Kinh Sáu Sáu — Tổng Hợp

04. Kinh Sáu Sáu Lần 3 — Vũ Trụ Quan & Nhân Sinh Quan — Câu 1

(câu 1) Hôm nay chúng ta lại tiếp tục bài kinh Sáu Sáu. Mở đầu tôi cũng xin tóm tắt bài kinh, sau đó 2 phật tử đại diện tóm tắt, ai chưa trả đại ý bài kinh thì trả còn ai trả rồi thì hôm nay có thể cầm giấy trả, nếu ai trả miệng được thì trả miệng.

Tôi thấy bài kinh Sáu Sáu này quan trọng, nếu chúng ta trả hết bài kinh này thì chúng ta sẽ được cái bánh vẽ về đạo quả A-la-hán là cái đạo quả quan trọng nhất của chúng ta và gánh nặng được đặt xuống, việc làm đã làm xong, từ nay không còn trở lui lại cõi đời này nữa.

Không có hạnh phúc nào hơn là hạnh phúc của Niết Bàn. Thì chư Phật tử phải cố gắng thuộc lòng. Tôi thì tôi xin vậy thôi còn phát nguyện hay không là tùy phật tử, đây là cái huệ mạng của mỗi người chúng ta. Thành ra chính tôi cũng phải thuộc nữa đấy. Bài kinh Sáu Sáu là tôi đã nói chia làm 6 phần. Từ xưa hai ngàn mấy trăm năm về trước mà khoa học bây giờ cách trình bày cũng không hơn, có thể còn thua nữa, như vậy hồi xưa cũng là văn minh lắm đấy. Ở đây có phần dẫn nhập và kết luận là 2, thân đề là 4.

* Phần dẫn nhập theo Đạo Phật thì khoa học cũng bắt chước như vậy thôi. Tức là phần dẫn nhập có 6 phần ấn chứng:

1/ Thời gian ở đây chỉ nói tổng quát thôi là một thuở nọ. Tức là có thể buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều hoặc buổi tối, nói về lúc đó vậy.

2/ Không gian là tại thành Xá Vệ, vườn của ông Kỳ Đà, tịnh xá của ông Cấp Cô Độc.

3/ Ai giảng bài pháp. Đức Thích Ca Mâu Ni tức Đức Thế Tôn giảng.

4/ Giảng cho ai nghe. Giảng cho tất cả các vị Tỳ kheo nghe.

5/ Giảng bài Kinh gì, đó là Bài kinh Sáu Sáu.

6/ Bài Kinh đó đưa đến mục đích đạo quả gì. Bài Kinh đưa đến mục đích là đưa đến sơ thiện, trung thiện, hậu thiện có văn có nghĩa là phạm hạnh thanh tịnh hoàn toàn viên mãn.

* Phần thân bài.

- Chúng ta thấy Ngài rất là độc đáo, Ngài trình bày vũ trụ trước, tất cả hiện tượng giới trong vũ trụ và vũ trụ nó liên can tới xác thân ta mà trong kinh thường nói chánh báo và y báo, tức là không những chánh báo và y báo của từng cá nhân của chúng ta mà còn luôn cả vũ trụ.

- Kế đó là phần thứ 2, Ngài bác cái chánh báo và y báo đều là không có cái gì là cô định, đó là cái mục đích Đao Phật. Đạt tới không có gì cô định, tất cả đều chuyển biến vô ngã không có cái ta, thì cái đó Đạo Phật kêu là Niết bàn hén

- Phân thứ 3 là Ngài chỉ cách tu tập. Tu tập đầu tiên là cái quả Nhập lưu trước, rồi tới cái quả Nhất vãng lai, tới cái Bất lai đó là thọ lạc thọ khổ, rồi đi tới cái quả A-la-hán là bất lạc bất khổ. Tức qua là thuyết tư tưởng đấy, thấy rõ những cái cảm giác là sai lầm. Thì ở đây chúng ta hiểu ngoại đạo cũng có những cảm giác như vậy. Nhưng mà giữa Đạo Phật với ngoại đạo khác nhau như thế nào? Thì chúng ta cần phải giải thích sâu vào cái đó. Thì chúng ta thấy tới đây là hết cái bài kinh. Phần độc đáo đó. Tôi xin nói lại.

- Cái đầu tiên là Ngài trình bày cái vũ trụ tức là thân tâm và hoàn canh của mỗi chúng ta và của mỗi loài chúng sanh.

- Sau đó Ngài bác hết cả thân tâm và hoàn cảnh, chánh báo và y báo đều là sinh diệt, không có 1 cái ta trường tôn. Đó là mục đích Đạo Phật từ xưa đến giờ, tức là Vô ngã là Niết bàn đây.

- Rồi kê đó là phân thứ 3, Ngài mới chỉ cách tu tập. Tu tập đầu tiên là phải thấy rằng các pháp là "không ta, không của ta, không tự ngã của ta" thì diệt trừ được 3 kiết sử đầu là: cái nhìn lầm về xác thân này kêu là thân kiến và cái chấp lầm về giới cấm tức giới cấm thủ và vấn đề nghi Đức Phật, nghi Pháp và nghi Tăng. Dứt được cái nghi này đạt được dòng Thánh đầu tiên. - Từ đó mới dứt được cái độn sử vi tế mà có chủng tử trong A-lại-da đó là cảm giác lạc-khổ. - Sau đó thăng hoa đi tới thế tư tưởng nữa thì mới đắc quả A-la-hán, đến đây cuộc sống đã toàn mãn.

* Phần kết luận chia làm 2 phần. Các Thánh đệ tử đa văn nghe các pháp này, các Ngài yểm ly tức là nhàm chán những cái giả dối, những cái sinh diệt, tham-sân-si không thật sự.

Bây giờ chúng ta bắt đầu đi vào bài giảng tức là đi vào câu hỏi.

Thân bài:

* Đầu tiên là trình bày 36 pháp. Thì chúng ta thấy có con mắt có sắc trần, thì do con mắt duyên sắc trần phát hiện nhãn thức, điểm gặp gỡ 3 pháp là nhãn xúc, do duyên nhãn xúc là nhãn thọ, do duyên nhãn thọ là nhãn ái. Kế đó lỗ tai cũng vậy, do lỗ tai duyên thinh trân phát hiện nhi thức, điểm gặp gỡ 3 pháp là nhi xúc, do duyên nhi xúc lã nhĩ thọ, do duyên nhĩ thọ là nhĩ ái.... Đó là cuộc sông luân hồi sanh tử khổ của chúng ta mà chúng ta không hề hay biết gì hết.

Thì hôm nay Đức Thể Tôn chúng ta phanh phui ra cho nó rõ, và nếu chúng ta biết rõ, chúng ta theo dõi nó đừng cải sửa, đừng phê phán, đừng chỉ trích, chỉ nhìn nó coi như tuồng hát, nhìn tuồng hát thôi, đừng khóc theo tuồng hát thì chúng ta chứng đắc quả A-la-hán. Quả A-la-hán có vậy thôi, nó đơn giản vậy thôi nhưng mà từ xưa giờ chúng ta không hay gì hết.

Thành ra Đức Phật mới nói chúng ta "sống thì say chết thì mộng", sống như người say rượu không biết gì hết, không biết trời đất gì hết, chết như là giấc chiêm bao. Thành ra Ngài phanh phui cho chúng ta thấy cuộc sống của chúng ta chẳng qua chỉ là có mắt - tai - mũi - lưỡi - thân - óc tức là 6 căn tiếp xúc 6 trần, 6 thọ, 6 ái có bấy nhiều đó thôi.

Như tôi nói ngũ uẩn cũng nằm trong này. Kỳ sau chúng ta phân tích đi sâu vào chúng ta sẽ thấy. Bây giờ chỉ 1 căn thôi, từ đó chư phật tử từ đó mà suy ra 6 căn kia. Do căn con mắt, do căn sắc trần phát hiện nhãn thức, điểm gặp gỡ 3 pháp là nhãn xúc, do duyên nhãn xúc là nhãn thọ, do duyên nhãn thọ là nhãn ái.

Bây giờ chúng ta phanh phui thử coi:

- Con mắt là cái gì?

- Sắc trần là gì?

- Nhãn thức là gì?

- Nhãn xúc là gì?

- Nhãn thọ là gì?

- Nhãn ái là gì? Nếu qua con mắt chúng ta biết thì tai-mũi-lưỡi-thân cũng thế thôi. Vậy thì chúng ta thử giải thích nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái, con mắt sắc trần thì dễ rồi đó, thì sự khác biệt nhau giữa những cái này và cho thí dụ thực tế trong cuộc sống của chúng ta.

Nếu chúng ta nắm cái bánh vẽ này rồi thì từ nay lặng lẽ theo dõi xem nó có diễn biến y như vậy không, mà nếu coi như vậy rồi thì tuyệt đối chúng ta không được nhúng tay vào, chỉ như là người xem tuồng hát, đừng có khóc cười theo tuồng hát, chỉ lặng lẽ nhìn mọi diễn biên của cuộc sống của chúng ta. Khi con mắt tiếp xúc thì nó phải qua tiền trình nhãn thức rồi nhãn xúc rồi nhãn thọ rồi nhãn ái, chúng ta phải nhận diện nó, nhận diện mà không được phê phán, không được chỉ trích, không được khen chê. Cứ như vậy thì chúng ta là Thánh nhân A-la-hán vậy.

Bây giờ 2-3 phật tử tóm lại. Lần sau tôi tóm nữa, còn dài dài đấy, đừng có sợ mình không có phần. Bây giờ chư phật tử trả bài đi. Chúng ta tạm ngưng. Bây giờ chúng ta qua những câu hỏi thắc mặc. Hôm trước ông Thiện Đức có đê nghị thì chúng ta chừa ra 15'-20' để chúng ta làm sáng tỏ vấn đề rồi tôi biết trình độ của chư phật tử ở mức độ nào để chúng ta giảng lại. Giảng thì có vấn đề thiếu sót, giảng vấn đề Bát nhã, thì chư phật tử thông cảm, tôi cũng bạo dạn tôi giảng vậy thôi chứ nó khó và nhất là tôi không có chứng đắc, cái thứ hai la nghiền ngẫm qua cặp kính màu của tôi thôi. Thì là sự đề nghị trao đồi giữa tôi và chư phật tử thôi. Hôm trước ông Thiện Đức cũng có đưa ra câu hỏi, chúng ta cũng chưa trả lời dứt khoát. Tôi xin tóm lại hôm nay phật tử trả bài rất hay, công nhận chư phật tử cũng có sự cố gắng tôi cũng mừng, như vậy thì tôi sẽ cố gắng hơn nữa. Nhưng tôi nhận xét nếu trinh bày như vậy thì một số phật tử hỏng dám trả vì nói quá chi tiết, tôi xin có thể giảng sơ và đi thẳng vào thí dụ, cái kia tôi giảng quá chi tiết đi, chẳng hạn như là trình bày vấn đề đúng lặng và xao động, chúng ta có thể bỏ bớt phần đó cũng được, cái đó khó ai trình bày, nhưng ai trình bày được thì tốt.

Chúng ta cứ nói nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái khác nhau như thế nào? Chúng ta thấy có 2 phần trong đó: 1 phần đứng lặng và 1 phần xoa động, chỉ có 2 cách trình bày. Hoặc là mình nói phần đứng lặng xen xao động vào trong đó hoặc nói phần xao động xen phần đứng lặng vào trong đó.

Chăng hạn cho thí dụ về lỗ tai. Thì lỗ tai khi nào nghe tiếng nói của 1 người nào đó, thí dụ người bạn của mình. Thì tất nhiên ban đầu mình phải có cái màng nhĩ tốt, đó là cái đầu tiên và nghe tiếng nói của người bạn từ bên ngoài nó vang vọng vào màng nhĩ của mình, thì cái lỗ tai cái màng nhĩ của mình và tiếng nói đó tức là do duyên lỗ tai, do duyên thinh trân phát hiện ra nhĩ thức.

Thì nhĩ thức đó là chưa có cái biết, thì chúng ta thấy ở đây có: - Phần đứng lặng chính là Mặt trăng thứ 3 từ A-lại-da vậy, đó là phần đứng lặng Mặt trăng thứ 3 từ A-lại-da mà chúng ta thường kêu là cái lắng. Lắng tức là để tai lắng vậy thôi mà chưa có cái biết gì hết. - Rồi do đó phần xao động tức là bên mạt-na đó nó tác ý qua thì mới sửa cái lỗ tai, cái thinh trần thành cái nhĩ thức tức là cái lắng chưa có cái biết gì hết. Đây là 2 cái nó giống hệt nhau nhưng 1 cái hồn nhiên đứng lặng, 1 cái xao động có tác ý. Rồi kế tới nữa là Vọng tưởng kiên cố mới đập vào phần Dung thông tức là Mặt trăng thứ 3. - Bây giờ tới phân đứng lặng mới đập vào Dung thông này mong câu có 1 cái hình, thì mới có 1 cái xúc, do kiên cô mới có xúc, tức là điểm gặp gỡ 3 pháp căn-trần-thức mới có xúc, đó là nhĩ xúc nói về phân kiên cô đứng lặng. - Còn nếu phân xao động là có tác ý của mạt-na tức là nghiệp lực của thức thứ 7 mới suy động, thường trong kinh kêu là tác ý, còn bên đứng lặng kêu là kiên cố, kiên cố là hôn nhiên, còn tác ý là móng niệm vọng tưởng và vọng tình thì nó mới cải sửa cái này qua căn-trần-thức gặp gỡ nhau gọi là xúc, thì do xúc mới có thọ.

Nếu cái thọ: - Bên đứng lặng là bất lạc bất khổ thọ tức là cái nghe, có cái nghe thôi. Thì bên tác ý xao động mới sửa cái nghe này thành lạc thọ, khổ thọ, thì cái nền tảng của nó là bất lạc bất khổ thọ, bây giờ cái tác ý sửa lại là lạc thọ và khổ thọ. Thì cái này kêu là Hư minh le lói chiếu soi của Mặt trăng thứ 2, thì bất lạc bất khổ thọ sửa thành lạc thọ khổ thọ.

Rồi Vọng tưởng kiên cố đập vào Mặt trăng Hư minh le lói chiếu soi này để lên Mặt trăng thứ 1 là Hư vô vi tế. Từ Hư vô vi tế này thì cái suy động của nghiệp lực mới chụp mũ thành cái tư tưởng mới sửa Hư vô vi tế thành trạng thái tứ thiền bắt đầu có sự phân biệt. Đại khái là nó như vậy.

Nhưng mà chúng ta nên nhớ sâu xa rằng tôi thường giảng giữa cái đứng lặng và cái xao động rất khó phân biệt.

- Cái đứng lặng là cái phi điều kiện, cái nhân quả đồng thời, mà nhân quả đồng thời thì coi như chẳng có nhân quả gì hết tức là nhân và quả cùng 1 lúc. Thành ra chúng ta dùng cái danh từ là nhận thức và đối tượng nhận thức là danh từ hóa tạm, nghĩa là không biết cách nào chúng ta mới dùng tạm như vậy, nhưng mà chúng ta đừng tưởng nhận thức và đối tượng nhận thức giống như phần xao động.

- Bởi vì phần xao động khi có nhận thức mà thiếu đối tượng nhận thức thì nó cũng mất theo, bởi vì nó là điều kiện mà, thế giới của nhân quả khác thời. Hễ có nhân thì phải có quả, hê nhận thức là nhận thức một cái gì, tôi thấy là thấy một cái gì, tôi biết là biết một cái gì chứ không thể biết mà biết không có một cái gì hết, không thành vấn đề.

Còn bên đứng lặng có thể thấy mà thấy có sự vật hoặc thấy không có gì hết thì cái thấy vẫn còn, có đối tượng cũng được mà không đối tượng cũng được, nó thuộc thế giới của dường như là phi nhân quả, nó đông thời như vậy, nhân quả đồng thời cũng như phi nhân quả. Thành ra thế giới của đứng lặng là thế giới vô lượng vô biên, còn thể giới xao động là thể giới hữu lượng hữu biên.

Thành ra tôi thường thí dụ thế giới đứng lặng giống như thế giới dòng nước. Dòng nước thì nó như có hình nhưng thực sự nó chỉ là dòng nước lên xuống thôi. Nhưng mà khi tạo thành sóng con chó, con trâu, con bò,... thì sóng này cũng như 1 bọt nước trong biên cả vậy thôi. Còn nước thì vô lượng vô biên, nước như là Mặt trăng thật. Thành ta chúng ta thấy khó trình bày giữa cái hữu lượng hữu biên mà đem trình bày cái vô lượng vô biên.

Mà vô lượng vô biên thực sự là không được trình bày, bởi vì nó thực sự không phải là thế tự tưởng, nó là thế nhất nguyên, nhận thức và đối tượng nhận thức chỉ là 1, nó chỉ chuyển biến chậm và chuyển biến nhanh thế thôi. Cũng là hào quang hết, hào quang rực rỡ hoàn toàn đó là Mặt trăng thật, Chân như tịnh đấy, rồi hào quang rực rỡ hoàn toàn mà hơi mờ thì đó là Hư vô vi tế, thành ra 2 cái này nó trở tới trở lui như con thoi vậy, nó nhập 1 rồi nó xuống cấp, dùng từ xuống cấp tức là nó cũng vô lượng vô biên như vậy. 1 cái tầng trên tầng dưới, tầng dưới nữa vậy thôi nhưng mà cái nào cũng vô lượng vô biên hết. Mà không phải là khi xuống cấp cái Mặt trăng thứ 1 xuống cấp Mặt trăng thứ 2 thì Mặt trăng thứ 1 phải mất đi, rồi khi xuống cấp Mặt trăng thứ 3 thì Mặt trăng thứ 2, Mặt trăng thứ 1 phải mất đi, cái đó không phải như vậy.

Bên thế giới xao động của mạt-na, khi đối tượng nhận thức mất thì nhận thức cũng mất theo hoặc khi tôi có tư tưởng nghĩ cái này thì cảm giác mất, khi có cảm giác thì tư tưởng phải mất, thì cái thế đó là cái thế nhị nguyên, là thế đối đãi, hễ phải mất thì trái mất theo luôn, hễ có phải thì phải có trái. Chứ không phải cái thế nhị nguyên có phải mà không có trái bao giờ, có bề mặt mà không có bề trái, không có vấn đề đó. Thành ra qua thế giới này chúng ta phải hiểu ngoài cái lời nói chúng ta còn 1 thế giới khó diễn tả, khó hiểu, 1 thế giới thâm hội mà dâu muốn dâu không chúng ta phải đi qua thế giới đó thôi, mà thế giới đó là thế giới thực chứng. Nhưng mà chúng ta phải đặt cậu hỏi, phải tìm hiểu cùng tột hết, phải đặt biết bao nhiêu vấn đề để rồi chúng ta thấy tất cả mọi vấn đề đều là vô ích, là chúng ta phải vô lý hóa mọi vấn đề. Do đó, tôi chỉ khơi sơ sơ để cho phật tử hiểu. Bây giờ còn chỉ 25 phút, chúng ta trả lời câu hỏi và có thể đặt thêm câu hỏi nữa.

Câu hỏi của ông Thiện Đức, như tôi nói rằng Mặt trăng thứ 1 với Mặt trăng thứ 2 và Mặt trăng thứ 3.

- Mặt trăng thứ 1, Mặt trăng Chân như tịnh trước là cái nhận thức còn đối tượng nhân thức là Hư vô vi tê thì nó hơi mờ một chút.

- Xuống cấp nữa Mặt trăng thứ 2, Hư vô vi tế nó là tướng phần bây giờ nó trở thành kiến phần của Mặt trăng thứ 2, thì nó chuyển biến chậm lại nó thành Hư minh le lói chiếu soi, thì nó Hư minh le lói chiếu soi nó thành tướng phần của Mặt trăng thứ 1.

- Xuống cấp nữa chuyển biến chậm nữa thì Hư minh le lói chiếu soi là tướng phần bây giờ trở thành kiến phần của Mặt trăng thứ 3, thì nó chuyển biến chậm nữa thì Hư minh le lói chiều soi trở thành Dung thông.

Rồi sau đó Dung thông trở lên cái Hư minh le lói chiếu soi - Hư minh le lói chiếu soi trở lên Hư vô vi tế - Hư vô vi tế trở về Chân như tịnh của Mặt trăng thật. Rồi ông Thiện Đức có câu hỏi: "Như vậy tới vọng tưởng Dung thông thì nó lấy cái gì làm cái tướng phần của nó? Ông nói vọng tưởng Dung thông Sư nói là nó có hình mà chưa có tướng, như vậy đã có hình rồi thì thuộc về vật lý sinh lý. Như vậy làm sao phân biệt giữa vật lý sinh lý của cái hình, cái tướng và cái hình của Mặt trăng Dung thông". Chư phật trả lời câu hỏi như thế nào?

Bởi vì nó xuống cấp, tôi nói:

- Lần đầu nó là Mặt trăng thật là vùng hào quang rực rỡ sáng soi.

- Tới Hư vô vi tế thì rực rỡ hơi mờ

- Tới Hư minh le lói chiếu soi dường như có vật dường như không vật, dường như có tiếng dường như hào quang, dường như có mùi mà dường như hào quang, nó chập chờn le lới.

- Tới Vọng tưởng Dung thông thì nó hiện hình rõ rệt hơn. Hiện hình rõ rệt thì tất nhiên nó là vật lý sinh lý.

Vậy thì làm sao trả lời nó vật lý sinh lý với cái xao động được. Thì chư phật tử nghĩ sao về vấn đề này làm sao sáng tỏ để khi người ta hỏi mình trả lời. Vọng tưởng Dung thông thì bắt đầu có hình rõ rệt hơn, hình rõ rệt hơn tức là vật lý sinh lý mà đã vật lý sinh lý rồi thì làm sao gọi là đứng lặng được. Thì giờ chư phật tử trả lời. Ai có ý kiên thì trả lời. Mô Phật.

Chúng ta tạm ngưng ở đây thì mọi người cố gắng trả lời. Đúng ra tôi giải thích nhưng mà tôi để cho chư phật tử có một sự suy gẫm, nghiền ngẫm. Bởi vấn đề này hơi khó đó, nếu không qua cái sự suy gẫm, nghiền ngẫm của chúng ta mà chỉ nghe người ta trả lời thôi có lẽ chư phật tử không hiểu nỗi đâu. Phải do sự ngồi thiền, rồi qua cái bài giảng tôi nghiền ngẫm, rồi trong đó có câu trả lời, chúng ta chỉ cần đúc kết lại thôi, chớ câu trả lời đã có sẵn trong bài giảng của tôi. Mỗi lần tôi giảng là một phương diện khác nhau, nhưng khác nhau của một thực thể thôi, không phải khác đối nghịch nhau, nhưng mà khác là đề bố túc cho nhau, làm sáng tỏ cho nhau.

Bởi cái thế của xao động thì tôi thường nói nó một là một, hai là hai chứ không thể một vừa là hai, vừa là ba được. Còn bên cái thế đứng lặng vừa là một, vừa là hai, vừa là ba, vừa là tất cả.

Chúng ta thấy hai cái nó mâu thuẫn với nhau, mà chính cái mâu thuẫn này nó bổ túc cho nhau. Cái mà vừa chẳng phải một, chăng phải hai, cũng là một, cũng là hai, cũng là ba, cũng là tất cả thì cái đó là nền tảng cho cái thế xao động của chúng ta. Thành ra cái đó chúng ta phải có sự suy gẫm, thì trước sau chúng ta cũng phải đi con đường đó. Mà nếu cái bánh vẽ chúng ta không nắm vững thì chúng ta khó đi vào Bát nhã tức là khó đắc quả đầu tiên là Nhập lưu. Bởi tôi thường nhắc nhở quý phật tử đó, cái quả Nhất vãng lai, Bát lai, vô sanh A-la-hán tuy là nó cao hơn nhưng mà nó dễ dàng hơn quả thứ nhất.

Cái quả thứ nhất nó quyết định đi từ cái thế nhị nguyên, cái thế tư tưởng qua nhất nguyên, cái thế phi tư tưởng, cái thế đôi đãi mà không đôi đãi mà nếu chúng ta không nắm vững thì chúng ta không thể qua quả Thánh thứ nhất được. Nếu nắm được quả Thánh thứ nhất rồi thì dễ dàng qua quả Thánh thứ 2, thứ 3 và thứ 4. Cái thứ 3 dễ, quạ cái thứ 4 là khó nữa đó, cái đó đi vào chiều sâu của hành khổ đấy, cái kia mới khổ khổ và hoại khổ thôi. Nhưng nếu nắm được khổ khổ rồi thì chúng ta dễ dàng nắm vững bài giảng này.

Chư phật tử phải nghiền ngẫm giữa 2 cái nhìn khác nhau giữa cái nhìn của thế xao động và cái nhìn của thể đứng lặng. Cái thế đứng lặng nó bao trùm hết những cái thế xao động và vượt lên những cái thế xao động, nó đi ngược với cái thế xao động mà nó vẫn hội tụ với cái thế xao động. Còn cái thế xao động thì không được như vậy. Thành ra chư phật tử phải để ý mấy cái đó.

Thành ra câu hỏi của ông Thiện Đức hay là ông đứng trên phương diện của xao động mà hỏi cái thế của đứng lặng. Thì chư phật tử phải nắm cho vững mới trả lời được.

Nếu chúng ta đứng trên phương diện xạo động mà trả lời bên đứng lặng thì chúng ta chết. Bởi vì đứng trên xao động là đặt vấn đề và nhiều vấn đề, còn bên đứng lặng chẳng có vấn đề gì hết, mà không vấn đề có nghĩa là có vô lượng vấn đề, mà tất cả vô lượng vấn đề đều nằm trong cái thế không có vấn đề gì hết. Thành ra chúng ta phải hiểu cái cái chỗ đó.

Thành ra cũng như hồi nãy ổng hỏi: ở bên tánh cảnh cũng có hiện lượng và có đối tượng là tánh cảnh. Như vậy tánh cảnh của Dung thông là gì? Câu hỏi rất hay, câu hỏi hóc búa mà chư phật tử phải để ý Hôm trước ổng có hỏi cũng hơi khác một chút mà na ná, tức là mặt trăng thứ nhất thì Chân như tịnh là kiên phân còn đối tượng của nó là Hư vô vi tê thì đó là nhận thức và đối tượng nhận thức. Rồi khi nó xuống cấp thành mặt trăng thứ hai thì Hư vô vi tê trở thành kiến phần, còn đối tượng của nó tức là Hư minh le lói chiếu soi là tướng phần. Rồi Hư minh le lói chiếu soi là tướng phần khi xuống cấp trở thành kiến phần của mặt trăng thứ ba, tức là đối tượng của nó là vọng tưởng Dung thông là mặt trăng thứ ba. Như vậy vọng tưởng Dung thông lấy cái gì làm tướng phân. Cái nào cũng có kiến tướng hết, còn mặt trăng thứ ba vọng tưởng Dung thông không có tướng phần. Thì câu hỏi này cũng rất là hay, thì hôm nay hỏi khác là vọng tưởng Dung thông thì Sư nói có hình. Cái hình của nó là gì? Câu hỏi đó là chúng ta về suy gẫm để biết được cái phần đứng lặng và cái phân xao động. Thì tôi không vội giảng sớm, nhưng chư phật tử đã có nghe bai giang cua tôi hôm trước, chúng ta so qua so lại thi chúng ta thay cau tra lới nằm trong đó. Nhờ cái trí thông minh, cái sự thao thức, cái sự tha thiết của chữ phật tử thì chúng ta mới có thể hiểu bài giảng, còn cái nào cũng giao cho tôi hết thì chắc là chư phật tử phải đứt bóng luôn chứ không thể tiến lên con đường Bát nhã. Về nhớ lại các bài giảng hôm trước của tôi rồi so sánh sẽ có câu trả lời trong đó.

Phần thứ 3 nói về sự tu tập của một vị Nhập lưu tức là quán các pháp "Không Ta, không của Ta, không tự ngã của Ta" mà nếu ngược lại thì sẽ tập khởi thân kiến. Phần thứ 4 thì nói về sự tập khởi và sư đoạn diệt tham - sân - si, thì đó do lạc thọ

- khổ thọ - bất lạc bất khổ thọ. Lạc thọ - khổ thọ là từ Nhất vãng lai và Bất lai. Còn bất lạc bất khổ thọ là A-la-hán. Thì thôi tôi đi sâu vào tóm tắt.

Nếu đi theo chiều ngang thì có 6 căn - 6 trần - 6 thức - 6 xúc - 6 thọ - 6 ái. Cũng như vậy, do duyên con mắt do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức, điểm gặp gỡ của 3 pháp này là xúc, do duyên xúc là thọ, do duyên thọ là ái.

Cũng thế, do duyên lỗ tai do duyên thinh trần phát hiện nhĩ thức, điểm gặp gỡ của 3 pháp này là xúc, do duyên xúc là thọ, do duyên thọ là ái. Xuống tới mũi, lưỡi, thân và ý căn cũng thế thôi.

Chúng ta thấy đó gồm có là 6 nội xứ - 6 ngoại xứ - 6 thức thân - 6 xúc thân - 6 thọ thân - 6 ái thân, đó là chúng ta trình bày về 36 pháp theo chiều dọc và chiều ngang tức là tóm gọn gồm cả 36 pháp nằm trong vũ trụ.

Kế đó phần thứ 2 của thân đề là 36 pháp là vô ngã. Thì trong này Đức Phật nói vắn tắt và bí hiểm, và chúng ta thấy rõ sự sanh diệt của 36 pháp. Do đó nói Tự ngã là Chân ngã sanh diệt là phi lý. Cái đó là trong bài chỉ có vậy thôi, còn chúng ta giải thích thì phải giải thích cho rõ ràng. Cái sự sanh diệt là giết chết chúng ta đấy. Sanh diệt như thế nào là 36 pháp vô ngã.

Sang phần thứ ba là sự tập khởi và đoạn diệt thân kiến. Thân kiến là cái nhìn, cái quan niệm về xác thân.

- Thành ra thường thường chúng ta cho xác thân này là Ta - là của Ta - là Tự ngã của Ta thì chúng ta tập khởi thân kiến.

- Khi thấy xác thân này là không Ta - không là của Ta - không là Tự ngã của Ta thì đoạn diệt thân kiên.

Thì ở đây Ta là gì? Của Ta là gì? Tự ngã Ta là gì? Phải giải thích cho rõ ràng hơn, trong kinh chỉ nói vậy thôi. Thì chúng ta thấy Cái Ta và Của Ta thì dễ rồi đó. Cũng như cái nhà là Ta là của Ta hay là xác thân là Ta là của Ta, nhưng mà cái xác thân là Tự ngã của Ta thì nó hơi căng một chút.

Chúng ta suy nghĩ cho rõ ràng và cho chính xác thì chúng ta mới đắc quả Thánh đầu tiên là Thánh Nhập lưu tức là dứt trừ Thân kiến. Hễ Thân kiến, đắc quả Nhập lưu thì đi theo với Giới cấm thủ và Nghi luôn.

Nhưng mà tại sao như vậy? Thì chúng ta phải giải thích sâu vào đó.

Thành ra trong kinh của Đức Phật rất là bí hiểm, rất là ngắn gọn. Ngắn gọn quá đến nỗi chúng ta phải tự nghiền ngẫm lấy mà trả lời, do đó mà có sự trả lời sai biệt của những người tu tập, qua mắt kính màu của mỗi vị mà có sự sai khác.

Thành ra thường đề nghị, đây là đề nghị của tôi về cách giải thích Kinh của Phật, Kinh là của Phật mà cách giải thích là của tôi, có thể quý vị giải thích khác nhưng mà khi thực hành mà nó đứng như giải thích mình thì đó là mình đúng, còn khi thực hành mà không đúng như cái bánh vẽ mà mình vẽ ra thì đó là cái nhìn của mình sai lệch về Kinh Phật thì quý phật tử phải để ý chỗ đó.

Bây giờ tới phân thứ 4 là phân cuối chót đó là đoạn diệt tham - sân - si. Thì ở đây chúng ta thấy cái tham, cái sân nó đi liền với nhau. Hễ tham mà được đó thì nó nặng thêm. Mà nếu tham không được thì sân. Thành ra chúng ta thấy trong bài kinh đó "Nếu mà tham thì Lạc thọ mà chìm đắm trong đó thì nó qua cái hỷ, cái hỷ qua tán thán, rồi tán thán qua trú ở, trú ở qua ái trước".

Thì chúng ta đế ý không có thể bỏ một chữ nào hết.

Chúng ta thấy chúng ta chìm đắm trong cái lạc thì chúng ta sanh ra cái khổ. Mà qua cái hỷ rồi mà không được thì chúng ta qua cái sâu muộn.

Mà cái hỷ mất chúng ta qua tán thán. Mà tán thán mất nữa thì chúng ta than van. Mà tán thán mà không được nữa thì chúng ta qua trú ở tức là chìm đắm. Nắm chắc trong đó, mà nếu không được nữa thì chúng ta than khóc. Còn ái trước là nắm chặt, ôm chặt, ghì lấy nó mà nếu không được, không được thỏa mãn thì rơi vào bất tỉnh.

Thì qua đó chúng ta thấy cái tham và cái sân nó đi chung với nhau, nhưng mà chúng ta thầy tham - sân đó tuy vậy mà dễ diệt hơn là cái si mê.

Sĩ mê là gì? Si mê là trạng thái lờ mờ, trạng thái vô minh không được sáng tó, một trạng thái chập chờn le lói, một trạng thái mà chúng ta thấy cái phân của tư tưởng dường như nó không có cái lạc cái khổ, nhưng mà thật sự cái lạc cái khổ của nó rất là vi tế, nó với trạng thái hồn nhiên của đứng lặng khó mà phân biệt được. Chúng ta phải có một cách tu tập đứng lặng hoàn toàn, một cách tu tập bất biến đứng lặng, bất động thì may ra mới có thể thấy rõ được nó. Đó là cái khó khăn mà sau khi Đức Phật đắc quả rồi Ngài mới tuyên bố "Tiếng rống của con Sư tử". Từ trước kia ngoại đạo chưa có người nào thấy rõ được cái đó. Đó là phần thứ tư là đoạn diệt tham - sân - si.

Chúng ta thấy tham - sân thì chỉ có Nhất vãng lai, Bất lai đoạn diệt được rồi đấy. Nhưng mà đoạn diệt bằng cách nào thì chúng ta phải giải thích cho rõ. Còn cái si mê, cái vô minh là cái bất lạc bất khổ thọ thì cái này khó trừ đấy, chỉ có A-la-hán mới trừ được. Vậy thì qua cái đoạn đó là xong. Nếu chúng ta trừ được cái si mê thì chúng ta không có vấn đề tu tập của A-la-hán, tức là từ nay vĩnh viên không còn đầu thai nữa, không còn trở lại cõi đời này nữa, gánh nặng đã được đặt xuống, việc phải làm đã làm xong, từ nay không còn trở lui trạng thái này nữa. Nhưng nếu vì phát Bồ đề tâm thị hiện thì vấn đề đó là khác, đó là qua Bồ-tát Thánh.

Phân kết luận đền đây chia làm 2 phần.

Phân thứ 1: Các vị Thánh đa văn là đệ tử của Đức Phật, sau khi nghe cái bài pháp này rồi, các Ngài thấm thấu thì các Ngài yểm ly 36 pháp, do yểm ly (chúng ta coi chừng chữ ly đây có nghĩa là rời xa, chữ yểm là nhàm chán) tức do nhàm chán rời xa 36 pháp.

Chúng ta nghĩ rằng chúng ta rời xa là bỏ cuộc đời này chạy trốn qua chỗ khác, lên cõi đời nào mà không có 36 pháp, cái đó là cái điều lầm to. Chúng ta phải giảng chữ yểm ly cho rõ. Chữ yểm ly như chư phật tử hiểu hoặc như ngoại đạo hiểu cho Đạo Phật là cái Đạo yếm thế, cái Đạo chán đời.

Nhưng thật sự không phải vậy, yểm ly không phải chạy trốn 36 pháp này, không phải dứt trừ 36 pháp này, không phải bẻ cổ tiêu diệt 36 pháp này. Nhưng mà yếm ly là ngay trong 36 pháp, ngay cái vô ngã này thấy cái Chân ngã nằm trong đó. Thì chúng ta sẽ giải thích sau.

Kế đến do yểm ly 36 pháp này tuệ tri mình đã được giải thoát, do giải thoát cho nên biết răng phạm hạnh đã thành, việc làm đã làm xong. Đó là phân thứ nhất. Phân thứ 2: Kê đó xét lại, trong 1250 vị Tỳ kheo thì có 60 vị đắc quả A-la-hán tại đó. Thì đây là hết bài kinh Sáu Sáu. Đó là phần tóm của tôi. Bây giờ tới 2 phật tử đại diện tóm. Tôi xin nhắc lại, chư phật tử nên học thuộc lòng, bởi bài kinh Sáu Sáu rất là quan trọng đây.

Chúng ta nghiền ngẫm cái bài kinh này, bởi vì nó là cái huệ mạng của chúng ta. Cái này tôi đề nghị thôi, chư phật tử làm không làm thì thôi, nhưng đây là con đường mà chúng ta phải đi, tôi chỉ đề nghị thôi, chỉ là người hướng dẫn thôi, tôi cũng phải thuộc nó đây.

Lần đầu chúng ta ngồi thiền chúng ta nghiền ngẫm. Tôi xin thưa một lần nữa là những bài giảng của tôi là những đề nghị mà thôi, bởi vì tôi cũng chưa có đắc quả. Và chư phật tử có muốn nghe bài giảng này thấu đáo thì mỗi người phải làm việc đấy chứ không phải giao cho tôi hết, nghĩa là đừng có tin ở tôi mà phải suy gẫm lấy, coi tôi như người hướng dẫn thôi. Những bài giảng của tôi là những cái khích lệ, những cái đề nghị, những cái trao đổi để làm cái mấu chốt, chư phật tử lấy cái đó làm chìa khóa để mình tự đi lấy theo sự hướng dẫn của tôi. Tôi cũng đang đi trên con đường đó. Thành ra chúng ta phải thuộc lòng bài kinh này để rồi những bài giảng của tôi chư phật tử phải nghiền ngẫm thì mới có thể thầm hội được. Ở đây không phải là hiểu được, mà phải thâm hội (hội là là hiểu, thâm là âm thâm kín đáo) tức là do một sự nghiền ngẫm rồi tự nhiên mình trực nhận được trong một trạng thái lặng lẽ và cái tỉnh thức của mình. Chứ không phải bài giảng này là bài giảng chơi, nó không có nằm trong vấn đề như tiểu thuyết vậy đâu.

Mà nói thật, tôi rất kính mến quý phật tử, vì ở ngoài đời quý vị không có rảnh, còn tôi rất rảnh vì không nhà, không tiền, không bạc, không vợ, không con,.... Tôi rảnh rang tôi tham thiên nhập định, còn chư phật tử thì công việc làm ăn bề bộn, đâu tắt mặt tối, chạy ăn từng bữa toát mồ hôi, thế mà cũng ráng nghe pháp.

Thì chư phật tử cũng ráng sắp xếp thời khóa biểu để đêm tối mình cũng có ít nhất trên một tiếng đồng hồ, chớ dưới thì bài kinh Sáu Sáu này không thể đi vô được, và cố gắng mỗi người làm sao đắc được nhị thiền, nghĩa là niệm Phật đếm từ 1-10, niệm Phật khỏi đêm, rồi khỏi cần niệm Phật mà vẫn có tiếng niệm Phật luôn thì chúng ta mới có thể nghiền ngẫm bài kinh Sáu Sáu này nổi.

Vì sao vậy? Bị vì nó đòi hỏi một sự thanh tịnh, thức trong sáng thì chúng ta mới có thể suy gẫm, mới có thể nhận Phật tánh, mà Phật tánh của Mặt trăng thứ 3 thôi nhe, có thể chiếu phá, có thể hồi quang. Chúng ta nói chữ hồi quang đúng hơn tức là chiếu soi rồi tự chiếu soi trở lại, chứ không phải như tư tưởng chiếu soi rồi nó xao động luôn là không được.

Phải qua cái nhị thiền tức là khỏi niệm Phật luôn, thì cái này mới mong trực nhận Mặt trăng thứ 3. Chớ cái nhị thiền cũng là xao động thôi, nhưng cái xao động tương đối vi tế, thành ra có sự hướng dẫn của bậc thiện tri thức thì có thể mình nhận lại cái Mặt trăng thứ 3, chớ nó không phải là Mặt trăng thứ 3, mà nó có đủ điều kiện để chúng ta nhận lại Mặt trăng thứ 3 nếu có người hướng dẫn, có bậc thiện tri thức hướng dẫn thì mình có thể nhận lại Mặt trăng thứ 3. Và từ Mặt trăng thứ 3 mình mới có thể chiêu phá được cái sắc uẩn tức là vật lý và sinh lý.

Tôi xin thưa vật lý, sinh lý có 3 giai đoạn:

- Vật lý, sinh lý của sắc trần, của sắc uẩn là khác, khác mà không khác.

- Còn vật lý, sinh lý của thọ uẩn.

- Vật lý, sinh lý của tưởng uẩn. Hay nói cách khác là:

- Con mắt và sắc trần (tôi lấy con mắt thôi, còn cái lỗ tai quý phật tử suy nghĩ lấy) có cái nhìn tức là chưa có cái biết, thì ở đây nó thuộc về vật lý, sinh lý bởi chưa có cái biết, thì vật lý, sinh lý này nó thô tháo.

- Rồi khi nó vọng hóa nhẹ hơn, vi tế hơn thì qua vật lý, sinh lý và cảm giác, bắt đầu có cái biết mà chưa phân biệt. Cái biết đó coi như là thọ uẩn hay là thọ cảm. Nói cách khác là dây thần kinh thị giác và cái sắc trần nằm trên tròng đen kêu là võng mô và cái cảm giác.

Cái vật lý, sinh lý lúc nãy, thứ nhất là cái tròng đen đối với đồng hồ bên ngoài thì cái vật lý đó là thô tháo, chưa có cái biết.

Rồi khi cái đồng hồ nằm trên tròng đen, dây thần kinh thị giác tiếp xúc đồng hồ trên tròng đen, thì cái dây thần kinh thị giác và cái đông hô nằm trên tròng đen cái này cũng là vật lý, sinh lý nhưng mà nó vi tê hơn cái đông hô và cái tròng đen hồi nãy. Cái tròng đen hồi nãy là căn, cái đồng hồ bên ngoài là trần, còn bây giờ đồng hồ nằm trên tròng đen và dây thần kinh thị giác thì cái đồng hồ cũng là trần, nhưng mà trần này với cái đồng hồ bên ngoài nói 1 thứ không được, mà nói khác cũng không vịtế, Đây là cái bóng dáng của đồng hồ bên ngoài, nở cũng là vật lý đấy, nhưng mà nỗ Còn dây thần kinh thị giác với tròng đen, tròng đen cũng là sinh lý, mà dây thần kinh thị giác cũng là sinh lý, nhưng mà khác, cái tròng đen kêu là phù trần căn còn dây thần kinh thị giác kêu là tịnh sắc căn. Chúng ta phải coi chừng cái đó.

- Rồi tới khi mà cái cảm giác đưa lên trên óc, thì cái óc là tịnh sắc căn mà vi tế hơn dây thần kinh nữa, thì cái tư tưởng mới mượn cái óc này để mà đăm nhiễm với cái đồng hồ mà do cảm giác báo lên óc, thì bây giờ cái đồng hồ là do nhiều duyên hợp lại. cái óc cũng do nhiều duyên hợp lại, thì dây thần kinh của óc cũng là tịnh sắc căn, nó cũng là sinh lý nhưng mà so với dây thần kinh thì nó vi tế hơn. Thành ra Vị Nhập lưu phải trực nhận được:

. Cái vật lý, sinh lý của phù trần căn tức là của đồng hồ bên ngoài, của tròng đen.. Rồi của dây thần kinh thị giác, rồi của cái đồng hồ nằm trên võng mô, rồi cái đồng hồ biến thành cảm giác.

. Rồi lại tịnh sắc căn là dây thần kinh của trung khu thần kinh óc.

Tất cả cái này đều là vật lý và sinh lý nhưng mà có sự khác nhau về cái thô tháo và cái vi tế. Chúng ta nên nhớ Nhập lưu chỉ làm được vậy thôi, còn cái cảm giác Nhập lưu không nhận được, phải qua Nhất vãng lai tức là quả Thánh thứ 2.

Quả Thánh thứ 2 Nhất vãng lai mới đi tới Mặt trăng thứ 2, có nhận thức là cái Hư vô vi tế và cái đối tượng của nó là Hư minh le lói chiếu soi. Thì bây giờ những cái vật lý, sinh lý tức là con mắt và cái đồng hồ bên ngoài qua cái nhìn quả Thánh thứ 2 thì thấy nó là le lói xuyên qua vật lý, sinh lý hồi nãy. Hồi nãy nó là cố định nếu đứng phần xao động, còn nếu đứng bên phần đứng lặng nó có hình thôi chứ chưa có tướng. Bây giờ tất cả những cái đó trở thành chập chờn le lói.

. Rồi tới cảm giác cũng chập chờn le lói và căn-trần-cảm giác cũng chập chờn le lói, căn-trần của cái thức tức là chưa có cái biết cũng chập chờn le lói. Còn tư tưởng thì Thánh thứ 2, 3 chưa có thấy được đâu.

A-la-hán Mà hễ qua tới Mặt trăng thứ 1, chúng ta mới thấy rằng Chân như tịnh tức Mặt trăng thật nó mới chiếu soi được tất cả, tức là:

. Vật lý, sinh lý của đồng hồ bên ngoài và cái tròng đen.

• Rồi tới cảm giác, dây thần kinh thị giác và cái đồng hồ trên tròng đen.. Rồi chiếu soi luôn cả cái tư tưởng, tới tịnh sắc căn của óc, cái óc là cái căn.. Rồi cái mạt-na luôn. Đó là phần cuối cùng của quả A-la-hán.

. Và chiếu soi được cái chuyển biến của tư tưởng chỉ là một vùng hào quang sáng soi nhưng hơi mờ. Và tất cả những cái vật lý, sinh lý cũng là một vùng hào quang sáng soi hơi mờ phát hiện từ Chân như tịnh tức là cái đứng lặng bất biến, bất động thì đến đây mới xong cái cuộc luân hồi sinh tử vô lượng kiếp của chúng ta. Đây là việc làm mới làm xong, từ nay không còn trở lui lại trạng thái này nữa.

Nhưng mà ác nghiệt thay là cái đứng lặng chuyển biến đó vô lượng vô biên, cái này khó giải thích. Thì chúng ta thấy thường thường chúng ta giải thích thì nó lọt qua thế tư tưởng. Tôi dùng chữ xuống cấp đây là trong danh từ Phật giảo không dùng, nhưng mà tôi cũng dựa vào chứ không phải tự ý tôi đặt ra cái xuống cấp này. Cái này trong Duy thức học có mà chúng ta thấy trong 4 duyên của cái sanh diệt có một duyên độc đáo nhất mà từ xưa tới giờ chúng ta giải thích không có chạy, nhưng mà sau này tôi nghiền ngẫm tôi thấy tức cười, nó cũng vậy thôi, do mình suy nghĩ nghiền ngẫm lâu.

4 cái nhân duyên đó là

1/ Là nhân duyên.

2/ Là tăng thượng duyên.

3/ Là sở duyên duyên.

4/ Là đăng vô gián duyên. Cái độc đáo nhất mà từ xưa đến giờ các dịch giả giải thích không nổi mà chính tôi cũng không hiểu lắm, hôm nay nó rõ ràng, đó là đắng vô gián duyên.

Chữ đẳng đậy là gì? Chữ đẳng đây là cấp bậc. Thập đẳng, nhị đẳng, sơ đẳng tức là cấp 1, cấp 2, cấp 3, cấp 4,... Chữ đắng chúng ta thường dịch là cái bậc hay cái cấp, như bậc thang, cái nấc thang mà có từng bậc, từng nấc đó, kêu là ngũ đẳng tức là 5 bậc. Thành ra tôi dùng chữ cấp, xuống cấp là xuống bậc thì tôi cũng dựa vào đắng vô gián duyên.

Vậy Đắng vô gián duyên có nghĩa là trong 3 khổ nó là hành khổ, nó là chuyển biến từng sát-na, nó là cái nền tảng để cho sở duyên duyên, tăng thượng duyên, nhân duyên phát hiện, 3 cái kia đều là chu kỳ hết, chỉ có đẳng vô gián duyên là cái nền tảng mà 3 cái kia phải nương vào đó mới phát hiện.

Sở duyên duyên tức là nhận thức và đối tượng nhận thức phải tương ưng với nhau. Sở duyên là đối tượng, duyên là nhận thức, thành ra kêu là sở duyên duyên. Mà sở duyên duyên muốn có ra là nhờ có đăng vô gián duyên.

Còn tăng thượng duyên có tăng thượng duyên thuận, tăng thượng duyên nghịch là giúp cho nhân duyên đó phát triền.

Mà nhân duyên sở dĩ có là nhờ sở duyên duyên. Mà sở duyên duyên sở dĩ có là nhờ đăng vô gián duyên.

Vậy đẳng vô gián duyên là nền tảng sát-na mà tôi thường thí dụ là dòng nước thì tất cả sóng con chó, con trâu, con bò, con heo,... mà chúng ta chụp mũ đều nương vào dòng nước.

Mà dòng nước này là "hành khổ" tức là "pháp chấp", tức là "nhận thức". nhận thức mà chẳng cần đối tượng, ở đây chưa có ngã tức là đẳng vô gián duyên. Ở đậy chỉ có thời gian tuyệt đối mà chưa có không gian, có nhận thức tuyệt đối mà không cần đối tượng nhận thức. Không cần đây nghĩa là có vô lượng đối tượng nhận thức. Chúng ta phải hiểu chữ "không" như vậy nhe, chứ "không" không phải là ngoan không. Đạo Phật không chấp nhận cái đó. Không cần đối tượng nhận thức nghĩa là có cũng được mà không cũng được, có vô lượng nhận thức, có đồi tượng cũng được mà không có đối tượng nào hết nó cũng vẫn tồn tại, nó là một cái nhận thức tuyệt đối. Thành ra 3 Mặt trăng này nó là đăng vô gián duyên. Vô gián là không gián đoạn, nó liên tục mãi mãi, đăng là cấp bậc, cái cấp bậc liên tục mãi mãi. Mà cấp bậc này theo tôi có 3 cấp: Mặt trăng thứ 1, Mặt trăng thứ 2, Mặt trăng thứ 3. 3 cái này đều là đăng vô gián duyên. Mà đã là đắng vô gián duyên thì chưa có không gian thì nó phải vô lượng vô biên.

Như vậy Mặt trăng thứ 1, Mặt trăng thứ 2, Mặt trăng thứ 3 đều vô lượng vô biên. Tức là không phải khi Mặt trăng thứ 1 xuống cấp thành Mặt trăng thứ 2, Mặt trăng thứ 3 thì Mặt trăng thứ 1 phải mất đi hoặc khi xuống Mặt trăng thứ 3 thì Mặt trăng thứ 2 phải mất đi, thì có người quan niệm như vậy. Như vậy là quan niệm theo thế giới không gian và thời gian tương ưng tức thế giới của uế độ, còn ở đây là thế giới của Tịnh độ. Chúng ta phải hiểu như vậy, thế giới này khó mà giải thích. Giải thích thì chúng ta phải ra ngoài cái giải thích, thành ra tôi thường dùng chữ "thầm hội" tức "được ý thì quên lời" thì may ra chúng ta mới qua thể giới của sát-na, chúng ta mới hiểu được.

Thành ra trong kinh ít khi nào giải thích thế giới sát-na hay đúng ra Phật giáo Nguyên thủy chỉ nói một chút vậy thôi, không bao giờ dám đi sâu vào đó, đi sâu vào đó thì giết chết chúng ta, đòi hỏi tự mình chiêm nghiệm lấy.

Nhưng mà bây giờ thời buổi khoa học tiến hóa thì chúng ta có nhiều thí dụ để làm sáng tỏ hơn. Thời buổi này là thời buổi lý giải, bởi vì niềm tin vững chắc Đức Thế Tôn đã mất rồi, chỉ còn có phàm phu như tôi thì chư phật tử không có niềm tin vững chắc, bởi vì tôi chưa chứng đắc, cái nói của tôi chỉ là cái bánh vẽ thôi, cái nghiền ngẫm thôi chớ không phải là một sự thực chứng Còn Đức Thế Tôn, Ngài nói cái gì là thực chứng Ngài mới nói, Ngài nói băng sự thực chứng và sự thực chứng nói ra bằng lời nói. Còn tôi, do sự nghiền ngẫm qua kinh sách của Đức Phật, qua suy tư, qua cặp kính màu của tôi mà tôi diễn tả lại. Thành ra cái niềm tin của chư phật tử không có tuyệt đối, do đó phải đòi hỏi cái sự suy tư, cái sự lý giải cho nó tương đôi rõ ràng chúng ta mới có cái niêm tin.

Thành ra khi Đức Thế Tôn, Đức Bốn Sư chúng ta văng bóng thì cây gậy của chúng ta đã gãy rồi, bây giờ chúng ta chấp cây gậy khác, chúng ta không có niềm tin lắm. Cây gậy đó chấp lại không biết chừng nào nó gãy ngang thì nguy hiểm. Thành ra chư phật tử phải nương vào chính cá nhân mình qua cái sự suy tư, nhờ những cái thí dụ. Còn hồi xưa Đức Phật rất ít thí dụ. Ít có thí dụ thì người ta nương vào cái niềm tin, cứ nhắm mắt người ta đi vào đó, đi tu thôi, rồi sau khi vỡ lẽ rồi thì người ta ngộ Phật tánh.

Theo Thiên tông không chia Mặt trăng thứ 1-2-3, đi thăng Mặt trăng thật thôi. Ơ đây cũng có người có quan niệm như vậy đây. Quan niệm là chúng ta đi thăng vào Mặt trăng thật thôi, từ Dung thông thăng vào Mặt trăng thật, từ Hư minh le lói chiếu soi thăng vào Mặt trăng thật, giảng làm chi cho nó lòng thòng, nhưng mà người giảng này là giảng của Đức Phật chứ không phải của tôi. Mà tôi thấy thời buổi này, chúng ta phải đi như vậy, chúng ta không thể từ Dung thông nhảy vào A-la-hán liền, khỏi qua Bất lai, Nhất vãng lai gì hết. Cái nhìn đó là cái nhìn của Thiền tông đấy, kêu là đứa con ngoan đấy, lấy cái" Tâm đắc". Bên Thiền tông không nói Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai gì hết trơn á." Một nhảy thì liền vào đất Như Lai"." Sát-na diệt khước a tỳ nghiệp, nhược tương vọng ngữ cuồng chúng sanh, tự siêu bạt nghiệp trần sa kiếp...... Thì chúng ta thấy cái bài Chứng Đạo Ca là Tối thượng thừa. Nhưng mà Chứng Đạo Ca là Chứng Đạo Ca, còn chúng ta là chúng ta, chúng ta không thể như Huyền Giác được. Huyền Giác là nhiều kiếp rồi, bây giờ người ta nhảy một cái là Như Lai, chứ không thèm A-la-hán nữa, còn chúng ta nhảy một cái là lọt xuống hố, chúng ta phải đi Nhập lưu thôi, mà Nhập lưu không được thì nhập hủ, chúng ta cố gắng vậy. Theo tôi thì đi Nhập lưu thôi, tức là đi Mặt trăng thứ 3, chúng ta chiếu phá vào sắc uẩn. Nhưng mà không phải nói vậy là chúng ta Nhập lưu hoài, lúc nào chúng ta thanh tịnh, chúng ta lên tam thiền, tứ thiền, mà tam thiền thì chúng ta có thể qua qua Thánh thứ 2-3 đây.

Mà con người chúng ta bất thường lắm, giữ giới bây giờ chúng ta không như hồi xưa nữa, cuộc sống bây giờ hấp tấp lắm, phương tiện lắm nó làm cho không thể phòng hộ 6 căn một cách chặt chẽ như hồi xưa nữa. Thành ra có lúc chúng ta có thể đi qua tam thiền, tứ thiền. Mà tam thiền thì chúng ta có thể thấy được cảm giác, chúng ta có thể qua thọ uẩn được, còn tứ thiền chúng ta có thể qua tưởng uẩn. Thành ra chúng ta cứ nhảy tới nhảy lui, còn hồi xưa người ta đi rất vững.

Còn bây giờ muốn giữ giới kỹ cũng giữ không được, thời buổi không cho chúng ta giữ kỹ như hồi xưa. Cái Tặng thân tức là cái Chúng sống chung mình cũng vậy, không có giữ được như vậy, hồi xưa gần cả 1000 vị là người ta giữ giới kỹ rồi. Thành ra cái trợ duyên đó rất là thù thắng, người ta đi mau tới quả A-la-hán. Đức Phật là 1250 vị, các vị Tổ là cả 500 vị, mà sống chung như vậy là giúp đỡ chúng ta đi tới Đạo quả rất mau. Còn thời buổi này, tịnh xá có 1-2 ngoe thôi, có khi được 7-8 vị là khá lắm rồi mà không thể sống chung được, rồi bỏ đi, mỗi người mỗi ý, cái hiểu biết nó không có giống nhau.

*Thị tất cả sống chung là phải lấy giới luật làm thầy, ai cũng phải theo cái giới luật đó hết, chứ không phải nói tôi lớn tôi muốn làm cái gì làm, không có cái vụ đó đâu. Mà hễ theo giới luật là nó nghịch với cái ý của mình, mà hồi xưa người ta bỏ cái ý, bởi vì cái ý là cái ngã. Mà nếu còn sống theo cái ngã của mình thì giáo hội 3-4 vị cũng không thể sống chung được, mỗi người có một cái hiểu biết riêng thì chết rồi. Tất cả cái hiểu biết này đều phải dồn về giới luật hết, nếu sai với cái giới luật thì mình phải bỏ cái hiệu biết của mình, chỉ lấy giới luật làm thầy thôi. Thì chúng ta thấy thời buổi bây giờ rất khó sống chung Thành ra chúng ta trở lại cái quả Nhập lưu.

Tôi muốn chư phật tử phải để ý, cái khó khăn, cái ngược ngạo của chúng ta là Mặt trăng thứ 1 là Mặt trăng thật và cái Hư vô vi tế, Chân như tịnh là Mặt trăng thật. Nhưng tôi xin thưa Mặt trăng thật so Mặt trăng thật của vũ trụ thì nó không phải 1 không phải khác, dĩ nhiên nó chuyển biến chậm hơn rồi đấy nhưng mà nó cũng không khác mấy, nó cũng rực rỡ sáng soi nhưng chưa có mờ gì hết, nhưng mà so với rực rỡ sáng soi của Mặt trăng thật của vũ trụ là nó tùy thuận với chuyển biến đứng lặng và chuyên biến xao động, còn Mặt trăng thật xuống này nó chưa tùy thuận, thành ra nó hơi khác một chút.

Mặt trăng thật của Mặt trăng thứ 1 tức là kiến phần của Chân như tịnh đấy thì chỉ là cái Bản thể thôi. Còn Chân như tịnh của vũ trụ đó là cái diệu dụng, bởi nó bao trùm luôn cả Chân như động tức là chuyển biến đứng lặng và chuyển biến xao động. Còn cái này xuống đây chỉ có Chân như tịnh thôi tức chỉ có Bản thế thôi, chứ cái diệu dụng chưa có, thành ra nói nó 1 thứ không được nói nó là khác cũng không được. Chúng ta cố gắng nhìn cái chỗ đó.

Rồi khi nó chuyển biến chậm là Hư vô vi tê thì chúng ta kêu nó là tướng phân của Chân như tịnh, dùng chữ tướng phân thực ra nó rất là sai, tướng phân này rồi chúng ta nghĩ qua tướng phân của phân xao động nữa là nó kẹt. Cái tướng phân xao động với kiến phần không thể nhập 1 được. Còn ở đây nó nhập 1, nghĩa là Mặt trăng thật với cái Hự vô vi tế này nó cứ như con thoi đưa qua đưa lại, đưa qua đưa lại, nó chuyển biến rất thần tốc. Rồi bây giờ dùng cái gì bây giờ, nếu dùng nó là tướng phần còn Chân như tịnh là Mặt trăng thật là kiên phân thì chúng ta tưởng đâu 2 cái này là 2 cái khác, còn nếu không khác mà chúng ta cho là 1 thứ thì cũng kẹt nữa. Thì cái Chân như tịnh này là Mặt trăng thật nó là cái nhận thức, nó là một vùng hào quang chiêu soi và tự chiêu soi lấy nó, còn cái Hư vô vi tế cũng là nhận thức, nó cũng chiếu soi và tự chiếu soi lấy nó, nó có thể chiếu soi được Mặt trăng thật và cũng tự chiếu soi được nó, thành ra mới nói nó nhập 1. Còn bên xao động phải có 1 cái ngã, có một cái mặt-tai-mũi-lưỡi thân làm cái mấu chốt nối liền để làm cho tướng phần nó lớn hơn, rõ ràng hơn để mà nó đắm nhiễm với nhau. Còn cái này không có vấn đề đắm nhiễm, Mặt trăng thật với nó chiếu soi chứ không có đắm nhiễm, bởi vì cái nào nó cũng tự nhận thức lấy. Thành ra chúng ta phải có 1 sự nghiền ngẫm, suy gẫm cho sâu sa, chứ còn lời giải tôi không giải thích được hết, bởi vì nó không phải là thế giới của tư tưởng. Thành ra khi dùng chữ tướng phần, chúng ta chụp mũ cái tướng phân đó phải là tướng phân của kiên phân, nhưng hê tướng phân đó mất thì kiên phân đó cũng mất theo, mà ác nghiệt thay cái này nó vĩnh viên như vậy không có cái nào mất hết, nó cứ chiếu soi như vậy không có cái nào mất hết, bởi vì nó nhận thức như vậy. Chúng ta phải hiểu như vậy, nó khó hiểu, nó không có một cái gì ở giữa đề làm trung gian. Không có. Mà cái Mạt trăng thật cũng vô lượng vô biên, mà Hư vô vi tê cũng vô lượng vô biên, nó chỉ khác nhau ở cái tần số, cái cấp bậc thôi, cái đăng thôi (đăng là cấp bậc).

Chúng ta phải nghĩ chỉ có 1 cái là Chân như tịnh thực sự thôi, rồi Chân như tịnh nó chiếu qua đây là Hư vô vi tế, rồi nó trở lại Chân như tịnh rực rỡ, rồi nó xuống cấp, nó xuống cấp cũng ngày tại đó chứ không ở đâu hết. Thành 3 cái nó là 1 thực thể thôi, nhưng mà nó sáng, rồi nó mờ, rồi nó chập chờn, rồi nó hiện hình. Hiện hình rồi nó chập chờn, rồi nó mờ, rồi nó sáng hoàn toàn.

Chúng ta phải ngồi thiền nghiền ngẫm lâu rồi lúc nào thanh tịnh chúng ta sẽ thấy, chúng ta sẽ hiểu, chỉ có thể thôi. Rồi chừng hiểu chúng ta có giải thích thì người khác cũng không hiểu được. Người khác cũng phải dọn sạch cỏ, miếng đất chuẩn bị sẵn sàng thì chúng ta giảng người đó thầm hội được, còn chưa chuẩn bị gì hết thì đành chịu thôi.

Thành ra tôi đòi hỏi chư phật tử ở đây hơi khó một chút, qua Bát nhã mỗi người phải có thời gian nghiên ngẫm, phải tập ngồi thiền về đêm thanh vắng, ít nhất là phải trên 1 tiếng đồng hồ, còn dưới là không xài được. Và ít nhất chúng ta phải qua nhị thiền của tứ thiền, tức là tâm sát qua tới hỷ. Hay nói cách khác niệm Phật đếm từ 1-10, niệm Phật khỏi đếm, rồi khỏi niệm Phật luôn thì mới xài được.

Còn niệm Phật đếm từ 1-10, niệm Phật khỏi đếm không xài được đâu, cái thức chưa trong sáng, còn chăn trâu, còn tranh đấu với con trâu, người chăn trâu còn tranh đấu kịch liệt với con trâu. Chúng ta phải dùng chữ "kịch liệt" tức là 5 ăn 5 thua đấy, lúc người chăn trâu thăng 50%, lúc người chăn trâu bại hết 50-60%. Còn cái thế tranh đâu là chúng ta không thể yên tịnh đề mà quán chiêu, để mà nhận lại cái chuyển biến đứng lặng, chúng ta chỉ nhận được cái chuyển biến xao động thôi, mà xao động quá thì không thể nhận được cái đứng lặng.

Thành ra khi mà đè nén nó vi tế, bớt xao động rồi nhờ có thiện tri thức, nhờ có cái bánh vẽ, nhờ cái bài kinh Sáu Sáu này chúng ta nhận được cái đứng lặng. Cái đứng lặng nó không khó mà cũng không dễ, mà nó đơn giản, nghĩa là chúng ta đừng có chạy theo nửa, đưng có chạy theo cái xao động nửa. Chúng ta cứ nhìn cai xao động mà đừng phê phán, đừng chỉ trích, đừng cải sửa gì hết, thì chính cái này là cái đứng lặng, có thể thôi. Nó không có pháp môn, không có thấy, nó không có thời gian, nó chỉ giống như người coi tuồng hát, khi họ cười họ khóc theo tuồng hát, bây giờ họ biết rồi họ không cười, không khóc nữa, nhưng vẫn nhìn tuồng hát mà đừng có phê phán, đừng có chỉ trích, đừng có cười, đừng có khóc theo tuồng hát, chỉ có thể, đó là tỉnh thức. Chỉ có vậy thôi.

Bây giờ chúng ta đặt câu hỏi làm sao tỉnh thức? Thì chúng ta lọt vào cái thế tư tưởng khác. Và chúng ta chỉ dừng lại nhìn mọi sự vật cũng như cái nhìn của xao động mà chúng ta đừng có chạy theo tức là đừng phê phán, đừng chỉ trích, đừng có cười, đừng có khóc theo cái tuông hát, mà chúng ta chỉ nhìn một cách tỉnh bơ thôi. Cái vui buôn trên tuông hát chúng ta luôn để ý tức là nó là cái giá tạo, nó là cái hoa đốm giữa hư không, chúng ta phải biết nó là giấc chiêm bao, nó là tuồng hát, chỉ có vậy thôi.

Nếu mà biết đó là tuồng hát, chúng ta khóc ích lợi gì. Cái khổ cảnh trên bãi chiến trường đầy máu chúng ta khóc cũng chỉ là tuồng hát thôi, mà cái vinh quang thù thắng trên đó cũng là tuồng hát thôi, chỉ như vậy gọi là đứng lặng, chúng ta chỉ dừng lại thôi. Cái dừng lại này nó không có khó mà cũng chẳng phải dễ, nó vượt khỏi vấn đề khó dễ. Chúng ta nhìn mọi sự chuyển biến như là nó chuyển biến. Nhưng mà được như vậy mới là Mặt trăng thứ 3 thôi, nghĩa là nhìn được cái sắc uẩn thôi, cái thô tháo thôi, nghĩa là chưa có cái biết. Còn đi tới cái biết mà cảm giác tức là cái biết mà chưa phân biệt thì cái này cũng còn dễ đó. Còn đi tới cái tư tưởng là cái biết mà phân biệt, thì cái này không còn lạc thọ khổ thọ nữa, nhưng mà thật sự nó là 1 cái lạc thọ khổ thọ rất vi tế. Do cái vi tế mà chúng ta chết. Nó đè nén đến nỗi nó bất lạc bất khổ, thì cái này phải A-la-hán mới làm được.

Đó là tất cả cái ý nghĩa của tôi, tôi xin trình bày rõ, rồi chư phật tử trả lời câu hỏi số 1, đây là tội bổ túc thêm. Chứ đúng ra tôi muốn làm cái bản lâu rồi, nhưng mà làm trụ trì có nhiều người kiếm bạch cái này, cái kia nên nó đứt đoạn nên tôi làm không được, mấy tuần lễ rồi, tôi hẹn mãi mà làm không được, tôi phải lánh cảnh tôi mới làm được, có thể tôi trốn lên Đà Lạt có thể làm cái bản đó được. Ở đây tôi không có thời giờ, tôi tối kỵ về đêm. Đêm tôi ngồi thiền chứ không có bật đèn làm bài được.

Buổi sáng đi bát về là có phật tử đến tìm nên không viết được. Bởi cái viết nó khó, tôi viết rồi tôi bỏ, viết rồi lại bỏ, bởi vì cái Bát nhã mà lấy cái tư tưởng trình bày thì làm sao mà trình bày được, mà phải gượng gạo đế trình bày cho chư phật tử năm cái ý mà quên đi cái lời văn, tôi chỉ coi rồi tham thiền thôi. Hồi xưa đi học còn viết chút ít, cái đó phải viết nhật ký cho giỏi, cái đó tôi rất dở, chư phật tử thông cảm. Chúng ta bắt đầu trả bài, nếu có thể kỳ tới hoặc kỳ tới nữa hoặc là kỳ này chúng ta có thể kết luận câu hỏi số 1, rồi chúng ta qua câu hỏi số 2. Chúng ta có tới 10 câu hỏi, nếu chậm trễ chúng ta có thể tới 2 năm hoặc 3 năm mới xong, bởi 1 tháng có 4 ngày thôi, chư phật tử phải cố gắng.

Tôi biết, thông cảm với chư phật tử nên tôi không có xiết lắm. Tôi biết có một số người rồi rảnh, còn một số người đầu tắt mặt tối mà cố gắng đến đây nghe thì cái đó tôi rất kinh phục, vì đây là cái huệ mạng của chúng ta, dâu muốn dâu không chúng ta cũng phải cố gắng. Thành ra tôi không có xiết lắm, đê phật tử phát tâm thôi, nhiều người rất là bận không thể làm được, nhưng mà tôi khuyến phật tử có gắng sắp xếp thời khóa biểu để rồi chúng ta 1 đêm cũng có 1 đến 2 thời ngồi thiền, nên nhớ phải trên 1 tiếng và làm sao đi qua nhị thiền tức là niệm Phật mà khỏi đếm hoặc là theo hơi thở mà khỏi cần hơi thở nữa, mình và hơi thở là một, cái nào cũng được hết.

Thì cái nhất niệm này theo cái bài giảng của tôi và theo sự hướng dẫn của tôi, chúng ta chỉ dừng lại, chúng ta thấy được cái sắc uẩn nó là một sự chuyển biến hội tụ, nghĩa là có một sự chuyển biến mà không có con người chuyển biến thì chúng ta đác quả Thánh đầu tiên là Nhập lưu. Quả Nhập lưu rất quan trọng đấy. Trong kinh Nguyên thủy, trong kinh Pháp cú có 4 câu rất hay như thế này:

Hơn thống lãnh cõi đất.

Hơn được sanh cõi trời.

Hơn chủ trì vũ trụ.

Quả Dư lưu tối thắng.

Thành ra Đức Phật đề cao cái quả Dự lưu vô cùng. Dự lưu là Nhập lưu hay Thất lai là một thứ.

Dự là tham dự vào, lưu là dòng Thánh. Dự lưu là tham dự vào dòng Thánh tức là từ đây vĩnh viên không còn trở lại 4 đường ác đạo nữa, từ đây tiên mãi đến quả A-la-hán tức là không còn thối chuyển nữa, nên rất là quan trọng.

Còn Nhập lưu thì nhập là nhập. Nhập lưu là nhập vào dòng Thánh.

Còn Thất lai, thất là 7, lai là trở lại. Thất lai là trở lại cõi người trời dục giới 7 lần rồi cũng đi tới quả A-la-hán.

Thành ra "Hơn thống lãnh cõi đất", thống lãnh là cai trị đấy, là làm vua đấy, dầu làm vua cõi dục, làm vua cõi trời, làm vua của 3 cõi cũng không bằng quả Dự lưu tối thắng. Hôm nào chúng ta viết 4 câu này rồi treo trên đó để chúng ta thấy rằng quả Nhập lưu rất là quan trọng.

Nhập lưu rất là quan trọng, nhưng mà chúng ta có thể đắc quả Nhập lưu. Nó khó nhưng mà nhờ có cái bánh vẽ, có người hướng dẫn, kinh điện còn.

Thì chúng ta có cái nhận thức đảo lộn hết tất cả những cái nhận thức từ xưa đến giờ của chúng ta, từ đó chúng ta đi vào Mặt trăng thứ 3, rồi tiến tới Mặt trăng thứ 2, Mặt trăng thứ 1 rồi chúng ta xong còn vấn đề tu tập của chúng ta.

Nếu chúng ta phát nguyện về Cực Lạc thì ở quả Nhập lưu thì chúng ta về Trung phẩm tức là cõi Phương Tiện Hữu Dư Tịnh độ, không phải Phàm Thánh đông cư nữa.

Còn nếu chúng ta ở cõi này thì chúng ta sanh về cõi người trời dục giới phải 7 lần, mà cõi người trời dục giới chúng ta thấy có cõi có Phật pháp, có cõi không có Phật pháp. Nhưng quả Thánh Nhập lưu luôn luôn sanh về cõi có Phật pháp, vì các Ngài biết các Ngài hướng tâm về Phật pháp. Nhưng mà muốn tiên tới quả A-la-hán thì lâu, phải tới 7 lần. 7 lần có thể 1 kiếp, có thể 2 kiếp, có thể cả 100 kiếp, có thể cả 1000 kiếp. Còn nếu sanh về cõi Phật thì rất mau mà không phải qua A-la-hán nữa mà tiên tới quả Như Lai nhờ có cái hộ trì, cái tiếp dẫn, cái Phật lực của Chư Như Lai.

Đó là ý kiên của tôi, bây giờ tới trả lời câu hỏi sô 1 của chư phật tử. Mô Phật. Bài này kỳ tới chúng ta làm nhe. lấy kinh nghiệm của những người làm trước đó. Mỗi lần tôi giảng là tôi đi sâu nhiều khía cạnh, giảng một khía cạnh chư phật tử nắm không được, phải giảng nhiều khía cạnh.

Phật tử trả bài.

Kỳ rồi câu hỏi của ông Thiện Đức nói rằng từ Mặt trăng thứ 1. Cái đứng lặng nó khó giảng, chỗ đứng lặng chúng ta cứ hiểu thế tư tưởng hoài, qua cái xao động, lấy cái xao động mà chúng ta chụp mũ cái đứng lặng thành ra chúng ta khó hiểu cái đứng lặng. Đứng lặng đúng ra nó không có giải thích bởi nó không nằm trên thế tư tưởng không nằm trên thế đôi đãi, nó không phải là phải đôi với quây, không phải là tốt đôi với xấu, không phải là vinh đối với nhục.

Còn thế xao động của chúng ta là phải có đối đãi, cái gì cũng có đối đãi hết, chúng ta làm công việc ngoài này cũng vậy hễ có mặt phải là có mặt trái, làm thì phải có song đôi.

Còn cái thế đứng lặng là nó không nhận chỗ đó được, bởi vì đúng thật ra nó chưa có hình chưa có tướng nữa, nhưng mà chúng ta muốn giải thích thì chúng ta thấy rằng nếu chưa có hình chưa có tướng là cái thế đứng lặng của tuyệt đối tức là của Chơn không, nhưng mà khi nó chuyển biến rồi thì dường như có hình.

Thì ở đây, cái đầu tiên tôi nói là Mặt trăng thật tức là Chân như tịnh, nó từ Chân như tịnh của vũ trụ. Như hồi nãy tôi nói từ Chân như tịnh của vũ trụ là cái diệu dụng tức là nó không thể tách rời Chân như động, nó tùy thuận Chân như động, mà Chân như động đó là cái đứng lặng xao động và đứng lặng chuyển biến, chuyển biến đứng lặng và chuyển biến xao động cái đó kêu là Chân như động. Cái Chân như tịnh vũ trụ là không thể tách rời Chân như động được.

Thành ra cái chuyển biến xao động và chuyển biến đứng lặng thì chuyển biến xao động là cái vọng, chuyển biến đứng lặng cũng là cái vọng nếu so Chân như tịnh. Thành ra có thể nói chuyển biến đứng lặng không phải vọng mà không phải chơn, còn cái chuyển biến xao động là hoàn toàn vọng. Nhưng mà nếu đứng về phương diện vũ trụ thì chuyển biến xao động và chuyển biến đứng lặng đều là chơn, hay nói đúng là cái diệu dụng của Chân tâm.

Thành ra giữa Đại thừa và Tiếu thừa nó có 1 sự mâu thuẫn rất lớn. Tiểu thừa thì các pháp là vô thường - vô ngã - khổ đau và bất tịnh. Còn Đại thừa các pháp là thường

- là lạc - là ngã - là tịnh, thì cũng các pháp đó, vẫn chuyển biến vô thường, vẫn chuyển biến vô ngã, vẫn khổ đau, vẫn bất tịnh, mà cũng các pháp đó thì Đại thừa nói là thường, khổ đau chính là lạc, dơ dáy bất tịnh đó chính là tịnh.

Thật ra sự vật trên cuộc đời này tự thân nó không có vô thường hay thường gì hết, mà do cái nhìn của từng chúng sanh, theo Đạo Phật, theo cái Tối Thượng thừa là do cái nhìn của mỗi chúng sanh. Còn sự vật nó vẫn là sự vật, nó không có thường hay vô thường, không có lạc hay vô lạc, không có tịnh hay bất tịnh mà do cái nhìn như thế nào, do cái quan điểm như thế nào, do cái nhận thức như thế nào nó thành ra thường hay vô thường, chư phật tử phải hiểu chỗ đó.

Thành ra Chân như tịnh của vũ trụ nó bao trùm cả chuyển biến đứng lặng và chuyển biến xao động, mà chuyển biến đứng lặng và chuyển biến xao động đều là cái diệu dụng của Chân tâm, tức là nó không phải vọng nữa, mà cũng chăng phải chân nữa, mà nó là cái diệu dụng của Chân. Thành ra "Chư pháp đều là thật tướng", các pháp đều là Niết bàn, hay nói cho rõ các pháp là cái diệu dụng của Niết bàn. Chỗ đó là chỗ khổ nhất, cái khó khăn của chúng ta, nhưng mà chúng ta còn lâu chúng ta mới vượt tới trạng thái đó, thành ra chúng ta mới kêu là cái bánh vẽ.

Thành ra chúng ta phải hiểu cho rành, chúng ta chưa đạt tới trạng thái Như Lai đó được, A-la-hán chưa đạt tới trạng thái đó được, Bồ-tát đang trên con đường đi tới trạng thái đó, chỉ có Như Lai mới làm được cái đó thôi. Chúng ta phải hiểu cho rành để rồi biết chúng ta đang ở đâu.

Bây giờ bất giác chúng ta lọt xuống A-lại-da cá nhân, thì cũng cái Chân như tịnh đó xuống đây nhưng mà không còn như ở trên nữa, bởi vì nó không mang theo cái diệu dụng nữa. Cái kia Bản thế đi đến cái Tướng thành ra nó là cái Diệu dụng. Còn ở đây Bản thế khô cằn, cái Niết bàn tịch tịnh nó không có cái diệu dụng, nhưng mà vẫn Bản thể. So với Bản thể vũ trụ thì nói 1 thứ không được, cái kia có tướng có diệu dụng, cái này chưa có diệu dụng, phải nói là chưa có chứ không phải là không có. Nếu không có thì A-la-hán làm sao thành Như Lai được. Nếu không có thì A-la-hán vĩnh viễn là A-la-hán nhưng mà nó chưa có tức là A-la-hán không chịu phát bố đề tâm, nếu chịu phát bố đề tâm một thời gian cũng thành Như Lai thôi, thành ra nói là chưa có thì cái Chân như tịnh này nó lại khác.

Rồi từ cái Chân như tịnh nó chuyển biến chậm lại thì nó cũng là hào quang thôi, mà hào kêu là Hư vô vi tế, nó hơi mờ (vi tế là rất nhỏ nhiệm), thành ra nói nó là Mặt trăng thật không đúng, mà nói nó khác Mặt trăng thật không đúng. Thành ra ở đây tôi mới nói nó không có vật lý, sinh lý mà nó chỉ là nhận thức thôi.

Rồi nó đi xuống Mặt trăng thứ 2 là cũng chuyển biến chậm thôi, thì Hư vô vi tế này hồi nãy nó là tướng phân (tướng phân dùng danh từ tạm thôi nha, chứ giờ không thể dùng gì được nữa) nhưng mà đừng tưởng tướng phân giống như tướng phân bên xao động, không bao giờ giống được. Bên xao động tướng phần có thể vật lý-sinh lýtâm lý. Còn bên này tuyệt đối chỉ là nhận thức thôi tức là tâm lý thôi, bởi vì nó không có xao động, mà không xao động thì nó không có không gian, mà không có không gian thì nó không thể là vật lý-sinh lý được, chư phật tử cố gắng nhớ chỗ đó. Nếu có không gian là có ngã, ngã là 1 danh từ khác trá hình khác của không gian, mà có ngã là có chướng ngại, mà có chướng ngại là có đau khổ. Còn thế giới này nói đau khổ thì không đúng, mà nói không đau khổ cũng không đúng, nó hơi khó, nó là cái pháp chấp mà.

Thành ra nó xuống cấp nữa cái tướng phần (chúng ta tạm kêu danh từ thôi nha). Tướng phần đối với Chân như tịnh Mặt trăng thật đó bây giờ nó xuống cấp thành Mặt trăng thứ 2 nó là kiến phần (kiến phần danh từ tạm thôi). Thành ra có lúc nó là kiến, có lúc nó là tướng nhưng mà vẫn là nhận thức, nó vẫn là hào quang chứ nó không là gì hết. Bây giờ Hư vô vi tế nó xuống cấp, nó xuống cấp nữa thì thành ra Hư minh le lói chiếu soi. Hư minh le lói chiếu soi cũng là hào quang thôi, nhưng mà không phải là mờ nữa mà nó mờ hơn nữa, mà mờ hơn thì tất nhiên nó hiện hình, nên nhớ tôi dùng chữ hình đây nhé, không phải là hình đối với hình tướng bên xao động nha. Cái khổ là chỗ đó chư phật tử nghe cái hình cứ nói là cái hình tướng bên xao động là 1 cái hình thôi, không phải vậy. Cái hình tướng bên xao động là hình tướng có chướng ngại, cái hình tướng bên đây là hình tướng đứng lặng là xuyên suốt, chư phật tử phải nắm cho được chỗ đó.

Rồi từ Mặt trăng thứ 2, cái Hư minh le lói chiều soi bây giờ nó là cái tướng phần của Hư vô vi tế, khi nó chuyển biến chậm nữa thì xuống cấp thành Mặt trăng thứ 3. Chuyên biên chậm, nên nhớ nó xuống cấp mà cũng ở tại đó chứ không phải nó có một khoảng khác, vì nó đã là vô lượng vô biên rồi thì Mặt trăng thứ 1, 2, 3 cũng ở đó hết cũng là vô lượng vô biên hết nhưng mà khác ở chuyển biến chậm chuyển biến nhanh thôi. Còn ở thế không gian thì khác đấy, nó tách rời ra, nó có một khoảng cách. Còn cái này nó không có khoảng cách, nó chỉ có khe hở thôi tức là chuyển biến chậm với nhanh thôi. Thành ra chư phật tử làm sao nghiền ngẫm cái này để thầm hội, chứ còn tôi không thể giảng khác được, tôi không đủ lời lẽ, tôi không đủ linh động và sinh động của một người giảng pháp như các vị Thánh nhân được. Tôi, cái lỗi lầm của tôi là ở chỗ đó, nhưng mà tôi cố gắng thôi.

Rồi tới Mặt trăng thứ 3 từ Hư minh le lói chiếu soi này nó xuống thành Dung thông, thì Hư minh le lói chiếu soi là tướng phần của Mặt trăng thứ 2, bây giờ nó trở thành kiến phần của Mặt trăng thứ 3, nhưng mà cũng không phải một thứ, không phải khác. Tất nhiên cái kiến phần nó là nhận thức đấy, nhưng mà nó chuyển biến chậm hơn tướng phần Mặt trăng thứ 2. Thì bây giờ nó chập chờn, chập chờn này nó xuống cấp hơn nữa thì nó qua cái Dung thông nó hiện hình.

Ở chỗ này ông Thiện Đức hỏi. Mặt trăng thứ 2 le lói dường như có hình. Tới mặt trăng thứ 3 là Dung thông thì có hình rõ rệt, là hình người nhưng chưa biết người gì, người nam hay người nữ, người Việt hay người Mỹ hay người Trung Hoa là chưa biết. Như vậy đã có hình tức là đã có sắc trần rồi, đã có chướng ngại rồi, như vậy nó đã là sắc trần rồi thì làm sao gọi nó là Dung thông, chỗ này làm sao nói được. Đã hiện hình rồi tất nhiên nó đã có khuôn khổ rồi mà làm sao nó chuyển biến từng sát-na được. Còn hôm trước ống hỏi cái chỗ này, cái chỗ mặt trăng thứ 3 này. Mặt trăng thứ 2 là Hư minh le lói chiêu soi là kiên phân xuống cấp mặt trăng thứ 3 là Dung thông là tướng phần, thì cái kiến phần của Hư minh le lói chiếu soi lấy cái Dung thông làm tướng phần. Vậy thì Dung thông lấy cái gì làm tướng phần của nó? Đó là câu hỏi hôm trước. Còn với câu hỏi này nó hơi khác một chút nhưng mà nó liên can chặt chẽ. Vậy thì chư phật tử trả lời như thế nào về 2 câu hỏi này?

Bây giờ tới phần chư phật tử đây, chúng ta còn 20', mỗi người tìm cách trả lời đề chúng ta đi sâu vào câu hỏi số 1, nếu câu hỏi số 1 chúng ta nắm vững rồi thì 9 câu hỏi sau sẽ tương đối dễ dàng hơn, còn nếu ở đây không thông thì chúng ta bế tắc đấy, những câu hỏi đi sâu vào thì chúng ta bế tắc đấy. Tới phần chư phật tử trả bài. Rồi Hư vô vi tế xuống cấp trở thành kiến phần rồi chuyển biến chậm nữa thành ra Hư minh le lói chiếu soi. Hư minh le lói chiếu soi mới xuống cấp thành mặt trăng thứ 3 trở thành kiến phần, rồi chuyển biến chậm nữa kêu là Dung thông. Thì ông nói rằng cái Dung thông này là cái chỗ kẹt, cái chỗ tôi giảng nó khó hiểu. Dung thông bắt đầu tôi nói nó có sắc trần hội tụ, chăng hạn như nhìn xuống cửu huyền thấy 1 con người có cái hình. Nãy Hư minh le lói chiếu soi là dường như có hình, dường như là hào quang. Còn bây giờ Dung thông là cái hình nó hiện rõ mà chưa biết đó là ai, mà có lúc tôi nói thấy hình nó hiện rõ, nó dung thông, nó hội tụ. Sắc trần hội tụ là con người, nhưng mà chưa biết là người nam hay người nữ, người Việt hay người Mỹ hay người Hoa. Như vậy là bắt đầu hiện hình hội tụ rõ rệt rồi. Mà đã rõ rệt làm sao gọi nó là nhận thức, nó rõ rệt là sắc trần rồi. Sư nói sắc trần hội tụ mà làm như có con người nó hội tụ rõ rệt vậy. Mà rõ rệt làm sao gọi nó là nhận thức, làm sao gọi nó là cái biết. Cái chỗ này là chỗ khó khăn của chư phật tử. Nếu nó đã có hình rồi tức là nó thuộc về vật lý, sinh lý chớ nó không phải là cái nhận thức nữa, mà Sư nói rằng từ Mặt trăng thứ 1, Mặt trăng thứ 2, Mặt trăng thứ 3 đều là nhận thức thôi. Tức là Mặt trăng thật Chân như tịnh, Hư vô vi tế, Hư minh le lói chiêu soi, Dung thông tất cả đều là nhận thức, ở đây không có vật lý, sinh lý mà Sư nói nó đã hiện hình. Mà đã hiện hình là vật lý, sinh lý mà tại sao nói nó là nhận thức. Chư phật phải để ý chỗ này để rồi chúng ta nghiền ngẫm, để mà phanh phui nó, nó nhức nhôi đây, nhưng mà sao tu tập mình lọt vào ngoại đạo, lọt vào cái khổng phải Bát nhã thì mình nhận biết đề đừng đi vào con đường của ngũ âm ma.

Cái chỗ này là chỗ khó khăn đấy, để rồi chúng ta tu tập khi nào đúng đường chúng ta biết đúng đường, khi nào sai lọt vào ngũ âm ma chúng ta biết tức là lọt vào thế giới tư tưởng đây. Thế giới tư tưởng là thế giới ngũ âm ma, thế giới của sắc-thọ-tưởnghành-thức. Mà ngay sắc-thọ-tưởng-hành-thức chúng ta phải nhìn thấy cái đứng lặng. Thể giới sắc-thọ-tưởng-hành-thức là thế giới xao động, mà đứng lặng cũng không ngoài sắc-thọ-tưởng-hành-thức nhưng mà nó thuộc phần đứng lặng của sắc-thọ-tưởnghành-thức. Thành ra nếu không nhận rõ là chúng ta kẹt.

Thành ra câu hỏi rất hay, nhưng mà muốn chư phật tử phải nghiền ngẫm, phải phanh phui, nó nhức nhối thật, nó khó khăn thật nhưng không phải vì khó mà chúng ta bỏ. Mà cái này không phải giao cho tôi làm, tôi làm dĩ nhiên được rồi, nhưng mà đó là của tôi chứ không phải của chư phật tử, tôi chỉ là người hướng dẫn thôi. Cuối cùng, sau khi trả lời hết rồi tôi sẽ giải thích lại cho rõ ràng qua cái chiêm nghiệm của mình, qua cái nhức nhối của mình, qua sự nghiền ngẫm của mình, qua cái sự phanh phui của mình. Thì sau khi tôi giảng, chư phật tử sẽ nhận được sâu sắc vào cốt lõi. Còn nếu mình không chịu làm gì hết, thì tôi giảng rồi nó nằm trên phần ý thức thôi chứ nó không lọt vào chủng tử được. Phải có một sự thao thức, một sự tha thiết, một sự cố gắng trong đó thì khi tôi giảng chư phật tử sẽ có chủng tử trong A-lại-da, tức là miếng đất mình phải dọn sẵn trước, cỏ phải dọn cho sạch, sau khi tôi gieo hạt giống nó sẽ lên. Còn giờ mình không làm gì hết để cỏ mịt mù, bây giờ tôi có gieo nó cũng không vô được. Mà không được thì chư phật tử không giải thoát, không đắc quả Thánh Dự lưu được.

Thành ra phần này là phần của chư phật tử phải cố gắng. Chớ tôi nói dường như để năn nỉ đấy, chớ còn thực sự là tự mình phải đi lấy, phải làm lấy, không ai làm thế dầu cho Đức Phật Thích Ca cũng không làm nối chớ đừng nói con người như tôi. Thành ra tôi chỉ là người khích lệ, người hướng dẫn thôi. Chư phật tử nếu không nắm cái này thì làm sau này đi vô quả Thánh Dự lưu chúng ta đi vô không được.

Bởi vì Thánh Dự lưu có cái nhìn rõ ràng, cái nhìn cách mạng tất cả những cái ngũ uẩn này. Mà ngũ uẩn là những kinh nghiệm, kiên thức, ký ức,... là cái chướng ngại nhất cho người tu, mà nó cũng là cái diệu dụng độc đáo nhất cho những người đã đắc qua A-la-hán. Theo Đạo Phật không có gì là xâu, không có gì là tốt, tát cá đều là tốt xâu, tất cả đều là diệu dụng độc đáo của cái tốt xấu, trở thành những diệu dụng độc đáo linh động và sinh động nhất. Thành ra mình phải lấy cái tốt trừ cái xấu, rồi phải trực nhận tốt xấu trở về Chân không, trở về Bản thể, rồi từ đó trở về tùy thuận cái tốt xấu thì tốt xấu bây giờ nó trở thành Niết bàn hết, không có cái nào tốt, không có cái nào xấu nhưng mà vẫn thị hiện tốt xấu dài dài. Thì Đạo Phật nó như vậy.

Thành ra chư phật tử cố gắng câu hỏi này, thời giờ gần hết rồi nếu ai trả lời được thêm 1-2 người nữa, nhưng mà rồi chúng ta phải làm bài câu hỏi số 1 và mỗi người cố gắng tự trả lời lấy câu hỏi của ông Thiện Đức. Mỗi người làm trên giấy, tự suy gẫm cái của mình, phải ngồi thiền 1 tiếng, trên 1 tiếng, phải đi vào nhị thiền suy gẫm để tìm cách trả lời thì đó là con đường của chúng ta.

Chúng ta phải tự làm lấy, chúng ta phải tự chịu trách nhiệm lấy cái vấn đề đầu thai, sanh tử của chính cá nhân mình, không một người thứ 2 xen vào đó, dầu là Đức Bổn Sư của chúng ta. Chư phật tử phải cố gắng làm lấy nhe, được hay không được thì cứ làm thì sẽ có chủng tử. Mà nếu làm thì mình phải tập trung rồi đó, mình phải moi móc, mình phải mài dũa tất cả những cái kinh nghiệm, kiến thức mình, phải bật nó lên hết rồi mình mới thấy cái bất lực của nó trên con đường giải thoát, chừng đó chúng ta mới giải thoát thôi.

Chúng ta phải moi móc, phải mài dũa hết tất cả những kiến thức, kinh nghiệm của mình để thấy những mầm mống luân hồi sanh tử của nó, cái chụp mũ độc ác của nó vào trong cuộc sống chuyển biến đứng lặng này, nó làm cho chuyển biến trở nên xao động. Chúng ta phải thấy rõ cái tiến trình của nó mà bài kinh Sáu Sáu này hướng dẫn chúng ta đi vào cái sự chuyển biến xao động, cái chuyển biến luân hồi của nó, thấy rõ chứ không được phê phán chỉ trích gì hết. Thành ra chư phật tử cố gắng làm, cố gắng trả lời câu hỏi dầu đúng dầu sai. Thì thôi bây giờ có ai trả lời thêm 1 người nữa, còn có 3 phút nữa thôi, còn không có thì thôi.

Về nhà làm hén. Một là trả lời câu hỏi số 1 "Nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái", hai là trả lời cậu hỏi của ông Thiện Đức. Thì hôm trước có 1 câu hơi dễ hơn mà chúng tạ có giảng rồi. Tức là ông Thiện Đức nói rằng cái kiến phần, Mặt trăng thật là kiến phần thì Hư vô vi tế là tướng phần. Rồi tới Mặt trăng thứ 2 thì Hư vô vi tế là tướng phân trở thành kiên phân, thì giờ chuyển biến chậm là Hư minh le lói chiêu soi trở thành tướng phần. Rồi khi nó xuống cấp nữa thành Mặt trăng thứ 3 thì Hư minh le lói chiêu soi tướng phân trở thành kiên phân thì vọng tướng Dung thông trở thành tướng phần. Như vậy thì oan ức cho vọng tưởng Dung thông, tội nghiệp cho nó, người ta có kiến phần, tướng phần tới nó là nó không có tướng phần. Như vậy làm sao Mặt trăng thứ 1, Mặt trăng thật thì cũng có có tướng phần là Hư vô vi tế, Hư vô vi tế cũng có tướng phần là Hư minh le lói, Hư minh le lói có tướng phần là Dung thông, Dung thông không có tướng phần. Như vậy làm sao?

Bây giờ đã hết giờ rồi, tôi xin tạm ngưng vậy.

Nam mô A Di Đà Phật. Mô Phật.

Bài giảng

KINH SÁU SÁU

VỀ VÕ TRỤ QUAN & NHÂN SINH QUAN

(Câu 1 và Câu 2) Hôm nay chúng ta đi vào bài kinh Sáu Sáu, nhưng trước khi đi vào, tôi đề nghị chút xíu. Thì bài kinh cũng dài, chúng ta có 10 câu hỏi nhưng chúng ta mới đi câu hỏi thứ 1 thôi. Thì tôi đề nghị chư phật tử như thế này, chúng ta bàn coi có tiện hay không, chư phật tử đến sớm một chút tức là đến 14h30 thì chư tăng chưa lên, chư phật tử họp nhau để bàn ai trả bài, thì mỗi lần tôi tóm 1 lần có 2 phật tử tóm lại bài kinh Sáu-Sáu toàn bài tóm đại ý, rồi sau đó chúng ta trả bài. Nhưng mà như hôm trước tôi nói trả là đầu tiên ai trả thuộc lòng thì càng tốt, còn không thì tự mình làm bài viết vào giây, còn nếu mà không trả thuộc lòng, không viết vào giấy đọc nữa thì cuối cùng tôi phải tóm lại, tóm câu hỏi đó rồi in ra. Thì chúng ta hoặc là học thuộc lòng hoặc là cầm tờ giấy in này đọc, chỉ có cách đó tôi muốn là cả pháp hội phải viết qua câu hỏi số 1. 10 câu hỏi này mình phải viết hết, nếu mình không thuộc lòng mình cũng phải đọc để có chủng tử trong A-lại-da.

Thì để không mất thời giờ quý vị lên đây kêu phật tử có người chịu làm, có người nũng nịu không chịu nói thành ra buộc lòng phải nói trước. Thí dụ hôm nay tôi tóm lại 1 lần toàn thể bài kinh Sáu Sáu thì có 2 người tóm.

Tới đây phải họp nhau thì chúng ta bắt đầu làm, chớ kêu người này, kêu người kia lắc đầu, kêu tới kêu lui hết 5-10 phút, chúng ta có 2 tiếng đông hô thôi, thì sau đó chúng ta bắt đầu trả lời câu hỏi. Thí dụ câu hỏi sô 1 bữa nay chấm dứt, chúng ta qua câu hỏi số 2, nhưng mà câu hỏi số 1 còn một số người chưa trả lời, một số thì trả thuộc lòng, một số thì tự mình làm trong giấy đọc, còn một số chưa làm gì hết. Thì bây giờ số đó phải làm, mà làm bằng cách giấy mình in sẵn trả lời câu số 1, mình chỉ cầm đọc thôi. Còn nếu giỏi mình học thuộc lòng, mình năm cái ý mình nói, còn nếu mình kém nữa thì mình câm tờ giây sô 1 mình đọc.

Rồi tất cả hội chúng ai đã trả rồi thì bắt đầu qua câu hỏi số 2. Câu hỏi số 2 trả cũng giống vậy, ai mà làm thuộc lòng hay thì trả, còn ai không thuộc lòng thì viết vào giấy chính tự mình làm rồi đọc, còn ai làm không nổi sau đó tôi tóm lại câu hỏi số 2 in ra cái tờ giấy như thế này hén, mình cầm mình đọc hoặc là mình coi mình thuộc lòng mình trả, đó là cái cuối cùng. Tất cả bài kinh có 10 câu hỏi này ai cũng làm qua hết. Thành ra ở đây tôi đề nghị chư phật tử đến sớm 1 chút, lên trước nửa tiếng rồi họp nhau bàn bữa nay ông nào, cô nào, bà nào tóm bài, trả lời câu hỏi,... như vậy cho nhanh, không có do dự nữa sẽ không mất thời giờ, bởi bài kinh này còn dài, tôi muốn kết thúc sớm một chút đề chúng ta còn thực tập quán niệm hơi thở là cái pháp tu đi thăng vào hơi thở phối hợp với câu niệm Phật, sau khi học bài này chúng ta qua cái đó. Tôi đề nghị như vậy chư phật tử thấy có tiện không?...............

Chúng ta học, rồi chúng ta nghe người khác đọc thì chúng ta huân tập cái đó vào A-lại-da. Mà khi huân tập chín mùi rồi thì nó sẽ hiện hành thì chúng ta nói được bài kinh Sáu Sáu, nói được 10 câu hỏi. 10 câu hỏi này trong bài kinh không có, tự tôi đọc bài kinh rồi tôi đặt ra.

Khi mà chúng ta nắm được 10 câu hỏi này rồi thì chúng ta nắm được cách thức tu thăng vào Chân tâm và không còn tu pháp đôi trị nữa mà chúng ta đi thăng vào cái giải thoát, tức là cái đầu phá vở thân kiên thì đắc quả Nhập lưu rồi. Quả Nhập lưu là quả đầu tiên trong bài này. Còn cách thức tôi sẽ giảng, rồi chúng ta thực tập, rồi theo cách thức đó chúng ta đừng lọt vào ngũ âm ma, rồi sau đó chúng ta giúp nhiều người bạn. Bây giờ nhiều người tu lạc lắm. 60 người chúng ta giúp đỡ chính mình, sau đó giúp đỡ người khác. Bài kinh này khó, sâu. Tôi đề nghị chư phật tử vậy đó, ai có ý kiến gì không?

Bây giờ chúng ta đi vào bài giảng.

Do cái thắc mắc của ông Thiện Đức và cũng chính ông Thiện Đức trả lời. Ông Thiện Đức đưa ra 2 cái thắc mắc mà pháp hội chúng ta chưa trả lời xong. Nếu chúng ta đọc xong bài kinh này, rút ra trong câu hỏi số 1 chúng ta trả lời 2 câu hỏi của ông Thiện Đức, trong đó có câu hỏi của cô Thiền cũng giống giống hôm trước chúng ta chưa trả lời hết.

Cô Thiền hỏi là nhìn xuống nhà Cửu huyền thấy hình bóng của ai đó nếu mình nhìn như vậy mình chưa có suy gẫm gì hết thì cô nói như theo tôi nói đó là hiện lượngtánh cảnh. Mình nhìn mình đoán liền không có suy nghĩ gì hết mình nghi đó là Sư Giới, nghi vậy thôi chứ mình nhìn là mình biết liền Sư Giới chứ mình không qua suy tư, không nhớ lại, mình nhìn xuống là biết thẳng đó là Sư Giới, nhưng khi xuống đó thì là Sư Đăng. Thì cái nhìn lần đầu theo tôi là hiện lượng-tánh cảnh. Cô không đồng ý vì hiện lượng-tánh cánh gì mà có hình, có hình là đới chất với độc ánh chứ làm gì mà hiện lượng-tánh cảnh, nhưng mà khi xuống đúng là Sư Giới thì đó là hiện lượng-tánh cảnh. Còn nếu xuống mà là Sư Đăng thì đó là tợ hiện lượng-chân đới chất tức là mạt-na đấy. Phải vậy không? Xuống bây giờ thấy đó là Sư Đăng hay đó là Sư Giới, nếu đúng là Sư Giới là hiện lượng-tánh cánh, còn nếu là Sư Đăng đó là tợ hiện lượng-chân đới chất. Nhưng mà thấy Sư Đăng, thấy Sư Giới thì đó là cái gì? Cái đó Chư phật tử phải để ý. Khi mà biết Sư Giới đúng là Sư Giới đó là chân hiện lượng-tánh cảnh. Nhưng mà chư phật tử phải để ý khi mà biết đó là Sư Giới rồi thì cái thấy hồi nãy của mình là chân hiện lượng-tánh cảnh, nhưng mà mình xuống thấy rõ là Sư Giới hoặc thấy rõ không phải Sự Giới mà là Sư Đăng thì bây giờ thấy rõ Sư Giới là chân tỷ lượng-tợ đới chất. Cô Thiền không đồng ý vấn đề thấy hình bóng ở dưới mà chưa suy nghĩ gì hết thì đó là hiện lượng-tánh cảnh, mà đã tánh cảnh là cảnh không có hình tướng mà bây giờ lại có hình. Thì cái câu hôm trước ông Thiện Đức hỏi có liên can đến vấn đề đó nhưng chúng ta chưa trả lời hết, để tôi bắt đầu tóm bài kinh Sáu Sáu trước, cái đó để trả lời sau. Bây giờ tôi bắt đầu tóm trước bài kinh Sáu Sáu, chúng ta lấy ra, một chút nữa tới câu số 1 ai mà chưa trả thì có thể cầm đọc. Bài kinh Sáu Sáu chúng ta chia 6 phần, nếu kể phần dẫn nhập là phần nhập đề và kết luận thì còn 4 phần thuộc thân bài. Thì chúng ta thấy bất cứ kinh nào của Đức Phật thường phần dẫn nhập có 6 phần:

1/ là thời gian - 2/ là không gian - 3/ là ai giảng - 4/ là giảng cho ai nghe - 5/ là giảng bài kinh gì - 6/ là nội dung bài kinh như thế nào.

Thì ở đây chúng ta thấy thời gian lúc bấy giờ là một thuở nọ, còn không gian là tại thành Xá vệ, rừng cây của ông Thái tử Kỳ Đà và tịnh xá của ông Cấp Cô Độc, thì đó là xong thời gian và không gian. Ở đây Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tức Đức Thế Tôn giảng cho 1250 vị Tỳ kheo nghe, đó là 4. Thứ 5 là giảng bài kinh Sáu Sáu và nội dung đó là sơ thiện, trung thiện, hậu thiện tức là trước cũng rốt ráo, giữa cũng rốt ráo, sau cũng rốt ráo, có văn có nghĩa đưa đến phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh và viên mãn. Đó là xong cái phần nhập đề tóm ngắn gọn của chúng ta.

Phần thân bài.

Phần một là trình bày bài kinh Sáu Sáu tức là bài kinh này liên can tới nhân sinh quan và vũ trụ quan, tức là chúng ta và cả vũ trụ. Chúng ta thấy gồm có: Chiêu dọc là 6 căn, 6 trần, 6 thức, 6 xúc, 6 thọ, 6 ái.

- 6 căn gọi là 6 nội xứ gôm có: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, óc.

- 6 trần gọi là 6 ngoại xứ gôm có: sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp.

- 6 thức gọi là 6 thức thân gôm có: nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức.

- 6 xúc gọi là 6 xúc thân gôm có: nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc.

- 6 thọ gọi là 6 thọ thân gồm có: nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thọ.

- 6 ái gọi là 6 ái thân gồm có: nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý ái. Đó là chiều dọc trong toàn thể vũ trụ có liên can tới chúng ta. Cuộc sống của chúng ta chỉ có bấy nhiều đó thôi.

Còn muốn nói theo chiều ngang thì:

- Do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức, điểm gặp gỡ của 3 pháp này là nhãn xúc, do duyên nhãn xúc là nhãn thọ, do duyên nhãn thọ là nhãn ái.

- Do duyên lỗ tai, do duyên thinh trần phát hiện nhĩ thức, điểm gặp gỡ của 3 pháp này là nhĩ xúc, do duyên nhĩ xúc là nhì thọ, do duyên nhĩ thọ là nhĩ ái.

- Xuống tới mũi, lưỡi, thân và ý căn cũng thế thôi.

- Do duyên ý căn, do duyên pháp trần phát hiện ý thức, điểm gặp gỡ của 3 pháp này là ý xúc, do duyên ý xúc là ý thọ, do duyên ý thọ là ý ái.

Đó là chúng ta xong trình bày nhân sinh quan của chúng ta liên can tới toàn thế vũ trụ. Sau đây là phần thứ 2 của thân bài là 36 pháp mà chúng ta trình bày trên toàn thể vũ trụ này đều không có một cái gì cố định, không có một cái gì trường tồn, bất biến mà trong Đạo Phật thường kêu là vô ngã, không có một cái Ta cố định, cái này là căn bản của Đạo Phật. Nếu chúng ta thấy toàn thể vũ trụ tức là con người của chúng ta và tất cả vũ trụ không có gì là cố định thì cái thấy đó là Niết bàn.

Nếu ai nói 36 pháp trên là Tự ngã tức bất sanh bất diệt, trường tồn, vĩnh cửu thì không hợp lý vì đã thấy sự sanh và diệt của các pháp đó. Thành ra ta kết luận rằng, nếu nói 36 pháp đó là có Ngã thì cái Chân như sanh diệt thì không hợp lý. Đó là phần bác 36 pháp đó là có Ngã. Thì ở đây chúng ta kẹt chữ sanh diệt, chúng ta phải thấy rõ. Sanh diệt là như thế nào? Thấy rõ là thấy làm sao? Thì đó là đi vào bài giảng tức là câu hỏi số 2 của chúng ta hôm nay.

Tới phân thứ 3 của thân bài là "Sự tập khởi thân kiên" của 36 pháp. Nếu ai quán 36 pháp "là Ta, là của Ta, là Tự ngã của Ta" thì tập khởi thân kiên. Và ngược lại, nếu ai quán 36 pháp "không phải là Ta, không phải là của Ta, không phải là Tự ngã của Ta" thì đoạn diệt thân kiến.

Chúng ta thấy Ta, của Ta, Tự ngã của Ta thì chúng ta thấy 2 mệnh đê đâu tương đối dễ, trong vũ trụ này tất cả 36 pháp không phải Ta, không phải là của Ta thì nó dễ Thí dụ tôi nói "Cái đồng hồ này không phải của Tôi, cái đồng hồ không phải là Tôi". Nhưng mà mệnh đề thứ 3 hơi khó "Cái đồng hồ này không phải Tự ngã của Tôi" thì chúng ta sẽ bàn sau.

Bây giờ qua phần cuối, phần chót của thân bài là phần tập khởi và đoạn diệt thamsân-si. Thì tập khởi tức là gom nhóm, đoạn diệt là dứt trừ tham-sân-si. Nếu mà dứt trừ tham-sân-si chúng ta hết tu rồi, đến đây xong hành trình của chúng ta.

Như vậy ở đây muốn nói cái tham là gì? Cái sân là gì? Cái si là gì? Thì chúng ta đề ý, chúng ta có 3 cái thọ.

Thì trong bài kinh Sáu Sáu chúng ta có trình bày do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức, điểm gặp gỡ của 3 pháp là xúc, do duyên xúc là thọ, do duyên thọ là ái.

Chúng ta để ý Thọ có 3: thọ lạc, thọ khổ và thọ bất lạc bất khổ. Thật ra "bất lạc bất khổ tức là ái đấy", nó chặn ngay chữ thọ, nó không đi qua chữ ái mà đi qua chữ thọ. Ái là bất lạc bất khổ thọ. Vậy chữ ái cũng là một hình thức trá hình của cảm thọ, vậy bất lạc bất khổ thọ đây cũng là một hình thức trá hình của lạc thọ quá vi tế. Chúng ta phải đi sâu như vậy thì chúng ta mới giải quyết chấm dứt hẳn vấn đề luân hồi sinh tử của chúng ta, tức là chúng ta phải có một cái nhìn độc đáo, một cái nhìn sâu sắc vào trong cuộc sống thường ngày mà chúng ta bị gạt, bị chính mình gạt mình bằng những cái tư tưởng, những lý luận tư tưởng sắc xảo của mình.

Thế giới bây giờ chúng ta điên cũng bởi vì tư tưởng, khoa học mà tiến hóa tận cùng cũng là do tư tưởng, thì thế giới mà có tận diệt thì cũng do tư tưởng, thế giới mà có siêu xuất đi lên cảnh giới giải thoát cũng là do tư tưởng. Chính tư tưởng phải nhận thấy, phải đứng lặng tức là phải dừng lại để nhìn cái diễn biến của tư tưởng, đó là cái độc đáo của bài kinh Sáu Sáu. Mà chúng ta thầy tất cả các ngoại đạo thời Đức Phật và cả ngay thời bây giờ cũng đi lâm đường, mà chính tôi cũng lâm đường từ xưa giờ, bây giờ tôi mới nhận được.

Thì cái pháp môn của bài kinh Sáu Sáu là pháp môn đặc thù mà theo Đức Phật chỉ có Đạo Phật mới có thôi. Tức là chỉ tới khi thái tử Si-Đạt-Ta giác ngộ dưới cội bồ đề trong 49 ngày ngồi tham thiền thì Ngài mới thấy được cái đó, thì Ngài mới tuyên bố ra tiếng rống của con sư tử tức là từ đó mới có Đạo Phật và từ đó mới có con đường giải thoát. Mà con đường giải thoát đầu tiên chúng ta phải thấy rõ "thân kiên, giới cấm thủ và nghi", đó là đầu đề của bài kinh hồi nãy. Chúng ta phải thấy tất cả toàn thể vũ trụ này là không của Ta, không phải Ta, không phải Tự ngã của Ta, thì cái "Tự ngã của Ta" là cái khó khăn nhất. Và đây là đoạn đầu tiên là quả Dự lưu tối thắng, chừng đó chúng ta mới có thể đi vào tham-sân-si.

Thì ở đây sau khi qua quả Dự lưu đi tới "nếu ai cảm cảm xúc với lạc thọ mà hoan hỷ, tán thán, trú ở, ái trước thì tham vị ấy tùy miên sẽ tùy tăng. Còn nếu ai cảm xúc với khổ thọ mà sầu muộn, than van, than khóc, đập ngực rơi vào bất tỉnh thì sân tùy miên sẽ tùy tăng" Thì chúng ta thấy tham - sân này sẽ được diệt trừ bằng cách là thấy rõ "nếu ai cảm xúc lạc thọ mà không hoan hỷ, không tán thán, không trú ở, không ái trước thì tức nhiên tham tùy miên sẽ không tùy tăng. Nếu ai cảm xúc với khô thọ mà không sầu muộn, không than van, không than khóc, không đập ngực rơi vào bất tỉnh thì sân tùy miên không tùy tăng".

Thì chúng ta sẽ giải thích như thế này. Quán như thế nào mà cảm xúc với lạc thọ mà không hoan hy, không tan thán. Thi theo ngoài đời chúng ta thấy chúng ta luôn luôn có lạc thọ và khô thọ. Nhưng mà cách tu từ xưa tới giờ bị lâm hồi xưa giờ tu bị lâm. Hồi xưa giờ tu sao? Sau khi Đức Phật ngộ dưới cội bồ đề thì Ngài tu làm sao? Vậy chúng ta phải giải thích cho rành như thế nào là cảm xúc với lạc thọ mà hoan hỷ, tán thán, trú ở, ái trước. Và khi cảm xúc với lạc thọ mà không hoan hỉ, không tán thán, không trú ở, không ái trước.

Thì chữ "không" này chúng ta phải hiểu như thế nào?

Thì chừng đó chúng ta sẽ đi sâu vào bài kinh Sáu Sáu.

- Cách "không" là bằng cách đè nén, đối trị, lấy đá dằn cỏ.

- Và cách "không" là cách dừng lại để nhận tất cả sự chuyển biến của lạc thọ thì cái đó lại khác.

Thì khổ thọ cũng giống vậy. Thì 2 cái này theo trong kinh chúng ta tìm hiểu nó dứt trừ ở quả nào? Thì theo tôi nó dứt trừ được quả thứ 2 và thứ 3 tức là Nhất vãng lai, Bất lai.

Sau đó còn lại 1 cái bất lạc bất khổ thọ tức là qua cái ái đấy. Cái này độc đáo, cái này là cái si mê. Si mê là trạng thái lờ mờ của cái tâm thức, cái lờ mờ tâm thức thì chúng ta thấy nó siêu thăng tới chỗ chúng ta thấy rằng mình không có lạc không có khổ nữa. Mà chính cái khổng lạc không khổ do sự đè nén, đó là 1 cái lạc thọ rất vi tế, mà chúng ta thấy răng cái này với cái Niết bàn, cái sự đứng lặng thì 2 cái khó mà phân biệt được. Thành ra tất cả các ngoại đạo đều chết ở trạng thái này. Chúng ta đi sâu vào đó chúng ta so sánh giữa tứ thiên, tứ không thì bất lạc bất khô thuộc về tứ thiền là thiền thứ 4 của các tầng thiền và tứ không là: không vô biên, thức vô biên, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ.

"Nếu ai cảm xúc với bất lạc bất khổ thọ mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm, sự xuất ly ra khỏi các cảm thọ nầy thì vô minh tùy miên sẽ tùy tăng".

Thì ở đây, khó khăn là chúng ta phải biết Sự tập khởi là gì? Sự đoạn diệt là gì? Vị ngọt là gì? Sự nguy hiếm là gì? Và sự xuất ly ra khỏi các cảm thọ ấy như thế nào? Thì chừng đó chúng ta bàn sâu vào cái đó là trong tương lai bài kinh Sáu Sáu này. Phần kết luận chia làm 2 phần.

Phần một các Thánh đệ tử của Đức Phật sau khi nghe bài pháp này thì tất cả yểm ly 36 pháp. Mà chúng ta coi chừng chữ yểm ly (ly là rời, yểm là nhàm chán) là nhàm chan, xa rời 36 pháp này. Mà chúng ta nghĩ nhàm chán, xa rời là yểm ly, là chạy trốn 36 pháp thì chúng ta sông ở đâu. 36 pháp này là cuộc sống hàng ngày của chúng ta mà chúng ta yểm ly, chúng ta chạy trốn 36 pháp thì chúng ta đi đâu. Thì chúng ta phải hiểu chữ yểm ly của Đạo Phật. Yểm ly là yểm ly cái tham-sân-si, chớ 36 pháp vẫn còn, nhưng nó vẫn hiện hình rõ rệt dưới con mắt tuệ giác của một vị Thánh A-la-hán. Thì chúng ta sẽ giảng sau cái đó. Chúng ta sẽ thấy rõ cái nhàm chán.

Cái chán đời không phải nhàm chán cuộc đời này. Cuộc đời tự nó không có đáng thích, mà cũng không có đáng chán, mà khi chúng ta dùng tư tưởng chụp mũ vào nó thì nó mới trở nên hạnh phúc hay đau khổ. Tôi lặp lại cái độc đáo của Đạo Phật là Đạo Phật cho cuộc sống hay cuộc đời này không có đáng chán mà cũng không đáng thích, nhưng mà khi đáng chán hay đáng thích là khi mình chụp mũ vào nó. Khi mình thấy cuộc đời này đáng thích, mình chìm đắm trong đó thì cái đó thành cuộc đời đau khổ. Rồi ngược lại cái đau khổ đã đành, mình chìm đắm trong đó mình tham-sân-si trong cuộc đời này thì nó đau khổ đã đành.

Nhưng Đạo Phật phóng cái nhìn sâu vào trong đó nữa, khi mình không tham, không sân, không si trong cuộc sống này bằng cách đối trị lại, chống lại cái đó thì chúng ta được hạnh phúc. Thì theo Đạo Phật chúng ta được hạnh phúc này, hạnh phúc chống đối lại tham-sân-si, không tham-không sân-không si để chống đối lại tham-sân-si để được hạnh phúc cõi trời, đây cũng là 1 điều đau khổ mà ngoại đạo không thấy. Trước Đức Phật sinh ra không ai thấy cái này, người ta cứ chìm đắm trong cõi trời thôi, thì Đức Phật mới thấy đây là cái xiềng vàng. Thành ra cách tu như thế nào để chúng ta yểm ly tất cả 36 pháp này dưới hình thức là đau khổ và hạnh phúc đối với đau Cuối cùng, sau khi nhàm chán, xa lìa 36 pháp này thì lập tức có 60 vị đắc A-la-hán. Cải đó là bài tóm của tôi. Tới 2 phật tử tóm lại và 2 phật tử trả lời câu hỏi số 1, rồi trả tiếp câu hỏi số 2. Mô Phật.

Phật tử trả bài.

Bây giờ tôi đọc tóm lại câu trả lời số 1, quý phật tử dò. Tóm lược câu hỏi số 1: giải thích sự khác nhau giữa nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ và nhãn ái.

Tiến trình nhận thức:

- Nhận thức là cái kiến phần, tức là cái thấy. Do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát khởi nhãn thức. Nhãn thức là cái nhìn chưa có cái biết.

- Điểm gặp gỡ 3 pháp này là nhãn xúc. (Nếu qua lỗ tai cái nhìn sửa lại cái lắng, rồi cái nhãn xúc mình sửa lại nhĩ xúc. Tùy mình cho thí dụ riêng)

- Do duyên nhãn xúc là nhãn thọ, nhãn thọ là cái thầy thuộc cảm giác là cái biết chưa phân biệt.

-Do duyên nhãn thọ là nhãn ái. Nhãn ái thuộc về cái biết có phân biệt.

* Nhân thức đứng lặng: Cái nhìn: chiếu soi và tự chiếu soi của vọng tưởng Dung thông. Vọng tưởng Dung thông là cái nhìn lặng lẽ thuộc nhãn thức. Nhãn thức là cái nhìn nên nó hiện khởi lên vi trần hội tụ thành hình vô lượng vô biên.

Xúc do vọng tưởng Kiên cố đập mãi vào vọng tưởng Dung thông có sự hiện hữu tạo ra nhãn xúc. Cái mong cầu này còn hồn nhiên chưa có nghiệp lực nên nó chỉ làm cho vọng tưởng Dung thông hội tụ thành sắc trần.

Cái thấy: thuộc vọng tưởng Hư minh le lói chiếu soi. Vọng tưởng Hư minh le lói chiếu soi là cái thấy. Cái thấy này thuộc nhãn thọ, thuộc cảm giác bất lạc bất khổ. Cái thấy của Hư minh le lói chiếu soi còn hồn nhiên, còn lặng lẽ nên hiện khởi lên cái thấy sắc trần hội tụ chập chờn, dường như có hình, dường như không hình, thuộc vô lượng vô biên.

Cái biết: do vọng tưởng Kiên cố tác ý hồn nhiên đập vào Hư vô vi tế là cái biết lặng lẽ thuộc nhãn ái. Nhãn ái là cái biết nên nó nhóm lên là hào quang hơi mờ mờ mịt mịt gọi là hư vô, cũng vô lượng vô biên.

* Nhận thức xao động: Cái nhìn: suy động của nghiệp lực, thức thứ 7 nó âm thầm làm cho sắc trần kết thành xác thân có con mắt và sự vật thuộc đối tượng con mắt, ở giai đoạn này cái nhìn còn ở phạm vi sinh lý và vật lý mới chỉ có bóng ảnh của sự vật in lên võng mô (võng mô là tròng đen). Cái nhìn ờ đây chưa có cái biết.

Xúc cái mong cầu có tác ý có dụng tâm của thức thứ 7, nó tập trung làm cho căntrần-thức gặp gỡ nhau, thu hút và đắm nhiễm nhau. Đây gọi là nhãn xúc. Cái thấy: dây thần kinh thị giác tiếp xúc với bóng ảnh sự vật trên võng mô và rung động báo lên óc. Sự rung động này tạo nên cái thấy của cảm giác. Đây là cái thấy của nghiệp lực, nó nương vào cái bất lạc bất khổ thọ tạo thành cái thấy lạc thọ, khổ thọ. Vậy nhãn thọ là cái thấy thuộc cảm giác chưa phận biệt.

Cái biết: ở óc, trung khu thần kinh óc mới tiếp xúc với bóng ảnh sự vật, thức thứ 7 mượn căn tiếp xúc với bóng ảnh sự vật phát khởi ra thức thứ 6, cho nên ý thức là cái biết của ý căn. Ý căn tức mạt-na, thức thứ 7 đó. Thức thứ 7 đem số vốn hiểu biết ở A-lại-da cung cấp cho thức thứ 6 mới phân biệt được sự vật này là cái bàn, cái ghế,... nó đẹp hay xâu, nó hay dở. Vừa ý là lạc thọ, không vừa ý là khô thọ, rồi đi đến sự chiếm hữu là hoan hỷ, tán thán hay sâu muộn, than khóc,... Vậy nhãn ái là cái biết có sự phân biệt của ý thức.

Nhận thức đứng lặng là trí tuệ Bát nhã, là trí tuệ trực giác tức là hiện lượng-tánh cảnh. Đây là cái tu tập của chúng ta. Là Thắng nghĩa căn: căn - cảnh - thức nhập một. Mặt trăng 1 là cái Biết.

Mặt trăng 2 là cái thấy, cái nghe, cái hay Mặt trăng 3 là cái nhìn, cái lắng, cái ngửi, cái nếm, cái xúc chạm.

Cái nhìn, cái thấy, cái biết bên dòng đứng lặng bao giờ cũng lặng lẽ, hồn nhiên, bao giờ cũng hiện hữu dầu có đối tượng hay không có đối tượng, bao giờ cũng trùm khắp pháp giới, vô lượng, vô biên. Nhận thức đứng lặng thuộc sát-na sinh diệt. Gọi pháp chấp. Nhận thức xao động là tư tưởng. Căn - Trân - Thức luôn tách rời nhau. + Mạt-na: tợ hiện lượng - chân đới chất.

+ Tư tưởng: chân tỷ lượng - tợ đới chất. Tợ tỷ lượng - độc ảnh cảnh.

- Can: thuộc sinh lý. Phủ trân căn: mặt (trông đen), tai (màng nhĩ), mũi (gai trong mũi), lưỡi (gai trên lưỡi), thân (trên da). Tịnh sắc căn: hệ thông dây thần kinh của 5 phù trần căn: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác. Tịnh sắc căn vi tê: trung khu thần kinh óc.

- Trần: thuộc vật lý. Sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp.

- Thức: thuộc tâm lý, là cảm giác, tư tưởng, ý chí, kinh nghiệm, kiên thức,... nương vào phù trần căn, tịnh sắc căn để để phát hiện cảm giác, để cải sửa sắc, thinh, hương, vị, xúc thành pháp trần rồi khởi lên sự phân biệt, tính toán. Phải đủ duyên mới phát hiện ra thức.

Thức: Mắt - nhìn, Tai - lắng, Mũi - ngửi, Lưỡi - nếm, Thân - xúc chạm chưa có cái biết. Thọ: thấy, nghe, hay, hay, hay là cái biết thuộc cảm giác chưa phân biệt. Ái: biết là cái biết có sự phân biệt của tư tưởng.

Nhận thức xao động thuộc chu kỳ sinh diệt. Gọi ngã chấp.

Trong đó chúng ta nhìn sâu, nhìn kỹ, nhìn lâu vào trong đó nữa chúng ta thấy có nhận thức đứng lặng làm cái nên tảng để cho nhận thức xao động phát hiện. Thành ra nương vào nhận thức xao động này, chúng ta nhận lại nhận thức đứng lặng. Và nương vào nhận thức đứng lặng thì nhận thức xao động sẽ phát hiện.

Tôi nói lại. 2 cái đưa ra nó ngang ngang với nhau. Bây giờ chúng ta đang sống với nhận thức xao động tức là tư tưởng, mạt-na tức là tợ hiện lượng-chân đới chất, và thức thứ 6 là chân tỷ lượng-tợ đới chất. Cái này là Duy thức, ai chưa học thì hỏi bạn mình. Thức thứ 6 gôm có 2 cái: tợ tỷ lượng-độc ảnh cảnh là cuộc sông của cá nhân mình, còn chân tỷ lượng-tợ đới chất là sống với cộng nghiệp, tập thể.

Tôi nói lại. Cái nhận thức xao động là cuộc sống hiện tại của chúng ta, chúng ta đã sống hàng ngày nhưng mà chúng ta thấy trong đó có cái nhận thức đứng lặng, thì nhận thức đứng lặng tôi thường nói là dòng nước, còn nhận thức xao động là sóng con chó, con trâu, con bò do mình chụp mũ. Chẳng hạn như nước thì:

-Thấy nước là nước đó là nhận thức xao động đồi với nghiệp lực của con người.

- Còn trời thì thấy nước là lưu ly, thì lưu ly là nhận thức xao động của cõi trời.

- Còn loài quỷ thì thấy nước là máu, thì máu là nhận thức xao động của loài quỷ.

- Còn các nhà hóa học thấy nước là H2O, thì H2O là nhận thức xao động của các nhà hóa học.

- Còn nếu tiến cao hơn nữa thì thấy H2O là điện tử, oxy 16 điện tử âm, 16 điện tử dương, thì cái đó là nhận thức xao động của các nhà bác học.

Thành ra chúng ta thấy từ địa ngục, ngạ quỷ, người, trời đều nằm trong nhận thức xao động. Chúng ta thấy ớn á.

Thế giới, khoa học bây giờ tiên tới tột cùng, mà tột cùng cũng vẫn là nhận thức xao động, tức là luân hồi, nhưng mà các ngài luân hồi rất vi tê, thì những nhà bác học bây giờ vẫn là cõi trời, mà tự cao vô cùng khó mà nhận được cái nhận thức đứng lặng, nhưng mà nếu họ chịu tu, chịu coi kinh Phật thì họ nhận mau hơn chúng ta, họ nhận lẹ làng và họ giáo hóa thì họ giáo hóa rất là linh động và sinh động.

Thì đó cũng là tai hại của kinh nghiệm, kiên thức và cũng là cái lợi vô cùng của kinh nghiệm, kiên thức. Khi mà trở về quả A-la-hán thì họ rất khó trở về. Khó đây không phải là khó, nhưng mà vì họ tự cao, mà khi mà họ trở về quả A-la-hán, họ mà đi giáo hóa thì họ bỏ xa chúng ta. Bây giờ họ có sẵn những kinh nghiệm, kiến thức, họ chuyển thành diệu dụng của trí tuệ.

Chúng ta trở lại, Tôi nói lại cái nhận thức xao động của chúng ta.

Hiện bây giờ chúng ta đang sống với nhận thức xao động tức là đang sống mạt-na là thức thứ 7 và thức thứ 6, đây là toàn thế của nhận thức xao động. Mạt-na là cái đầu mối, còn thức thứ 6 nhờ mạt-na cung cấp thôi.

Thì ngay cái nhận thức xao động này chúng ta nhận lại được cái nhận thức đứng lặng, nhận lại thôi chứ không phải tu tập. Ngay cái này chúng ta nhận lại cái nhận thức đứng lặng là con đường giải thoát, con đường trở về Chân không. Và mương vào cái nhận thức đứng lặng này thì nhận thức xao động mới phát hiện.

Thành ra nhận thức đứng lặng không phải sanh ra nhận thức xao động, nhưng mà là cái chỗ, cái nền tảng để nhận thức xao động nương vào đó mà phát hiện ra. Chúng ta phải hiểu.

Thành ra chúng ta tu tập xao động muốn cho đi tới chỗ cao, chúng ta phải tu tập vấn đề tiến hóa, vấn đề thăng hoa. Còn nếu muốn trở về đứng lặng thì chúng ta nhận lại chứ không phải vấn đề tu tập theo pháp môn, theo thời gian, không gian nữa, không có thấy nữa. Mà thầy chỉ là người hướng dẫn, là người khích lệ tạo điều kiện cho chúng ta nhận lại ngay trong cuộc sống xao động của chúng ta có cái đứng lặng trong đó, thì cái đó kêu là Bát nhã. Chúng ta nên nhớ.

Giờ chúng ta trở lại. Nhận thức đứng lặng là trí tuệ trực giác tức là hiện lượng. tánh cảnh và song song đó là nhận thức xao động tức là tư tưởng, còn gọi là mạt-na tợ hiên lương-chân đới chất, còn thức thứ 6 là chân tỷ lượng-tợ đới chất. Chân tỷ lượng là cái nhìn cộng nghiệp tức là nhờ có nương vào mắt-tai-mũi-lưỡi-thân, 5 căn này thấy sự vật đó là tợ đới chất. Nhưng khi mình tưởng tượng một mình không nương vào 5 căn trước nữa, thì đó là độc ảnh cảnh. Sau này tôi sẽ giảng kỹ hơn.

Bây giờ chúng ta xuống thăng nghĩa căn. Thắng nghĩa căn tức là tôi nói căn này không có vật lý, sinh lý, căn đây là cái nhận thức. Đây là phương diện dòng nước. Còn bên kia là căn thì cái căn đó gồm có: phù trần và tịnh sắc, thì cái này gọi là vật lý, sinh lý thì cái này luân hồi. Chúng ta thường sống bằng phù trần căn và tịnh sắc. Cái căn bên đứng lặng chúng ta thấy có 3 cái xuống cấp nhau: Mặt trăng thứ 1 xuống cấp thành Mặt trăng thứ 2, Mặt trăng thứ 2 xuống cấp thành Mặt trăng thứ 3. Thì ở đây chúng ta thấy:

- Mặt trăng thứ 1 thường nói cái biết.

- Còn nếu xuống cấp thành Mặt trăng thứ 2 thì cái biết qua thị giác cho cái thấy, qua thính giác cho cái nghe, qua khứu giác, vị giác, xúc giác cho cái hay. -Tới chừng xuống cấp Mặt trăng thứ 3 rồi qua con mắt phù trần thì cái thấy trở thành cái nhìn, qua lỗ tai thì cái nghe trở thành cái lắng, qua cái mũi thì cái hay trở thành cái ngửi, qua cái lưỡi thì cái hay trở thành cái nếm, qua cái thân thì cái hay trở thành cái xúc chạm.

Thì cái nhìn, cái thấy, cái biết bên dòng đứng lặng bao giờ cũng lặng lẽ hồn nhiên, nó hồn nhiên tức là làm một cách hồn nhiên, không có tác ý, không có móng niệm thì chúng ta kêu là Thắng nghĩa căn. Tất cả những căn này không có căn vật lý, sinh lý. Căn và đối tượng của căn cũng đều là nhận thức hết, tức là cái biết hết. Cái đó là cái đặc biệt mà sau này chúng ta tu tập chúng ta sẽ thấy theo đường lối đó thì chúng ta mới không đi lạc đường. Bao giờ cũng hiện hữu dầu có đối tượng hay không đối tượng, bao giờ cũng trùm khắp pháp giới vô lượng vô biên. Nhận thức đứng lặng thuộc sát-na sinh diệt tức là pháp chấp. Chư phật tử, một chút nữa tôi giảng lại. Bây giờ chúng ta qua bên nhận thức xao động:

- Can: Phù trần căn là mắt-tai-mũi-lưỡi-thân thì cái này chúng ta kêu là sinh lý. Còn tịnh sắc căn là dây thần kinh và óc cũng là sinh lý.

Tịnh sắc căn tức là dây thần kinh của 5 căn trên, đó là: con mắt kêu là thị giác, lỗ tai kêu là thính giác, lỗ mũi là khứu giác, cái lưỡi là vị giác, cái thân là xúc giác. Còn tịnh sắc căn vi tế là thần kinh trung khu đó là óc, là nơi tất cả 5 dây thần kinh kia đều đưa lên đó, thì kêu chung là tịnh sắc căn.

- Kế đó là trần là sắc, thinh, hương, vị, xúc trần thì cái này chúng ta kêu là vật lý.

- Còn kê đó là thức chúng ta kêu là tâm lý, là cảm giác, là tư tưởng, là ý thức nương vào phù trần căn, tịnh sắc căn nó cải sửa sắc trần thành pháp trần, khởi lên sự phân biệt tính toán, phải có đủ duyên nó mới có sự hiểu biết, không đủ duyên nó không có mặt.

Xuống dưới theo phần xao động là:

1/ Cái nhìn, cái lắng, cái ngửi, cái nếm, cái xúc chưa có cái biết.

2/ Kế đó cái thấy, cái nghe, cái hay của cái ngửi-nếm-xúc chạm đó là cái biết thuộc về cảm giác chưa phân biệt, tức đây là có cái biết nhưng chưa phân biệt.

3/ Còn cái biết của 5 cái tức là cái biết có sự phân biệt, tính toán của ý thức. Đây kêu là ái. Còn cái thứ 2 kêu là thọ. Cái thứ 1 là thức.

. Do duyên con mặt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức tức cái thứ 1, là chưa có cái biết đây.

. Điểm gặp gỡ 3 pháp là xúc. Do duyên xúc là thọ tức là cái thứ 2 là cái biết thuộc cảm giác chưa phân biệt, đây là thế giới xao động.

. Và do duyên thọ là ái tức là cái biết có sự phân biệt, tính toán của ý thức là cái thứ 3.

Thì nhận thức xao động thuộc chu kỳ sinh diệt tức là ngã chấp. Dứt ngã chấp đắc quả A-la-hán. Còn dứt bên pháp chấp thì đắc quả Bô tát và Như Lai. Nếu có thì giờ tôi sẽ giảng lại. Bây giờ 2 người thay thế đọc.

Còn nửa tiếng nữa, chư phật tử có ý kiên, có hỏi gì không? Có thắc mặc gì trong bài giảng không? Nếu không có thì tôi giảng lại cái bài này. Lần sau dựa vào cái này để trả bài nhưng đừng có y chang cái đó, chúng ta đối qua căn tai để giải thích nhĩ thức, nhĩ xúc, nhĩ thọ, nhĩ ái;... mình dựa vào cái này mình sửa lại.

Để cho rõ tôi hơn xin đọc lại và tôi giải thích cho chúng ta nắm rõ, về chúng ta phải coi lại cái này, chúng ta phải sửa nữa tất nhiên mình có chủng tử trong A-lại-da rồi đó, cái này tôi năn nỉ mà cũng như bắt buộc chư phật tử phải cố gắng, sau này có về Cực Lạc cảm ơn tôi, còn không thì ở lại cõi này.

Chúng ta nhớ tập trung làm bài được thì niệm Phật dễ dàng lắm, niệm Phật cũng là tập trung thôi hà. Bất cứ làm cái gì cũng tập trung, ai mà đi học giỏi là nhờ tập trung giỏi, mà tập trung giỏi vô đây niệm Phật sẽ giỏi. Mà hễ còn xã giao nhiều quá thì tạp niệm khó tập trung. Mà muốn ít xã giao chúng ta phải giữ giới kỹ một chút, rút lại, phải phòng hộ 6 căn, con mắt đừng có nhìn tùm lum, cái lỗ tai đừng có nghe tùm lum, cái mũi đừng có ngửi tùm lum, cái miệng đừng có ăn tùm lum, chúng ta rút rút lại thì chúng ta dễ nhất niệm.

Chúng ta tập làm bài này, chúng ta làm phải tập trung và nhớ kỳ tới tôi không chấp nhận nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái mà chấp nhận nhĩ thức, nhĩ xúc, nhĩ thọ, nhĩ ái; tỷ thức, tỷ xúc, tỷ thọ, tỷ ái; thiệt thức, thiệt xúc, thiệt thọ, thiệt ái. Chúng ta lấy 4 cái còn lại dựa vào đây chúng ta sửa 4 cái còn lại tất nhiên là mình cũng có làm lai rai trong đó rồi, tất nhiên là nó sẽ rõ hơn. Thì đây tôi giải thích chứ để học thuộc lòng người ta hỏi không hiểu gì hết thì kẹt đấy. Như vậy cũng chưa chắc có ai hiểu đó, thì đọc tới đọc lui.

Bây giờ trở lại. Thì giải thích tiền trình nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái, tôi cầm tờ giấy lên coi đặng ai chưa làm thì về làm tiến trình của nhận thức. Tiến trình tức là cái chuyển biến, diễn biến nó như thế nào.

Thì chúng ta thấy hôm trước tôi có nói nó qua 3 phần: - Do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức đó là cái thứ 1 - Điểm gặp gỡ 3 pháp là xúc, đây là cái pít-tông nó đầy từ cái nhãn thức qua nhãn thọ, muốn có nhãn thọ thì phải qua nhãn xúc, nhãn xúc nó dài dài cho tới nhãn ái. - Thì cái thứ 2 là nhãn thọ. Cái thứ 1 nhãn thức là cái lờ mờ tức là chưa có cái biết. Cái thứ 2 là nhãn thọ bắt đầu có cảm giác, cảm giác là cái biết mà chưa phân biệt - Qua cái thứ 3 nhãn ái mới có sự phân biệt. Chúng ta nên nhớ bắt đầu giờ chúng ta đi vào tiến trình nhận thức: Do duyên con mắt do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức. Nhãn thức là cái nhìn.

Thì cái nhìn có 2 cái nhìn:

1/ Cái nhìn tầm thường của chúng ta, cái nhìn luân hồi sanh tử kêu là cái nhìn xao động.

2/ Thì nhận thức đây cũng là cái nhìn, cái thấy, cái biết cũng đều là nhận thức hết. Nhưng mà nó qua cái diễn biến của từng lớp nó rõ hoặc nó mờ, nó thô tháo hoặc là vi tế thì cũng kêu là nhận thức.

Nhận thức là cái biết nó có 3 cái biết:

1/ Cái biết của cái nhìn là chưa có cái biết, chưa có chứ không phải không có.

2/ Cái biết của cái thấy thì đó là thuộc về có cái biết chưa phân biệt.

3/ Cái biết của cái biết là có phân biệt. Phần thứ nhất. Thì chúng ta thấy do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện nhãn thức. Nhãn thức là cái nhìn thì chúng ta thấy ở đây có 2 cái nhìn:

- Cái nhìn đầu tiên của nhận thức đứng lặng, là con đường chúng ta trở về đấy, là cái nhìn chiêu soi và tự chiêu soi.

Chiếu soi là sao và tự chiếu soi? Là nó chiếu soi ra sự vật rồi nó trở về.

Thì cái nhìn do vọng tưởng kiên cố đập một cách hồn nhiên vào Hư vô vi tế nên chuyển biến chậm lại thành vọng tưởng Hư minh le lói chiếu soi rồi xuống cấp thành vọng tưởng Dung thông. Vọng tưởng Dung thông là cái nhìn lặng lẽ thuộc nhãn thức. Nhãn thức là cái nhìn nên nó hiện khởi nên sắc trần hội tụ rõ rệt hơn cũng thuộc vô lượng vô biên. Thì chúng ta thấy là ở đây cũng hiện ra cái sắc trần, nhưng mà nhớ cái sắc trần đây là vấn đề xuyên suốt, hai cái nó giống hệt nhau.

Như tôi nói hôm trước là 1 cái thì nó cũng hội tụ như là đám mây ở trên trời, như tôi đã nói cũng như là cái nhà giảng này. nếu nhà giảng ở đây của chúng ta đó là do cái vọng tưởng của tác ý mà có. Còn nếu vọng tưởng kiên cố thì nó cũng tạo nên cái nhà này nhưng mà là đám mây tức là vẫn y hệt như là 2 khuôn đúc vậy, nhưng mà chúng ta không phân biệt được, 1 cái là do vọng tướng tức là nó không có tác ý. Thành ra ở nơi vọng tưởng hồn nhiên chưa có không gian hay nói rõ cách khác không gian và thời gian nhập 1, thành ra chúng ta muốn đi qua cửa thì đi, muốn đi qua vách thì đi, nó là bóng dáng của ảo ảnh. Thành ra nếu mà nói 2 cái là 1 thứ thì kẹt, mà diễn tả phải diễn tả làm sao bây giờ.

Cái hình của giảng đường này bằng mây tức là bằng vọng tưởng đứng lặng, cái nhận thức đứng lặng. Còn bên nây là vọng tưởng xao động thì chúng ta thấy là nó đã có hình tướng cố định, nó có không gian, mà có không gian thì có chướng ngại, mà có không gian thì có ngã.

Thành ra qua bên vọng tưởng đứng lặng chúng ta thấy mất không gian, mà mất không gian thì mát ngã, chi còn lại pháp đôi với pháp, mà pháp đôi với pháp là nhận thức đôi với nhận thức. Thành ra chúng ta thấy cái hình băng đám mây, cái đó không phải là vật lý, sinh lý mà cái đó là cái nhìn, cái nhận thức.

Thành ra bên pháp chấp chỉ còn nhận thức đối với nhận thức mà thôi. Mà hễ nhận thức đối với nhận thức đứng lặng nó sẽ chiếu soi được hết tất cả những cái xao động, cũng như cái gương cả cái hình cũng nằm trong cái gương hết. Cái vọng tưởng xao động, cái nhận thức đối tượng nhận thức thì có vật lý và sinh lý.

2/ Cái nhìn của nhận thức xao động của chúng ta bây giờ đó là do cái suy động của nghiệp lực, của thức thứ 7. Thức thứ 7 nó là mấu chốt của luân hồi sinh tử, nó muốn rằng có hình có tướng luôn, cho nên khi nó chiếu soi thì nó trở về tự chiếu soi không được, nó lung lay, nó lắc lư.

Cái xao động nó lắc lư đó, nghĩa là thay vì chuyển biến như thế này rồi nó xuống cấp thì đó là đứng lặng, nghĩa là nó vẫn chuyển biến vô lượng vô biên, nó xuống cấp cũng như nó xuống cấp từng tầng vậy đó thì nó cũng vẫn vô lượng vô biên thôi, nhưng mà khi nó xuống cấp nó chậm lại thì cái hào quang nó mờ mờ rồi le lói, rồi hội tụ thành sắc trần có hình chưa có tướng. Còn bên này không có, khi nó chuyển biến tới nó chuyển biến lui là nó lắc lư lắc lư, là xoay vòng thành ra nó xoáy một vòng tròn theo hình trôn ốc.

Thành ra chúng ta thấy trình bày luân hồi sinh tử luôn luôn là trình bày vòng tròn. Chúng ta thấy Bát chánh đạo, Thập nhị nhân duyên, theo Đạo Phật trình bày theo hình tròn chứ không bao giờ theo đường thẳng hết. Thì cái đó là cái chúng ta để ý. Còn nếu chúng ta theo đường thăng xuống như thế này thì lúc bây giờ chưa có không gian, nhưng mà đã chuyển biến rồi thì có khe hở, thì khe hở chính là thời gian, cái này trong kinh thường kêu là pháp chấp.

Pháp chấp tức là cái nhìn hiện tiền, cái nhìn hiện tiền là không có không gian. Mà không có không gian thì không có cái vật lý, sinh lý gì rõ rệt, chúng ta thấy xuyên suốt, thế giới xuyên suốt. Đây là thế giới xuyên suốt thì cái đây là cái đứng lặng nhưng mà đã có chuyên biển, có xuống cấp, mà có chuyên biển rồi đồi với cái bất biển nó là vọng Thành ra cái vọng tưởng Hư vô vi tế là cái vọng đầu tiên, nếu mà trở lên nữa thì qua cái bất biến, mà cái bất biến tức là Chân không. Mà nên nhớ cái bất biến của Đạo Phật bất biên không phải chết cứng nha, bất biến có nghĩa là bao trùm vô lượng vô biên cái chuyển biến. Sau chúng ta đi sâu vào nữa.

Thì đó là qua cái suy động nghiệp lực, thức thứ 7 nó âm thầm làm sắc trần kết thành xác thân, con mắt và đối tượng của con mắt. Thì cái hồi nãy chúng ta thấy con mắt, sắc trần.

Thí dụ con mắt tôi đây, sắc trần là cái đồng hồ thì có cái nhãn thức, nhãn thức là cái nhìn là lờ mờ thôi. Thì cái con mắt của tôi với cái đồng hồ và cái nhãn thức nếu đứng lặng nó chỉ là hào quang hội tụ, do thức thứ 7 chụp mũ nó mới sửa lại thành ra con mắt, ra cái đông hô và ra một cái nhìn. Cái nhìn tức là lờ mờ chưa có cái biết, tức bắt đầu phôi thai cái biết rồi đó. Nhưng mà đã có con mắt, cái tròng đen tôi tiếp xúc cái đồng hồ nhưng mà phát khởi lên cái nhìn rõ rệt thì chưa có, thì kêu là nhãn thức là cái nhìn xao động. Cái nhìn chúng ta bây giờ, khi con mặt tôi nhìn thấy cái đông hô thì cái nhìn nó bắt đầu khởi, nhưng cái gì nó cũng chưa biết, nhưng mà nó có sự vật, cái đông hồ có thể cầm lên được, con mắt có thể móc ra được.

Còn hồi nãy bên thế giới đứng lặng thì con mắt, cái đông hô chỉ là hào quang hội tụ thôi, nhưng vì hào quang hội tụ này mà cái thức thứ 7 suy động làm cái đông hô có khuôn khổ, do cái nghiệp lực của thức thứ 7, do cái ý chí, cái tác ý móng niệm muốn có, có vọng tình vọng tưởng thì nó kết thành. Còn cái kia mặc dầu nó là vọng tưởng kiên cố nhưng mà nó đứng lặng hồn nhiên, hồn nhiên tức là nó không mong cầu gì hết, nó làm để làm thế thôi.

Thành ra chúng ta thấy sau này chúng ta muốn làm cái gì là làm sự thật không có mục đích, hê không mục đích thì chúng ta từ xao động qua hôn nhiên lập tức. Thí dụ tôi đi. Đi là để đi đến đây, thì cái đó có mục đích. Còn đi là để đi không đến đây hết, thì là hồn nhiên.

Thí dụ như chúng ta đi thi có mục đích, đậu thì mừng vui đãi tiệc này kia, còn nếu rớt thì buồn hoặc tự tử, cái việc làm này có mục đích.

Còn khi đi thi mà đậu chúng ta tỉnh queo, tỉnh bơ thôi, mà khi rớt cũng tỉnh queo thôi, tỉnh bơ thôi, tức là làm thì làm. Nhưng mà làm để làm cái gì? Làm để làm thế thôi. "Thế thôi" là cái độc đáo. Cũng như mọi người nhưng không có mục đích, đi không có chỗ đến, đi thì đi không phải đi để đến đây hết, nhưng mà nếu có đến cũng được, mà không đến cũng được.

Cuộc sống đó chúng ta thấy rằng khó đấy, nhưng mà chúng ta hiểu chúng ta có thể làm được, nếu chúng ta chịu tu tập theo bài kinh Sáu Sáu hướng dẫn này thì chúng ta sẽ đi đến. Nghĩa là chúng ta sống trong cuộc sống này như mọi người, cũng nhìn, cũng thấy, cũng biết phân biệt, cũng cảm giác, cũng đắng chát chua cay mặn nồng nhưng mà chúng ta không có mục đích. Tức là ăn đồ đăng, đồ cay chúng ta không ghét, ăn đồ ngon ngọt chúng ta cũng biết ngon ngọt mà chúng ta không chìm đắm trong đó. Chỉ khác có bao nhiêu đó thôi.

Thành ra một người Thánh nhân cũng phàm phu như mọi người khác, nhưng mà trong cái tâm, cái nhìn của họ có một đặc biệt, siêu xuất mà không bao giờ họ nối sân, họ không bao giờ nổi tham, họ không bao giờ chìm đắm si mê trong đó, nhưng mà cuộc sông họ như cuộc sông tất cả mọi người, đó là Đạo Phật. Thì chúng ta phải hiểu.

Thì ở đây tiếp theo cái nhận thức xao động. Cái nhìn suy động theo nghiệp lực của thức thứ 7 nó âm thầm làm cho sắc trần kết thành xác thân có con mắt và sự vật thuộc đối tượng con mắt, qua đây bây giờ mới có đấy.

Còn phần đứng lặng con mắt và sự vật thuộc đối tượng con mắt đều là vùng hào quang hội tụ. Thì chúng ta phải trở về cái đó, nhưng mà cái đó khó trở về, cái đó phải qua Thánh nhân mới được.

Ở giai đoạn này cái nhìn còn ở phạm vi sinh lý và vật lý mới chỉ có bóng ảnh sự vật in lên võng mô, cái nhìn ở đây chưa có cái biết, thì bây giờ chỉ có cái đồng hồ nằm trên tròng đen thế thôi, chưa có cái biết.

Bây giờ chúng ta qua phần xúc.

Điểm gặp gỡ của 3 pháp là nhãn xúc. Điểm gặp gỡ 3 pháp tức là con mắt-sắc trần -nhãn thức. Thì ở đây chúng ta có 2 phần: - 1 phần đứng lặng tức là phần chúng ta phải trở về đầy - Còn phần kia là nhận thức xao động, nhận thức xao động là nhận thức hiện thời của chúng ta.

- Khi có tròng đen con mắt tiếp xúc thì cái đồng hồ in lên võng mô của tôi, tức là chúng ta chưa có cái biết.

- Bây giờ mới có cái mạt-na tức là cái tác ý của thức thứ 7 nó suy động, nó có dụng tâm, móng khởi. Thức thứ 7 nó tập trung làm cho căn-trần-thức gặp gỡ nhau tức là nó muốn cho con mắt tôi với cái đồng hồ thì cái nhãn thức này rõ rệt hơn để đắm nhiễm, thu hút với nhau. Thi bay giờ sự gặp gỡ đô gọi la xúc, đây la nhân xúc. Khi mà cô thức thứ 7 vô nó mới bắt đầu có đông hô, có con mắt tôi và có cảm giác thì đó là phân xao động.

Nhưng mà chúng ta qua phần đứng lặng chúng ta thấy vọng tưởng kiên cố đập mãi. Bên kia do tác ý cái móng niệm mà xao động của thức thứ 7. Còn bên đây do kiên cố tức là đập mãi, đập mãi vào đó nhưng mà hồn nhiên.

Chúng ta nên nhớ giữa 2 cái đó: - Kiên cố là đập vào đó mãi. Nhưng mà đập để làm gì? Đập để mà đập thôi, thì cái đó gọi là hồn nhiên. - Còn bên kia tác ý làm cho căn-trân-thức gặp gỡ nhau đề làm gì? Đề tạo ra một cái sự vật có căn, có trân, có thức, có ngũ dục để mà chìm đắm, để mà đắm nhiễm trong đó.

Như vậy là qua bên xao động là có mục đích. Còn qua bên đứng lặng là không có mục đích. Nó kiên cố đập vào mặt trăng để làm gì? Không làm gì hết. Nó đập là đập thế thôi, chúng ta phải coi chừng chỗ đó.

Thành ra sau này chúng ta tu, chúng ta làm cái gì thì.

Anh nhìn để làm gì? Nhìn để nhìn thế thôi.

Anh yêu để làm gì? Yêu là để yêu thế thôi.

Nhìn thấy sự vật, nhìn thấy cảnh đẹp, mình yêu thích cảnh đẹp. Thì hỏi tại sao anh yêu thích cảnh đẹp? Bởi vì tôi yêu thích cảnh đẹp thế thôi. Không có tại sao, vì, bởi hết. Cái lặng lẽ, cái hôn nhiên nó là như vậy.

Còn bắt đầu đặt ra vấn đề tại sao mình yêu thích? Tại sao mình ghét? Thì bắt đầu chúng ta qua xao động.

Tôi đọc nhà thơ Kisnamurti, tôi yêu bởi vì tôi yêu thế thôi.

Tôi nhìn cảnh đẹp bởi vì tôi thấy cảnh đẹp thế thôi, chớ không có đẹp đồi với xấu. Các Ngài nhìn cảnh xấu cũng là cái đẹp, nhìn cảnh đẹp cũng là cái đẹp, mỗi cái mỗi hoa là nguyên một sắc hương, tùy cái nhìn của môi người. Chúng ta phải hiểu như vậy. Thành ra ở đây hơi khó chỗ này, nhưng mà khi chúng ta hiểu rồi chúng ta có thể áp dụng được. Mỗi khi chúng ta làm có mục đích, chúng ta biết thì chúng ta dừng lại, mà dừng lại thì không có khô đối với sướng, mà cảnh nào cũng sướng hết. Thì cái sướng này là cái sướng bất lạc bất khổ kêu là cái sướng tuyệt đối. Chúng ta phải để ý. Thành ra khi hiểu rồi cũng dễ, nhưng mà thực hành thì hơi khó, nhưng mà chịu theo dõi mình trong mọi lúc, đừng có phóng tâm ra bên ngoài nữa, mà chiếu soi trở về mình. Thành ra cái tu của Đạo Phật là cái tu trở về con người mình trước. Đức Phật nói "Thẳng vạn quân không bằng tự thẳng lòng". Thẳng lòng là chiến công oanh liệt nhất mà các con phải tính toán.

Thành ra trước tiên là mình phải thắng mình chứ không phải thắng người khác. Thăng người khác là cái ngu, mà thăng mình mới là con người trí tuệ. Mà thăng mình là thăng cái gì? Là thăng cái tham-sân-si của mình Mà tham-sân-si là do cái gì? Do cái nhìn, do cái thấy, do cái biết. 3 cái này phát khởi tham - sân - si.

Thì bây giờ chúng ta trở lại. Những cái dòng chuyển biến, những cái nhận thức ngay trong cái xác thân không đây 2 thước này, đó là cách tu độc đáo của Đạo Phật. Bây giờ chúng ta tiếp tục.

Vọng tưởng Kiện cố hồn nhiên đập mãi để có sự hiện hữu nên tạo ra nhãn xúc. Cái mong câu này còn hôn nhiên chưa có nghiệp lực nên nó chí làm cho vọng tướng Hư vô vi tê xuống cấp thành vọng tưởng Hư minh le lói chiêu soi tiếp tục xuống cấp thành vọng tưởng Dung thông. Hễ nó đập vô đó làm cho mong cầu hồn nhiên, cái đứng lặng này chuyển biến chậm lại. Thì chuyển biến chậm lại tôi dùng danh từ xuống cấp, ở đây trong kinh không có, danh từ này của tôi, còn vọng tưởng Hư vô vi tế là của trong kinh Thủ Lăng Nghiêm, cái này không phải của tôi, tôi chỉ giải thích thôi, danh từ này của Kinh, vọng tưởng Hư minh le lói chiếu soi cũng trong kinh thôi, vọng tưởng Dung thông cũng trong kinh tôi ăn cắp tôi qua đây để giải thích bài kinh Sáu Sáu, lấy Thủ Lăng Nghiêm giải thích bài kinh Sáu Sáu là qua cái diễn biến của Duy thức học, do sự hiểu biết của tôi. Đó là phần thứ 2, lý do tại sao có cái nhãn xúc.

Nhãn xúc bên xao động thì đó là cái tác ý của mạt-na là thức thứ 7. Còn cái nhãn xúc bên đứng lặng thì đó là vọng tưởng Kiên cô.

Thành ra 2 khía cạnh đều là vọng hết. Nhưng mà chúng ta nên nhớ trong kinh Thủ Lăng Nghiêm độc đáo chỗ này. 2 cái vọng nhưng mà cái nhận thức đứng lặng là cái vọng đôi với cái Chơn tâm, nhưng mà so với cái xao động thì nó là chơn. Cái khó của chúng ta thấy ở chỗ đó. Bởi vì khi nào chúng ta ở nhận thức xao động này muốn trở về Chơn tâm tức là Mặt trăng thật thì chúng ta phải qua cái vọng tâm đứng lặng, kêu nó là chơn thì không được, kêu nó là vọng thì sai. Nếu mà đối với xao động nó là chơn đấy, bởi vì nền tảng xao động nương vào cái nhận thức đứng lặng để mà phát hiện, còn nhận thức đứng lặng nó nương vào nền tảng là Mặt trăng thật tức là đứng lặng bất biến để mà phát hiện.

Thành ra chúng ta muốn từ nhận thức xao động trở về cái đứng lặng thì chúng ta không có phương pháp, chúng ta chỉ có cách thức là nhận lại. Bởi vì nó là cái nền tảng mà, thì chúng ta đâu có phương pháp trở về, nền tảng nó nằm ngay trong xao động mà còn tu tập cái gì nữa, chỉ có cách nhận lại thôi.

Cũng như là trong Kinh Pháp Hoa nói hòn ngọc trên bâu áo. Nó đã là trên bâu áo của mình, mình đâu có đi tìm kiếm ở đâu, mình chỉ nhận lại thôi. Bởi vì nó là của mình từ ngàn xưa tới bây giờ, dầu cho mình có lang thang đi ăn mày rách rưới, mình có đói khát từ bữa này qua bữa khác, thì hòn ngọc vẫn nằm trên đó, nhưng mà mình vẫn là người nghèo, vẫn là người đói nếu chưa nhận được nó.

Còn muốn nhận được nó thì đi tìm đâu? Đòi hỏi ông thấy nào? Pháp môn nào? Bao nhiều thời gian? Bao nhiều không gian để nhận lại nó? Tất cả đều sai, đều là rồi răm.

Đặt thêm vấn đề làm sao nhận hòn ngọc trên bâu áo thì cái này không có pháp môn, mà cũng không có ông Đạo Sư nào hướng dẫn cho mình nhận lại hòn ngọc trên bâu áo đó. Ông Đạo Sư chỉ là người hướng dẫn thôi, còn chịu nhận lại hay không là do mình. Bây giờ ông nói trên bâu áo con có hòn ngọc mà hồi nào tới giờ mình không biết, thì bây giờ mình chịu đưa tay lên bâu áo là có liên, nhưng mà chịu làm hay không đó là của mình.

Mà làm cái này hỏi thầy dạy cho con pháp môn nào, phương pháp nào? Con theo Tịnh độ hay Thiền tông hay theo Tứ niệm xứ để nhận lại hòn ngọc trên bâu áo? Tất cả những câu hỏi này đều sai. Sự nhận lại nó không có pháp môn.

Mà con nhận lại hòn ngọc trên bâu áo con trong bao lâu? 1 tháng, 2 tháng hay 1 năm, 2 năm,... và phải dùng pháp môn gì? Tất cả những câu hỏi này đều trật hết. Không có 1 pháp môn nào, mà cũng không có ông thầy nào mà nhận thế cho mình được. Và cũng không có thời gian, không gian gì hết, nhận được là nhận ngay bây giờ, lập tức và tại đây, không có pháp môn nào, một Đạo Sư nào thay thế.

Thành ra cái Bát nhã nó khó tu. Nghe giảng thì mình nghe nó ngược, hồi đó mình tu thì mình phải tu Tịnh độ, tu Tứ niệm xứ, tu Thiền tông, tu Mật tông,... đủ thứ hết. Nhưng mà tất cả cái đó là những cái dối gạt để đưa tới nhất niệm thôi. Mà dối gạt này rất quan trọng đối với những người sơ cơ, những người còn quá xao động, những người còn quá tạp niệm, thì tất cả những cái này là cái nhất niệm đê đè nén cái tạp niệm, đế lấy đá dằn cỏ, đê đôi lấy xiềng sắt, xiềng cây thành xiềng vàng. Mà từ xiềng sắt, xiềng cây chúng ta không nhận được cái Bản thế của tất cả mọi xiềng là không có xiềng. Chúng ta phái qua xiềng vàng mới đủ điều kiện để nhận lại. Thành ra cái nhất niệm này rất quan trọng với người sơ cơ, nhưng mà khi được xiềng vàng rồi thì chúng ta phải làm sao cái thức trong sáng mới nhận lại tất cả những cái xiềng vàng, xiềng sắt, xiềng bạc đều là trói cột. Cái đó là cái khó khăn nhất. Phật tử phải nhớ, tu pháp môn đối trị, tu từ tạp niệm đến nhất niệm là có pháp môn, nhưng mà khi qua tới vô niệm là không có pháp môn gì hết. Nhưng mà không có pháp môn tức là bao trùm mọi pháp môn, vì tất cả mọi pháp môn đều phát xuất từ cái khổng có pháp môn này. Chúng ta nên nhớ chỗ đó.

Giờ chúng ta trở lại. Thành ra đây chúng ta nên nhớ giữa cái xúc.

- Nếu bên đứng lặng xúc là vọng nhưng mà vọng đối với cái Mặt trăng thật là cái chơn.

- Còn cái xúc bên xao động thì cái này vọng nhiều đấy. Thành ra nó phải nương vào cái vọng đứng lặng để mà phát hiện. Đây tôi trở lại thường thí dụ của chúng ta, bởi vì không có thí dụ chư phật tử không hiểu, mà thí dụ mà chúng ta chấp vào thí dụ thì kẹt, bởi thí dụ không phải là sự thật, sự thật không có hình tướng mà bây giờ lấy hình tướng đế thí dụ cái khổng có hình tướng thì mình thấy nó đã là sai rồi. Còn bây giờ chấp chặt nữa thì kẹt.

Bây giờ thí dụ chư phật tử muốn thấy một trái cam chẳng hạn. Thí dụ từ nào tới giờ chưa từng thấy, bây giờ chưa từng thấy thì tôi làm sao diễn tả trái cam. Bây giờ tôi lấy trái quýt ra diễn tả trái cam, chấp nhận trái quýt là trái cam thì chết tôi, quýt vỏ nó mỏng hơn, trái nó nhỏ hơn, mình nghĩ răng trái quýt là trái cam, nhưng mà chưa từng thấy, mình không lấy thí dụ làm sao biết được. Thí dụ mình nói sự khác nhau giữa cái này với cái kia để mình có sự so sánh, nhưng mà cái đó là nói về cái hình tướng đôi với hình tướng, còn cái này hình tướng đối với cái vô hình. Chúng ta phải hiểu. Thành ra ở đây nếu mà thí dụ thì chúng ta có thể thí dụ Mặt trăng thật, cái Chơn tâm của chúng ta (thí dụ thôi nha) là nước. Chúng ta thấy nước là không có hình, không có tướng, mà khi đã có cái hình rồi thì chúng ta kêu đó là dòng nước. Dòng nước thì tất nhiên có chảy nhanh, chảy chậm, chảy chậm rồi chảy nhanh, chảy nhanh rồi chảy chậm,... Chúng ta thấy như vậy thì cái dòng nước này nó phải nương vào nước để nó phát hiện.

Chúng ta thường nói nước sanh ra dòng nước. Không đúng. Dòng nước là tự nó sanh thôi, nó đứng lặng mà chuyển biến, do chuyển biến mà sanh ra dòng nước. Rồi cái nước là bất biến đứng lặng, do bất biến kêu là nước, do chuyển biến kêu là dòng nước. Thì do chuyển biến sanh ra dòng nước chứ không phải do cái bất biến mà sanh ra dòng nước. Chúng ta phải hiểu như vậy.

Thành ra chúng ta nói rằng nương vào, nhờ vào cái nước, nhờ vào cái bất biến mà có dòng nước chuyển biến. Thành ra dòng nước chuyển biến nương vào cái bất biến để phát hiện, còn cái bất biến này, cái nước này nhìn vào cái dòng nước, nương vào cái dòng nước mà chúng ta nhận lại nước. Thì nếu muốn trở về nước chúng ta nhận lại chú không phải tu tập được, phải nhận lại bởi vì nó nằm ngay trong dòng nước. Rồi chụp mũ cái dòng nước chảy nhanh chậm này thành ra sóng con chó, con trâu, con bò. Thí dụ cái nghiệp người, dòng nước này giống tịnh xá quá, còn người kia nói không phải thấy giống như con bò, người khác nói giống như con trâu. Thật sự dòng nước là dòng nước chớ đâu phải con bò, con trâu, con chó gì đâu. Nhưng mà theo tư tưởng nghiệp lực của từng chúng sanh, từng loài chúng sanh chụp mũ lên nó, chớ còn dòng nước thực sự chỉ là những giọt nước chuyển biến lên xuống vậy thôi.

Nhưng mà theo nghiệp lực mình chụp mũ nó, kêu là ảo hóa, do ảo ảnh hóa tư tưởng mình tạo ra nó, thì cái này kêu là cái chuyển biến mà xao động. Thành ra chuyên biển xao động này cũng vậy, cái sóng con chó, con trâu phải nương vào dòng nước để mà phát hiện, cũng giống như nãy còn dòng nước thì phải nương vào nước để mà phát hiện.

Thành ra sóng con chó, con trâu muốn trở về với nước thì không trở về được, còn dòng nước trở về với nước được vì nó dính liền với nước. Còn sóng con chó, con trâu nương vào dòng nước để nó phát hiện chứ không phải nương vào nước. Thành ra thế giới Uế độ của chúng ta, thế giới chướng ngại này đó, chúng ta muốn trở về chúng ta phải trở về với dòng nước, rồi từ dòng nước mới trở về Chơn tâm là nước được, trở về cái bất biến đứng lặng được. Chư phật tử phải hiểu như vậy.

Thì ở đây cũng vậy sóng con chó, con trâu nương vào dòng nước để mà phát hiện, mà muốn nhận lại dòng nước thì chúng ta nương vào sóng con chó, con trâu, con bò để nhận lại dòng nước tức là cái dòng nước nó dính liền sóng con chó, con trâu mà chúng ta không thể tu tập, không pháp môn chỉ nhận lại thôi. Nhận lại gọi là Bát nhã. Chư phật tử phải nắm vững cái này.

Bây giờ chúng ta tiếp tục qua cái thứ 2. Sở dĩ có cái xúc của cái đứng lặng cái đó kêu là vọng tưởng kiên cô. Còn cái xúc của xao động thì kêu đó là nghiệp lực của thức thứ 7, kêu là tác ý. Thành ra để phân biệt chúng ta nghe nói tác ý là vọng, tác ý là có mong câu, có vọng tưởng, vọng tình. Còn vọng tưởng kiên cô chỉ là một cải hôn nhiên mà thôi. Nhưng mà hôn nhiên vẫn là vọng rồi đây nếu so với Chơn tâm, nhưng mà so với xao động thì nó lại là chơn, bởi nó là cái chỗ nương mà. Chúng ta phải hiểu như vậy chúng ta mới tu tập được.