 100% thôi, 10/10 tức nhiên xác thân không dính mắc, thọ cảm không dính mắc, còn nếu Nhãn thọ thì có mắt, có xác thân, có Nhãn thức bị sửa lại thành ra Nhãn thọ. Để ý chỗ đó hé. Tôi giảng vậy đó rành chưa, nắm hé, tôi bữa nay hơi ngơ ngáo rồi đó.

Chúng ta tối nay về suy ngẫm lại để không rồi quên. Bái này gần cả năm trời mà chưa xong cái bài kinh Sáu Sáu này. Nhưng thà đi như vậy tốt hơn.

"Người coi 1 quyển kinh đáng sợ hơn người coi 100 quyển". Nếu chúng ta qua bài kinh này thì chúng ta thông hết.

Thì thôi tới đây tạm ngưng hén. Nam mô A Di Đà Phật. Mô Phật