Kinh Sáu Sáu — Tổng Hợp

Bây giờ qua phần thứ 2 là cái thấy. Do duyên nhãn xúc là nhãn thọ. Nhãn thọ là cái thấy thuộc cảm giác.

Thì ở đây cũng vậy, cái đứng lặng là cái vọng tưởng Hư vô vi tế xuống cấp thành vọng tưởng Hư minh le lói chiêu soi. Chính vọng tưởng Hư minh le lói chiêu soi là cái thấy. Cái thấy này thuộc về nhãn thọ, thuộc cảm giác bất lạc bất khổ thọ, cái thấy của Hư minh le lói chiếu soi còn hồn nhiên, còn lặng lẽ nên khởi lên cái nhìn sắc trần hội tụ chập chờn dường như có hình dường như không hình thuộc vô lượng vô biên. Thì bây giờ sau đó, cái thấy nó mới chuyển biến chậm lại, chuyển biến chậm lại thì trở nên chập chờn, tức là ở đây sau khi nó xuống cấp, nó chuyển biến chậm nữa thì nó thấy là sắc trần hội tụ lại, hội tụ lại tức nhiên là có 1 cái cảm thọ, mà cảm thọ này chúng ta thấy không vui không buồn, kêu là bất lạc bất khổ thọ, nghĩa là nó vẫn còn xuyên suốt, lúc sắc trần mà nó hội tụ lại thì chúng ta thấy dường như là chập chờn, dường như có hình dường như không hình. Nếu mà nói về thinh trân thì dường như có tiếng, dường như không tiếng, nhưng mà chưa có rõ rệt. Nên nhớ chưa có rõ rệt thì thế giới này là thế giới xuyên suốt nha. Hình hay không hình thì nó khác của mình bên xao động.

Bây giờ chúng ta qua bên xao động. Thì dây thần kinh thị giác tiếp xúc bóng ảnh trên võng mô rung động báo lên óc, sự rung động này tạo nên cái thấy cảm giác. Đây là cái thấy nương của nghiệp lực nó nương vào cảm giác bất lạc bất khổ thọ tạo thành cái thấy lạc thọ khô thọ. Vậy nhãn thọ là cái thấy thuộc cảm giác chưa phân biệt. Thì bây giờ chúng ta thấy hồi nãy cái đông hô với con mắt tôi, thì cái đông hô mới nằm trên võng mô tròng đen con mắt thì cái đó chúng ta kêu là cái nhìn của phần xao động. Thì kế tiếp đó, phần xao động mới tạo ra dây thần kinh thị giác nối liền cái tròng đen. Nếu chúng ta có đi vào bác sĩ mô hoặc chúng ta học, chúng ta thấy trên tròng đen chúng ta có những dây thần kinh lăn tăn đưa lên óc, thì cái đó kêu là thần kinh thị giác, còn lỗ tai kêu là thính giác,... Thì dây thần kinh này mới tiếp xúc với cái đồng hồ trên võng mô chứ không phải bên ngoài nữa. Thành ra chúng ta thấy 2 cái nó khác. Nếu tròng đen tiếp xúc với cái đồng hồ bên ngoài kêu là nhãn thức, tức là cái nhìn chưa có cái biết, chưa có cái biết chứ không phải là không có cái biết nha, ở đây manh nha cái biết. Cái biết bắt đầu manh nha, bắt đầu khởi rồi đây, nhưng mà chưa có cái gì hết. Rồi kê đây dây thần kinh thị giác mới nhìn thấy đông hô trên tròng đen, thì dây thần kinh thị giác mới rung động báo lên óc. Thì sự rung động này mới cải sửa cái bất lạc bất khổ thọ bên đứng lặng thành ra lạc thọ và khổ thọ. Cái thấy là cái biết mà chưa phân biệt. Kế đó phần thứ 3 là cái biết. Do duyên nhãn thọ là nhãn ái. Nhãn ái thuộc về cái biết, thì đây mới là sự phân biệt. Sau khi báo lên như vậy, cái biết ở trung khu thần kinh óc tiếp nhận sự vật, thức thứ 7 mới mượn óc làm căn tiếp xúc bóng ảnh sự vật phát khởi ra thức thứ 6, cho nên ý thức là cái biết của ý căn.

Chúng ta thấy ý thức do thức thứ 7 tiếp xúc sự vật, nó cung cấp chất liệu cho thức thứ 6. Thành ra thức thứ 6 còn có danh từ là nhớ lại, mà muốn nhớ lại thì phải nương vào mạt-na. Thì mạt-na là cái căn của thức thứ 6, tức là thức thứ 7 là cái căn của thức thứ 6, nếu không có thức thứ 7 thì thức thứ 6 cũng mất luôn. Mà thức thứ 7 moi trong A-lại-da ra không có kiên thức, kinh nghiệm cho thức thứ 6 nhớ lại thi thức thứ 6 cũng mủ tịt luôn. Chúng ta phải hiểu cái tiên trình của nó là như vậy.

Thành ra thức thứ 7 chúng ta thường kêu là ý căn. Chúng ta thấy cái thứ 6 này nó có 2 cái căn: một là căn là mượn óc, tư tưởng nó mượn óc đề phát hiện ra cái phân biệt, hai là mà muốn phân biệt được thì phải có nhớ lại, muốn nhớ lại phải có cung cấp của thức thứ 7.

Thành ra theo Duy thức thì lấy mạt-na làm ý căn, còn bên Nguyên thủy lấy cái óc làm ý căn, thì cả 2 đều đúng hết. Chúng ta chấp nhận cả 2 để bổ túc cho nhau, nếu không có thức thứ 7 thì thức thứ 6 không có chất liệu để nhớ lại, nhưng mà nhớ lại mà không có cái óc thì cũng không phát hiện ra sự phân biệt, tiếp xúc ngoài đời được. Thành ra chúng ta phải thấy có cả 2. Ơ đây thức thứ 7 đem số vốn hiểu biết ở A-lại-da cung cấp cho thức thứ 6 mới phân biệt được sự vật này là cái bàn, cái ghế,... thì cái đó gọi là nhớ lại, tức là thức thứ 7 cung cấp cho tư tưởng nó nhớ lại. Nhớ lại tức là thức thứ 6 nó đã từng kinh nghiệm qua rồi.

Thí dụ đứa bé gặp cái bàn, cái ghế nó không biết. Nó hỏi" Mẹ ơi mẹ! cái này cái gì? Mẹ kêu cái này là cái ghế đó con. Cái ghế mới lọt vào trong A-lại-da của nó, và sau khi nó gặp cái ghê rồi thì cái kỷ niệm trong A-lại-da do thức thứ 7 moi trong đó, nếu mà thức thứ 7 moi không ra, đứa bé nhìn cái ghế quên. Quên thì không biết cái này kêu là cái gì, nhưng mà khi nó nhớ mẹ nói cái ghế thì bây giờ nó hiện ra cung cấp cho thức thứ 6, thứ 6 mới mượn cái óc để phân biệt đây là cái ghế đấy. Thì đây gọi nó đẹp hay xâu, hay hoặc dỡ, vừa ý thì hoặc không vừa ý. Vừa ý là lạc thọ, không vừa ý là khô thọ. Rồi đưa đến sự chiếm hữu hoan hỷ, tán thán hoặc sâu muộn, than khóc. Vậy nhãn ái là cái biết có sự phân biệt của ý thức. Chúng ta xuống dốc là do ở chỗ này, chúng ta đi đến rơi vào bất tỉnh là ở chỗ này. Kỳ sau chúng ta giảng kỹ hơn, đi vào phần đó. Giờ chúng ta qua phân đứng lặng.

Cái biết của nhận thức đứng lặng là con đường trở về, đây là cái biết chiếu soi và tự chiếu soi trở về, thành ra đây chỉ là vùng hào quang thôi. Thành ra đây chúng ta chỉ thấy của vọng tưởng Hư vô vi tế. Thì hôm trước tôi đã giảng từ Mặt trăng thật tức là vùng hào quang rực rỡ của Chơn như nó bắt đầu nó chuyển biến chậm lại thành ra kêu là Hư vô vi tế, làm hiện khởi 1 vùng hào quang rực rỡ hơi mờ trùm khắp pháp giới, cái này cái vô lượng vô biên nên nó trùm khắp pháp giới.

Vì nó chuyển biến chậm lại cho nên nó hơi mờ, còn nó chuyển biến thật nhanh kêu là Mặt trăng thật tức là Chơn tâm của chúng ta đấy. Thành ra nó chuyển biến chậm lại kêu là Hư vô vi tế hơi mờ vì nó nhóm lên 1 nhóm mây mù vi tế mờ mờ mịt mị nên gọi là hư vô trùm khắp cả vũ trụ, vô lượng vô biên, thì lúc bấy giờ con mắt sắc trần cũng là hào quang rực rỡ mà bị chuyển biến chậm thành ra hơi mờ, nếu nó chuyển biến nhanh thì nó trở về Chơn tâm.

Hễ Chơn tâm thì hết nói, chúng ta đến đây là hết tu. Vì nó mờ nên bắt đầu kêu là vọng tưởng nhưng mà vọng tưởng đây còn đứng lặng tức là cái biết nó còn trung thực. Cái biết trung thực tức là chưa có không gian tức là nó còn rất đứng lặng mặc dầu nó xuống cấp, nhưng nó chỉ là hào quang mờ mờ. Thì do cái vùng hào quang mờ mờ này là nhận thức tức cái biết đứng lặng thì chúng ta mới qua nhận thức xao động. Thì cái biết xao động của chúng ta bây giờ là do cái suy động của nghiệp lực của thức thứ 7, thức thứ 7 nó là mấu chốt của luân hồi sinh tử, nó muốn rằng có hình có tướng luôn cho nên khi nó chiếu soi thì nó trở về tự chiếu soi không được nó lung lay nó lắc lư cái đứng lặng, cái xao động nó lắc lư đó. Nghĩa là thay vì chuyển biến như thể này rồi nó xuống cấp thì cái đó là đứng lặng, nghĩa là nó vẫn chuyển biến vô lượng vô biên nó xuống cấp, cũng như nó xuống cấp từng tâng thì nó cũng vẫn vô lượng vô biên thôi, nhưng mà khi nó xuống cấp nó chậm lại thì cái hào quang nó mờ lại. Chúng ta phải trở về cái đó, nhưng mà khó trở về, cái đó phải qua Thánh A-la-hán mới được. Tôi xin tạm ngưng vậy. Chư phật tử về làm bài hén.

Nam mô A Di Đà Phật. Mô Phật.

05. Kinh Sáu Sáu Lần 3 — Tập Đại Thành 10 Câu Hỏi

TÓM TẮT BÀI KINH SÁU SÁU

I- PHAN DAN NHẠP (6 chứng)

1. Vào một thuở nọ. (thời gian)

2. Tại tịnh xá Cấp-cô-độc, rừng Kỳ-đà, thành Xá-vệ. (không gian)

3. Phật Thích Ca tức Đức Thế Tôn giảng. (người giảng)

4. Cho 1250 vị Tỳ kheo nghe. (giảng cho ai)

5. Bài Kinh Sáu Sáu. (bài giảng)

6. Nội dung: giải thoát (sơ, trung, hậu thiện; Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, thanh tịnh)

II- TRÌNH BÀY KINH SÁU SÁU (tức 36 pháp)

Số 6 căn Mắt Tai Mũi Lưỡi Thân Ý căn 6 nội xứ 6 trần Sắc Thinh Hương Vị Xúc Pháp 6 ngoại xứ 6 thức Nhãn thức Nhĩ Tỷ Thân 6 thức thân 6 xúC 6 thọ 6 ái Nhãn xúc Nhãn thọ Nhãn ái Nhĩ Tỷ Nhĩ Tỷ Nhĩ Tỷ Thân Thân Thân 6 xúc thân 6 thọ thân 6 ái thân

III- SÁU SÁU LÀ VÔ NGÃ: (tức 36 pháp là vô ngã) Nếu nói 36 pháp là "Tự ngã" không hợp lý. Sự sanh và diệt của 36 pháp đã được thấy. Vậy "Tự ngã"(Chơn ngã) sanh diệt, do đó không hợp lý.

- Nếu ai quán 36 pháp là: "Tôi, của Tôi, Tự ngã của Tôi" sẽ tập khởi thân kiến.

- Nếu ai quán 36 pháp là: "không Tôi, không của Tôi, không Tự ngã của Tôi" sẽ đoạn diệt thân kiên.

Do duyên 6 nội xứ, do duyên 6 ngoại xứ, phát khởi 6 thân thức. Điểm gặp gỡ 3 pháp này là xúc. Do duyên xúc là thọ. Do duyên thọ là ái.

Thọ có 3: thọ lạc - thọ khổ - thọ bất lạc bất khổ.

1/Tập khởi tham - sân - si:

a/Nếu ai cảm xúc với "lạc thọ" mà hoan hỷ, tán thán, trú ở, ái trước thì tham tùy miên sẽ tùy tăng.

b/Nếu ai cảm xúc với "khô thọ" mà sâu muộn, than van, than khóc, đập ngực rơi vào bất tỉnh thì sân tùy miên sẽ tùy tăng.

c/Nếu ai cảm xúc với "bất lạc bất khổ thọ" mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly ra khỏi cảm thọ ấy thì vô minh tùy miên sẽ tùy tăng.

2/ Đoạn diệt tham - sân - si: a/Nếu ai cảm xúc với "lạc thọ" mà không hoan hỷ, không tán thán, không trú ở, không ái trước thì tham tùy miên không tùy tăng.

b/Nếu ai cảm xúc với "khổ thọ" mà không sầu muộn, không than van, không than khóc, không đập ngực rơi vào bất tỉnh thì sân tùy miên không tùy tăng.

c/Nếu ai cảm xúc với "bất lạc bất khổ thọ" mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly ra khỏi cảm thọ ấy thì vô minh tùy miên sẽ không tùy tăng.

VI- KẾT LUẬN:

- Vị đa văn Thánh đệ tử yểm ly 36 pháp. Do yểm ly vị ấy giải thoát. Do giải thoát hiểu biết "Ta đã được giải thoát và tuệ tri sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc làm đã làm xong, không còn trở lui trạng thái này nữa".

- Các Tỳ kheo hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy. Tâm 60 vị Tỳ kheo được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. I.

10 CÂU HỎI VỀ BÀI KINH SÁU SÁU

Câu 1: Giải thích và cho thí dụ về sự khác nhau giữa nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái?

Câu 2: Quán như thế nào để thấy tất cả các pháp (36 pháp) là vô ngã?

Câu 3: Giải thích và cho thí dụ pháp quán "không Ta, không của Ta, không Tự ngã của Ta" để đoạn diệt thận kiến?

Câu 4: Đoạn diệt thân kiến thì đắc quả gì? Diệt thân kiến thì có diệt được giới cấm thủ và nghi não không? Tại sao?

Câu 5: Quán "lạc thọ" mà không hoan hỷ, không tán thán, không trú ở, không ái trước thì tham tùy miên không tùy tăng. Và quán "khổ thọ" mà không sầu muộn, không than van, không than khóc, không đập ngực rơi vào bất tỉnh thì sân tùy miên không tùy tăng? Quán như thế nào để đoạn diệt tham dục và sân? Cho thí dụ. Khi đoạn diệt tham dục và sân đắc quả gì?

Câu 6: Quán "bất lạc bất khô thọ" như thế nào đê như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly ra khỏi cảm thọ ấy đê vô minh tùy miên không tùy tăng? Khi đoạn tận vô minh đắc quả gì? Khi đoạn tận vô minh có đoạn tận tham sắc, tham vô sắc, phóng dật, ngã mạn không? Tại sao?

Câu 7: Có bao nhiêu "bất lạc bất khổ thọ"? Giải thích và cho thí dụ.

Câu 8: Có thể đổi lại: Nếu ai cảm xúc với "bất lạc bất khổ thọ" mà không hoan hỷ, không tán thán,... vô minh tùy miên không tùy tăng được không? Tại sao?

Câu 9: Có thể đổi lại: Nếu ai cảm xúc với "lạc thọ" mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt,... tham tùy miên không tùy tăng được không? Tại sao?

Câu 10: So sanh 3 pháp quán:

a/ Quán vô ngã.

b/ Quán "không Ta, không của Ta, không Tự ngã của Ta".

c/ Quán "lạc thọ, khô thọ, bất lạc bất khô thọ". Ba pháp quán này khác nhau như thế nào? Pháp quán nào quan trong?

BÀI GIẢNG

TẬP ĐẠI THÀNH 10 CÂU HỒI BÀI KINH SÁU SÁU

Ngày 19/02/ Kỷ sửu (15/3/2009 dương lịch) Chúng ta tập đại thành 10 câu hỏi bài "Kinh Sáu Sáu" xong sẽ qua bài "Kinh Tứ Niệm Xứ". Làm hơi khó đấy, vì bao gồm tất cả 10 câu hỏi. Tôi xin nhắc qua toàn thể bài "Kinh Sáu Sáu" theo quan điểm qua mắt kính màu của tôi. Từ trước tới giờ giảng đại khái Đạo Phật giống như nước biên hay nước sông. Chúng ta thấy dòng nước biên chính là A-lại-da của chúng ta tức là A-lại-da thức mà ngoài đời người ta kêu là linh hồn, trong Duy thức kêu là "vọng tưởng Hư vô vi tế", nó đứng lặng nhưng chuyển biến, vì chuyển biến nên nó vọng, và vì đứng lặng nên nó chân, trong Duy thức nói "chân vọng hòa hợp", cái này còn kêu là thế giới của sát-na tức là sanh rồi diệt liên.

Do một niệm xao động bất giác cho nên bắt đầu có mạt-na, trong Duy thức kêu là "vọng tưởng U ẩn", khi nó đứng lặng thì thành A-lại-da mà khi nó xao động thì thành mạt-na, tức là nó đứng lặng chuyển biến sát-na còn nó xao động thì chuyển biến chu kỳ, nó chính là "Hư không", đây là cái đầu tiên của Tam giới. Chúng ta thường kêu mạt-na là nghiệp, khoa học kêu là ý chí. Từ đó, mạt-na xao động thành ra tứ thiền. Trong kinh nói Đức Phật thường tán thán tứ thiền của ngoại đạo, kêu là "hiện tại lạc trú", nơi đây có cảm giác, có xác thân nhưng không dính mắc vào cảm giác, xác thân do định lực rất mạnh đè nén xuống, mà đè nén thì không phải là Đạo Phật. Đạo Phật là "thấy rõ" thôi. Tứ thiền tương tợ với quả Bất lai. Bất lai là "thấy rõ". Thành ra trong cõi tứ thiền có tất cả là 9 cõi, trong đó 5 cõi của Bất lai gọi là "Ngũ tịnh cư thiên" và 4 cõi của ngoại đạo không có Phật pháp. Từ tứ thiền đi lên tứ không: Hư không vô biên xứ tương tợ khoảng không gian mạt-na, Thức vô biên xứ tương tợ A-lại-da, Vô sở hữu xứ tương tợ Niết bàn tịch tịnh của A-la-hán, thấy được rồi các Ngài tạo ra Niết bàn giả, Phi tưởng phi phi tưởng xứ tương tợ Pháp thân thường trụ của Như Lai. Thành ra chúng ta thấy ngoại đạo cũng không phải bở, thấy được rồi, trong lúc nó xao động thì mất, nó mới tạo ra cảnh giới giả. Còn tứ thiền đi xuống thành tam thiền, xuống nhị thiền, xuống sơ thiền, đây gọi là cõi trời sắc giới. Đại khái diễn biến như vậy.

Thành ra chúng ta thấy "dòng nước linh hồn" không phải vọng, không phải chân mà trong Kinh Thủ lăng nghiêm nói là do đè mí mắt mà thấy mặt trăng 2, đây là thế giới chuyển biến sát-na, đây là thế giới Tịnh độ đấy. Và khi chúng ta tham - sân - si tức là gió bát phong nổi lên thì chính dòng nước linh hồn này nổi sóng biến thành cõi Uế độ, có tư tưởng thiện, tư tưởng ác mà trong Kinh kêu là "Nghiệp cảm duyên khởi". Cái sóng "Nghiệp cảm duyên khởi" phải nương vào dòng nước "A-lại-da duyên khởi" để nó phát hiện. Còn khi dòng nước "A-lại-da duyên khởi" chuyển biến thần tốc thì thấy như đứng lặng bất biến, là thế giới của A-la-hán mà chúng ta kêu là nước. Nước khác dòng nước. Nước thì phi không gian, phi thời gian. Dòng nước thì có thời gian nhưng chưa có không gian. Thành ra thế giới Tịnh độ chưa có không gian, là thể giới vô lượng vô biên. Thế giới "sóng" chuyển biến chu kỳ của Tam giới (dục giới, sắc giới, vô sắc giới) kêu là "Nghiệp cảm duyên khởi", có không gian và thời gian. Thời gian kêu là vô thường là nhận thức, không gian kêu là vô ngã là đối tượng nhận thức, hai cái này phải tương ưng nhau.

Thế giới "dòng nước" chuyển biến sát-na là của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai kêu là "A-lại-da duyên khởi", nơi đây chỉ có nhận thức mà không có đối tượng, nhận thức và đối tượng nhập một, chỉ có "cái nhìn tuyệt đối". Thành ra bắt đầu qua Bát nhã, nhưng chưa phải là hoàn toàn chân.

Tới cái nhìn của A-la-hán, 4/4 Bát nhã thì đây mới thật sự là chân, nơi đây phi không gian, phi thời gian, gọi là "Chân như duyên khởi".

Tới cái nhìn của Như lại, lấy cái nước đứng lặng bất biến tùy duyên với cái dòng nước đứng lặng chuyển biến và tùy duyên trở lại hóa độ với sóng thiện, sóng ác thì cái đó kêu là biên, gọi là "Pháp giới duyên khởi".

Trong Kinh nói: "Nghiệp cảm duyên khởi" nương vào linh hồn tức là "A-lại-da duyên khởi". "A-lại-da duyên khởi" nương vào nước tức là "Chân như duyên khởi". Còn "Chân như duyên khởi" và "Pháp giới duyên khởi" tất cả cùng phát hiện một lượt thì kêu là "Trùng trùng duyên khởi pháp giới" đó là cái nhìn của Như Lai.

Thành ra cách tu có khác. Cách tu của 4 đường ác "cải sửa" thành 4 đường thiện thì kêu là "Nghiệp cảm duyên khởi". Tu băng cách cải sửa, bằng cách đè nén, băng cách chuyên nghiệp. Ơ ngoài đời các tôn giáo khác nói tu là sửa, còn đạo Phật không dừng ở đó. Sửa cái quấy thành cái phải, sửa cái ác thành cái thiện, sửa cái xấu thành cái tốt, bây giờ khoa học đang đi trên con đường đó, mà Đạo Phật dùng danh từ rất rõ đó là "thần thông". Thế giới của thần thông không phải là trí huệ, mà hoàn toàn do tư tưởng tạo ra. Thế giới thần thông là thế giới giá tạo, không thật có.

Rồi qua thế giới "nhận lại" của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, A-la-hán. "Nhận lại" không có pháp môn, ngay trong sóng thiện, sóng ác, sóng tốt, sóng xấu, sóng phải, sóng quấy,... nhận lại cái "Bất tử" nằm trong đó. Nghĩa là tất cả tuy là sai biệt nhưng cái dòng nước thì vô sai biệt. Ở đây không có pháp môn, ngay trong cái sai biệt nhận lại cái vô sai biệt nằm trong đó. Đó là lối tu của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lại, A-la-hán.

Tới A-la-hán thấy rằng tất cả các cảnh giới này không có không gian cũng chẳng có thời gian, đó là Niết bàn tịch tịnh, còn kêu là Báo thân của Như Lai. Rồi từ nước đó, các vị Bồ-tát và Như Lai phát Bồ đề tâm, trở lại tùy thuận với sóng thiện, sóng ác để độ chúng sanh, cái này gọi là biến.

Tóm lại: Chỉ có nước thôi mà có 4 cách nhìn:

- Biển là cách nhìn của chư Bồ-tát và chư Như Lai là phi không gian, phi thời gian mà vẫn thị hiện không gian, thời gian dài dài.

- Nước là cách nhìn của A-la-hán là phi không gian, phi thời gian trở về Niết bàn tịch tịnh. Trong Kinh Pháp hoa, Như Lai rây "Niết bàn tịch tịnh chỉ mới hóa thành dụ thôi, chứ không phải là bảo sở".

- Dòng nước là cách nhìn của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, không phải chân, không phải vọng, thế giới của "A-lại-da duyên khởi", là cái trung gian đê đưa từ cái có không gian và thời gian tương ưng để trở về cải phi không gian, phi thời gian.

- Sóng tốt là cách nhìn của 4 đường thiện. Sóng xấu là cách nhìn của 4 đường ác trong Tam giới.

Vậy trong bài Kinh Sáu Sáu này cũng theo cái đó mà chúng ta sắp xếp:

CÂU 1: Giải thích và cho thí dụ sự khác nhau giữa nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ và nhãn ái.

Sau khi coi bài Kinh Sáu Sáu, tôi lập ra cái bản bạo gồm cả Nhân sinh quan và Vũ trụ quan. Thì ngay trong con người mình cũng nằm trong cái bản này và cả trong vũ trụ cũng nằm trong cái bản này. Thì chúng ta phải nghiền ngẫm, nó khó, nếu không có Duy thức thì chúng ta nghiền ngẫm không sáng tỏ. Thì 15 hạng chúng sanh từ địa ngục đến cõi trời phi tưởng phi phi tưởng cũng nằm trong đó và từ Nhập lưu cho tới Như Lai cũng nằm trong đó. Nhưng mà hai cái giao lưu một cách đường tơ kẽ tóc, không nhận được thì chúng ta lọt vào ngũ ẩm ma. Nên nhớ đây là cái bánh vẽ thôi nhé, còn thực hành thì phải cực khô đây. Ở đây có 6 căn- 6 trần- 6 thức- 6 xúc- 6 thọ- 6 ái, thì 6 lần 6 là 36, nó gom cả nhân sinh quan và vũ trụ quan trong đó. Trước đây tôi có phân tích: mắt- taimũi- lưỡi- thân- ý căn (óc) gọi là địa ngục hữu gián, đạo Phật kêu là căn, khoa học kêu là sinh lý, ở cõi này có sự sống nhưng chưa có cái biết. Còn sắc- thinhhương- vị- xúc- pháp gọi là địa ngục vô gián, đạo Phật kêu là trần, khoa học kêu là vật lý, ở cõi này chưa có cái biết và chưa có sự sống nữa. Thí dụ sắc trần là: cái áo, cái bàn, cái ly,... Thinh trân là: tiếng gió thôi, tiếng chim hót, tiếng người ta nó1,... Hương trân là: mùi thơm, mùi thôi,... Vị trân là: chua, cay, đăng, chát, mặn, nồng,... Xúc trần là: trơn, láng, mịn màng, lạnh, nóng,... Pháp trần là những vật do mình đặt tên cho nó.

Chúng ta phải nghiền ngẫm mới biết. Cũng như trước đây tôi có giảng: chúng ta "nhức cái răng", nhưng thật sự cái răng không có nhức mà chính là chỉ máu nó nhức. Nếu đi sâu nữa chỉ máu không nhức mà cảm thọ mới nhức, cảm thọ mượn sự phòng to của chỉ máu phát hiện cảm giác nhức nhối, thì cảm giác thuộc về tâm, còn dây thần kinh thuộc về sinh lý mà trong Duy thức kêu là tịnh sặc căn, còn cái răng là sinh lý phù trần căn (phù là nổi bên ngoài, tịnh là cái vi tế nằm bên trong). Thành ra khi lấy chi máu rồi cái răng nó thành vật lý, nếu còn chỉ máu thì cái răng là sinh lý nó có sự sống. Chúng ta để ý sinh lý và vật lý khác nhau một chút xíu. Còn tâm lý cũng vậy, cảm giác mượn dây thần kinh để nó phát hiện, thì dây thần kinh thuộc về sinh lý, mà sinh lý vi tế. Chúng ta để ý cái đó, cái này khoa học không rành, chỉ có Phật giáo mới rành thôi. Thành ra tôi nói "nhức cái đầu quá", thật ra cái đầu không nhức mà dây thần kinh óc nhức, nhưng thật ra dây thần kinh óc không nhức mà chính là cảm giác mượn dây thần kinh phát hiện ra cái nhức. Dây thần kinh gọi là sinh lý mà Duy thức kêu là tịnh sắc căn, còn cái óc là sinh lý kêu là tịnh sắc căn vi tế, còn cái hộp sọ bên ngoài kêu là phù trần căn. Chúng ta phải hiểu cái đó.

Cũng như chúng ta nói "đau bụng" thì cái bụng không đau mà dây thần kinh xúc giác trong bao tử nó đau, nhưng cũng không phải dây thần kinh xúc giác đau, mà cảm giác mượn sự âm dương bất hòa của dây thần kinh xúc giác đó mới phát hiện ra cảm giác đau nhức. Thì cảm giác kêu là cái biết, là thọ uẩn, nhưng mà thọ uẩn là cái biết chưa phân biệt, đau thì biết đau nhưng cảm giác không trả lời được, phải nhờ cái tư tưởng.

Thành ra trong Thủ lăng nghiêm rất hay, nói: Sắc uẩn là sắc và không. Sắc uẩn tức là 6 căn- 6 trần- 6 thức thuộc về sắc uẩn, nó do duyên hợp lại, mà hễ có hợp thì phải có rã, mà rã thì gọi là không; Thọ uẩn là xúc và ly, xúc tức là bắt đầu có tác ý, có ý chí làm cho căn-trần-thức đăm nhiễm nhau thì nó phát hiện ra cảm giác, mà khi không còn tác ý vào đó nữa thì gọi là ly; Tưởng uẩn là nhớ và quên, khi nó muốn phân biệt cái gì đó thì nó phải nhờ cái kho A-lại-da tức linh hồn, là kho chứa tất cả kinh nghiệm, kiên thức, kỷ niệm, ký ức, tội, phước trong cuộc sông kiếp này và nhiều kiếp về trước của chúng ta còn chứa ở trong đó, nó là cái kho vô lượng vô biên, nó là vùng hào quang rực rỡ không mờ, nhưng có một chút xíu hơi mờ, thì cái hơi mờ này chính là chủng tử dưới hình thức năng lực. Khi xao động thì cái mờ mờ này biến thành những hạt điện tử mà trong Duy thức kêu là chủng tử. Chủng tử đầu tiên tức là hư không vô biên mạt-na. Đại khái là như vậy, hôm trước tôi có giảng rồi.

Qua cái bài này thì chúng ta biết: mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-óc là sinh lý mà Duy thức gọi là địa ngục hữu gián, hữu gián có nghĩa là nó có gián đoạn, nó sẽ tiên hóa lên cảm giác. Còn sắc-thinh-hương-vị-xúc-pháp là vật lý gọi là địa ngục vô gián, vô gián là nó phải chịu chết tới chết lui hoài nó mới tiên hóa lên địa ngục hữu gián. Mà những cảnh giới ở trong sắc-thinh-hương-vị-xúc-pháp thì tất nhiên là phải có đối với chúng sanh đó mà không có đối với mình. Thành ra nhận thức như thế nào thì đối tượng nhận thức phải như vậy. Mà nhận thức là vô thường, còn đối tượng nhận thức là vô ngã, vô thường thuộc thời gian, vô ngã thuộc không gian. Vô thường và vô ngã không phải hai mà cũng chăng phải một, mà do sự chuyển biến nhanh với chậm, hễ nhanh thì nó thấy chậm, cái vi tế thì thấy cái thô tháo. Thành ra cái vi tế nó chuyển biến theo thời gian mà nó không nhận được nó, nó nhận được cái thô tháo, mà cái thô tháo nằm trong không gian có 10 phương. Còn cái vi tế nó chuyển biến âm thầm, nó thầm hội được cái chuyển biến của nó thì nằm trọng thời gian 3 đời: quá khứ-hiện tại-vị lai. Tôi đã giảng rồi, bây giờ nhắc lại để chúng ta trả lời câu này cho rõ hơn.

Chúng ta nên nhớ Nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức thuộc cảm thọ, trong Duy thức thì nói đó là thế giới tánh cảnh. Nó chỉ nhận thức tức biết thôi mà chưa có phân biệt, thành ra nó thuộc thế giới tánh cảnh. Còn nếu ở ngoài đời thì nó thuộc ngạ quỷ tức sống nghiêng về cảm giác, cũng như con người thích rượu, cờ bạc, xì ke, ma túy,... chỉ chuyên sống về cảm giác thôi, khi mà tới cử có thể giết cha, mẹ,.... để thỏa cái cơn ghiền tức thỏa mãn cái cảm giác của mình thôi, đây là thuộc con quỷ đói. Tới ý thức bắt đầu có sự phân biệt, mà đây là phân biệt của loài thú tức là phân biệt một cách bản năng, một cách thú vật, tức là khi tới cử thì cái phân biệt nó mất, nó trở lại ngạ quỷ. Loài thú có khi nó giao cấu với con nó, với mẹ nó,. Trong Cổ Đức có nói con ngựa nếu nó biết nó giao cấu với mẹ nó thì nó tự tử chết. Thành ra cái phân biệt của nó rất là lờ mờ rất là thú vật, tức là bản năng thì trong Duy thức nói về ý thức. Qua tới xúc: nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc. Thì xúc là con người giữ 3 giới đấy, tức là có mạt-na xen vào đó. Chúng ta coi bài "Căn" của Đức Sư Trưởng rất hay, qua đó chúng ta hiểu được cái này. Căn-trần-thức đắm nhiễm nhau có mạt-na làm cái pít-tông đấy vào trong đó, bây giờ mới có sự suy nghĩ. Trong Thủ lăng nghiêm nói con người có 5 tình 5 tưởng tức là có mạt-na xen vào trong đó, mạt-na làm cho con người phân biệt, con người bắt đầu có luân lý, biết có bổn phận đối với: cha, mẹ, vợ, chồng, vua,...; nếu thắng được thì thôi, còn không thắng được thì sa đọa xuống loài súc sanh lại, như hễ thấy đói là ăn liền thôi không có suy nghĩ gì hết. Chúng ta thấy có người làm công chuyện đó thất bại hoài, làm mà không tính toán gì hệt, tức là không có kinh nghiệm, tức là chưa có A-lại-da. Thành ra chúng ta thấy nó lẩn quẩn.

Tới cõi trời dục giới thì có 4 tình 6 tưởng thì tất nhiên bắt đầu có ý xúc, tức là ở đây bắt đầu có A-lại-da, tức là kho chứa kinh nghiệm, kiến thức, ký ức, kỷ niêm,... lúc bấy giờ có linh hồn. Trời dục giới giữ 5 giới, có A-lại-da nên sáng suốt. Trong Kinh Thủ Lăng nghiêm nói: cõi người còn giao cấu với nhau, có vợ chồng; còn cõi trời dục giới không có giao cấu, chỉ bắt tay, hun hít, mĩm cười thì có con rồi, nơi sanh ra là ở nách, bắp đùi, đầu gối,... rồi con nó nở ra và đi như trâu, bò vậy, không có nuôi, không có mang 9 tháng 10 ngày như người. Trời dục giới có tất cả 6 cõi trời. Cõi trời chết thì biến mất thôi, không có cái thây ma hôi thôi như mình.

Tới cõi trời sắc giới: sơ thiền, nhị thiền, tam thiền thì không có nam nữ, toàn là trượng phu, ở đây các ngài có định lực rất mạnh. Khi chết, Trời Sắc giới không có thân trung âm, nhờ có định lực các ngài sanh về cõi trời liên, nếu phát nguyện thì Phật A Di Đà tiếp dẫn liên không cần Ban hộ niệm. Tới sơ thiên, nhị thiền mới bắt đầu có thọ uẩn đấy. Trong Duy thức chấp nhận cái thọ uẩn của người, trời.

Loài ngạ quỷ và loài thú có thọ uẩn, nhưng thọ uẩn chiếm hữu bên ngoài cho xác thân nên chưa kêu là thọ uẩn được mà nó thuộc về sắc uẩn. Chúng ta thấy: mắt-sắc trần-nhãn thức đều thuộc về sắc uẩn hết, mặc dầu nhãn thức là thọ uẩn, nhưng thọ uẩn của ngạ quỷ thì chưa kêu là thọ uẩn được mà đó là cảm giác thôi, cảm giác khác còn thọ uẩn khác. Rồi sắc-thinh-hương-vị-xúc-pháp là trần. Và nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức cũng thuộc về sắc uẩn. Cái này hồi trước tôi lẫn lộn hoài, thành ra giảng tới câu số 7, số 8 thì thấy giữa sắc uẩn và thọ uẩn không chạy. Mà trong Duy thức không chấp nhận nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức là sắc uẩn mà thuộc về thọ uẩn, vì vậy mình phải nghiền ngẫm sâu, đọc tới đọc lui rồi mới thấy cái hay của Duy thức, nó chỉ nói một cách đại khái thôi. Chúng ta thấy: mắt-sắc trần-nhãn thức, tai-thinh trầnnhĩ thức,..., tất cả cái này thuộc về sắc uẩn, mặc dâu có thọ, có cảm giác, nhưng cảm giác cho xác thân tức chiếm hữu bên ngoài như: ghiền cafê, thuốc lá, rượu, tiền bạc, vợ con,... cung phụng cho phù trần căn, cho xác thân bên ngoài thì tất cả cái đó thuộc về sắc uẩn, tức là của ngạ quỷ, của súc sanh đều là sắc uẩn hết, chưa qua thọ uẩn được.

Tới người, trời dục giới có xúc. Tới trời sơ thiền, nhị thiền, tam thiền mới có thọ uẩn, có tư tưởng đây nhưng mà tư tưởng này để cho cảm giác nên không kêu là tưởng uẩn được.

Tới tứ thiền sắc giới và tứ không mới có tưởng uẩn. Trong Thủ lăng nghiêm thì tứ thiền có 10 tưởng tức 100% tưởng không có cảm giác, không có xác thân nữa. Các ngài còn xác thân, còn cảm giác nhưng các ngài không dính mắc vào xác thân, không dính mắc vào cảm giác, trong Duy thức nói "xả niệm thanh tịnh". Chúng ta thấy trong Kinh Nguyên thủy nói đúng: "diệt hỷ ưu, xả lạc xả khô, một trạng thái bất lạc bất khô thọ do định sanh, xả niệm thanh tịnh" tc là xả hết tất cả lạc thọ khổ thọ ở trạng thái thanh tịnh. Trong Kinh Đại thừa lấy 4 chữ "xả niệm thanh tịnh", xả hết cái xác thân, cái cảm giác. Nhưng tứ thiền còn thấy, tuy các ngài không dính mắc vào xác thân, không dính mắc vào cảm giác nhưng mà còn xác thân, còn cảm giác, các ngài vượt bỏ cái đó, qua "hư không" tức thấy cái mạt-na, đó là cái hư không nó rộng lớn, nhưng mà rồi lại mất do xao động, bởi vì cái tư tưởng luôn luôn xao động và nó tạo ra cái hư không giả. Trong Duy thức nói rất hay: nếu nói hư không là chân là sai, nó là mạt-na, khi nó đứng lặng nó là A-lại-da chuyển biến sát-na, khi nó vọng thì là mạt-na chuyển biến chu kỳ, thành ra kêu nó là "truyền tống thức", khi tống vô là sát-na là đứng lặng chuyển biến, khi truyền ra là chu kỳ là xao động chuyển biến.

Thành ta định nghĩa "Mạt-na là sinh-diệt" mà chữ sinh-diệt giết chết chúng ta đấy. Chúng ta phải chú ý chữ "sinh- diệt". Có 2 cách sinh-diệt: sinh-diệt sát-na và sinh-diệt chu kỳ.

-Sinh-diệt chu kỳ có thành-trụ-hoại-không, có thời gian và không gian, tức là cõi Uế độ, hoàn toàn vọng: xao động là vọng, chuyển biến là vọng, kêu là nhân quả khác thời.

-Sinh-diệt sát-na là phi không gian, sanh rồi diệt ngay lập tức, diệt rồi sanh ngay lập tức và cứ thế mãi, kêu là nhân quả đông thời.

Hai cải chư phật tử phải nghiền ngẫm cho kỹ thì chúng ta mới hiểu được thế giới Tịnh độ.

Tới nhãn thọ, nhĩ thọ, tỷ thọ, thiệt thọ, thân thọ, tới Ý thọ là thế giới của tam thiền. Tam thiền thấy thọ chướng ngại vượt qua cái ái.

Tới cái Ái là thế giới của tứ thiền tức là thế giới của thuần tư tưởng mà trong Thủ Lăng Nghiêm là 100% tư tưởng. 10 phần tưởng hết thì còn có nhãn ái, nhĩ ái, tỷ ai, thiệt ái, thân ái tức là còn xác thân, còn cảm giác nhưng không dính mắc.

Tới Ý ái là tứ thiền vượt lên tứ không, tới đây không còn xác thân nữa, thân bây giờ là hư không vô biên, lấy hư không làm thân, lấy hoàn cảnh làm hư không, lấy cái tư tưởng làm hư không tức là thân-tâm-hoàn cảnh là hư không thành ra kêu là "Hư không vô biên". Khi nhập định kỹ, lâu, sâu thấy được A-lại-da gọi là "Thức vô biên". Rồi khi nhập định tập trung mạnh, kỹ, lâu, sâu các ngài vượt lên thấy được Niết bàn tịch tịnh là thế giới của A-la-hán, còn kêu là Báo thân của Như Lai. Nơi đây thật sự đứng lặng bất biến, phi không gian phi thời gian. A-lại-da thức là linh hồn của chúng ta, là một trạng thái hào quang rực rỡ nhưng mà hơi mờ. Chính cái hơi mờ này là chủng tử dưới hình thức năng lực, khi xao động thành ra mạt-na mà khi đứng lặng thành ra A-lại-da. A-lại-da chuyển biến sát-na, thế giới chuyển biến đứng lặng, thế giới phát hiện. Chư phật tử phải nghiền ngẫm thật kỹ mới hiểu được thế giới Tịnh độ. Thế giới Tịnh độ không phải chân, không phải vọng, đứng lặng là chân, chuyển biến là vọng. Do đó cõi này chân vọng hòa hợp. Theo Duy thức thì A-lại-da chân vọng hòa hợp, còn mạt-na và tam giới thì hoàn toàn vọng. Thế giới Tịnh độ không có đến không có đi, vãng sanh là có vãng sanh, đi là có đi, nhưng đền là không có đến, đây là thế giới phát hiện thôi.

Trước đây tôi có thí dụ: đi máy bay từ địa điểm tại Trà Vinh, cùng thời điểm xuất phát và tốc độ bằng nhau để đến thành phố Hồ Chí Minh và đến Mỹ thì tới nơi nào trước? Cái này thuộc không gian nên nơi nào gần sẽ tới trước, như vậy tới thành phố Hồ Chí Minh trước và tới Mỹ sau. Còn bây giờ có 2 cái radio tại đây, một cái bắt tần số của thành phố Hồ Chí Minh và một cái bắt tần số của Mỹ, cùng bấm nút một lúc thì 2 cái phát hiện một lượt, cái này không có đến đi mà là phát hiện, bởi vì nó không có không gian, nó ở cùng thời gian này mà chỉ khác tần số thôi. Đại khái là như vậy để chúng tạ dễ hiểu. Tại sao vãng sanh về Cực Lạc dầu cho hạ phẩm Hạ sanh với Hạ phẩm trung sanh và Trung phẩm Thượng sanh mà nếu chết cùng một lúc mà vãng sanh về một lượt thôi. Bởi vì đây là thế giới sát-na thì không có không gian, không có mau hay chậm, là thế giới phát hiện chứ không phải thế giới đi và đến. Còn thế giới chu kỳ là thế giới Uế độ thì có đi và có đến, là có không gian, tức là có mau có chậm. Chúng ta phải nghiền ngẫm, phải gối đầu giường và thầm hội tới lui thì chúng ta hiểu thôi. Thành ra tôi đòi hỏi phật tử phải có thời giờ, do đó tôi tổ chức Bát quan trai là ở chỗ đó, để chúng ta có thời gian ngồi thiền, đọc Kinh nghiền ngẫm. Chứ ngoài đời thì bận đủ thứ hết, tôi thích cạo đầu phật tử là như vậy đó. Chúng tạ xuất gia có thời giờ rỗi để đi bát và ngồi thiền, nhất là ngồi thiền để suy tư, nghiền ngẫm cái học hỏi của chúng ta. Nếu chư phật tử ngồi được 2, 3, 4 tiếng trở lên rồi mình sẽ thấy những cái khó hiểu. Còn nếu lo làm lụng, mắt-tai-mũi-lưỡi-thân buông lung hết thì không bao giờ thấy được đâu.

Thành ra trong Kinh Nguyên thủy nói "nội tỉnh nhất tâm", nội là hướng cái tỉnh táo vào bên trong để được nhất niệm, để được nhiếp tâm. Mà nhiếp tâm của tập trung tư tưởng và nhiếp tâm của Bát nhã khác nhau. Bát nhã là lặng lẽ nhận hết tất cả mọi tiếng mà không chạy theo tiếng nào hết. Còn nhiếp tâm của nhất niệm là tập trung vào một đối tượng mà gạt bỏ hết tất cả mọi đối tượng khác. Chẳng hạn ngồi thiền nhập định 7 ngày đêm chỉ chú tâm vào tiếng niệm Phật, tất cả xung quanh tôi không hay biết gì hết, thậm chí có trời đánh một người chết kế bên tôi vài chục thước cũng không hay biết, thì đây là nhập định của người trời.

Còn nếu ngồi thiền nhập định 7 ngày đêm mà lắng nghe hết tất cả, lắng nghe cả trời gầm, tiếng chó sủa, tiếng nói của người ta, tiếng chim kêu, tiếng hát vọng cổ,... mà không chạy theo tiếng nào hết, tôi chỉ trở về với cái Lặng lẽ thôi. Thì 7 ngày đêm của Thánh nhân trở về cái Chân không, trở về với cái Lặng lẽ. Chúng ta phải để ý hai cái này khác nhau rất xa nhưng mà khó phân biệt lắm. Khi nhập định vào Tứ thiền rồi thì có xuất có nhập, còn Bát nhã chăng có nhập chẳng có xuất tức là thường định như vậy thôi, không có vô không có ra. Thành ra đòi hỏi mình phải xuất gia và phải đi cho đúng: đi khất thực, không tiền bạc, không nhà cửa,... Theo lịch của Đức Sư Trưởng: sáng đi xin và ăn ngọ, tới 15h đến 16h học Chơn lý, 17h đến 19h ngồi thiền, 23h đến 1h sáng ngồi thiền, 3h đến 5h sáng ngồi thiền. Và cứ ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác thì "gõ mãi cửa sẽ mở".

Đó là cái khó, không phải ngồi thiền 1-2 tháng rồi thôi mà ngồi tới chết luôn, ngồi suốt đời mình luôn mà không biết có đi tới quả A-la-hán chưa đấy! Cứ bền chí đi, gõ mãi cửa sẽ mở. Thành ra đạo Phật, việc giàu-nghèo, sang-hèn, khôn-ngu không thành vấn đề, mà chỉ có vấn đề là một chữ bền thôi. Chữ "bền tức tinh tấn".

Trong Tứ Diệu Đế phần Đạo Đế có 3 phẩm trợ đạo mà Đức Phật nhắc tới 9 cái tinh tấn; trong Tứ Chánh Cần thì 4 cái đều tinh tấn hết, coi những tư tưởng: tư tưởng ác chưa phát sanh thì đừng cho nó phát sanh, tư tưởng ác đã phát sanh tìm cách tận diệt nó; tư tưởng thiện chưa phát sanh thì làm cho nó phát sanh, tư tưởng thiện tinh tấn làm cho nó phát triển thêm. Thành ra tôi có câu:

Trên đường đạo không gì bằng tinh tấn, Không gì băng trí tuệ của đời ta, Sống phiêu linh trong kiếp sống ta bà, Chỉ tinh tấn là vượt qua tất cả.

Chúng ta thấy Sáu lần sáu là 36 này có nhân sinh quan của chúng ta và nhân sinh quan của vũ trụ. Chăng hạn tôi nói mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-óc (ý căn) thuộc địa ngục hữu gián là sinh lý mà trong con người chúng ta đều có hết. Còn ở ngoài là gì? Là cỏ cây, nó có sinh lý vì nó có cảm giác, cảm thọ là nhãn thức của nó là rễ cây, hễ chỗ nào có nước là rễ nó bò tới đó nó ăn, nhưng nó chưa có óc thành ra nó chưa có sự phân biệt, nó chưa biết ai là chủ nó đâu. Loài thú thì có óc, nó có phân biệt theo bản năng, nó biết đâu là chủ nó Còn con người nếu sông theo cảm giác, tức nhiên là ngạ quỷ, dám giết cha mẹ luôn. Còn con người sống như súc sanh thì chưa có luân lý nên loạn luân tùm lum như loài thú, mà hễ tâm thú hết, khi hết nghiệp người thì mang thân thú, hễ tâm nào thì mang thân đó.

Thành ra vấn đề sanh tử là do chính "Ta", không có một người thứ hai nào xen vào đâu. Tôi thấy đạo Phật sáng tỏ chỗ đó mà tôi xuất gia, mình phải quyết định cái sô phận của mình, không có người thứ hai nào xen vào đó, dù đó là Đức Phật. Đức Phật là người chỉ đường thôi chứ Ngài không thể đi thế được, mình bệnh thì Ngài cho mình uống thuốc, mình đói thì Ngài cho mình ăn, chứ Ngài không thể thay thế việc ăn uống đó cho mình được hết, không có vụ đó, không có Phật nào làm được như vậy hết. Chúng ta nên nhớ "Niết bàn cũng do ta, địa ngục cũng do ta, thiên đàng cũng do ta". Mình phải chịu trách nhiệm lấy đời sống của mình bằng cách cố gắng tinh tấn, bền bỉ tu học. Bền bỉ cái gì? Bền bỉ 3 điều: Giới- Định- Tuệ.

- 4 đường ác có: tà giới-tà định-tà tuệ. Tà giới là sát sanh, trộm cấp, tà dâm, nói dối, uống rượu.

- 4 đường thiện có: chánh giới-chánh định-chánh tuệ. Chánh giới là không sát sanh, không trộm cấp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu.

- Tứ Thánh có: Thánh giới-Thánh định-Thánh tuệ. Tức là trực nhận tà giới-tà định-tà tuệ, chánh giới-chánh định-chánh tuệ đều là Chân không hết, không có thật, tất cả mọi hình tướng ráp lại, thành ra không có hình tướng, thật tướng của nó là vô tướng, là vùng hào quang thôi. Đậy là Thánh giới-Thánh định-Thánh tuệ của Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, A-la-hán.

Rồi thấy đó là vùng hào quang nhưng mà vẫn thị hiện trở lại, giống như thầy giáo đã tốt nghiệp ra trường trở lại dạy các lớp. Đứng lớp dạy mâu giáo thì phải đánh vần dạy học trò học chữ « 1- tờ- 1- ti ». Không phải ông đánh vần rồi mới đọc được, nhưng vì chúng sanh đánh vần. Thì một vị Bồ-tát phát bồ đề tâm cũng thị hiện giống như vậy đó.

Đạo Phật là như vậy đó.

Tôi đã nói: Nghiệp cảm duyên khởi là của 4 đường ác và 4 đường thiện. A-lại-da duyên khởi là nhận lại cái Bất tử, Phật tánh của mình. Tới A-la-hán là nhận xong rồi phát Bồ đề tâm trở lại đó là biển, đó là Pháp giới duyên khởi. Mỗi cái mi t khác nhau:

- Nghiệp cảm duyên khởi tu là cải sửa cái ác nghiệp thành cái thiện nghiệp.

- A-lại-da duyên khởi tu là nhận lại cái Bất tử, Phật tánh của mình.

- Chân như duyên khởi nhận lại hoàn toàn cái Bất tử, Phật tánh của mình.

- Pháp giới duyên khởi từ Chân như duyên khởi phát bồ đề tâm tùy thuận giáo hóa gọi là tùy thuận, nhậm vận hay còn kêu danh từ là thị hiện. Đại khái là như vậy, mỗi cái có cách tu khác nhau, nhưng muốn đi đến xa là phải bắt đầu từ gần. Nếu chúng ta rành Nghiệp cảm duyên khởi thì qua A-lại-da duyên khởi dễ thôi. A-lại-da duyên khởi không có gì hết trơn đó, tức là nhìn cái diễn biên... nhận như vậy thôi.

Chẳng hạn tôi có tật xấu tôi cải sửa thành tốt tức là tôi bỏ xiềng sắt, xiềng cây tôi đôi qua xiềng vàng thì cũng là xiềng thôi. Tới A-lại-da duyên khới thì tôi nhìn xiềng sắt, xiềng cây, xiềng vàng đều bình đăng nhau, tất cả đều là xiềng hết, chỉ Lặng lẽ nhìn không phê phán, không chỉ trích, không cải sửa gì hết thì đây là Phật.

Như Tứ niệm xứ "Niệm thân bất tịnh, niệm thọ thị khổ, niệm tâm vô thường, niệm pháp vô ngã" đây là lối tu của người, trời. Nếu niệm thân là tịnh là 4 đường ác, mình chấp xác thân này, tức là mình đem sắc-tài-danh lợi-thực-thùy về cho xác thân này cho nó tịnh. Bây giờ vứt bỏ cái đó tức là "thân bất tịnh" thì bỏ thân người tôi qua cõi trời sắc giới, tôi không dính mắc bên ngoài mà tôi còn vướng bên trong. Tới cõi trời vô sắc giới thấy còn chiếm cảm giác thì còn kẹt, bỏ luôn cảm giác, bỏ luôn xác thân thành ra tứ thiền. Tứ không không có xác thân, nhưng vô sắc cũng là sắc thôi, một cái trá hình. Bây giờ những cái đó mà thấy rõ mà không dinh mắc vào cái gì hết.

Không phái Đạo Phật là bó cuộc đời này, mình cũng an-mặc-ớ-bệnh. Như Đức Phật cũng ăn-mặc-ớ-bệnh, Ngài cũng chết dưới 2 cây sa-la song thọ, một đêm đi kiết lỵ bốn mươi mấy lần. Như vậy Đức Phật cũng giống như chúng ta thôi, nhưng Ngài khác với chúng ta ở "cái Tâm". Ngài không bao giờ dính mắc vào cái gì hết, không bao giờ phiền não vào cái gì hết. Mọi sự Ngài sống cũng như chúng ta, ngọt Ngài cũng biết ngọt, ngon Ngài cũng biết ngon. Còn chúng ta ngon, ngọt thì chúng ta tìm kiêm đê ăn thêm nữa. Các bậc Thánh thì không có vấn đề đó, các Ngài không có ghiền bất cứ cái gì. Còn chúng ta ghiền đủ thứ: cafê, thuốc, rượu,... Rồi bỏ cái ghiền đê tiện bên ngoài thì lại ghiền cái bên trong, ghiền sơ thiền, nhị thiền, tam thiền. Bỏ luôn cái ghiền bên ngoài, bỏ luôn cái ghiền bên trong, bỏ luôn cái ghiền không bên ngoài không bên trong đó là cái mông lung. Ghiền là vấn đề, mà bỏ vấn đề thì làm sao sống!?!

Một vị A-la-hán sống mà không có vấn đề. Không có vấn đề là thoải mái nhất, nghĩa là các Ngài không dính mắc vào bất cứ vấn đề nào hết, sống thì cứ sống, còn chết thì cứ ngã ra mà chết. Đức Phật cũng chết vậy, nhưng Ngài chết cứ chết không đặt vấn đề chết. nếu đặt vấn đề là có đau khổ, còn sống là cứ sống, đừng đặt vấn đề sống là kẹt.

Thành ra Đức Phật đưa ra Khổ đế tức 8 khổ. Nhưng thực sự 8 cái khổng phải là khô, mà khô là do Tập đề. Chúng ta lâm tưởng Đạo Phật là đạo chán đời. Khô đê không phải khô là sanh-già-bệnh-chết-thương yêu xa lìa-thù ghét gặp gỡham muốn không được-sắc, thọ, tưởng, hành, thức quá lắm khô mà Tập đê mới là nguyên nhân đưa đến đau khổ.

Cái kia là cái «quả» mà nguyên nhân chính của sự khổ đau là gì? Là « Tập ». Chữ tập đó khó hiểu. Chúng ta định ra cái thói quen. Mà thói quen là cái gì? Là làm tới làm lui. Mà làm tới làm lui hoài thành ra cái « ghiền». Chữ ghiền mới là sáng tỏ. Tập đế là thói quen làm đi làm lại hoài thành ra ghiền. Cũng như cha mẹ sanh ra đâu có ai biết hút thuốc, uống rượu, cafê,... mà do mình có thói quen hút thuốc, uống rượu, cafê,... đưa đến ghiền, không có là không được. Hồi đó có bác sĩ nữ nói với tôi: «Con không có ghiền đâu Sư, rượu nó cay xé, không bao giờ con ghiền >. Tôi nói: « Bác sĩ không rành đó. Một lần thì nó cạy xé, 2 lần nó bớt cay, 3 lần thì nó bớt nữa, tới 4 lần thì thấy thích nó, tới 5-6 lần thì không bỏ được >.

Thì chúng ta thấy cuộc đời khổ là do chúng ta lầm thôi. Cái gì cũng do Tập là thói quen làm tới làm lui thành « ghiền ». Mà ghiền thì sao? Thì khổ, thì luân hồi, không có thì chịu không nối thì phải sanh thân trở lại nữa đặng thỏa mãn sắcthinh-hương-vị-xúc-pháp. Tiền bạc, nhà cửa, vợ con, sắc đẹp, ăn uống,... người ta có thể giành giựt, người ta lấy mất, bị tịch thu, tuy nhiên cái này dễ bỏ. Đến sơ thiền, nhị thiền, tam thiền rồi cái này cũng là cái ghiền nữa, cái này không ai tranh giành với mình được hết, không ai xen vợ được hết, chính đây là kết quả tu tập thiền định của mình, cái này là ngon quá rồi, nhưng mà nó phải hoại thôi, dù mình có thể nhập định 1.000 năm, một tỷ năm nhưng rồi nó cũng phải hoại. Nếu mình sống hàng tỷ tuổi so với vũ trụ vô lượng vô biên chẳng ăn thua gì, thời gian rồi cũng phải chết thôi. Chỉ có cái Bất tử thôi.

Mà Bất tử là gì? Nó không là gì hết mà nó là tất cả, nếu không có nó thì không có cái gì hết. Nước là gì? Nước không là gì hết, mà Dòng nước nương vào Nước mà phát hiện. Còn Sóng nương vào Dòng nước mà phát hiện. Nước từ xưa tới giờ cũng vậy hà, nó không có nương vào đâu hết. Thì cái Chân không Nước không là gì hết mà nó là tất cả. Chúng ta nắm cái này mới đi vào bài kinh Sáu Sáu nổi, còn không thì chúng ta thấy hơi khó. Thành ra sau khi trình bày cái đó rồi mới có câu số 2.

« Giải thích và cho thí dụ sự khác nhau về nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ và nhãn ái ». Thì đây chúng ta thấy đủ 15 hạng chúng sanh từ địa ngục đến phi phi tưởng là cái thế của tư tưởng, và cũng từ Nhập lưu đến Như Lai đấy là cái thấy của Bát nhã. Nếu chúng ta không nhận rành thì chúng ta lọt vào ngũ ấm ma.

CÂU 2: Quán như thế nào để thấy 36 pháp là vô ngã? Trong câu này chúng ta nói 36 pháp này có pháp sát-na là thế giới của Thánh và pháp chu kỳ là của tư tưởng, hai cái này cách nhau đường tơ kẻ tóc. Hôi nảy tôi có giảng rồi, chư phật tử lập lại cho rõ. 36 pháp là vô ngã tức là vũ trụ quan cũng vô ngã, nhân sinh quan cũng vô ngã. Cái này là trình bày về vũ trụ quan của thế giới Như Lai CAU 3: Giải thích và cho thí dụ pháp quán "không Ta, không của Ta, không Tự ngã của Ta" đê đoạn diệt thân kiên?

Ở đây tôi thấy cái này là cái đặt của tôi. Tôi thấy ông Trí Giả Đại Sư mà người ta thường kêu là Phật Thích Ca thị hiện lần hai, Ngài có giảng "Ngũ thời pháp giáo của Đức Phật" tức 5 lần thuyết pháp của Đức Phật. Ngài nói sau khi Đức Phật thành đạo, lần đầu tiên Đức Phật giảng Kinh Hoa nghiêm tức là thế giới trùng trùng duyên khởi của Như Lai để độ tất cả Bồ-tát Thánh về Giáo hội của Ngài. Thời thứ hai Ngài giảng về Kinh Nguyên thủy (Trường bộ Kinh, Trung bộ Kinh) cho người trời chuyên qua A-la-hán. Thời thứ ba Ngài giảng Kinh Phương quảng tức là chuyển từ A-la-hán qua Bồ-tát. Thời thứ tư là qua Bát Nhã từ Bồ-tát đến Như Lai. Cuối cùng Ngài giảng Kinh Pháp hoa và Đại bát Niết bàn thì trùng trở lại Kinh Hoa nghiêm.

Thì chúng ta thấy từ đầu đi từ Như Lai xuống tới người trời, rồi qua Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, A-la-hán rồi phát bồ đề tâm trở lại thế giới của Như Lai, kêu là "Ngũ thời thuyết pháp của Như Lai". Ngài Trí Giả Đại Sư sắp rất hay. Cái này tôi cũng dựa theo cái đó.

Cái đầu tiên căn bản này đó là thế giới trùng trùng duyên khởi, là thế giới của vũ trụ quan, mà hễ nói vũ trụ quan là có nhân sinh quan nằm trong đó. Còn nhân sinh quan thì chưa vói tới vũ trụ quan, nhân sinh là xác thân không đầy hai thước của chúng ta có toàn thể vũ trụ nằm trong đó.

Trước tiên là chúng ta phải đi cái gân trước, trở về xác thân này "nội tỉnh nhất tâm" thì mới có thể nhân lại Phật tánh đi tới quả A-la-hán được, rồi mới phát bô đề tâm.

Trong Kinh có một vị Tô giảng rất hay, Ngài nói: "nếu là người trời phát bồ-đề tâm đi giáo hóa là Bô tát âu, Bô tát dỏm. Chưa nhận được Phật tánh mà dạy người ta cái gì? Dạy người ta luân hồi!!! Chỉ dạy người ta pháp tiền hóa, Nghiệp cảm duyên khởi không đi tới đây, đi trong vòng lẩn quẩn. Còn Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, 3 bậc Thánh này mà ra giáo hóa kêu là Bô tát phàm, còn luân hồi nhưng vĩnh viên không rớt xuống 4 đường ác, đây mới gọi là Bô tát". Còn các vị người trời giáo hóa người ta mà không nổi, người ta giáo hóa lại mình thì mình xuống ngạ quỷ, súc sanh. Thành ra các vị Tố hồi xưa rất kỵ người trời đi giáo hóa, nên lo tu trước đi. Bây giờ chúng ta thấy người trời đi giáo hóa rất nhiều như đi ủy lạo giảng pháp này kia nhưng Phật tánh không nhận được. Thành ra cuộc đời đang bế tắc càng bế tắc thêm do những người không rành Phật pháp cứ giảng người trời rồi nổi nóng lên thì tham-sân-si cả đống thì xuống địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula. Rồi khi giáo hóa người ta không nổi thì bị người ta độ lại. Thì chúng ta thấy những vị Tiền sĩ cũng chưa thấy Phật tánh, đi giáo hóa một thời gian thì phật tử nó độ hết. Thành ra chúng ta phải hiểu rõ cái này.

Còn Tiểu thừa thì Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai không ra giáo hóa, chỉ có A-la-hán mới ra giáo hóa mà thôi, các Ngài tự độ rồi mới độ tha điều mà Đức Phật thường hay nhắc nhỏ "Tự độ-độ tha, tự giác-giác tha".

Còn Đại thừa thì Nhập lưu có thể ra giáo hóa gọi là Bồ-tát phàm bởi còn luân hồi trở lại người trời 7 lần. Tôi thích theo hạnh Tiểu thừa, nhưng thời buổi này nó kẹt, thành ra tôi cũng làm âu thôi, tôi cũng thuộc Bồ-tát dỏm. Còn tôi, giữa cái mê và ngộ tôi còn mơ màng, phải có Phật hoặc vị A-la-hán thọ ký cho tôi thì may ra, còn cái rõ nhất là tôi chưa đắc quả gì hết. Thành ra tôi lo lắm, giảng thì tôi giảng thế thôi. Nhị Tổ Giác Chánh nói: "Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai có thể ra giáo hóa, nhưng Nhập lưu do ra giáo hóa nên còn trở lại người trời 7 lần, nhưng không xuống 4 đường ác đạo, còn người trời ra giáo hóa thì 4 đường ác đạo đang chờ đợi".

Giảng tới đây tôi hơi lo, quý vị nhớ câu chuyện Viên Án và Triệu Thố. Ngộ Đạt Quốc Sư đã đắc quả rồi mà tới 9 kiếp vẫn còn bị quả báo, tới cuối cùng ông bị mụt ghẻ trên bắp đùi, ông bỏ lên núi Cửu Lũng. May mà ông có nuôi ông Ca Nặc Ca Tôn Giả là một vị A-la-hán thị hiện, vô trong chùa làm ra ghẻ lở, cùi mới nuôi vị đó và vị đó mới cứu ông. Ông Ca Nặc nói: « sau này ông nổi danh dữ lắm, sau này vua nước chánh thỉnh ông về giáo hóa, đưa ông làm Quốc Sư >. 9 nước lần cần lại nghe pháp ông, dâng cái tòa trầm hương (làm bằng trầm hương thì nó thơm suốt đời cũng như nhang trầm) cho ông và phải quỳ đi bằng 2 cái đầu gối, thí lúc bấy giờ ông nổi lên cái danh, ông mới khoái, vì chưa có ai được như vậy.

9 ông vua của 9 nước cùng quần thần lại coi, hoàng hậu, cung phi đến nghe ông thuyết pháp thì ông nổi lên cái thích thú, thì ông kia mới trả thù được làm cái mụt ghẻ trên đùi. Thì cái mụt ghẻ làm ông nhức, ông ngồi trên bộ đoàn cao vậy đó mà té xuống đất, nhức tới vậy đó. Mụt ghẻ có cái mặt như người ta, nó há cái miệng đỏ chót, đút thịt vô thì nó êm, ăn hết thì nó nhức nữa. ông Ca Nặc Ca Tôn Giả mới nói sau này ông lên năm Quốc Sư đấy, nhưng ông bị một cái nghiệp rất lớn, chừng đó không có thuốc trị được anh lại kiểm tôi, tôi ở đây cách mấy ngàn cây số, mấy ngàn dặm gì đó, phải đi cả tháng trời, chừng đó tôi sẽ cứu anh, có 2 cây tùng ở trên đó, anh lên đó gặp tôi ở núi Cửu Lũng. Thì ông này đâu có đắc quả gì đâu mà biết, ông chỉ cười cười thôi và nghĩ là ông cảm ơn mình, ông nói vậy thôi. Vì ông này nuôi ông tới hết bệnh mà, bệnh cùi thì chúng ta biết nó hôi

•HAP AM SIP KHANI

hám vô cùng. Tăng chúng 700-800 người mà không ai dám đến gân, phải cất cái cốc cho ông ở riêng. Còn riêng ông thì đến nuôi mỗi ngày mấy năm trời mới hết bệnh. Sau khi bị cái mụt ghẻ, ông lên núi Cửu Lũng.

Kiêm tất cả thầy thuốc giỏi 9 nước lận cận đều không trị hết. Xin từ chức, ông vua không đồng ý, nửa đêm ông mới trôn, treo cái ân Quốc sư lại (cái ân băng vàng). Ong phải đi bộ. Hồi đó đâu có cái gì đâu. Và cuối cùng, chiều tối ông lên trên núi đó gặp một chú tiều hỏi: « Ông có phải là Ngộ Đạt Quốc Sư không? » Mà chúng ta biết đi đến đó thì ông tàn tạ, te tua, tan tác hết, y áo thì rách rưới mà mồ hôi mồ hám hôi rình, đau quá chịu không nỗi. Ông hỏi: « Sao chú biết tôi >. Chú tiếu mới nói: « Thầy Ca Nặc Ca Tôn Giả kêu tôi đợi ông từ hôm qua tới bây giờ. Bây giờ tới rồi, ngài lên đi.> Lên nửa chừng núi, ban đêm tối trời, thì ông đi không nối nữa. Chú tiêu nói: «Thôi thì có cái cốc ở đây, Thầy tôi cất. Ngài ra ở đó. » Nửa đêm nghe dòng suối chảy róc rách, cái suối này là suối giải oan đó, ngài ra đó rửa thì hết. Ông đợi tới sáng không nối. Nửa đêm 12 khuya, ông nhức quá, ông lội ra đó ông khoát nước lên rửa thì ông Viên Án mới lên mặt nói: « Ngài biết tôi là ai không? Tôi chính là Viên Án, 9 kiếp rồi tôi theo ngài, tôi trả thù chưa được. Ngài giữ giới rất kỹ thành ra có chư thiên, long thần hộ ngài tôi không vô được. Tới ngày hôm nay, ngài lên tới Quốc Sư như vậy, ngài được tôn vinh như vậy nổi lên cái tự cao nên bắt đầu tôi nhập vô được. Thôi bây giờ chúng ta cái duyên nợ, cái oan trái cũ đền đây đã hết. Ngài khoát nước lên, tôi đi đây.» thì cái mụt ghẻ biến mất. Ong lấy nước khoát lên thì mụt ghẻ lặn đi. Ong không xuống núi nữa, ở đó tu cho tới chết luôn. Ơ trên đó chắc đắc quả đấy, ông mới viết bài «Thủy sám » tức là sám hối bên bờ suối, dòng nước đó. Bây giờ còn cái bài đó. Trong bài đó tôi coi mà tôi rợn tóc óc hoài.

Qua câu chuyện này tôi nổi óc, rất sợ. Mình làm không bằng ngài. Ngài thuyết pháp cho tới 9 nước, còn tôn vinh ngài, dâng cái tòa trầm hương mà bị cái quả báo tới vậy đó, tức là ngài đắc Thánh quả đấy. Ngộ Đạt Quốc Sư nếu đắc quả A-la-hán thì không có bị quả báo, có lẽ Ngài đắc Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai, trong những quả đó thì còn đau khổ, chỉ có A-la-hán mới chấm dứt đau khổ. Thành ra Đức Phật có nói: "Khi con đắc quả A-la-hán, con mới có thể tạm tin con". Có ai giảng pháp bằng Quốc sư!?! Nhưng mà sống được với cái giảng của mình hay không, đó là vấn đề khác nữa. Đây là vấn đề của tôi, cái đau đớn bây giờ của tôi đó. Thành ra phật tử tưởng tôi giảng như vậy là ngon lắm? Không ngon đâu, tham, sân, si còn cả đống, chưa có ai hiểu tôi bằng tôi đâu, chỉ có bậc A-la-hán mới hiểu tôi thôi. Thành ra chúng ta cố gắng tu thôi. May thay tôi hiểu được pháp môn Tịnh độ và tôi nguyện về xứ Cực Lạc, khi nào đắc quả tôi mới trở về cõi Ta bà thôi.

Chúng ta thấy giải thích và cho pháp quán « không Ta, không của Ta, không tự ngã của Ta » để đoạn diệt thân kiến thì cái này là 3 kiết sử đó. Câu này " đoạn diệt thân kiến". Chúng ta nên nhớ thân kiến đây không phải là xác thân mình mà là cái ngũ uẩn trong xác thân mình. Cái này khó đấy.

Đức Phật có hỏi Thầy A Nan:

- Sắc uẩn có phải là Tự ngã của con không? Ngài A Nan nói không phải. Đức Phật hỏi tiếp:

- Thọ uẩn có phải là Tự ngã của con không? Ngài A Nan nói không phải.

- Tưởng uẩn có phải là Tự ngã của con không? Ngài A Nan nói không phải.

- Hành uẩn có phải là Tự ngã của con không? Ngài A Nan nói không phải.

- Thức uẩn có phải là Tự ngã của con không? Ngài A Nan nói không phải. Đức Phật lại hói, như vậy:

- Bỏ sắc uẩn có cái Tự ngã, cái Chân tâm, cái Bất tử không? Ngài A Nan

- Bỏ thọ uẩn có cái Tự ngã, cái Chân tâm, cái Bất tử không? Ngài A Nan

- Bỏ tưởng uẩn có cái Tự ngã, cái Chân tâm, cái Bất tử không? Ngài A Nan

- Bỏ hành uẩn có cái Tự ngã, cái Chân tâm, cái Bất tử không? Ngài A Nan

- Bỏ thức uẩn có cái Tự ngã, cái Chân tâm, cái Bất tử không? Ngài A Nan Thi chúng ta phải quán cái này, cái xác thân này không phải là mình, nhưng mà bỏ cái xác thân để đi tìm cái Chân ngã thì không bao giờ có, nhưng nhất định cái xác thân này không phải là cái Bất tử. Giống như tôi nói lượn sóng và nước vậy. Nếu bỏ sóng thì không tìm thấy nước, mà bỏ nước ra thì không tìm được sóng, nhưng sóng là sóng còn nước là nước. Sóng thì sinh diệt chu kỳ, nước thì bất sinh bất diệt, còn dòng nước thì sinh diệt sát-na. Sóng muốn qua nước thì phải qua dòng nước trước tức là phải qua Mặt trăng 3- Mặt trăng 2- Mặt trăng 1 nghĩa là phải qua Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai mới tới A-la-hán được.

Thành ra chúng ta thấy chúng ta đừng có đi tìm Niết bàn ở đâu xa, ngay trong xác thân ngũ uẩn là Niết bàn. Thân kiến tức là sắc-thọ-tưởng-hành-thức, nhưng chính xác thận ngũ uẩn không phải là Niết bàn, mà bỏ xác thân ngũ uẩn này sẽ không có Niết bàn. Khi thấy được cái Bất tử thì liền đó cái thân kiến chấm dứt. Cái này, trước đây tôi đã giảng nhiều, các phật tử phải chiêm nghiệm, phải ăn nằm với nó.

CÂU 4: Đoạn diệt thân kiến có đoạn diệt giới cấm thủ và nghi não không? Giới cẩm cũng vậy, giới cấm không đưa tới Niết bàn, nhưng mà bỏ Giới cấm không đi tới Niết bàn. Giới luật chỉ đối với cái xác thân thôi, làm điều răn cho xác thân thì cái tâm mới yên định được. Khi tâm yên định thì thức mới trong sáng, mà thức trong sáng thì đâu phải là Niết bàn. Thức trong sáng để thấy thức bất lực trên con đường giải thoát. Khi con người nhập vào sơ thiền- nhị thiền - tam thiền - tứ thiền, thì Đức Phật nói nhập được nhị thiền rồi thì bắt đầu quán, nếu không thì lên tam thiền- tứ thiền- tứ không lọt vào ngoại đạo.

Quán cái gì? Quán tất cả các pháp vợ thường-vô ngã-khổ đau.

Vô thường-vô ngã-khổ đau là do nhiều hình tướng ráp lại, mà hễ có ráp là có rã. Thế thì khi phước báo đến thì mình đừng quá vui. Cái gì may mắn tới thì nó có mầm tai họa nằm trong đó, mà hễ tai họa tới thì có may mắn nằm trong đó. Có ngày là chúng ta biết có đêm năm săn trong đó. Hê hoa nở thì biết nó sẽ tàn. Trăng tròn thì biết nó sẽ khuyết. Như vậy trong cuộc sống này, trước cái đau khổ chúng ta buồn 5 phút thôi, trước cái phước báo chúng ta cũng vui 5 phút thôi. Đây là cái hạnh phúc, nhưng hạnh phúc của người trời không phải hạnh phúc của Đạo Phật. Mình quán cái này của người trời thôi, sẽ bình thản trước sự thăng trầm của cuộc sống, của sự vật, nhưng nếu nương cái này dừng ở đây thì kẹt vào giới cấm thủ.

Khi tu tập được thân trong sạch, thức trong sáng, thông minh, có nhiều thần thông, tiện nghi rồi tận hưởng tiện nghi này thì kẹt vào giới cấm thủ, đây là cái bàn đạp đi đến Bát nhã. Khi đặc A-la-hán mà không ra giáo hóa cũng kẹt vào giới cấm thủ.

Chúng ta thấy có nhiều người giữ giới hoài rồi được giàu sang, quan quyền, vua chúa, sung sướng, thanh nhàn của cõi trời thì kẹt vào giới cấm thủ. Còn nếu không giữ giới thì xuống 4 đường ác đạo phải cam chịu sống trong cuộc sống nghèo khổ, tàn tật, u tối. Phải giữ giới mới từ xiềng cây qua xiềng sắt, xiềng vàng được cõi trời. Mà giới luật không đi tới Niết bàn, không tới đạo quả được. Giới luật chỉ là phương tiện đưa đến Niết bàn.

Giới luật thuộc nhân quả, lấy nhân quả thiện thay nhân quả ác. Còn đạo Phật là đạo phi nhân quả, chừng nào thấy nhân quả thiện, nhân quá ác đều là Chân không hết, không có hình tướng gì hết thì mới qua Đạo Phật. Thành ra khi thấy cái Bất tử thì thân kiên chấm dứt, thì giới câm thủ cũng chấm đứt luôn. Đạo Phật là không có giữ giới, giữ giới khi nào mình và giới là 2 mới giữ giới, còn bây giờ mình chính là giới thì giữ giới làm gì nữa. Mình có bệnh mới dùng thuốc, khi hết bệnh thì thuốc cũng quăng luôn, thuốc là cái giới thôi. Người trời có bệnh thì phải có thuốc, nhưng khi thành A-la-hán trở lên thì không có thuốc nữa. Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai còn giữ 250 giới đấy, còn A-la-hán ra giáo hóa thì có giới Bồ-tát, còn Như Lai thì không có giới nữa. Như Lai nào cũng như Như Lai nấy, Phật Thích ca tức là vô lượng Phật, Phật A Di Đà tức là Phật Thích Ca tức là vô lượng Phật. Nhưng bên Đại thừa có nói" Mỗi vị Phật đều có 3 thân: Báo thân là thân Bản thế, Ứng hóa thân là cái thân có hình tướng, Pháp thân là cái thân của diệu dụng. Báo thân là Bản thế là cái thân bất biến. Còn Ứng hóa thân là thân phát bồ đề tâm như Quan Thế Âm, Đại Thế Chí, Phật Thích Ca,... Pháp thân là vô lượng thân. Tất cả các vị Phật có Báo thân, Pháp thân bằng nhau hết, còn Ứng hóa thân thì khác như: Phật Thích Ca, Phật A Di Đà,...

Tới cái Nghi cũng vậy. Chúng ta nên nhớ có 2 cái nghi:

- Cái nghi của người trời không biết như thế nào là thiện, như thế nào là ác. Thông thường người ta cho rằng làm cho người ta vui là thiện, làm cho người ta buồn là ác. Phải định nghĩa lại là làm cho người ta tiến hóa là thiện, làm cho người ta sa đọa là ác.

- Cái nghi của Thánh nhân thấy được nhân quả ác, nhân quả thiện mà nền tảng của nó là phi nhân quả. Thì thấy phi nhân quả chính là cái Bất tử. Trong cái Bất tử thì không có nhân quả ác, nhân quả thiện, là chỗ sanh ra nhân quả ác, nhân quả thiện, nhưng mà nó không có nhân quả gì hết. Khi thấy cái Bất tử thì cái nghi này chấm đứt. Thì thấy tất cả chúng sanh: trâu, bò, heo, chó, cỏ, cây, đất đá, người, trời,... đều có Phật tánh bằng nhau.

Đức Phật và chư Tăng cũng giống như mình, cũng ăn, uống, ngủ, nghỉ, tiêu, tiêu,... như mình. Nhưng khác mình ở chỗ nào? Hồi xưa tôi không phục ông Phật, tôi không có lạy, tôi cho đó là cục ximăng, đá,... gặp các vị Tăng tôi chỉ gật đầu thôi chứ tôi cũng không lạy nữa. Tôi nghĩ rằng ổng cũng giống như mình, cũng ăn, mặc, ở, bệnh, cũng đi tiêu ngày 1-2 lần đâu có khác mình. Tới bây giờ hiểu rồi, tôi lạy sát đất luôn, tôi lạy Phật, cái mà mình không làm được đó là cái "Bất tử".

. Tôi lạy các Tăng, những cái mà các Ngài làm được mà tôi làm không được, đó là các Ngài dám giữ 10 giới không sờ đến tiên, vàng, bạc, của quý. O ngoài đời không tiên là chết, đông tiên là mạch máu" hữu tài tất sanh, vô tài tất tử". còn mấy vị chân tu" có tiền là chết, không tiền mới là sống hoài, không tiền mà có cả vũ trụ". Mình giữ giới là có chư thiên hữu hình, vô hình độ mình. Đức Sư Trưởng có nói:" Không ai nghèo băng người Khất Sĩ, vì không tiên không bạc, không đông xu dính túi, còn người ta nghèo nhất thì trong nhà cũng có một, hai ngàn đồng, người Khất Sĩ không có đồng xu thành ra không ai nghèo bằng người Khất Sĩ, nhưng ngược lại không ai giàu bằng người Khất Sĩ, Ngài có cả vũ trụ". Ngài giữ giới cho kỹ, Ngài đi đâu xin người ta đều cho hết, thậm chí người ta còn lạy bái mà cho nữa. Tôi thấy Nhị Tổ Giác Chánh xin thuốc, các phật tử lạy bái giành nhau cúng dường cho Ngài. Chúng ta thấy đúng như vậy," bỏ tất cá sẽ được tát cá, được tát cá có nghĩa là không được cái gì hết, không được cái gì hết tức là không vướng mắc cái gì hết" Chúng ta phải hiểu đạo Phật là ở chỗ đó. Ngài Sĩ-đạt-ta rất là khôn, làm vua, ngai vàng, điện ngọc, lâu son, vợ đẹp, con ngoan, vàng bạc, lưu ly,... tất cả về tay của Ngài hết, nhưng Ngài dứt bỏ cái một. Không phải Ngài ngu, Ngài dứt bỏ có một nước mà Ngài có được cả vũ trụ" một y, một bát bay khắp non sông, trôi dòng vũ trụ,...

Như vậy khi Thánh Nhập lưu thấy cái Bất tử thì chấm dứt ba cái nhận thức: thân kiến, cấm thủ và nghi. Thân kiến tức xác thân sắc uẩn của 4 đường ác, đồng thời chấm dứt luôn giới cấm thủ và nghi.

CÂU 5: là đi sâu vào quán "lạc thọ - khổ thọ".

CÂU 6: quán "bất lạc bất khổ thọ".

Quán lạc thọ - khô thọ là của Thánh Nhất vãng lai và Bất lai tức là đi vào 4 đường thiện. Còn bất lạc bất khổ thọ là đi tới tứ thiền và tứ không, không chiếm hữu bên ngoài, không chiếm hữu bên trong mà chiếm hữu cái mông lung tức si mê, chỉ có A-la-hán mới diệt trừ được thôi.

CÂU 7: Có bao nhiêu "bất lạc bất khô thọ"? Giải thích và cho thí dụ. Câu này độc đáo. Bất lạc bất khổ thọ tức là si mê. Si mê có bao nhiêu thứ? Chúng ta thấy ở đâu cũng có si mê hết. Địa ngục có cái si mê của địa ngục tức là chưa có cái biết như là cục đất, khúc cây là địa ngục vô gián, so với ngũ uẩn thì nó chỉ có sắc uẩn thôi, mà sắc uẩn này chưa có sự sống, còn có sự sống là địa ngục hữu gián, cái này thuộc si mê nặng. Ngạ quỷ, súc sanh, atula chúng ta thấy có cái si mê trong đó.

Thí dụ ngạ quỷ si mê mà người ta nói thì mình chống đối tới cùng, cái vô minh này chúng ta cũng có đấy, khi mà làm sái quấy người ta chỉ cho mà mình còn không biết, có khi biết rồi cự tới cùng, thậm chí còn làm ác thêm cho người ta tức giận nữa. Tham cung thuộc si me, minh tham người ta chi cho minh, minh còn chông chỏi thêm cho người ta tức thêm.

Còn tới cõi trời dục giới cái si mê khác, khi biết mình sai cố gắng cải sửa, mà cải sửa được thì đây là xiềng sắt thì là một thứ si mê nữa. Tới cõi trời sắc giới có cái si mê nữa, biết cái sai, bỏ cái sai đi lên cái thiện, bỏ xiềng sắt qua xiềng vàng, cũng là cái si mê nữa. Tới cõi trời vô sắc bỏ dính mắc vào xác thân vào cảm giác đi vào cái mông lung thì cũng là cái si mê nữa.

Câu này muốn nói cái si mê của tứ thiền- tứ không. Còn Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai có cái si mê nữa, nhận lại Phật tánh nhưng chưa hoàn toàn. Tới A-la-hán mới chấm dứt si mê thôi, nhưng mà còn ôm cái Niết bàn tịch tịnh tức là hóa thành dụ thì đối với Bồ-tát cũng cho là còn si mê đấy, cuối cùng đến Như Lai mới chấm dứt si mê, dứt vô minh thôi.

Thành ra bên Đại thừa mới chia ra: Nhập lưu dứt được kiến hoặc; Nhất vãng lai, Bất lai, A-la-hán dứt được tư hoặc. Tư hoặc cũng còn si mê, cần phát bồ đề tâm để dứt trừ trần sa hoặc, mà khi dứt trừ trần sa hoặc đi tới Đẳng giác vẫn còn si mê, dứt trừ si mê Đẳng giác đi tới Diệu giác đứt trừ vô minh hoặc, tới đây mới chấm dứt si mê.

Câu 8: Có thế đối lại: Nếu ai cảm xúc với "bất lạc bất khổ thọ" mà không hoan hý, không tán thán,... vô minh tùy miên không tùy tăng được không? Tại sao?

Câu 9: Có thể đổi lại: Nếu ai cảm xúc với "lạc thọ" mà như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt,... tham tùy miên không tùy tăng được không? Tại sao?

Tôi đã phân biệt rõ từ địa ngục tới cõi trời phi phi tưởng, cái ngóc ngách, cái mấu chốt, cái mê hồn trận của nó như thế nào, cái diễn biến của tư tưởng từ địa ngục tới cõi trời phi phi tưởng tức là Tam giới như thế nào. Thật sự là không có vấn đề, do niệm bất giác mà đặt vấn đề, thành ra có Tam giới. Mà chúng ta biết được hết cái diễn biến, cái ngóc ngách, cái mê hồn trận, cái diễn giả của Tam giới này rồi thì cái mê từ địa ngục tới cõi trời phi phi tưởng đều có si mê hết, thì tới câu số 7 là hết rồi. Tới đây tôi đặt thử câu 8, câu 9 coi có thể đối lại được không, đây là cái bẫy thử coi phật tử biết không, đối lại tức là đặt vấn đề.

Cuộc đời này sở dĩ có đau khổ là do si mê, do si mê mà đặt vấn đề. Cuộc sống tự nó không có vấn đề, mà đặt vấn đề, rồi tìm cách giải quyết vấn đề thành ra sanh sứa vô lượng vấn đề. Nguyên nhân của chiến tranh là do đặt vấn đề. Trước đây có một vị Thiền sư nói:" Liên hiệp quốc đặt ra đủ giải pháp đem hòa bình cho thế giới. Mà càng đặt ra giải pháp đem hòa bình cho thế giới tức là đặt nền tảng cho chiến tranh thêm. Nếu nói ra là cả thế giới người ta giựt mình. Nhưng câu này rất chân lý.

Thật ra đâu có vấn đề, vấn đề là giải quyết cho từng cá nhân chứ không phải giải quyết cho thế giới. Đức Phật xuất hiện ra đời, thế giới đâu có hòa bình. Như vua A-xà-thế giết Tần-bà-sa-la là cha ruột của mình. Tần-bà-sa-la là đệ tử của Đức Phật mà Đức Phật có làm gì được đâu. Rồi vua Lưu-ly kéo quân về giết 500 dòng họ Thích, Đức Phật cản 3 lần cũng không được. Ngài có đem lại hòa bình cho thế giới? Đậu có. Nhưng Ngài đem hòa bình gì? Ngài đem lại hòa bình cho từng cá nhân. Nếu quý vị đắc quả A-la-hán rồi thì thế giới chiến tranh đố máu lên cả thước thì một vị A-la-hán cũng thấy hòa bình thôi. Bời vì thế giới này là một giác chiêm bao, một tuông hát, mà dâu có chiên tranh bời bời đôi với Ngài cũng là Niết bàn thôi. Bây giờ mình đi giải quyết thế giới, mình giải quyết cái gì? Chỉ giải quyết từng cá nhân. Nếu mỗi cá nhân là A-la-hán thì toàn thể vũ trụ này hòa bình thôi. Còn mình chưa hòa bình mà thế giới có hòa bình cách mấy thì mình vẫn thấy đau khổ như thường.

Nếu quý vị còn mê, thích ghiền uống rượu, hút thuốc, cafê, ngũ dục,... thì vào giáo hội của Phật Thích Ca mình không ở yên được, mình thấy trong đó không có an lạc gì hết. Thành ra những người không dứt được, không giữ 5 giới xin xuất gia thì Đức Phật không có nhận, bởi vô đó chúng ta ở cũng không được nữa, ở một ngày cũng không nổi nữa. Thành ra trước khi đi tu phải dứt hết những cái bên ngoài, phải giữ 5 giới, phải có ý chí. Y chí tức là đè nén được tất cả mọi dục vọng. Nếu không ghiền, Đức Phật nhận vô giáo hội, Ngài lo hết mọi thứ và không coi bài kinh nào hết.

Thời Đức Phật không có kinh, chỉ có có quyền kinh lớn nhất là Phật Thích Ca thôi, Chúng ta thấy ông Mục Kiên Liên chỉ có 7 ngày đặc quá A-la-hán, ông Xa Lợi Phật 2 tuân đắc quả A-la-hán. Thời Đức Phật người ta tu rất mau, còn bây giờ mình tu 7 kiếp cũng không đắc quả A-la-hán nổi nữa. Hiện nay mình là rắn mất đầu, không có Phật, không có giáo hội, không có thầy sáng bạn lành, có tu 70 kiếp cũng chưa chắc đắc quả. Nếu có Phật Thích ca, tôi nói thiệt, tôi chỉ có 7 ngày hoặc 2 tuần là tôi đắc quả A-la-hán rồi. Bởi tôi rất tinh tấn, mục đích tôi vô đây là muốn làm Phật, nhưng mà không có người hướng dân, tôi sờ soạn tìm cái Bất tử, từ 30-40 năm mới tìm được cái bánh vẽ, mà hiểu được cái bánh vẽ mà thôi.

Muốn thực hành cái bánh vẽ thì chúng ta phải đi từ sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền. Mà đi cái này phải có một xác thân tráng kiện thì cái tinh thần mới minh mẫn được. Mà tinh thần minh mẫn chỉ là cõi trời thôi, tức là thông minh, sáng suốt chứ không phải trí tuệ.

Chính thông minh sáng suốt này vô tình nó làm chướng ngại con đường giải thoát, tinh thần sáng suốt tức là thông minh thì cái ngã bự thêm. Nếu tôi bây giờ có thiên nhãn thông, tha tâm thông, thần túc thông, tôi có thể bắt kiết già bay lên trời, phật tử ở đây mừng nói tôi đắc quả rồi đấy. Đó không phải là đắc quả, đó chỉ là thần thông thôi, nếu tôi còn tham-sân-si. Bây giờ tôi có con mắt nhìn thấy các cõi trời, nhìn thấy được chúng sanh tạo nghiệp gì, chết sanh về đâu. Tôi có tha tâm thông biết được tậm của tất cả phật tử ở đây, tôi có túc mạng thông tôi biết được một hai hay nhiều kiếp của phật tử,... Như vậy là đắc quả chưa? Đối với Đạo Phật là con số không, nếu tham-sân-si còn. Thành ra trong 6 thông nếu đắc một là Lậu Tận Thông thôi thì đắc quả A-la-hán. Còn nếu có thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông, thần túc thông, túc mạng thông mà chưa có Lậu Tận Thông thì vẫn là phàm phu thôi, đó là cõi trời thôi, cái « ngã» càng cao thêm thôi.

Thành ra Đức Phật thường cấm tu thần thông trước là cái chỗ đó, là làm cho mình thấy mình hơn người khác « tôi có thân thông, quý vị không có thân thông. Tôi có thể ngồi kiết già tôi bay lên trời, tôi độn thô xuống đất, mấy vị làm không được, thế là tôi ngon hơn, thấy có mình, có người ». Còn cái kia, Lậu Tận Thông là tất cả đều bình đẳng, chỉ là hào quang thôi, không có hình tướng, như vậy đậu có tham-sân-si, vì không còn tham-sân-si thì đây mới là A-la-hán. Chúng ta thấy Đạo Phật rất khó. Nhưng muốn tới A-la-hán, ban đâu phải có ý chí.

Người không chí Như thuyền không lái Như ngựa không cương Trôi dạt long bong Không ra gì cả.

Nhưng cái ý chí cao rồi thì cái ý chí chướng ngại con đường giải thoát. Thành ra cái ý chí cao nhất khi nó biết được nó bất lực trên con đường giải thoát thì nó im bặt đi, thì cái này chính là "trí tuệ" chứ đừng có đi tìm Niết bàn, không thể tìm được đâu. Càng tìm Niết bàn, càng tìm Bất tử chừng nào thì càng ngu chừng nấy thì càng xa cái Bất tử. Chỉ khi nào biết mọi sự tìm kiếm không ích lợi trong con đường giải thoát rồi nó im bặt đi, thì chính cái này là trí tuệ, chứ đừng có đi tìm Niết bàn. Chỉ khi nào biết mọi sự tìm kiếm không ích lợi trong con đường giải thoát, chỉ sanh sứa thêm vấn đề mà thôi, tới chừng đó cái tìm kiếm, cái mong cầu mới im bặt đi thì ngay lúc đó chính là Chân tâm. Đó là cái chết của người tu.

Từ xưa tới giờ tôi đau khổ chỗ đó, đi tìm Niết bàn hoài, tới chừng trong kinh nói "đi tìm Niết bàn là ngu, Niết bàn không thể tìm kiểm được, đừng mong cầu có một pháp môn nào đưa tới Niết bàn". Nhưng mà không có pháp môn thì sẽ không được cái xiềng vàng, pháp môn chỉ đưa tới cái xiềng vàng thôi, rồi từ xiềng vàng tự nó biết được tự nó bất lực trên con đường giải thoát thì lúc bây giờ nó im bặt hết, xiềng cây, xiềng sắt im bặt hết thì lúc bây giờ nước mới hiện ra. Nước chỉ hiện ra khi tất cả các lượn sóng đều im bặt, chứ sóng không thể tìm kiếm nước được. Đậy là cái khó của Bát nhã.

Chúng ta muốn qua Đạo Phật, ban đầu phải có ý chí, rồi sau đó phải biết ý chí bất lực, ý chí tức là mạt-na đây là ông Tô của luân hồi sanh tử. Sau đó ý chí biết nó bất lực thì ý chí biên thành « bình đăng tánh trí », cái sai biệt trí thành vô sai biệt trí thì chúng ta đặc quả A-la-hán là phải 24/24. Còn lần đầu mới có Nhập lưu thôi là 1/4 thôi. Đại khái là như vậy.

Thành ra tôi đặt ra câu hỏi số 8, số 9 là hỏi thử coi phật tử có thể đổi lại không. Còn phật tử giải thích câu này không đổi làm sao!?! Phải đổi làm sao!?! Mà mình phải vô lý hóa câu hỏi, không phải giải thích câu hỏi. Giải thích câu hỏi tức là mình chấp nhận vấn đề là một cái ngu, mà giải thích vấn đề lại càng ngu hơn nữa. Mà chúng ta phải thấy là không có vấn đề, không có vấn đề thì làm sao giải thích. Đặt vấn đề là nguyên nhân của luân hồi sanh tử, là nguyên nhân của chiến tranh.

Hồi xưa tôi đọc bài Hận sông Gianh, đây là bài thế giới chiến tranh và cái bài viết Việt Nam, tôi đọc cái đó tôi đau đớn. Đọc cái đó tôi thấy nó hay. Rồi thì chúng ta mới thấy là chúng ta kẹt cái đó, chư phật tử giải thịch cái đôi này nên đối làm sao, không nên đối làm sao. Không nên đối làm sao hết, mà mình phải vô lý hóa câu hỏi chứ không có giải thích câu hỏi. Giải thích câu hỏi tức là mình chấp nhận vấn đề rồi mình mới giải thích vấn đề. Mình chấp nhận vấn đề là một cái ngụ, mà giải thích vấn đề lại càng ngu thêm nữa. Mà chúng ta thấy không có vấn đề, mà không có vấn đề lấy cái gì đê giải thích. Thì lúc đâu chúng ta chấp nhận vấn đề, chúng ta nói thế giới này đang chiến tranh, bây giờ tìm giải pháp đem lại hòa bình cho thế giới này. Đấy là cái ngu. Thế giới đâu có chiến tranh, chính mình chiến tranh chứ thế giới đâu có chiến tranh. Cái đó là cái khó thấy nhất của Đạo Phật, của con người. Thể giới bao giờ cũng vậy, nó không có chiến tranh, không có gì hết, nhưng với cái nhìn của 4 đường ác thì thấy thế giới đang đổ máu đấy; còn 4 đường thiện thì đang cứu giúp thể giới này. Thì 4 đường ác và 4 đường thiện đều nằm trong cái trò lẩn quẩn hết trơn.

Thành ra Đức Phật mới nói sự việc tự nó không có ý nghĩa gì hết; thân nghiệp, khẩu nghiệp tự thân nó không có ý nghĩa gì hết, mà ý nghiệp mới là quan trọng, dứt được ý nghiệp thì dứt được tất cả. Thành ra các vị A-la-hán, Bồ-tát người ta ăn thịt, uống rượu, người ta làm đủ thứ mà người ta không mang nghiệp, mà mình phê phán các vị chính là mình bị đọa. Trước đây tôi thấy vô lý mà bây giờ thấy hữu lý. Cái này là cái khó hiểu mà tôi chưa sống được, đây là cái đau đớn nhất của tôi, phật tử phải thông cảm, phải tha thứ cho tôi thôi. Đúng ra tôi không xứng đáng để nói, bởi tôi chưa chứng đắc. Mà Đức Phật có nói: "con nói những gì con đã làm và con làm những gì con đã nói" thì cái này xin thưa là tôi chưa làm được.

Thì chúng ta phải hiểu câu hỏi số 8, câu hỏi số 9 tôi gài bẩy phật tử thôi. Tôi đặt ra coi thử làm sao, chúng ta cũng dặm tại chỗ đó à.

Thể giới bậy giờ cũng đang đặt vấn đề, Liên Hiệp Quốc đang tìm cách đem hòa bình cho thế giới này thì đem cái mầm chiến tranh thêm nữa chứ không có hòa bình đâu. Hưu chiến là cho mình nghỉ mệt cho nó đả để chiến tranh mạnh hơn. Thành ra mỗi người tự trở về chính mình, khi mình hòa bình rồi thì thế giới sẽ hòa bình. Đức Phật có nói "tùy từng tâm tịnh tức Phật độ tịnh". Đức Phật ra đời cũng đâu phải làm cho thế giới hòa bình. Ngài chỉ làm cho 1250 vị hòa bình tức 1250 vị Thánh quả thôi. Thành ra hiểu sâu đạo Phật thì chúng ta phải tự trở về mình thôi, đó không phải ích kỷ. Chừng nào mình là thầy giáo rồi mình hả đi dạy người ta, còn bây giờ mình là học trò mà đi dạy người ta làm cho người ta sượng, cả hai đều sượng hết.

CÂU 10: So sánh 3 pháp quá: Quán vô ngã - Quán "không Ta, không của Ta, không Tự ngã của Ta"- Quận "lạc thọ, khổ thọ, bất lạc bất khổ thọ". Ba pháp quán này khác nhau như thế nào? Pháp quán nào quan trọng?

Cái chỗ này hơi khó đây. Pháp quán vô ngã là pháp của vũ trụ, còn pháp quán "không Ta, không của Ta, không Tự ngã của Ta" là của Nhập lưu, pháp quán "lạc thọ, khổ thọ" là của Nhất vãng lai và Bất lai, "bất lạc bất khổ thọ" là của A-la-hán. Ba pháp quán này khác nhau làm sao và pháp quán nào quan trọng thì tôi đã giảng rồi.

Pháp quán của Như Lai là cao nhất, kế đến là pháp quán của Nhập lưu- Nhất vãng lai- Bất lai-A-la-hán. Nhưng muốn đi xa là ta phải đi gần, tức là phải qua Nhập lưu trước, mà pháp quán Nhập lưu là pháp quán khó khăn nhất, khó hơn pháp quán của Như Lai.

Trước đây đọc Kinh tôi không hiểu tại sao quả Nhập lưu mà Đức Phật lại giao cho Ngài Xá Lợi Phất là "Tướng quân Chánh pháp", còn quả Nhất vãng lai- Bất lai- A-la-hán lại giao cho Ngài Mục Kiền Liên, giáo pháp không bằng Ngài Xá Lợi Phất. Tới bây giờ tôi mới thấy Đức Phật tài tình. Bởi vì từ người trời mà qua quả Nhập lưu là gian nan, vạn nan rất là khó, tất cả pháp môn, Đạo sư, những kinh nghiệm, kiến thức, ký ức,... đều vứt bỏ hết thì chúng ta mới nhận được cái quả Nhập lưu. Nhất là những kinh nghiệm, kiền thức, ký ức, tội, phước... đều là Chân không hết, những thói quen tập quán cũ, Tập đế phải vứt hết trơn thì chúng ta mới nhận được cái Bất tử.

Thành ra trong Kinh mới nói "Hơn thống lãnh cõi đất. Hơn được sanh cõi trời. Hơn chủ trì vũ trụ. Quả dự lưu tối thắng." Thống lãnh cõi đất là làm vua cõi người; Hơn được sanh cõi trời là sanh về sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền; Hơn chủ trì vũ trụ là phi tưởng phi phi tưởng của tứ không thì không băng quả Nhập lưu. Chúng ta toàn thể vũ trụ không bằng cái quả Nhập lưu. Quả Nhập lưu tối thắng.

Thành ra « Nhập lưu là tự do giải thoát đầu tiên cũng là tự do giải thoát cuối cùng ». Được quả Nhập lưu đi thăng tới Nhất vãng lai có cái Bất tử đó thôi, Bất tử 1/4, 2/4, 3/4, 4/4 thành A-la-hán. Rồi từ cái Bất tử đó mới đi trở lại tùy thuận, tùy duyên giáo hóa của ba bậc Thánh: Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai; rồi giáo hóa người trời tức 4 đường thiện, giáo hóa 4 đường ác luôn cũng có một cái Bất tử đó thôi. Thành ra người ta thường kêu quả Nhập lưu là quả Thánh giải thoát đầu tiên cũng là giải thoát cuối cùng.

Câu hỏi số 10 này cũng nói vũ trụ và con người chúng ta. Nhưng trước tiên chúng ta đi từ con người của chúng ta trước, tức là nhân sinh quan tới vũ trụ quan, tức là chúng ta phải biết về Tam giới, tức là từ Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh, Atula cái tiến trình của tư tưởng như thế nào, cái này trong Kinh Nguyên Thủy nói rất rành; đến 4 đường thiện là: người, trời Dục giới, trời Sắc giới, trời Vô sắc giới. Người giữ 3 giới, trời Dục giới giữ 5 giới, trời Sắc giới giữ 8 giới, trời Vô sắc giới giữ 10 giới.

Chúng ta phải biết Giới - Định - Tuệ nó như thế nào, tư tưởng như thế nào. Cái tâm là quan trọng hơn hết, nó có liên can tới xác thân và cái cảm thọ. Cái này là thế giới có điều kiện, thành ra giới - định - tuệ nó khác nhau hoàn toàn, nhưng nó liên can rất chặt chẽ từ xác thân tiến hóa lên cảm thọ, từ cảm thọ tiến hóa lên tư tưởng, từ tư tưởng tiến hóa lên ý chí tức hành uẩn, từ hành uẩn tiến hóa lên kho chứa kinh nghiệm, kiến thức, ký ức,... tức là A-lại-da thức là thức uẩn. Cái này tôi đã giảng nhiều lần, các phật tử phải để ý thì trong đó đi từ Địa ngục tới Phi phi tưởng. Bốn đường ác là chiếm hữu bên ngoài lo cho cái phù trần căn của mình: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, óc. Bốn đường thiện lo cho cái tịnh sắc căn tức là dây thần kinh thì phải ngồi thiền, đây là chiếm hữu bên trong, muốn chiếm hữu bên trong thì phải bỏ chiếm hữu bên ngoài, cuối cùng bên ngoài và bên trong cũng không còn dính mắc mới đưa về cái mông lung sông toàn về tư tưởng đó là Tứ thiền và Tứ không. Thì tất cả đều nằm trong vòng lấn quấn hết trơn, nhưng những cái mấu chốt, những cái diễn biến, những cái hóc búa của nó mình phải hiểu cho rành.

Hiểu rành để chi vậy? Để mình nhìn cái diễn biến của nó như là cái diễn biến của nó mà đừng cải sửa, đừng phê phán, đừng chỉ trích. Cái không phê phán, không chỉ trích, lặng lẽ nhìn nó, lắng nghe nó thì đây là Đạo Phật. Còn nếu chúng ta sai, chúng ta cải sửa thì lọt qua người trời, mà sửa thì sửa mà lặng lẽ biết mình sửa thì cái này khác. Thành ra đạo Phật không là gì cả mà là tất cả. Sau khi lặng lẽ nhìn 4 đường ác thì đắc quả Nhập lưu; tới người, trời dục giới đắc quả Nhất vãng lai; tới sơ thiền, nhị thiền, tam thiền đắc quả Bất lai; tới tứ thiền, tứ không, mặt trăng thứ 3, mặt trăng thứ 2 và một phần nhỏ mặt trăng thứ nhất thì đắc quả A-la-hán, từ đó trở ra tùy thuận mới đắc quả Như Lai.

Đại khái bài Kinh này là như vậy, nhưng chúng ta phải đi từ cái mấu chốt của nó, hiểu rõ cho rành từ Địa ngục tới cõi trời Phi phi tưởng. Muốn hiểu rõ và rành thì chúng ta phải coi Kinh Nguyên thủy trước, sau đó mới coi Kinh Tiểu thừa, cuối cùng coi Kinh Đại thừa. Người ta thường nói Kinh Nguyên thủy là cội cây, gốc cây; Kinh Tiếu thừa là cái thân cây; Kinh Đại thừa là cành, lá, hoa, trái. Chúng ta không có thời gian đọc hết đâu, chúng ta đọc một vài bộ thôi, rồi trong thiền định chúng ta suy ngẫm, nghiền ngẫm, nối kết để nắm được cái gốc. Cái gốc là Giới - Định - Tuệ. Nhưng giới-định-tuệ của 4 đường ác là gì? Giới-địnhtuệ của 4 đường thiện là gì? Giới-định-tuệ của tứ Thánh là gì? Giới-định-tuệ của 3 bậc Tam tôn là gì? Chúng ta nắm hết Phật giáo chứ chúng ta không coi hết Kinh đâu. Chẳng hạn Kinh Đại thừa là coi Kinh Thủ Lăng Nghiêm nói đầy đủ nhất; Kinh Nguyên thủy là coi Trung Bộ Kinh là tương đối đầy đủ nhất, trong đó có 152 bài, nhưng cuối cùng có 2 bài quan trọng là bài số 1 là "Căn bản pháp môn" quá cô đọng và bài 152 là "'Căn tu tập" bao quát hết toàn thể Phật giáo. Thôi của tôi tới đây là hết, bây giờ tới phật tử trả bài, ai đã làm đại ý toàn bài thì trả, còn ai muốn trả câu sô 10 thì trả. Mô Phật.

Tới đây là hết, phật tử có ai sở nghi gì không?

Ông Thiện Khánh hỏi: con có những thắc mắc xin nêu ra nhờ Sư giải thích thêm. Trong bài kinh Sáu Sáu có nêu « do duyên ý căn, do duyên pháp trân, phát hiện ra ý thức ». Ở đây con thấy Sư giảng pháp trần loáng thoáng chứ dường như Sư không có đi sâu vào chữ pháp trần. Pháp và trần mà trong Duy thức có nói pháp trần là những cảnh hồi tưởng lại của ý thức, có nghĩa là 5 thức đầu không còn tiếp xúc với sắc- thinh- hương- vị- xúc nữa mà nó hồi tưởng, nó nhớ lại thôi. Trong Duy thức nói pháp trần bao gồm những cảnh: cực lược sắc, cực hánh sắc, vô biểu sắc, định quả sắc,... Vậy ngũ câu ý thức có pháp trân hay không? Những cảnh giới cao như tứ thiền, tứ không khi các ngài thấy cảnh Không vô biên, Thức vô biên, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng rồi nội chế ra cảnh giả như vậy có phải pháp trần không? Nhị thiền định sanh hỷ lạc từ A-lại-da vang ra tiếng niệm Phật rồi ý thức nghe tiếng niệm Phật và tống vào bên trong như vậy có phải là pháp trần không? Trong bài kinh Sáu Sáu có nêu "do duyên ý căn, do duyên pháp trần, phát hiện ra ý thức" tức là của súc sanh sửa 5 trần lại thành pháp trần, đến người có mạt-na xen vô thì cái đó có gọi là pháp trần không? Đến sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền, tứ không khi nhìn sự vật có thương ghét như vậy có kêu là pháp trần không?

Sư giải đáp:

- Ông Vân Toàn nói 6 căn, 6 trần là sắc uẩn là không phải. 5 căn, 6 trần gọi là sắc pháp để đối lại tâm pháp là thọ, tưởng, hành, thức. Mà 6 căn- 6 trần- 6 thức mới là sắc uẩn. Trong Duy thức không chấp nhận 6 thức, mà tôi thắc mắc từ xưa tới giờ, tôi đau đớn vấn đề này. Trong 9 duyên của nhãn thức thì Duy thức bỏ thức này. Trong 9 duyên có 5 ngoại duyên: con mắt, sắc trần, khoảng cách, tác ý, ánh sáng không có cái thức, còn 4 nội duyên: thức thứ 6, thức thứ 7, thức thứ 8, chủng tử. Trong bài Kinh Sáu Sáu có nhãn thức thì cái đó thuộc về nhãn thọ chứ không phải nhãn thức, nói thức thứ 6, thức thứ 7, thức thứ 8, chủng tử chứ không nói 5 thức đầu. Trong bài Kinh Sáu Sáu, nhãn thức chính là 5 thức đầu, mà trong Duy thức nhãn thức chính là nhãn thọ, nó bỏ nhãn thức này, có như vậy hôm nay giảng bài mới sáng tỏ. Nhãn thức trong bài Kinh Sáu Sáu thuộc về ngạ quỷ của 4 đường ác, có cảm thọ quá đê tiện, ngạ là đói, quỷ là xảo quyệt, lo cho xác thân đó thôi. Trong Duy thức không chấp nhận cái này thành ra chưa đầy đủ mà trong Vi diệu pháp của Tiêu thừa thì giảng đây đủ chi tiết. Còn ý thức thì Duy thức cũng không chấp nhận, ý thức này là tư tưởng, nhưng tư tưởng này của súc sanh, tư tưởng của bản năng, tư tưởng của thú vật thì không thể được, tư tưởng này cũng lo cho xác thân đó thôi. Thành ra 6 căn- 6 trần- 6 thức thuộc về sắc uẩn. Trong Duy thức không chấp nhận cái này, chỉ chấp nhận 5 căn- 6 trần thôi, ý căn thuộc về mạt-na, còn trong Vi diệu pháp chấp nhận ý căn là óc. Thành ra 5 căn, 6 trần gọi là sắc pháp, sắc pháp khác với sắc uẩn. Sắc pháp để đối lại tâm pháp. Từ đó tôi thấy sáng tỏ giữa Vi diệu pháp và Duy thức. Bài Kinh này của Tiểu thừa, nhưng giảng về vũ trụ quan là do người giảng thôi.

- Bây giờ tới câu hỏi của ông Thiện Khánh. Tôi đã giảng rải rác khắp các bài, chúng ta nên nhớ lọc và kết nối lại với nhau. Chúng ta nên nhớ: mắt-tai-mũi- lưỡi-thân-ý căn nếu là 4 đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula) thì ý căn này là óc chứ không phải là mạt-na, chỉ có tới cõi người có mạt-na thôi. Còn pháp trần thuộc sắc-thinh-hương-vị-xúc mà cảm thọ nó sửa lại thành tư tưởng, thành ra pháp trần này là của súc sanh. Còn sắc-thinh-hương-vị-xúc là của ngạ quỷ. Thành ra nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức là cảm giác của ngạ quỷ. Còn ý thức đây là tư tưởng của súc sanh, sửa những cảm giác của ngạ quỷ thành ra cái phân biệt, cái đó không kêu là sắc-thinh-hương-vị-xúc nữa mà kêu là pháp trần dưới hình thức hồi tưởng. Sau khi có sự hiểu biết rồi nó sửa thành nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc bắt đầu cõi người, thì bây giờ ý căn không còn là óc nữa mà thuộc về mạt-na. Thành ra nó thay đổi mỗi lúc. Thì pháp trần đây không phải tư tưởng của loài thú nữa, mà tư tưởng đây có sự so sánh, đắn đo, lựa chọn, quyết định thì cái này kêu là pháp trần và cũng không còn gọi là ý thức nữa mà gọi là nhãn xúc, nhĩ xúc,... tức là sự đắm nhiễm giữa căn-trần- thức, thì nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc có sự đắn đo, so sánh, đắm nhiễm,... nhưng chưa có kinh nghiệm. Tới ý xúc là qua cõi trời dục giới thì cái pháp trần này lại thay đổi nữa, pháp trần này có kinh nghiệm, kiến thức, ký ức của A-lại-da không phải của mạt-na. Hồi nãy pháp trần của 4 đường ác khác, pháp trần của người khác, pháp trần của trời dục giới khác. Pháp trần của cõi người là nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc. Pháp trần của trời dục giới là ý xúc vì vậy các ngài sửa hết nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc thành ra ý xúc có một sự kinh nghiệm. Từ đó, các ngài nhập vào cái thọ uẩn, cái đó cũng là cái chiếm hữu, cái thọ uẩn bên ngoài nhưng mà cao thượng thôi. Cõi người cũng chiếm hữu bên ngoài nhưng mà 5 tình 5 tưởng. Tới cõi trời dục giới có 6 tưởng 4 tình, mà 6 tưởng tức là có kinh nghiệm, kiến thức, ký ức nhưng mà còn non nớt.

Do kinh nghiệm già dặn nữa mới qua nhãn thọ, nhĩ thọ, tỷ thọ, thiệt thọ, thân thọ đây mới thật sự là cõi trời sắc giới. Sơ thiền thỉnh thoảng cũng còn phóng tâm ra bên ngoài đấy, còn phóng trở lại người trời dục giới đấy. Sơ thiền có 7 tưởng 3 tình tức là do ly dục chứ chưa phải là định, cảm thọ nhưng chưa có hoàn toàn đâu. Diệt 5 triền cái do ly dục ly các ác bất thiện pháp chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh có tầm có tứ, thì ở đây chưa có định đâu. Niệm Phật đếm từ 1-10, niệm Phật khỏi đếm thỉnh thoảng còn phóng tâm, mà nó phóng tức là trở lại người trời dục giới, kéo lại là sơ thiền của sắc giới, chưa có định đâu.

Tới giai đoạn 2: diệt tầm và tứ chứng và trú thiền thứ nhì, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tâm, không tứ nội tỉnh nhất tâm. Không tâm không tứ tức là niệm Phật không còn đêm từ 1-10, niệm Phật khỏi đêm gì hết mà vẫn có tiếng niệm Phật, đây mới thật sự là định đấy. Nội tỉnh là gì? Nội là trở vô bên trong chứ không chiếm hữu bên ngoài nữa, tỉnh là tỉnh giác luôn luôn tỉnh thức, luôn luôn hiểu biết rõ. Nội tỉnh thì mới được định sanh hỷ lạc tức là nhiếp tâm thì đây mới thật sự là nhãn thọ, nhĩ thọ, tỷ thọ, thiệt thọ, thân thọ, nhưng chưa qua ý thọ được.

Tới tam thiền mới qua ý thọ, ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác. Cái này ông Thiện Khánh hỏi. Những cái này tôi đã giảng hết rồi, chúng ta về mà suy nghiệm chứ, giảng chi tiết là chết tôi, mà chính là chết phật tử vì không chịu suy tư nghiền ngẫm làm sao mà hiểu thâu đáo được. Ly hỷ trú xả là gì? Ly hỷ là bỏ cái hỷ, xả là buông bỏ, ly hỷ trú xả là ở trong cái tâm bung bỏ. Chánh niệm tỉnh giác là gì? Là nội tỉnh nhất tâm liên tục. Nội tỉnh nhất tâm là hướng vô thôi có lúc được lúc không thì thân an tâm hỷ, đến khi nội tỉnh nhất tâm liên tục rồi thì bây giờ thân lạc tâm lạc luôn. Chánh niệm tỉnh giác và nội tỉnh nhất tâm không khác mà khác. Nội tỉnh nhất tâm là đi vào bên trong nhưng không liên tục, cũng như Nhập lưu nhận 1/4 Phật tánh và A-la-hán 4/4 Phật tánh nói một là trật mà nói khác cũng trật, A-la-hán là liên tục. Còn Chánh niệm tỉnh giác hướng vào bên trong liên tục. Nội tỉnh nhất tâm là hướng vô trong được nhiếp tâm, còn chánh niệm tỉnh giác luôn luôn nội tỉnh nhất tâm tức là luôn luôn tỉnh giác, tỉnh giác luôn luôn giữ lấy cái chánh niệm. Thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú chứng và trú thiền thứ ba. Xả niệm lạc trú là bỏ cái hỷ mà trú trong cái lạc, đây mới thật sự là ý thọ. Bây giờ con người mới sáng suốt, còn kẹt vào xác thân, còn kẹt vào cảm giác, bây giờ xác thân mất rồi còn cảm thọ, thì cảm thọ cũng là hình thức chiếm hữu, thì đây chưa diệt được tham dục đâu, cái tham dục của dục giới diệt rồi, mà tham dục của sắc giới chưa diệt. Thành ra chúng ta coi chừng chữ « dục», dục chiếm hữu bên ngoài khác, dục chiếm hữu bên trong khác. Thành ra bây giờ phải dứt luôn cái này nữa mới qua ý thọ, khi qua ý thọ thì pháp trân này lại thay đôi nữa.

Như vậy pháp trân của 4 đường ác khác, pháp trân của người khác, pháp trân của trời dục giới khác, pháp trân của trời sắc giới khác, pháp trân của trời vô sắc giới khác.

Tới ý thọ thì tam thiền thấy còn kẹt vào cái thọ mới bắt đầu cải sửa qua thành nhãn ái, nhĩ ái, tỷ ái, thiệt ái, thân ái thuộc tứ thiền sắc giới. Tới ý ái không phải là tứ thiền nữa mà là tứ không, Chính tứ thiền thấy rằng mặc dù còn xác thân còn cảm thọ nhưng không dính mắc, nhưng còn xác thân còn cảm thọ là còn chướng ngại cho nên chuyên tiếp qua tứ không: Không vô biên, Thức vô biên, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy nhãn ái,.. chuyển qua ý ái là của tứ không thì pháp trần lại đối nữa.

Cái Pháp trần là cái nhớ lại, sửa những cái trên để mà hồi tưởng lại và cải sửa lại. Những cái này tôi đã giảng hết rồi, bàng bạc khắp các bài, chúng ta phải biết cách ráp lại chứ. Thành ra chữ « pháp» này rất là rộng.

Trong Duy thức có nói «nhậm trì tự tánh quỷ sanh vật giải> nghĩa là mỗi pháp nó giữ cái tự tánh đó để rồi không có nhận lầm, thành ra pháp trần nó mỗi lúc mỗi khác. Tùy theo mỗi chúng sanh có cái nhận thức làm sao thì cái cảnh nó phải tương ưng như vậy thì nó cứ cải sửa. Thì pháp trần là cái trạng thái hồi tưởng lại, nhớ lại kêu là lạc tạ ảnh tử, nó thuộc về thế giới độc ảnh cảnh nhiều hơn. Pháp trần có 6 cái: cực lược sắc, cực hánh sắc, vô biểu sắc, định quả sắc, diệu định quả sắc, nghiệp quả sắc.

Đây là lần thứ ba tôi giảng bài Kinh Sáu Sáu rặc ròng là Bát nhã, nhưng không biết còn sót chỗ nào nữa không, để tôi tìm chỗ vắng đi sâu chút nữa, tôi còn nhiều cái đau đớn mà phật tử không biết đâu, tôi còn nhiều cái thắc mắc mà tôi phải trốn tìm nơi để « ta trở về với ta » may ra tôi hiểu được, cái đó hầu như phải có sự chứng đắc thôi, nó bí hiểm lắm.

Thế giới này khi mà mình sâu vào rồi giữa cái mê và ngộ mình chới với, thành ra thông cảm với thầy Huệ Năng hồi lúc đi tìm Tổ Hoàng Nhẫn và thầy Huyền Giác đi tìm Tổ Huệ Năng, mình chứng đắc mà không biết mình chứng đắc cái gì. Bởi vì giữa tư tưởng và Bát nhã cái lý thuyết là như vậy đó, nó sáng tỏ, nhưng mà khi thực chứng thì chới với vô cùng, cần phải có một người thọ ký cho mình. Thời buổi này làm sạo biết được ai là chánh, ai là tà, ai là đúng đâu!? Thời mạt pháp rất là khó tìm. Hồi xưa các vị Tố người ta ra mặt rất rõ ràng, giống như Phật Thích Ca là biết Ngài rất rõ ràng, bởi Ngài có tướng tốt và lời giải thích của Ngài rất rõ ràng sáng tỏ, Ngài biết cái tâm của từng chúng sanh. Tới Ngài Huệ Năng khi thầy Huyền Giác đến chỉ đấu phép với nhau « đĩ tâm truyền tâm thôi > chứ không ai dạy ai cái gì hết trơn, bên này tám lượng, bên kia nửa cần thôi. Bài Chứng đạo ca của thầy Huyền Giác rất hay.

Trở lại mình thì than ôi, bây giờ đâu có thể gặp ông Thầy mà khai ngộ cho mình được và thấy cái nhận thức của mình đúng đắn!!! Đây là cả một vấn đề. Thôi thì bây giờ chỉ « mình ta với ta thôi», tìm lại con người mình khi mình nội tỉnh nhất tâm.

Nhưng coi chừng nội tỉnh nhất tâm của nhị thiền và nội tỉnh nhất tâm của Nhất vãng lai hai cái khổng khác mây, đó là cái khó đó. Còn cái chánh niệm tỉnh giác của tam thiền với cái quả Bất lai đó là cả một vấn đề, giữa mê và ngộ chỉ đường tơ kẽ tóc thôi. Mà khi mình đi sâu vào trong đó thì mình chới với, đòi hỏi phải có một Thiện tri thức cao hơn mình ấn chứng cho mình chứ không thôi mình không ra được. Bởi thầy Huyền Giác sau khi trao đổi có một đêm với Tổ Huệ Năng, Ngài viết bài Chứng đạo ca tới bây giờ người ta dịch ra hai mươi mấy thứ tiếng và mãi mãi về sau.

Chư phật tử cố gắng, được quả Nhập lưu là đỡ đỡ rồi đó, lần lần chìm đắm vào cái Lặng lẽ thì đi tới A-la-hán thôi. Nhưng thời buổi này khó à, phật sự nhiều, mà phật sự thì tôi cũng ngán. Khi khai thị về Tịnh độ thì người ta tưởng tôi là A-la-hán không hà, cái đó là cái xấu hỗ nhất của tôi, người ta tưởng tôi muốn cho ai chết thì chết thôi. Không phải như vậy đâu, cái đó là cái Phật lực mầu nhiệm của A Di Đà chứ không phải là của tôi.

Thôi quá giờ nhiều rồi. Chúng ta kết thúc ở đây.

Nam mô A Di Đà Phật. Mô Phật