Kinh Sáu Sáu — Tổng Hợp

03. Kinh Sáu Sáu Lần 3 — Vũ Trụ Quan & Nhân Sinh Quan Trải Qua Tiến Trình 5 Uẩn

Hôm nay chúng ta lại tiếp tục bài kinh Sáu Sáu. Cũng như thường lệ tôi xin tóm trước 1 lần về bài kinh Sáu Sáu rồi sau đó 2 phật tử phát tâm tóm bài kinh Sáu Sáu này, rồi đến 2 Phật tử nữa trả lời câu hỏi số 1, xong rồi chúng ta qua câu hỏi số 2. Hôm trước tôi đã đề nghị rồi, chắc ở đây chư phật tử đã sắp rồi, khỏi cần kêu nữa, phát tâm sắp ở dưới rồi để tránh mất thì giờ.

Bây giờ tóm bài kinh Sáu Sáu, chư phật tử nào chưa có thì có ai dư phát lại để xem bài kinh này. Chúng ta thấy là bài kinh Nguyên thủy, cái độc đáo nhất là đưa đến đạo quả A-la-hán, đây là bài kinh đi thăng vào Niết bàn chứ không phải là pháp môn đôi trị nữa, mà là một pháp môn trực giác đi thẳng vào đạo quả A-la-hán vậy. Thì ở đây chúng ta thấy có từ quả Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai tới vô sanh A-la-hán, nhưng mà cái giải thích đi vào chiều sâu là vấn đề khó khăn, đó cái bài kinh thì tóm rất gọn ngắn gọn đầy đủ nhưng mà không được rõ ràng lắm, thì do sự giải thích của chúng ta có rõ hay không.

Bài kinh này chia làm 6 phần hết thảy: phần dẫn nhập tức là nhập đề đấy và phần kết luận, còn lại thân bài là 4 phần.

Phần dẫn nhập thường thường chúng ta thấy trong Đạo Phật phần dẫn nhập có 6 chứng tức là 6 điều khả chứng đấy. 1/ Thời gian. - 2/ Không gian. - 3/ Ai giảng bài kinh.

- 4/ Giảng cho ai nghe.

- 5/ Bài Kinh nói về cái gì, đó là Bài kinh Sáu Sáu. - 6/ Bài Kinh đó đưa đền mục đích đạo quả gì.

Thời gian thì ở đây trong kinh nói rất gọn có thể buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều hoặc buổi tôi, chỉ nói một thuở nọ thôi. - 2/ Không gian là tại thành Xá Vệ, rừng của ông Thái tử Kỳ Đà, tịnh xá của ông Cấp Cô Độc. - 3/ Bài giảng này của Đức Thích Ca Mâu Ni tức là Đức Thế Tôn giảng. - 4/ Và giảng cho các vị Tỳ kheo nghe lúc bây giờ độ 1250 vị. - 5/ Giảng bài kinh Sáu Sáu tức là 6 lần 6 là 36 gôm tất cả thân-tâm-hoàn cảnh tức là toàn thế vũ trụ. - 6/ Bài Kinh Sáu Sáu nội dung là giải thoát có nghĩa, có văn, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện tức là lúc đầu cũng đưa tới giải thoát, phần thân bài giữa cũng đưa tới giải thoát, cuối cùng phần kết luận cũng đưa tới giải thoát kêu là sơ thiện, trung thiện và hậu thiện, phạm hạnh hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh, đưa tới cái phạm hạnh tức là trong sạch, đưa đến phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh tức là chấm dứt luân hồi sinh tử khổ. Đó là đại ý nhập đề của bài kinh.

Chúng ta đi sâu vào thân bài. Thân bài gồm có 4 phần tất cả:

Phần thứ nhất là cách trình bày về bài kinh Sáu Sáu. Chúng ta thấy cái bài kinh này nằm trong xác thân không đầy 2 thước của chúng ta, gồm có 6 căn tức là 6 nội xứ, 6 trần là 6 ngoại xứ, 6 thức thân hay gọi là 6 thân thức, 6 thân xúc, 6 thân thọ, 6 thân ái.

- 6 nội xứ gồm trong thân thể chúng ta, đó là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý căn tức là óc hay gọi là mạt-na.

- 6 trần là đối tượng của 6 căn tức là sắc đối với con mắt, thinh đối với lỗ tai, hương đối với lỗ mũi, vị đối với cái lưỡi, xúc đối với xác thân, pháp đối với mạt-na hay là cái óc.

Thì do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện ra nhãn thức, do duyên nhãn thức thì có nhãn xúc, do duyên nhãn xúc có nhãn thọ, do duyên nhãn thọ có nhãn ái. Và ở dưới cũng vậy do duyên lỗ tai tiếp xúc với thinh trần phát hiện ra nhĩ thức, điểm gặp gỡ 3 pháp Căn-Trần-Thức sanh ra nhĩ xúc, do duyên nhĩ xúc là nhĩ thọ, do duyên nhĩ thọ là nhĩ ái.

Dài dài xuống cho tới mũi, lưỡi, thân và ý căn gồm đủ trong cuộc sống luân hồi sinh tử khổ của chúng ta. Và cũng chính 6 căn, 6 trần, 6 thức, 6 xúc, 6 thọ, 6 ái này đưa đến giải thoát. Thành ra giải thoát hay luân hồi thì cũng ngay trong cuộc sống của chúng ta nhưng mà khác nhau ở nhận thức tức là ở cái nhìn, ở cái hiểu biết, mà hiểu biết Đạo Phật kêu là tâm.

Thành ra chúng ta thấy theo Đạo Phật cuộc sống tự thân nó không có khổ cũng chẳng có sướng mà do cái nhận thức, cái hiểu biết con người mà có địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula. Và do cái nhận thức của con người mà có hạnh phúc người, trời dục giới, sắc giới, vợ sắc giới. Và cũng do nhận thức của con người mà ngay trong cuộc sống chúng ta đắc quả Thánh thứ 1, 2, 3 và thứ 4. Và cũng do cái nhận thức chúng ta mà mang xác thân người ngay trong cuộc sống này thành Bô tát và Chư Như Lai. Thành ra cũng ở trong bài kinh Sáu Sáu này mà tất cả chúng sanh từ địa ngục tới cõi trời vô sắc giới và từ tứ Thánh tới quả Như Lai đều nằm trong hoàn cảnh và xác thân không đầy 2 thước này.

Chúng ta qua phần thứ 2 của thân đề đó là trình bày tất cả về xác thân của chúng ta đồi với hoàn cảnh chung quanh hay nói cách khác là nhân sinh quan và vũ trụ quan. Bây giờ phần thứ 2 sau khi trình bày bài kinh Sáu Sáu này xong rồi Đức Phật bác hết tất cả những cái trình bày trên, tức là khoa học thường kêu là vật lý, sinh lý và tâm lý mà Đạo Phật kêu là sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn và thức uẩn. Nghĩa là tất cả vật lý sinh lý đều không có 1 cái ta, không có 1 cái ngã cố định, bất biến trong đó.

Thành ra ở đây nếu người nào nói 36 pháp trên là Tự ngã tức là bất biến, trường tồn, vĩnh cửu thì không hợp lý, vì sự sanh và diệt của 36 pháp đã được thấy. Nếu mà nói vậy thì Tự ngã (Chơn ngã) sanh diệt, do đó không hợp lý.

Đó là cái bác, cái trình bày độc đáo của Đức Phật. Chúng ta phải giải thích chữ sanh diệt làm sao để chúng ta biết rằng trong vỡ trụ này không có cái gì cố định bất biến, trường tồn hết thì cái đó là cái độc đáo của Đạo Phật. Mà nếu thấy được tất cả hiện tượng giới, tất cả xác thân của chúng ta và hoàn cảnh xung quanh đều là sanh diệt. Thì cái thấy đó là Niết bàn, thì chúng ta sẽ đi sâu vào sau.

Qua phân thứ 3 của thân đê tức là phân thứ 4 của toàn bài đây. Đó là Sự tập khởi và đoạn diệt thân kiên. Tập khởi: tập là gom lại, khởi là lên, nghĩa là gom nhóm mà đưa lên tới sự đoạn diệt. Đoạn diệt: diệt là trừ đi, chấm dứt, đoạn là đứt khúc, tức là sự tập khởi gom nhóm xác thân này và sự đoạn diệt chấm dứt cái xác thân. Thân kiến là cái nhìn sai lầm về xác thân.

Thì ở đây chúng ta thấy Ngài gom lại có 3 mệnh đề thôi:

Nếu ai quán 36 pháp là "Tôi, của Tôi, tự ngã của Tôi" có 3 mệnh đề này thôi thì chúng ta thấy sẽ tập khởi, sẽ gom nhóm, sẽ chấp xác thân này là trường tôn và ngược lại nếu ai quán 36 pháp "không Tôi, không của Tôi, không Tự ngã của Tôi" sẽ chấm dứt, đoạn diệt thân kiến. Thì chút nữa chúng ta mới giảng sâu vào đó. Nếu đoạn diệt thân kiến thì chúng ta sẽ đi vào Thánh quả nào, đó là vấn đề của bài giảng chúng ta đi sâu vào. Trong kinh Đức Phật nói rất đơn sơ, còn cái giáng, giải thích cho nó rõ ràng là phân của chúng ta, rồi chúng ta phải giải thích cách tu tập của chúng ta như thế nào. Qua phân thứ 4 tức là phân cuối cùng của thân để mà là phân thứ 5 của toàn bài là sự Tập khởi và đoạn diệt tham- sân - si.

Thì như tôi nói hồi nãy vấn đề chấm dứt thân kiến thì theo trong kinh chúng ta đắc quả Thánh thứ 1 tức là quả Nhập lưu dự vào dòng Thánh, còn kêu là Dự lưu hay Thất lai.

Còn sau đây là do cái phần trình bày hồi nãy trong bài kinh Sáu Sáu đó, chúng ta thấy do duyên 6 nội xứ, do duyên 6 ngoại xứ, phát khởi 6 thân thức, điểm gặp gỡ 3 pháp này là xúc, do duyên xúc là thọ, do duyên thọ là ái. Chúng ta thấy ở đây rút ra cái thọ, thì thọ có 3: thọ lạc - thọ khổ - thọ bất lạc bất khổ. Thọ lạc tức là thọ vui, còn thọ khổ là thọ buồn, còn bất lạc bất khổ là không vui cũng không buồn. Thì chúng ta thấy do 3 cái thọ này mà chúng ta mới luân hồi sinh tử, chấm dứt 3 cái thọ này thì vấn đề luân hồi sinh tử sẽ chấm dứt.

Thì ở đây bài kinh nói "nếu ai cảm xúc với lạc thọ mà hoan hỷ, tán thán, trú ở, ái trước thì tham tùy miên sẽ theo đó mà tùy tăng". Tham tùy miên (miên đó là ngủ, tùy là theo) chúng ta kêu là ngủ theo hay ngủ ngâm, do cái đó mà cái tham ngủ ngâm nó càng ngày càng tăng trưởng thêm. Nếu ai cảm xúc với "lạc thọ", cảm giác với cảm giác vui hoan hỉ mà cho nó là Ta thì chúng ta hoan hỉ, chúng ta khen ngợi, tán thán nó thì chúng ta trú ở là ở nằm lỳ trong đó và chúng ta chấp trước nắm giữ chặt nó muốn cho nó tái hiện hoài hoài thì tham nó sẽ ngủ ngâm và sẽ tăng trưởng lên.

Còn nếu ai cảm xúc với "khổ thọ" tức là cái buồn mà sầu muộn, than van, than khóc, đập ngực rơi vào bất tỉnh thì sân tùy miên sẽ tùy tăng. Chúng ta sẽ giảng sầu muộn như thế nào? Than vạn như thế nào? Than khóc, đập ngực rơi vào bất tỉnh, cái trạng thái như thế nào? Để rồi chúng ta thấy nằm rõ trong này từ cõi trời sắc giới xuống cõi trời dục giới, rồi xuống luôn cho tới địa ngục thì cái đó chúng ta giảng sau, đây nói đại cương đại ý thôi. Thì 2 cái này chúng ta thấy sẽ đắc đạo quả nào? Thì theo trong kinh chúng ta suy ngẫm, chúng ta thấy Thánh thứ 2 và 3.

Còn nếu ai cảm xúc với "bất lạc bất khổ thọ" mà không như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly ra khỏi các cảm thọ ấy thì vô minh tùy miên sẽ tùy tăng. Thì bất lạc bất khổ thọ là không vui không buồn, chúng ta bắt đầu đi sâu vào đó. Bất lạc bất khổ thọ có bao nhiêu thứ? Và trong cuộc sống của chúng ta, chừng nào chúng ta mới gặp được bất lạc bất khổ thọ này? Cái trạng thái nó như thế nào? Chúng ta phải nhận biết nó. Và khi nhận biết, chúng ta phải tìm cách đối xử nó như thế nào? Mà nếu chúng ta không biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly thì chúng ta sẽ rơi vào cái hố vô minh là chúng ta sẽ đi xuống dốc, bị vọng hóa cho tới xuống địa ngục.

Ngược lại nếu ai cảm xúc với "lạc thọ" như trên mà không hoan hỷ, không tán thán, không trú ở, không ái trước thì tham tùy miên không tùy tăng. Nếu ai cảm xúc với "khổ thọ" như trên mà không sầu muộn, không than van, không than khóc, không đập ngực rơi vào bất tỉnh thì sân tùy miên không tùy tăng.

Thì chúng ta thấy là nội cái lạc thọ, khổ thọ thì chúng ta thấy có biết bao nhiêu cái lạc. Mà chúng ta theo dõi biết bao nhiêu là lạc? Rồi khi lạc chúng ta chấp cái lạc đó, mà chúng ta chấp cái lạc thọ thì chúng ta sẽ xuống dốc hoan hỷ, tán thán thì chúng ta thấy nó từng cấp, từng cấp xuống. Chúng ta đi sâu, chúng ta sẽ giảng.

Rồi khổ thọ cũng vậy, khi khổ thọ chúng ta sầu muộn, mà sầu muộn quá tới than van, mà quá nữa than khóc, thì quá nữa sẽ đi tới địa ngục. Thì cái đó sau này đi sâu vào từng bài giảng chúng ta sẽ thấy. Và nếu chấm dứt được cái đó thì chúng ta đắc quả gì? Thường trong kinh là Thánh quả thứ 2 và thứ 3. Còn thứ 4 là nếu ai cảm xúc với "bất lạc bất khổ thọ" mà như thật biết sự tập khởi. Tập khởi là gì? Sự đoạn diệt là gì? Vị ngọt là gì? Sự nguy hiềm là gì?

Thì chúng ta thấy thường thường chúng ta cũng biết cái tham cái sân vậy, nhưng mà có nhiều người quá tệ thì không biết, có nhiều người biết được thì dùng cách đối trị, đè nén lấy đá dằn cỏ, thì chúng ta thấy hồi xưa chúng ta cứ đối trị thôi. Thí dụ như sân chúng ta niệm Phật, có thể quán đề tha thứ cho người chửi mình, hoặc có thể coi thường người chửi, hoặc có thể coi tiếng chửi là bụi cát dính mình, mình phủi nó xuống thôi, hoặc là bỏ trốn đi chỗ khác không muốn nghe nữa. Tất cả pháp mon đo thi thật ra nó không phai la sai, nhưng nó khong đưa tơi giai thoát, nó chi là 1 sự đè nén, mà nếu đè nén rồi tới 1 mức nào nếu quá tải không chịu được nữa thì chúng ta thấy nó sẽ bật lên, chúng ta thấy nó sẽ đi tới cái sự đánh, chém hoặc là đi tới án mạng. Thì phương pháp đó là phương pháp nhất thời thôi, thì trong kinh kêu là đối chứng trị bệnh, trừ cái ngọn thôi chứ không nắm cái gốc.

Thì hôm nay bài kinh đưa chúng ta tới cái gốc tức chấm dứt cái tham lam, thì chấm dứt bằng cách khác chứ không phải cách đối trị đè nén như vậy nữa. Và chấm dứt cái sân cũng vậy, thường thường có sân chúng ta có thể niệm Phật, chúng ta có thể quán đề tránh khỏi những cái sân này.

Còn cái si mê cũng vậy, cái si mê hơi khó đấy, cái si mê làm sao chúng ta biết được nó, nó đã là si mê lờ mờ rồi thì chúng ta phải có một trạng thái theo dõi kỹ càng, có một trạng thái tĩnh thức nếu qua Bát nhã. Thì lối tu tập Bát nhã nó khác hơn lối tu tập của người trời, lối tu tập nhất niệm, lối tu tập đè nén, thì ở đây có cách thức tu khác mà Đức Phật chỉ cho chúng ta.

Thành ra trước Đức Phật chưa ra đời thì tất cả chúng ta theo pháp đối trị thôi, lấy đá dằn cỏ, đối chứng trị bệnh, nhưng cái đó không đưa tới giải thoát, đưa tới lẩn quẩn thôi. Thì sau đó chúng ta sẽ đi sâu vào để chúng ta thấy cái sai lâm cái khổng đưa tới rốt ráo của pháp môn đôi trị kêu là pháp môn nhất niệm.

Thì chúng ta phải tìm ra pháp môn vô niệm, trong kinh thường kêu là Bát nhã, thì cách tu tập này nó giản dị. Tôi dùng chữ giản dị chứ không phải dễ dàng. Cái giản dị nó khác, cái giản dị nó đối nghĩa với phức tạp, còn dễ dàng nó đối sự khó khăn. Thì pháp môn Bát nhã không phải là pháp môn dễ dàng, mà cũng không phải pháp môn khó khăn, nó nằm ngoài 2 chữ dễ dàng và khó khăn. Nó giản dị tức là nó không dùng phương tiện nữa, không có thời gian nữa, không có không gian nữa, không có bậc Đạo Sư nữa, không có tu lai rai từ từ nữa, không có đối trị nữa, mà nó đi thăng vào vấn đề, nó đi thẳng vào tất cả sự thật, đi thẳng vào tất cả hiện tượng giới mà không qua cái trung gian bép xép của cái tư tưởng, không qua cái sự phân tích, sự so đo cái tỷ lượng của tư tưởng của khối óc chúng ta nữa, đó là cách độc đáo mà chỉ có Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tìm thấy. Và từ đó chư đệ tử sẽ đi con đường giải thoát, đó là đại ý tôi tóm vậy.

Cuối cùng kết luân gồm có 2 phần. Phần thứ 1 là các vị Thánh đa văn tức là các vị Thánh đã nghe nhiều, học rộng nghe Đức Phật giảng thì hiểu, tất cả đều yểm ly 36 pháp tức là nhàm chán 36 pháp này, nhàm chán tất cả những cái vô ngã không phải là Ta để trực nhận lấy "cái Ta", thì do yểm ly đó thì các vị được giải thoát: Do giải thoát hiểu biết rằng mình đã được giải thoát. Và do giải thoát đó trí tuệ phát sanh thì mình hiểu biết rằng sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc làm đã làm xong, không còn trở lui cõi đời này nữa tức là chấm dứt hẳn luân hồi sanh tử khổ. Phần thứ 2 cuối cùng có 60 vị Tỳ kheo đắc quả A-la-hán, chấm dứt hẳn đau khổ. Đó là xong bài kinh Sáu Sáu, bây giờ tới 2 Phật tử tóm lại như tôi.

Chúng ta qua câu hỏi số 1. Câu hỏi số 1 kể như xong, nhưng mà có 1 số chưa trả, và muốn đế quý phật tử nắm vững nó, đi sâu vào trong A-lại-da thức thì tôi đã có tóm lại. Thì tóm câu số 1 cho nó ngắn gọn và có phát cho chư phật tử tấm giấy đó rồi, ai có làm thì viết giấy khác rồi cầm đọc, chỉ sửa lại thôi, đây nói nhãn thức thì sửa lại nhĩ thức, tỷ thức hoặc là thân thức tùy theo mình sửa, mình chỉ sửa lại thôi, nhưng mà coi chừng cho cái thí dụ thì phải khác rồi đó, sửa rồi chúng ta cầm đọc, 2 người nữa thôi rồi chúng ta qua câu hỏi sô 2.

Câu hỏi số 2 nói bao nhiêu cũng được, cho tới hết giờ thôi. Kỳ tới cũng vậy tôi tóm bài kinh Sáu Sáu này rồi 2 người tóm lại để chúng ta nắm vững toàn bài của bài kinh Sáu Sáu rồi 2 người trả câu sô 1, rồi qua câu hỏi sô 2 nói bao nhiêu cũng được cho hết giờ thôi, cho tới khi nào câu hỏi số 2 hết rồi đó thì có 1 số không nói được tôi sẽ tóm lại viết ra giấy photo đưa cho mấy ông mấy bà, rồi chúng ta cầm giấy đó chúng ta sửa lại chúng ta bắt đầu đọc, rồi chúng ta qua câu hỏi số 3. Tôi nói vậy hiểu không, nắm vững không?

Mỗi lần lên tôi tóm bài kinh Sáu Sáu trước 1 lần, 2 Phật tử tóm lại nữa để chúng ta có chủng tử bài kinh Sáu Sáu trong A-lại-da, rồi sau đó bắt đầu chúng ta tóm lại câu hỏi số 1, 2 người trả câu hỏi số 1 kê như xong rồi đây, không còn ai làm nữa, nhưng mà có 1 số không làm, thì đế cho có chủng tử trong A-lại-da, thì trong pháp hội này, tôi muôn chúng ta đều nắm vững hết chứ không phải có 1 số nào đặc biệt hiểu bài kinh Sáu Sáu, còn số kia đi cho có chừng không hiểu thì nó uống đời tu của mình.

Thành ra khi không ai tóm hết thì tôi tóm lại chúng ta có photo rồi, nhưng mà ở đây nói nhãn căn, bây giờ chúng ta sửa nhĩ căn, tỷ căn, thiệt căn, thân căn còn nhiều cái chúng ta sửa lại đừng có bắt chước y nguyên theo đó, thì chỉ sửa lại 1 chút xíu thôi, rồi chúng ta đọc 2 người thôi, bởi câu sô 1 đã xong rồi nên đọc 2 người thôi thì chúng ta bắt đầu qua câu hỏi sô 2 câu hỏi trả bao nhiêu cũng được, tới hết giờ thôi, rồi tôi sẽ giải thích lại câu hỏi số 1 nhắc lại nếu còn thời giờ thì tôi mới qua câu hỏi số 2, khi câu hỏi số 2 đã hết rồi, không ai trả nữa thì tôi bắt đầu tóm lại hoặc nhờ phật tử tóm lại những bài giảng của tôi. Tôi thì giảng được nhưng viết thì dỡ, nếu có ai viết giỏi thì tóm lại rồi photo ra, những ai chưa trả thì chúng ta lấy cái đó đọc, trình tự như vậy rồi chúng ta qua câu hỏi số 3 và cứ thế tiếp tục mãi.

Cứ thế, mỗi lần qua câu hỏi số 4, số 5 thì chúng ta lập lại câu hỏi trước 2 lần thì chúng ta có sự liên tục nó nằm trong A-lại-da có cái trình tự, bởi vì bài kinh nó rất hay, tuần tự đưa chúng ta quả Nhập lưu tức là đoạn diệt thân kiến đắc quả Nhập lưu đấy. Đoạn diệt thọ lạc với thọ khổ đi vào Nhất vãng lai và Bất lai tức quả Thánh thứ 2 và 3. Đi vào bất lạc bất khổ thọ thì chúng ta đắc quả A-la-hán.

Thì đây chỉ là cái bánh vẽ thôi, nhưng cái bánh vẽ rất là rõ ràng, rất là đc đáo, rất là gọn, mà nếu chúng ta giảng nữa thì nó rõ ràng thêm, chúng ta nắm cái đó chúng ta tu tập thì từ nay pháp môn đối trị, pháp môn của tư tưởng chúng ta phải nhận được. Nhận được cái nào là tư tưởng, cái nào là Bát nhã, thế nào nhất niệm của tư tưởng, thế nào Bát nhã vô niệm để chúng ta tu tập đừng có sai lầm nữa và không bị mình gạt, không bị các người khác gạt. Chúng ta phải nằm chỗ đó.

Thời buổi này là thời buổi của tư tưởng rất nhiều, chúng ta thường thường tu theo thân thông, chúng ta rất thích thân thông và biết bao nhiêu phật tử đã bị thân thông gạt. Thì hôm nay tôi muốn chỉ rõ vấn đề thân thông và trí tuệ nó khác nhau như thế nào. Thần thông tức là nhất niệm đấy, còn Bát nhã trí tuệ là vô niệm đấy.

Vô niệm tức là một đường lối không có tư tưởng (niệm đây là tư tưởng, vô là không, vô niệm là không có tư tưởng). Mà nếu chúng ta thường nghĩ "không tư tưởng làm sao mà sống"? Mà chính không tư tưởng mới là sống linh động và sinh động hơn hết. Chúng ta phải hiểu như vậy.

Còn tư tưởng là chết nghẹt. Tư tưởng là có phải đối với quấy, người phải không thích người quấy, người thiện không thích người ác, và ngược lại người ác không thích người thiện.

Còn nếu Bát nhã thì thiện ác cũng đều chân lý hết, đó là trình độ hiểu biết thôi, đều là Phật hết, dù người ác là tướng cướp, dù người thiện là bậc Thánh nhân, là Đức Phật Như Lai, nhưng đứng về phương diện Phật tánh, phương diện trí tuệ thì 2 người bằng nhau, nhưng đứng trên phương diện hiện tượng giới thì cách nhau một trời một vực. Thành ra mình phải nhìn 2 phương diện hết.

Thành ra từ nay trong cuộc sống, đôi với người ác, người ngu, người tội lôi chúng ta không có thấy người đó vĩnh viên tội lôi mãi, không bao giờ cất đâu được, chúng ta thấy đó cũng là một vị Phật tương lai nếu biết cách cải sửa, biết cách tu tập, biết hồi đầu quay trở lại thì bờ bến Niết bàn ngay tại đó. Cái độc đáo Bát nhã là chỗ đó, chúng ta thương hại những người đó, chứ chúng ta không có thù, không có oán, không có ghét những người ác, mà chúng ta phải tìm cách giúp đỡ họ, đưa họ trở về Niết bàn với vần đê giải thoát, thì mục đích bài kinh này quan trọng như vậy, chư phật tử phải cố gắng Bây giờ bắt đầu câu hỏi số 1 làm rồi, giờ 2 phật tử lặp lại rồi qua câu sô 2 trả lời hết giờ thôi. Chư phật tử lấy bài kinh Sáu Sáu ra hén. Câu hỏi số 1: Giải thích và cho thí dụ về sự khác nhau giữa nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, nhãn ái.

Trước khi qua câu số 2, tôi xin giải thích lại câu hỏi số 1 để chư phật tử nắm vững. Cái giây chúng ta có rồi đó, nhưng mà chúng ta phải linh động và sinh động một chút chứ không phải là khuôn khô. Tôi giải thích chư phật tử có thể coi giây rồi nghe tôi giảng, chúng ta lấy thí dụ thực tế rồi chúng ta giải thích cách nào cũng được. O đây tôi sắp cái đứng lặng trước nhưng mà chúng ta giảng xao động trước cũng được, cái nào cũng vậy. Bởi vi cái đứng lạng đó là cái nên tang của xao động, xao động nương vào cái đứng lặng để phát hiện. Tôi nói lại, cái xao động nương vào cái đứng lặng làm nên tảng để nó phát hiện ra, và cái đứng lặng đó nó nương vào cái xao động để nó nhận lại. Cái nhận lại kêu là tu theo Bát nhã còn cái nương vào cái đứng lặng để mà phát hiện cái đó là cái luân hồi, cái thế tư tưởng.

Tôi nói lại. Cuộc sống của chúng ta bây giờ là cuộc sống đang xao động, mà cái xao động sở dĩ có là nương vào đứng lặng mà phát hiện ra, nếu không có đứng lặng là cuộc sống này chúng ta không có.

Cũng như hôm trước tôi thí dụ dòng nước là cái đứng lặng đấy, chuyển biến mà đứng lặng là dòng nước thì sóng con chó, con trâu, con bò phải nương vào dòng nước để mà phát hiện chứ không phải là dòng nước đê sanh ra con chó, con trâu. Sóng con chó, con trâu là do ảo tưởng của thức thứ 6, thứ 7, mà thức thú 7 là chính. Chính thức thứ 7, thức thứ 6 hợp với 5 thức đâu để mà tạo ra cái thế giới đau khổ này, thế giới đó là thế giới tư tưởng của chúng ta. Mà thế giới tư tưởng này nương vào cái đứng lặng để mà phát hiện, nó lấy cái đứng lạng làm nên táng Như hôm trước tôi nói. Thí dụ như đất là cái đứng lặng thì chúng ta nắn ra con trâu, con chó, con bò, người ta, cõi trời. Thì không phải đất sanh ra con trâu, con bò, con chó mà chính tư tưởng chúng ta sanh ra cái đó. Mà tư tưởng này không nương vào đất thì không có, phải nương vào đất mới phát hiện được con chó, con trâu hoặc người ta, chúng ta nắn ra con người của chúng ta có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân đều phát hiện từ đất.

Tôi lấy ví dụ đất nhe, chứ đất không phải là nên tảng đâu, đó là Chân như là Niết bàn đây, gân như Niết bàn là cái đứng lặng đây, thì nương vào cái đứng lặng, nhưng mà chúng ta thường nói Chân như sinh vạn pháp thì không đúng mà nói Chân như phát hiện ra vạn pháp. Thành ra chúng ta thấy cái tư tưởng chúng ta nương vào cái đứng lặng này đề mà phát hiện, đó là cái luân hồi sinh tử của chúng ta.

Bây giờ trở lại. Chúng ta nương vào cái xao động để nhận lại cái đứng lặng. Nhận lại là một cách tu không phải tiến hóa nữa, mà ngay trong xao động này chúng ta dừng lại, chúng ta nhìn xao động y như xao động mà đừng cải sửa, đừng phê phán, đừng chỉ trích nữa thì cái nhìn này chính là cái đứng lặng nằm ngay trong cái xao động. Thì lối tu Bát nhã nó khác, nó không có pháp môn, không có thời gian, không có không gian, không có 1 ông Đạo Sư nào mà có thể hướng dẫn chỉ cách cho chúng ta lai rai, phương pháp để mà tu, đó không phải là phương pháp, nó là sự nhận lại thôi, nhận lại thì lập tức ngay bây giờ và tại đây.

Trong kinh Pháp Hoa chúng ta thường học chàng Cùng Tử tức là một chàng nghèo mạt rệp đi xin ăn, ăn mày từng bữa, có hòn ngọc như ý trên bâu áo mà không biết, đi lang thang ăn mày, quần áo rách rưới, bữa đói bữa no. Tới chừng gặp người thiện trí thì ông kia mới nói: "Ông có hòn ngọc như ý trên bâu áo." Thì cái nhận hòn ngọc này không có pháp môn nào, không có cách thức, không có người chỉ bày biểu cách nhận nào, chúng ta chỉ có việc đưa tay lên thì thấy hòn ngọc trên bâu áo.

Bởi nó nằm trên đó từ vô lượng kiếp rồi, mà nếu không hay thì chúng ta vẫn là kẻ ăn mày, còn nếu chúng ta biết ngay lập tức liền tại đó chúng ta là tỷ phú. Hòn ngọc vô giá mà, hàng tỷ tỷ bạc chưa mua được nó, nhưng mà mình mang theo trong mình mà mình không hay. Thì cái này kêu là pháp môn nhận lại. Thì nhận lại kêu là Bát nhã, nó không có pháp môn, không có cách thức.

Nói bây giờ tôi không nhận được hòn ngọc trên bâu áo, ông chỉ tôi cách thức làm thế nào để nhận lại hay là tôi về tôi tu tập 1 năm, 2 năm, 10 năm, 20 năm tôi mới nhận lại hòn ngọc trên bâu áo. Không có.

Hay là ông Đạo Sư ông chỉ phương pháp làm như thế nào để tôi nhận lại hòn ngọc trên bâu áo. Không có.

Không ai là Đạo Sư của mình hết và cũng không có pháp môn nào hết.

Và nói để tôi nhận lại lai rai, ngày mai không được thì tháng sau, tháng sau không được thì năm sau, năm sau không được thì 10 năm sau. Không có.

Không có pháp môn nào để nhận lại nó, một là anh nhận lại, hai là anh không nhận lại được thế thôi. Đó là lối tu độc đáo của Đạo Phật, mà trước kia chưa có. Còn pháp môn lai rai nó khác, đất đã nắn thành con trâu mà bây giờ từ con trâu muốn nắn thành con bò, thành người ta thì phải có thầy, phải có thời gian, không gian, nếu đất còn ướt thì tôi nắn con trâu tôi bóp con trâu bỏ, tôi nắn thành người ta thì phải có thầy, thì cái đó là thế giới của xao động.

Còn nhận chất đất ngay con trâu, con bò, nhận chất đất ngay người ta thì cái đó không có pháp môn và cũng không có thời gian, cũng không có không gian, cũng không có bậc Đạo Sư nào chỉ phương pháp cho mình nhận lại hết.

Đó là đại khái tôi muốn nói về ý nghĩa của cái tu xao động và cái tu Bát nhã. Thì cái tu xao động là tiến hóa, là cải sửa, là từ từ, là lai rai. Thành ra hồi đó giờ chúng ta hiểu tu cải sửa thôi, tức là mình là người ác mình sửa thành người thiện, mình lấy chất đất nắn hình người ta nó hư hết một con mắt hay nó méo hết cái lỗ mũi hoặc là nó gãy mấy cây răng hoặc thiếu một lỗ tai,... mình nắn như vậy thì bây giờ mình nắn đây đủ, tròn hơn thì phải có ngày, có tháng, có công, có người chỉ mới năn được. Thì tu đó là tu cải sửa cái hình mình xâu mình cải sửa thành tốt.

Còn cái tu mình nhận lại chất đất ngay trong người thiếu căn và trong người căn đầy đủ, thì 2 người nếu nói về chất đất đều bằng nhau không có cái đất nào tốt, đất nào xấu, đã là đất thì 1 thứ thôi.

Nhưng mà khi nắn ra 1 người thiếu căn, nắn ra 1 người căn đầy đủ thì cái căn thiếu căn với căn đầy đủ khác nhau, nhưng chất đất trong người thiếu căn và trong người căn đây đủ là giống nhau, 1 thứ thôi. Mà chúng ta chính là chất đất chứ chúng ta không phải là con người thiếu căn hay là đây đủ căn. Con người đầy đủ căn cũng vẫn là đất cũng vẫn là Phật tánh, con người thiếu căn vẫn là Phật tánh đứng về phương diện đất thì bằng nhau.

Vô lượng chúng sanh trâu, bò, heo, chó, người ta,... đứng về Bản thể đều bằng nhau hết, tất cả đều nương vào chất đất để mà phát hiện chứ không phải đất sinh ra người ta, không phải đất sinh ra chó, không phải Chân như đất sinh ra người ta, không phải Chân như đất sinh ra chó, trâu, bò,... Mà chính nghiệp lực, cái tư tưởng chúng ta sinh ra nó. Thành ra tất cả mọi hình tướng đều là đau khổ, thì trong kinh này bác tất cả mọi hình tướng đó, tất cả mọi hiện tượng giới đó. Chi vậy? Đê chúng ta nhận được cái Bản thế, cái bất sanh bất diệt, từ đó phát hiện ra mọi hình tướng, cái đó mới thiệt là "Ta" mà cái đó không hình tướng, mà chính không hình tướng do đó mà chúng sanh mới dùng nghiệp lực đê sanh ra vô lượng hình tướng.

Thành ra Bát nhã khó nói, nói Bát nhã có hình tướng là sai mà nói Bát nhã không hình tướng là trật, thì Bát nhã là chất đất đấy. Chất đất là thí dụ nha, không phải đất là Niết bàn. Thành ra chất đất chúng ta nói nó không có hình tướng là sai, mà nếu nói có hình tướng là sai.

Hình tướng thì hình tướng nó là gì? Nó là con trâu thì nó đâu phải là con bò, đâu phải là người ta. Đất nó không có hình tướng gì hết, nếu nói nó hình tướng con trâu thì nó không phải là hình tướng con bò, nó không phải là hình tướng người ta, nó không phải là hình tướng cái chén, nó không phải là hình tướng cái tô.

Mà nếu nó không phải hình tướng tại sao tất cả mọi hình tướng nương vào nó? Tô cũng là đất, chén cũng là đất, trâu cũng là đất người ta cũng là đất, mà bò heo chó cũng là đất.

Mà đất là cái gì? Nó không là gì hết mà là tất cả, tất cả nương vào nó để mà phát hiện. Thì cái đất này không phải Niết bàn nhưng mà tôi thí vụ chư phật tử nắm được Niết bàn là vậy, nó không là gì hết mà nó là tất cả. Mà muốn tu nó là tu theo cách nhận lại chứ không phải tu theo cách tiến hóa.

Thí dụ tôi nắn tôi là con trâu, bây giờ tôi muốn thành người ta thì phải tiến hóa lên khôn ngoan năn cái hình người ta, còn người ta tôi méo miệng thiếu căn thì bây giờ tôi phải năn trở lại cho nó đây đủ căn thì cái này phải có thời gian, có không gian, có tu tập, có cải sửa, có pháp môn, có Đạo Sư, có người hướng dẫn.

Còn bây giờ tôi nhận lại chất đất, thì bây giờ tôi thiếu căn, tôi là con trâu thì tôi vẫn là Niết bàn thôi, mà tôi là người ta tôi vẫn là Niết bàn, tôi vẫn là đất thôi, mà tôi là cái chén, cái tô tôi vẫn là Niết bàn, nghĩa vẫn là đất thôi.

Đứng về phương diện đất, tất cả đều bình đẳng. Thành ra Đức Phật mới nói "Tất cả chúng sanh giai hữu Phật tánh" đều có Phật tánh.

Sau khi Ngài ngộ dưới cội bồ đề Ngài nói "Trời ơi! Phật tánh không phải của riêng ai hết, tất cả đất, đá, cỏ cây, thú, người, trời, Phật đều có một cái Bản thể, Phật tánh y như nhau. Nhưng (chữ nhưng là chữ khổ đau) đất, đá, cỏ cây, loài thú không đủ điều kiện để nhận lại, nó có mà nó không nhận được". Cũng như chàng Cùng Tử vậy đó, có hòn ngọc trên bâu áo mà không nhận được thì vĩnh viên vẫn là kẻ ăn mày, vĩnh viễn vẫn là kẻ đau khổ.

Chỉ khi nào mấy ông bà thọ 5 giới đi tới sơ thiền cũng chưa nhận được, tới nhị thiền thì đây mới đủ điều kiện để nhận lại. Tôi nói đủ điều kiện có nghĩa là nhị thiền vẫn có Phật tánh, vẫn có chất đất, mà địa ngục, ngạ quỷ, sơ thiền vẫn có chất đất. Chữ "vẫn" là gì? Là Niết bàn, nhưng mà không đủ điều kiện để nhận lại cũng như chàng Cùng Tử ăn mày có hòn ngọc trên bâu áo mà người ta nói mà không hiểu gì hết, nó không biết nghe người nói chỉ cho nó trên bâu áo, nó cứ hả hả hả, nó không biết gì hết, nó không bao giờ dám đưa tay lên nhận lại thì vĩnh viễn nó vẫn là kẻ ăn mày, vĩnh viễn nó là kẻ đau khổ, chừng nào nó nghe nó hiểu được người giảng cho nó nghe rồi nó đưa tay lên nó nhận thì ngay lập tức, ngay bây giờ lập tức nó là tỷ phú, nó là Phật. Còn nếu nghe mà nó không hiểu, nó không chịu đưa tay lên thì vĩnh viễn nó là kẻ đau khổ, nó là kẻ ăn mày. Thành ra cái tu Bát nhã nó khác lôi tu tư tưởng.

Từ xưa tới giờ chúng ta tu theo tư tưởng thôi, chúng ta là đất đá, là trâu bò heo chó chúng tạ cố tiến lên người ta, người ta cố tiến lên cõi trời dục giới, cố tiến lên cõi trời sắc giới, tiên lên cõi trời vô sắc. Nhưng mà chúng ta chưa hễ thấy tất cả từ địa ngục đến cõi trời sắc giới đều là có chất đất trong đó, mà chúng ta lần quân cái sứa mãi, cho đến cuối cùng chán nản chúng ta lọt xuống dưới thấp lại, rồi chúng ta lại bò lên theo cái vòng tròn lẩn quẩn. Thì cái vòng tròn đó Đạo Phật kêu là luân hồi (hồi là trở lại, luân là cái bánh xe) là cái bánh xe, khi cái bánh xe nó quay hết vòng nó trở lại cái vòng cũ. Nhưng mà không ngờ tất cả mọi hình tướng đều có 1 Bản thể để nó nương tựa, Bản thể nó phát hiện ra, nếu nhận được cái Bản thể này rồi thì người đó là Phật, cũng như vô lượng Chư Phật.

Nhưng (chữ nhưng là chữ đau khổ) mà địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh cái tâm ác như vậy, cái tâm địa ngục là tâm si mê, cái tâm ngạ quỷ là tham lam, cái tâm súc sanh là sân giận và tâm atula là tật đố này kia thì không bao giờ nhận được, chưa đủ điều kiện để nhận. Nhưng chưa đủ điều kiện mà nó vẫn là Phật bởi vì nó phát hiện từ chất đất, từ Niết bàn, phải tu tập, phải tiến hóa, nhưng mà không phải tiến hóa mãi cho tới sơ thiền là tầm sát rồi tới hỷ, lạc. Thì tới cái hỷ là đủ điều kiện nhận lại chứ không phải đi tới sơ thiền, nhị thiền, tam thiền qua tứ thiền, không vô biên, thức vô biên, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ mới nhận được. Không. Chỉ tới nhị thiền là đủ điều kiện để nhận.

Thành ra chúng ta phải học hỏi cái đó, dù muốn dù không chúng ta phải tu pháp đối trị, phải cải sửa. Nhưng mà cải sửa đến một mức nào thôi chứ không phải cải sửa tới cõi trời vô sắc, phi tưởng phi phi tưởng thì đó là Niết bàn. Đó cũng chẳng phải là Niết bàn.

Cái hiện tượng giới mà cải sửa hoài cũng vẫn là hiện tượng giới chứ không phải là cái lõi của Bản thế được, nền tảng nó có một cách tu khác. Phải tới nhị thiền là định sanh hỷ lạc thì nơi đây phải có người chỉ, còn nếu không thì chúng ta qua tam thiền, tứ thiên, chúng ta qua không vô biên, thức vô biên, chúng ta đi mãi mà nếu không ai chỉ thì đi đã đời rồi trở lại, cũng như cái đông hô đi tới sô 12 rồi trở lại sô 1, cái đó Đạo Phật kêu là lần quấn, cái vòng lẩn quẩn.

Nhưng nếu không đi tới nhị thiền, mà nếu có ai chỉ cho chúng ta thì chúng ta cũng không nhận được bởi vì chúng ta không có hiểu, không đủ điều kiện để tiếp thu và không đủ thức trong sáng để nhận lại Phật tánh.

Mà nhất là sự nhận lại là cái lối tu không có pháp môn, không có Đạo Sư, không nương vào thời gian, không gian, một cái đi vào trực giác thẳng vào mọi hiện tượng giới, nhận lại mọi hiện tượng giới đều có Bản thế ngay trong đó. Thì cái đó chúng ta thấy rất là giản dị mà rất là khó tu. Bởi vì chúng ta quen lê lội cải sửa, tu phải có hình tướng, có ê a kinh kệ, phải có vô tay đủ thứ hết trơn, phải ôn ào, phải ca hát đủ thứ chúng ta mới dễ tu, phải có xanh xanh, đỏ đỏ cho con nít nhỏ nó ham thì chúng ta mới tu được.

Còn tu trong lặng lẽ, yên tịnh đề mà chúng ta nhận lại không có pháp môn, không có bày biện cái gì hết thì chúng ta không thể tu được, không có cây gậy, vứt hết mọi cây gậy, dù cây gậy đó là Phật Thích Ca cũng vứt Ngài luôn thì chúng ta thầy không dám, chúng ta nói vứt Ngài là tội, mà chính cái đó mới là kính Ngài nhất. Thành ra Đức Phật mới nói "Theo Ta mà không hiểu Ta đó là phỉ báng Ta". Đức Phật đâu muốn mình nương Ngài.

Một đứa con nương mẹ khi nó 2, 3 tuổi, khi nó lớn rồi người mẹ vứt tay nó ra, xô nó ra để cho nó đứng một mình, nhưng mà chúng ta không chịu. Như vậy chúng ta muốn mình què quặt, muốn có người mẹ để mà chúng ta ôm ấp mãi. Mà chúng ta nên nhớ làm con là để làm mẹ, làm cha chứ không phải làm con là để làm con mãi. Đức Phật không chịu vấn đề đó.

Ngài không bao giờ nói "Ta là 1 vị Phật còn các con không bao giờ làm Phật, các con phải hầu hạ Ta". Không có cái đó.

Mà Đức Phật nói "Ta là Phật đã thành, các con là Phật đang thành và sẽ thành". Chứ Ngài đâu có tu 1 ngày thành Phật đâu. Phật là chung tất cả, Ngài cũng phát hiện từ chất đất, từ Niết bàn, mà chúng ta cũng phát hiện từ Niết bàn, nhưng mà chúng ta phải tiến hóa tới một giai đoạn nào, tức là tới giai đoạn của nhị thiền là định sanh hỷ lạc thì chúng ta đủ điều kiện để nhận lại Phật tánh, chất đất của chúng ta. Còn nếu địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula vào sơ thiền tầm sát cũng chưa đủ điều kiện mặc dù vẫn có chất đất, vẫn có Niết bàn.

Bây giờ chúng ta cầm tờ giấy. Câu hỏi số 1 rất quan trọng chúng ta nắm được nó rồi chúng ta mới nắm được câu hỏi số 2, số 3 tiếp tục hén. Bây giờ tôi lấy 1 cái thí dụ thực tế để rồi qua câu hỏi số 2.

Thì thường thường cuộc sống chúng ta có tiến trình của luân hồi, và ngay tiến trình của luận hồi chúng ta khéo nhận một chút xíu thì giải thoát cũng nằm ngay tiến trình luân hồi đó. Tôi nói tiến trình luân hồi trước, bây giờ nói về con mắt, còn lỗ tai thì sau. 1 căn thôi rồi mấy ông mấy bà tự suy ra.

Thị dụ Bây giờ có cái đồng hồ trước mắt tôi, tất nhiên phải có con mắt tiếp xúc đồng hồ.

Giai đoạn đầu có tròng đen của tôi tiếp xúc đồng hồ thì sự thật là chúng ta chưa có cái biết. Do duyên con mắt, do duyên sắc thì thật sự con mắt, sắc trần nếu đứng phương diện xao động thì chúng ta thấy nó có tròng đen tròn vo hà, nó như cái hột nhãn nó tròn vo và cái đồng hồ ở ngoài có hình tướng, nó có từ số 1 đến số 12.

Nhưng mà thực sự cái này là cái xao động do nghiệp lực người chụp mũ nó như vậy, sự thực không có cái đông hồ, không có cái con mắt này mà cái đứng lặng nó là hào quang hội tụ lại. Thì do hội tụ này mà cái tác ý nghiệp lực thức thứ 7 đó, chúng ta kêu là tác ý tức là cố ý muốn cho có hình có tướng, cố ý muốn cho có sắc tài danh lợi, cô ý muốn hướng ngũ dục nó mới nương vào cái hào quang hội tụ là cái đứng lặng nó mới chụp mũ, nó sửa thành đồng hồ và tròng đen theo nghiệp người ta. Còn nếu là con kiến nó sẽ nhìn cái đồng hồ khác, nó nhìn tròng đen khác theo cái nghiệp con kiến. Thì giai đoạn này chưa có cái biết, tức thức thứ 7 nó vọng hóa quá tới đây nó mất cái biết, thì cái này kêu là nhãn thức, tức là có 1 cái nhìn xao động. Cái nhìn của lặng lẽ thì nó là đứng lặng, cái nhìn của lặng lẽ thì nó chỉ là hào quang hội tụ thôi. Rồi sau đó cái tác ý tức là cái nghiệp lực mà tôi nói nghiệp người đó nó muốn hiện ra có cái hình cái tướng để mà nó hưởng cái ngũ dục này, nó vẽ ra cái chuồng lồng để rồi nó chun vô, rồi nó la trời đó là của chúng ta đấy. Thì do giai đoạn thứ 2 này là xúc. Xúc là do duyên con mắt, do duyên cái đồng hồ phát hiện nhãn thức là trạng thái chưa có cái biết. Bây giờ nó muốn có cái biết thành ra tác ý mạnh mẽ mới có sự tiếp xúc con mắt tròng đen và cái đồng hồ mới bắt đầu tiếp xúc có thức thì 3 cái này đắm nhiễm nhau thì cảm thọ mới phát hiện, thấy cái đồng hồ hoặc là tôi vui hoặc tôi không vui (không vui là buồn là khổ thọ đấy, còn vui tức là lạc thọ) Nhưng mà ai hỏi tại sao anh vui, tại sao anh buồn thì không trả lời được. Thì đó là cái thứ 2, dây thần kinh thị giác của tôi nó mới thấy được cái đông hô trên tròng đen. Còn con mặt nó thấy đông hô bên ngoài, mấy ông mấy bà không tin nhìn đông hô thay nó nằm trên tròng đen, tròng đen giống như cái gương soi mặt, thì chúng ta thấy đông hồ nó nằm trên tròng đen của tôi.

Thì giai đoạn thứ 2 dây thần kinh thị giác mới nhìn thấy, chúng ta thấy trên tròng đen có những dây thần kinh li ti mới đưa lên óc thì trong khoa học kêu là thần kinh thị giác mà trong Duy thức kêu là tịnh sắc căn, tịnh sắc căn là của Duy thức, khoa học kêu là thần kinh thị giác. Thì cái dây thần kinh thị giác tiếp xúc đồng hồ trên tròng đen chứ không phải đồng hồ bên ngoài.

Chúng ta nhớ đông hô trên tròng đen nó vi tê hơn đông hô bên ngoài, nó cũng là cái đông hô thuộc vật lý nhưng mà vật lý vi tê hơn. Thì bây giờ dây thần kinh mới rung động thì cảm giác mới mượn dây thần kinh rung động tạo cảm giác lạc thọ là vui hoặc cảm giác khổ thọ là không vui tức là buồn đó. Đó thì tới giai đoạn thứ 2 thực sự nền tảng đứng lặng của nó là 1 vùng hào quang chập chờn.

Chập chờn là sao? Chập chờn là nó dường như có đồng hồ, dường như không, nhưng mà cái đồng hồ này nó chỉ là hình nha, cái hình xuyên suốt, còn đồng hồ bên ngoài là chướng ngại, 2 cái nó khác nhau, để ý chỗ đó. Thì chập chờn như vậy do đó cái cảm giác mới chụp mũ thành ra lạc thọ hay khổ thọ.

Rồi bắt đầu nó mới đưa lên óc. Bây giờ cái mạt-na này, cái ý chí nãy tôi nói tác ý đậy, tác ý nó mới thấy được cảm giác này, thì nó mới lấy trong A-lại-da thức tức là linh hồn, trong Duy thức kêu là thần thức hay là A-lại-da thức tức là những kinh nghiệm, kiến thức, ký ức mình học hỏi trong đó, thì tác ý mới moi trong đó đưa cho tư tưởng, tư tưởng mới phát hiện. Bây giờ tư tưởng mới mượn cái óc, cái óc là dây thần kinh trung khu đấy, mới trả lời tại sao vui, tại sao buồn, thì cái này kêu là tư tưởng hay ý thức. Thành ra chúng ta qua giai đoạn do 6 căn tiếp xúc 6 trần phát hiện 6 thức, giai đoạn thứ 1 chưa có cái biết. Rồi do sự tác ý căn-trần-thức tiếp xúc nhau thì cái này là cái tác ý của thức thứ 7. Rồi do tác ý mới có thọ, thì có thọ lạc thọ khổ. Bây giờ giải thích thọ đó là ái.

Thì tất nhiên tư tưởng mới giải thích. Giải thích do mình thấy đồng hồ, từ xưa đồng hồ reo nó giúp cho mình có giờ thức, có giờ tu tập, nó reo rất rõ ràng, những cái giải thích này nó kêu là ái hay là tư tưởng.

Mà cái giải thích nó có là do linh hồn mình đã thấy đồng hồ qua rồi, mình đã có thèm khát đồng hô này, nó đã chứa trong kho A-lại-da, bây giờ có phật tử gửi tặng mình, mình thấy mình thích. Cái giải thích này chính là ái, nhãn ái.

Nhãn ái đây chỉ là sự nhớ lại, nhớ lại tức là có cái gì cung cấp mới nhớ lại, mà nếu thức thứ 7, tác ý không moi trong A-lại-da cung cấp cho nó thì tư tưởng không phát hiện được. Cái nên tảng của nó là do đứng lặng là hào quang rực rỡ sáng soi hơi mờ. Thành ra giai đoạn thứ 3 nhãn ái bắt đầu có sự phân biệt, mà do sự phân biệt chúng ta ngược trở lại, chúng ta cảm giác thích cái đồng hồ, chúng ta chiếm cái đồng hồ này nó trở ngược lại bên kia.

Thành ra chúng ta thấy từ bên ngoài đưa vào chúng ta kêu là huân tập (huân là xong ướp, tập là chứa nhóm), mà từ bên trong đưa ra kêu là hiện hành, thì cuộc sống chúng ta cứ huân tập và hiện hành.

Khi chúng ta tiếp xúc cái gì thì bên trong đưa ra để nó giải thích giải thích rồi chúng ta đắm nhiễm, chúng ta mới tạo tác thêm cái nghiệp mới, cái ham muốn mới, cái ham muốn này chứa trong kho kêu là huân tập. 1 cái đi vô, 1 cái đi trở ra, chúng ta cứ tiếp tục như vậy thì cái kho A-lại-da kinh nghiệm, kiến thức nó càng ngày càng dồi dào thêm, càng ngày nó càng khôn ngoan thêm hay là càng ngày càng ngu si thêm. Nếu chúng ta làm thiện thì chứa chủng tử thiện thì chúng ta ngày càng khôn ngoan, chúng ta càng ngày càng tiến hóa lên cao hơn.

Còn nếu mà tiếp xúc sự vật chúng ta tạo những điều ác thì chủng tử ác đi vào chứa trong kho A-lại-da thì chúng ta ngày càng ngu si hơn, chúng ta càng trở nên thoái hóa, sa đọa hơn.

Thì tất cả cũng do chúng ta thôi, do cuộc sống của chúng ta, do hoàn cảnh bên ngoài, do cái hiểu biết của chúng ta mà tạo nên đau khổ hay hạnh phúc. Mà nên nhớ hạnh phúc cũng là hạnh phúc đối với đau khổ vì tất cả đều nằm trên hiện tượng giới. Nhưng mà ngay trong đó có cái đứng lặng nằm trong đó mà chúng ta không hay biết, chúng ta đi theo cái vòng lần quần, ba hồi hạnh phúc sanh về cõi trời dục giới, cõi trời sắc giới, cõi trời vô sắc giới, ba hôi làm ác xuống địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, atula. Rồi khô đau quá tiên hóa lên, tiên hóa lên sung sướng quá hưởng hết rồi thì xuống nữa, cứ thế lẩn quẩn trong vô lượng kiếp, chư Phật đau lòng, đau lòng với cái ngu si của chúng ta cho nên mới có bài kinh Sáu Sáu này.

Để giải thích cái đường lối diễn biến của cái huân tập và cái hiện hành của ngũ uẩn, của 6 căn -6 trần -6 thức -6 xúc -6 thọ -6 ái, cuối cùng chúng ta chỉ có cái thọ và cái tưởng, còn 5 thức đầu chưa có cái biết.

Khi tôi tiếp xúc cái đồng hồ chưa có cái biết, cái đồng hồ nằm trên tròng đen của tôi, dây thần kinh tiếp xúc tròng đen bắt đầu mới có lạc thọ, khổ thọ, có vui và có buồn, cái này gọi là cái biết, mà cái biết chưa có phân biệt.

Khi mà dây thần kinh này, cảm xúc lạc thọ mới đưa lên óc, mới có sự phân biệt. Thì cảm thọ này chúng ta kêu chữ Hán đó là kiến, còn cái biết của cái óc là tri. Thành ra cuộc sống của chúng ta còn có 2 cái thôi: tri - kiến tức là thấy và biết. Mà nếu tri-kiến theo cái xao động là tri-kiên của phàm phù của đau khổ. Và ngược lại nếu nhận được cái đứng lặng là tri-kiến của bậc Thánh nhân, tri-kiến của bậc giải thoát. Thì tất cả cũng vẫn thấy-biết mà thôi. Thấy biết hay là nghe biết, hay là ngửi biết, hay nếm biết, hay thân xúc chạm mà biết. Thì cái thấy là cảm giác, biết là tư tưởng, chỉ còn cảm giác và tư tưởng thôi.

2 ông này là 2 ông chánh của luân hồi sinh tử khổ. Mà cảm giác là ông Bát Giới đấy, còn cái tư tưởng phân biệt được tức là ông Tề Thiên, 2 ông này đóng vai trò chánh trong đi thỉnh kinh. Nghĩa là đi trên vấn đề giải thoát, giải thoát hoặc luân hồi sanh tử khổ hay không là do ông cảm giác và ông tư tưởng tức là Tề Thiên và ông Bát Giới. Mỗi người chúng ta chính là 5 thầy trò đi thỉnh kinh đó, cái xác thân là con ngựa. Còn cảm giác của chúng ta là cái biết mà chưa phân biết đó chính là anh Bát Giới mê cảm giác mà không phận biệt gì hết. Còn cái phân biệt rõ ràng nhất là anh Tề Thiên, anh này nhướng con mắt lên tròng đen hóa thành vàng là anh biết cái nào giả, cái nào thiệt hết, còn nếu anh không định lại là anh cũng chưa biết, thành ra muốn biết ma quỷ anh phải nhướng cặp mày anh ra lòi tròng vàng ra anh nhìn anh biết cái nào là Phật thiệt, cái nào là Phật giả, cái nào là ma, cái nào là Phật. Khi nào ông định lại, ông phân biệt được là ông Tề Thiên này, là thức thứ 6. Còn cái anh mạt-na cứ ôm cái A-lại-da, mạt-na tức là Sa Tăng luôn ôm lấy Tam Tạng. Tam Tạng tức là A-lại-da, A-lại-da là chủ của tất cả, thầy của tất cả vì nó là kho chứa tất cả kinh nghiệm, kiến thức, ký ức, tội phước của chúng ta.

Thì tôi nói chỗ đó mấy ông mấy bà coi lại bài này, sắp vậy chứ không phải luôn luôn theo đường lôi đó, chúng ta có thể đảo tới đảo lui nghĩa là chúng ta phải linh động sinh động trong cuộc sống. Nhưng mà nên nhớ cái này là cuộc sống của chúng ta, chúng ta học cái bánh vẽ rồi chúng ta nhìn vào cuộc sống tiếp xúc của chúng ta hàng ngày, chúng ta thấy rõ như vậy. Mà nếu thấy rõ chúng ta cải sửa thì chúng ta lọt theo cái thế của xao động. Mà thấy rõ cái diễn biến nó mà đứng lặng hoàn toàn, đừng cải sửa, đừng bép xép, chỉ nhìn nó thôi, đừng phê phán, đừng chỉ trích, đừng cải sửa gì hết. Giống như mấy ông bà đi coi tuồng cải lương vậy đó, mà phải nhớ mình luôn luôn là người coi tuồng chứ đừng là người đóng tuồng, nếu chỗ bi ai, thắm thiết, đau khổ quá mà mình khóc tức là mình không còn là người coi tuồng nữa mà mình đã là người trong tuồng rồi, còn vui quá ngồi ở dưới mình cười theo cũng mất người coi tuồng rồi tuông trở nên người đóng tuông, chúng ta ưa như vậy.

Bây giờ mấy ông bà đi coi hát, chỗ nào buôn quá, khô quá mấy ông bà ngồi khóc, khi nào có ai vỗ vai nói cái tuồng hát nhen mình mới tỉnh lại. Thành ra mình phải luôn luôn là người coi tuồng, tức là luôn luôn phải đứng lặng, phải nhìn mọi sự vật y như mọi sự vật không tham gia vào đó, không được phê phán, không được cải sửa, không được ghét bỏ, không được thích ưa trong đó, mà chỉ nhìn mọi sự vật, thấy mọi sự vật như là mọi sự vật thì Đạo Phật chỉ có thể thôi.

Rất giản dị nhưng mà rất khó khăn, bởi chúng ta quen sống cái phức tạp, chúng ta không chịu sống với cái giản dị. Giản dị tức là không cần 1 pháp môn nào, không cần một ông thầy nào, không cần cải sửa gì hết, chỉ lặng lẽ nhìn mọi sự vật y như là mọi sự vật. Thành ra trong này mới nói là "như thị", thấy vậy là như vậy thôi, đừng hỏi tại sao, đừng phê phán, đừng chỉ trích, nếu xen vào một cái phê phán, cái cải sửa, cái chỉ trích rồi thì chúng ta tiếp tục qua xao động, tiếp tục luân hồi mãi. Cái đứng lặng hoàn toàn, mà cái đứng lặng này rất là khó. Đó là cái thứ nhất, như vậy là xong bài giảng câu hỏi thứ nhất của tôi rồi đó.

Bây giờ chúng ta qua câu hỏi số 2. Thì cũng còn 15 phút thì chúng ta bắt đầu trả 1, 2 người. Nếu có hỏi gì thì còn 15' chúng ta hỏi. Mô Phật.

Tôi thấy 2 người trả rất sáng tỏ đấy, tôi mong rằng tất cả đều cố gắng làm, nếu ai làm không được thì cuối cùng cũng có bài tóm, thì tất cả đều phải trả thôi, nhưng mà trả bằng cách tự lực của mình, tự làm lấy rồi đọc hoặc lấy bài của người khác mình sửa lại miễn có chủng tử trong A-lại-da thôi, còn cầm đọc như vầy là có run đó nhưng có sức định đấy, nếu tạp niệm thì đọc tùm lum hết. Nhưng nên nhớ đọc thì phải đọc tới đọc lui nhiều lần đấy, đọc mà trật tức là không có chuẩn bị không có tha thiết gì hết. Nói tóm lại 2 người trả hồi nãy trả rất hay.

Tôi tóm lại đại ý để chư phật tử về làm. Nói "Quán như thế nào để thấy tất cả các pháp tức là 36 pháp là không có Ta, vô ngã đầy". Đây có 2 cách quán, trước giờ chúng ta giảng đấy.

Một cách quán của 4 đường thiện chống lại 4 đường ác.

- 4 đường ác thấy tất cả các pháp là có mà thật, là bất biến, là trường tồn, là vĩnh cửu đó là của 4 đường ác, thành ra khi mà thấy đồ vật mất thì khóc, cha mẹ mất thì đập đầu, đập cổ khóc.

- Còn 4 đường thiện quán các pháp là vô ngã theo đường lối duyên hợp. Tức là thí dụ mình thấy xe Honda do tay cầm, do bánh này kia ráp lại mới thành, mà nếu mà rời ra khi xe Honda bị tai nạn, xe hơi nó đụng rã ra hết thì xe Honda không còn, thì mình biết là nó do nhiều duyên, do tay câm, do bánh, do sườn, do yên tất cả những cái đó ráp lại mới thành, thì tất cả những sự vật không phải chỉ có honda mà tất cả những sự vật, tất cả những con người chúng ta cũng do mắt, tai, mũi, lưỡi, tim, gan, tỳ, phế, thận,... nếu móc cái này rời ra hết thì đó gọi là diệt, còn khi ráp lại thì gọi là sanh. Thì cái quán này không phải là sai nhưng mà chưa đúng chân lý, chưa đúng sự thật 100%, nhưng mà phải quán cái đó để chúng ta đi đến sự thật.

Sự thật cuối cùng là các pháp không có hình tướng, cái này cái độc đáo, cái này gọi là Bát nhã tức là không phải dùng tư tưởng mà phân tích như hồi nãy nữa. Cái nãy dễ thôi, nếu mình học đây chư phật tử phân tích có pháp môn, có bài bản có cách thức đê phân tích, còn cái kia là không có đê bài bản, cái đó là cái đứng lặng, Bát nhã.

Tôi nói hồi nãy dùng trí tuệ trực giác để đi thẳng vào sự vật thì quả Nhập lưu sẽ thấy chiếc honda đó chỉ là 1 cái khối điện tử đang hội tụ mà xuyên suốt, nên nhớ tôi dùng chữ xuyên suốt tức là nó không chướng ngại như chiếc honda nữa, như người ta có thể thấy honda chuyển biến mà không có người cưỡi honda và không có chiếc honda, nghĩa là có sự chuyển biến của người đi chứ không có con người đi, có sự đi thôi. Còn nếu nhìn kỹ qua Nhất vãng lai, Bất lai thì nó chập chờn, cái honda nó sẽ trở nên cái hào quang có lúc nó hội tụ, có lúc hào quang le lói, tới quả A-la-hán nữa nhìn thì nó là 1 vùng hào quang rực rỡ hơi mờ, tất cả cái đó gọi là chuyển biến sát-na thì phải cái nhìn bằng cái đứng lặng.

Mà cái đứng lặng Nhập lưu chưa đúng lắm, nhưng mà cũng là con đường trở về cái đúng đắn đấy. Tới cái Nhất vãng lai, cái Bất lai cũng hơi gần gần với cái đúng, tới A-la-hán mới hoàn toàn đúng, thì đây là chuyển biến sát-na, thì phải nhìn bằng Mặt trăng thật tức là Chơn như tịnh. Tôi đã nói hồi hôm qua hết rồi.

Bây giờ đã hết giờ rồi, tôi xin tạm ngưng vậy.

Nam mô A Di Đà Phật. Mô Phật.

Bài giảng

KINH SÁU SÁU

VỀ VÕ TRỤ QUAN & NHẬN SINH QUAN

Hôm nay chúng ta tiếp tục bài kinh Sáu Sáu. Thì tôi xin tóm trước 1 lần, sau đó 2 phật tử tóm và 2 phật tử trả lời câu hỏi số 1, rồi chúng ta bắt đầu câu hỏi số 2 cho đến hết giờ. Chư phật tử cầm bài kinh Sáu Sáu lên, chúng ta phải thuộc lòng hén, nếu không thuộc lòng bài thì chúng ta phải nắm cái đại ý của nó, vì đây là cái huệ mạng của chúng ta. Hay nói một cách dễ hiểu là cái đường luân hồi sinh tử của chúng ta nằm trong bài kinh này vậy. Bài kinh này là bài kinh chí thiết của chúng ta đấy. Bài kinh này gồm có tất cả là 6 phần. Kể như phần dẫn nhập tức là phần nhập đề và phần kết luận còn lại phần thân bài có 4 phần.

Thì thường thường chúng ta thấy phân nhập đề của kinh Phật thường thường 6 ân chứng kêu là lục chứng tức là nói: thứ nhất là thời gian. hai là không gian là chỗ Đức Phật thuyết, ba là ai thuyết pháp, bốn là thuyết cho cho ai nghe, cho Tỳ kheo nghe, hay vua quan hay chư thiên nghe hay là chư Bồ-tát, năm là thuyết đầu đề bài kinh gì. 6/ Là nội dung gì, đưa tới quả người trời hay tứ Thánh hay Bồ-tát hoặc là đưa vào cảnh giới Như Lai.

Phần nhập đề. Thì ở đây, thời gian nói chung là một thuở nọ tức là không nói sáng, trưa, chiều, tối mà chỉ nói một thuở nọ. - 2/ Không gian là tại thành Xá Vệ, rừng của ông Thái tử Kỳ Đà, tịnh xá của ông Cấp Cô Độc. - 3/ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giảng tức là Đức Thế Tôn mà chúng ta tôn xưng đấy. - 4/ Giảng cho các vị Tỳ kheo nghe, hồi đó có lẽ là 1250 vị. - 5/ Giảng bài kinh Sáu Sáu tức là 6 lần 6 là 36 pháp trong vũ trụ. - 6/ Bài Kinh Sáu Sáu có nội dung giải thoát, có nghĩa, có văn, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện; tức là lúc đầu cũng đưa tới giải thoát, phần thân bài giữa cũng đưa tới giải thoát, cuối cùng phần kết luận cũng đưa tới giải thoát. Sơ thiện, trung thiện và hậu thiện, phạm hạnh hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh; đưa tới phạm hạnh tức là trong sạch, đưa đến phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh tức là chấm dứt luân hồi sinh tử khổ. Đó là đại ý nhập đề của bài kinh.

Phần thân đề gồm có 4 phần tất cả. Phần này trình bày rất là sáng tỏ và rõ ràng. Thứ nhất trình bày về 36 pháp tức là toàn thể thân-tâm-hoàn cảnh của chúng ta hay nói cách khác là chánh báo và y báo hay nói cách khác nữa là nhân sinh quan và vũ trụ quan. Tức là chúng ta luân hồi sanh tử hay là chúng ta giải thoát cũng đều do mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-ý và đối tượng của mắt-tai-mũi-lưỡi-thân-ý trong này trình bày rõ. Và chúng ta đi tới cái cảm thọ và tư tưởng.

Chữ Hán cái cảm thọ thường thường kêu là cái kiến, còn cái tưởng kêu là cái tri. Trong cuộc sống chúng ta chỉ có tri-kiến mà thôi.

- Và do cái tri-kiến là cái nhận thức như thế nào thì chúng ta thành 4 đường ác đạo.

- Và cái tri-kiến nhận thức như thế nào thì chúng ta thành 4 đường thiện đạo. 4 đường thiện đạo là cái hạnh phúc đối với 4 đường ác đạo.

- Và do cái tri-kiến nhận thức như thế nào mà chúng ta giải thoát tức là chúng ta vượt khỏi 4 đường thiện và 4 đường ác đi vào cảnh giới Niết bàn tịch tịnh của chư A-la-hán.

- Và do cái nhận thức tri-kiến như thế nào mà chúng ta tự tại trong 4 đường ác, 4 đường thiện, 4 tiếu Thánh để tùy thuận giáo hóa chúng sanh đưa lên tất cả đều được giải thoát rốt ráo, đó là Đạo Phật.

Đạo Phật chỉ có bấy nhiều thôi. Đó là cái nhận thức, trình bày hết 36 pháp đó bao gồm tất cả vật lý, sinh lý, tâm lý. Thì ở đây chúng ta thấy chia ra 6 căn -6 trần -6 thức - 6 xúc -6 thọ -6 ái. Ở đây chúng ta kể theo chiều dọc và chiều ngang.

Chiều dọc có:

- 6 căn là mắt - tai - mũi - lưỡi - thân - ý căn gọi là 6 nội xứ (xứ là cái chỗ, nội là bên trong)

- Còn đối tượng của nó kêu là sắc-thinh-hương-vị-xúc-pháp

- Thì phát hiện ra 6 thức là nhãn - nhĩ - tỷ - thiệt - thân - ý thức.

- Do cái điểm gặp gỡ của mắt-sắc trần-nhãn thức tức là 6 nội xứ-6 ngoại xứ-6 thức thân phát hiện ra nhãn - nhĩ - tỷ - thiệt - thân - ý xúc kêu là 6 xúc thân.

- Do xúc này mới phát hiện ra 6 thọ đó là nhãn - nhĩ - tỷ - thiệt - thân - ý kêu là 6 thọ thân.

- Do thọ cho nên mới có cái ái nhiễm là có sự phân biệt mà chấp trước, thì cũng có nhãn - nhĩ - tỷ - thiệt - thân - ý ái kêu là 6 ái thân.

Kể theo chiều ngang thì do duyên con mắt, do duyên sắc trần phát hiện ra nhãn thức, điểm gặp gỡ của 3 pháp là xúc, do duyên xúc là thọ, do duyên thọ là ái. Và taimũi-lưỡi-thân-ý căn cũng vậy.

Thì 6 lần 6 là 36 pháp là tất cả chánh báo và y báo của chúng ta, là thân - tâm - hoàn cảnh chung quanh của chúng ta.

Thứ hai: Trình bày 36 pháp tức là toàn thể vũ trụ đó, thân - tâm - hoàn cảnh, chánh báo và y báo đó đều không có một cái "Ta" cố định.

Người đời thường chấp một cái gì cố định, bất biến, trường tồn, vĩnh cửu, nhưng mà ở đây Đức Phật bác hết, tất cả mọi hiện tượng giới, vật lý, sinh lý, tâm lý, tất cả chánh báo và y báo không có cái nào trường tồn, không có cái nào vĩnh viễn, không có cái nào bền chắc hết, tất cả đều là vô ngã.

Vì sao? Vì chúng ta thấy sự sanh và diệt của 36 pháp. Cái này hơi sâu đấy. Sanh diệt có 2 thứ: Sanh diệt chu kỳ và Sanh diệt sát-na. Chúng ta để ý. Sanh diệt chu kỳ thì chúng ta có thể dùng tư tưởng để mà thấy nó, để mà phân tích, để mà tổng hợp nó, cái đó là cái sanh diệt của cái thế của tư tưởng thôi. Nhưng mà nó nương vào cái nền tảng để mà nó chụp mũ, mà cái nền tảng đó là cái sanh diệt từng sát-na.

Thì cái đó chúng ta phải dùng con mắt trí tuệ để thấy nó, phải qua một sự tu tập kiên nhẫn, một sự tu tập khắc khoải và cố gắng liên tục thì may ra chúng ta mới có cái thức trong sáng mới nhận lại được nó.

Thì chúng ta thấy sự sanh diệt như vậy rồi thì chúng ta nói là 36 pháp này không có một cái "Tự ngã". Nếu nói có "Tự ngã" thì cái Chơn ngã Niết bàn sanh diệt, thì cái Niết bàn không bao giờ sanh diệt, do đó chúng ta thấy không hợp lý.

Đó là cách trả lời ngăn ngủi, ngấm ngầm trong 2 chữ "sanh - diệt" này. Thành ra trong kinh thì nói rất là đơn giản, mà chúng ta giải thích làm sao cho nó rõ ràng 2 chữ "sanh - diệt" thì chúng ta mới biết cách tu tập nó.

Thứ ba Sự tập khởi và đoạn diệt thân kiến. Kiến là cái nhìn, cái nhận thức, cái hiểu biết về xác thân.

Thường thường tất cả chúng ta, ngoại đạo và những con người có cái suy nghĩ: Xác thân này từ đâu đến? Xác thân này có hay không có, thật hay không thật? Xác thân này do ai cấu tạo thành? Thì chúng ta thấy đó là một vấn đề khắc khoải, một vấn đề thao thức, một vấn đề tha thiết tìm hiểu về con người của chúng ta. Mà con người chúng ta liên can tới cả vũ trụ, vậy cái nền tảng, cái viên gạch đầu tiên tạo nên chúng ta, tạo nên vũ trụ do ở đâu mà có. Đó là cái khắc khoải ngàn năm, trước Đức Phật cho đến bây giờ và mãi mãi về sau. Nếu chúng ta không trả lời được câu hỏi này thì chúng ta lang thang mãi trên con đường luân hồi sanh tử khổ. Thành ra dầu muốn dầu không một lần chúng ta phải trả lời cho được, cho nó rõ ràng. Mặc dầu cho nó rõ ràng cũng chưa nữa, cái đó mới là cái bánh vẽ thôi, mà chúng ta phải thực hành để chấm dứt luân hồi sanh tử khổ, để chúng ta muốn sanh vào cõi nào thì sanh, hay là chúng ta tự tại, tùy thuận trong tất cả sanh tử mà chúng ta không hề dính mắc vào đó thì chúng ta phải hiểu rõ cái bánh vẽ này. Đó là cái khó khăn thứ nhất. Và cái khó khăn trăm vạn ngàn lần nữa là thực hành được cái bánh vẽ đúng như cái hiểu biết của chúng ta. Thì ở đây Đạo Phật chỉ con đường đó.

Con đường chỉ của Đức Phật do tôi trùng tuyên lại, còn con đường thực hành thì cá nhân chúng ta phải đi. Đó là cái độc đáo của Đạo Phật. Thì ở đây Đức Phật bác hết, không có cái gì bất biến, trường tồn, vĩnh cửu, tất cả đều phải thay đổi, tất cả đều phải sinh diệt, chỉ có cái Chân ngã, cái Niết bàn là bất sanh bất diệt thôi. Mà cái Niết bàn là cái một, đó là nến tảng của tất cả. Còn tất cả những cái gì chúng ta thấy được về vật lý, sinh lý, tâm lý đều phải chịu cái sự sanh diệt, thay đồi. Đó là cái đầu tiên chúng ta phải hiểu.

Kê đó là chúng ta phải thấy cái xác thân này "không phải là Tôi, không phải của Tôi, không phải tự ngã của Tôi". 3 mệnh đê này bác hết 62 ngoại đạo hôi thời Đức Phật, và đến bây giờ vẫn còn giá trị vĩnh viễn. Bây giờ chúng ta thấy tất cả ngoại đạo, cho đến chúng ta là người con của Phật chúng ta cũng chả hiểu gì hết, chúng ta cũng vẫn thấy là "có Ta, có của Ta, có tự ngã của Ta". 3 cái mệnh đề này chúng ta phải tìm hiểu sâu xa. Nói thì nói như vậy nhưng mà phải định nghĩa cho rõ, cho thí dụ về "Ta, của Ta, tự ngã của Ta" thì chúng ta thấy cả một vấn đề khó khăn. Lần lượt, chúng ta sẽ giải thích, chúng ta sẽ giảng rõ về vấn đề đó. Cái "Ta, của Ta" thì tương đối dễ, còn cái "tự ngã của Ta" thì là cái nhức nhối đối với chúng ta. Thì tôi để cho chư phật tử về suy nghĩ trước.

Thứ tư: Sự tập khởi và sự đoạn diệt tham-sân-si.

Nội cái thân kiến, chúng ta có thể nói là chúng ta bước vào Thánh quả thứ nhất, thì chúng ta phải có một sự thao thức, một sự tìm kiêm, một cuộc cách mạng tận gốc rê của tất cả những cái hiểu biết, kinh nghiệm, kiên thức, ký ức có từ xưa tới giờ. Cách mạng tận gốc nó, tức là lật ngược hết cái nhìn sai lầm, đó là cái sự khó khăn nhất của chúng ta.

Mà muốn cách mạng được như vậy thì chúng ta phải có cái nhìn đặc biệt mà trong kinh kêu là cái nhìn Bát nhã, kêu nom na theo khoa học là cái nhìn trực giác. Cái nhìn trực giác là gì? Là cái nhìn đi thăng vào mà không qua cái trung gian của tư tưởng, của sự phân biệt. Chúng ta phải giải thích vấn đề đó.

Và khi chúng ta thấy cái đó rồi, thì chúng ta mới biết cái viên gạch đầu tiên mà tạo nên vũ trụ và con người của chúng ta là không có viên gạch nào hết, cái đó là cái độc đáo.

Và từ đó chúng ta mới tiếp tục dùng cái trí tuệ, cái trực giác này chúng ta chiếu phá cái cảm giác lạc thọ nếu chúng ta thích thú sẽ đưa đến cái tham, và cảm giác khổ thọ là không thích sẽ đưa đến sân, 2 cái này đi vào quả Thánh thứ 2 và thứ 3. Và cuối cùng chúng ta đi đến cảm giác không khổ không lạc, tức là do tư tưởng đè nén, tập trung mạnh, kỹ, lâu, sâu chúng ta sẽ không còn chìm đắm vào cảm giác lạc thọ, không chạy trốn khỏi khổ thọ nữa. Chúng ta sẽ đi đến cái chuyển biến của tư tưởng, cái mấu chốt, cái then chốt, cái diễn biến của tư tưởng, chiếu kiến nó thì chúng ta mới có thể đi tới quả Thánh cuối cùng là quả A-la-hán. Cái đó tôi giải thích sau. Phần kết luận. Ở đây có 2 phần. Sau khi nghe Đức Phật trình bày cái này rồi thì tất cả chư Tỳ kheo, những vị Thánh đa văn, đệ tử của Đức Phật, tức là cái đất đã dọn sạch cỏ rồi, khi người ta nghe người ta hiểu, không phải như mình đất đầy nhóc cỏ nghe cũng chả hiểu gì hết, thì chúng ta buộc lòng phải nghe nhiều lần. Tôi có năn nỉ cố gắng nghe, chớ mới đâu nghe cái này chới với ở nhà luôn không nghe nữa, nhưng có sô người nghe 7 lần, 8 lần, người nào thông minh lâm thì nghe 7-8 lần, còn hơi kém một chút thì mười mấy lần rồi cũng mà hiểu thôi. Rồi khi hiểu thì cảm thấy thích, không có con đường nào khác nữa.

Đa văn là gì? Văn là nghe, đa là nhiều, tức là nghe pháp nhiều lần, liên tục mãi mãi, nghe Đức Phật giảng nhiều lần, hồi xưa căn cơ người ta lanh lợi mà người ta còn nghe nhiều lần huông gì bây giờ chúng ta.

Thánh đệ tử là những vị đệ tử đã dọn sạch cỏ hết rồi, miếng đất đã phì nhiều rồi, bây giờ hột giống gieo xuống là nó mọc. Nghe Đức Phật thuyết 36 pháp này thì yểm ly, do yểm ly các Ngài biết rằng mình đã giải thoát, do giải thoát cho nên có trí tuệ khởi lên, biết mình phạm hạnh đã thành, việc làm đã làm xong, từ nay không còn trở lui cõi đời này nữa, tức là chấm dứt hẳn luân hồi sinh tử khổ. Thì lúc bấy giờ trong pháp hội có 1250 vị, lập tức có 60 vị đắc quả A-la-hán liên ngay lúc đó.

Tôi đã tóm xong bài kinh Sáu Sáu một cách đại lược, khúc chiết hơn để cho phật tử đọc vô cái đó nắm cái đại ý chứ không phải y nguyên như vậy, nắm toàn bài bài kinh nó đi từ đâu.

Bài kinh bắt đầu đi vô quả Thánh đầu tiên là Nhập lưu đó là câu hỏi số 3 tức là quán 36 pháp "không phải là Ta, không phải của Ta, không phải tự ngã của Ta". Đó là câu quán nhức đấu nhất.

Rồi từ đó chúng ta mới chiếu kiến tới cảm giác lạc thọ, khổ thọ.

Rồi cuối cùng chiếu kiến tới những cái khổng phải cảm giác hay là cảm giác rất là vi tế do tư tưởng đè nén mạnh mà dường như không còn vui không còn khổ nữa thì chúng ta mới có thể chấm dứt tam giới và đi vào Thánh quả.

Đó là ý nghĩa của bài kinh Sáu Sáu.

Phần của tôi là xong. Tới chư phật tử, 2 người trả bài kinh Sáu Sáu, 2 người trả câu hỏi số 1. Câu này có một số không làm được, những ai không làm được thì cầm bài mẫu đọc, có đọc thì chúng ta có huân tập vào trong A-lại-da, mà có huân tập thì có sẽ hiện hành. Nếu mình chạy không được thì mình đi, đi không được thì mình bò, bò không được thì mình lết, lết không được thì mình nhúc nhích. Có chủng tử thì có hiện hành thì phải đắc quả thôi.

Câu hỏi số 2 là câu hỏi hôm nay. Câu hỏi số 2 là" Quán như thế nào để thấy tất cả pháp tức 36 pháp là vô ngã". Ở đây là phần thứ 2 của thân bài, đó là" nếu nói 36 pháp là" Tự ngã" không hợp lý. Vì sự sanh và diệt của 36 pháp đã được thấy. Vậy" Tự ngã", Chơn ngã là Niết bàn sanh diệt, mà Niết bàn bất sanh bất diệt, do đó không hợp lý. Chúng ta thấy hôm trước tôi đã giảng Niết bàn, tôi có thí dụ Niết bàn, nhưng Niết bàn thì không thể thí dụ được, nhưng mà mình có thể tạm thí dụ" được ý thì phải quên lời".

Thì tôi thí dụ cho đất, đất không phải Niết bàn nhưng lấy thí dụ để mình biết được. Chúng ta lấy một khôi đất thật lớn tức là vô lượng vô biên nghĩa là không có thể lường được, khối đất thiệt là to lớn. Thì mình thí dụ khối đất là Niết bàn, thí dụ thôi chứ Niết bàn không thể thí dụ được, nhưng để mình hiểu na ná như thế nào là Niết bàn. Thì mình lấy khối đất năn lên mọi hình tướng, nán ra vật lý - sinh lý - tâm lý luôn. Đây tôi thí dụ nắn ra cái tô, cái chén, cái ly, cái dĩa, cái tịnh xá, nhà giảng, heo, bò, trâu, chó, năn ra quý ông, quý bà, năn ra tôi, năn ra pháp hội, tất cả đều được năn bằng đất. Chúng ta thấy rằng 36 pháp, Đức Phật kể hình tướng của chúng ta bây giờ đấy tức là cái tô, cái chén, cái dĩa, cái ly, cái tịnh xá, trâu, bò, heo, chó, chúng ta,... thì đó là 36 pháp vừa được kể ở trên. Chúng ta vừa kể hồi nãy đó là 6 nội xứ, 6 ngoại xứ, 6 thức thân, 6 xúc thân, 6 thọ thân, 6 ái thân là nói về tất cả hiện tượng mà chúng ta được nhìn thấy bằng mắt, tai, mũi, lưỡi, thân tức là vật lý, sinh lý, tâm lý đấy. Nhưng mà ở đây Đức Phật muốn nói phát hiện từ đất, nhưng mà đất thì là Niết bàn. Hôi nãy kê 36 pháp là kê hình tướng được năn lên từ đất chứ không phái là đát, còn đất thì không thể diễn tả được, nhưng mà nó là nền tảng để phát sinh ra 36 pháp đó, nếu không có đất thì không có gì hết, 36 pháp không có. Nhưng mà nên nhớ đất không phải là 36 pháp, nhưng mà nếu không có đất thì 36 pháp không thể nương vào đâu mà phát hiện được.

Thành ra ở đây các ngoại đạo thường thường không tìm thấy được cái đất, mà cứ chạy theo 36 pháp, có người cho đất là Niết bàn, có người cho nước là Niết bàn, có người cho lửa là Niết bàn, có người cho gió là Niết bàn. Cũng như thờ thần lửa thì lửa sinh ra vạn vật, chúng sanh và các pháp. Có chỗ thờ nước là bà thủy, có chỗ thờ hỏa là bà hỏa.

Thì chúng ta thấy Đức Phật bác hết tất cả hiện tượng giới để rồi đưa tới chỗ là viên gạch đầu tiên tạo ra vũ trụ là không có viên gạch. Đó là sự mê lầm, một sự mê ngủ, một sự vô minh đầu tiên thôi, mà người ta thường tưởng đất sinh ra 36 pháp đó, Niết bàn sinh ra 36 pháp.

Đức Phật nói không phải, Niết bàn không liên can gì tới 36 pháp. 36 pháp là do 1 sự mê sản, do một cái vô minh đầu tiên. Mà cái vô minh đầu tiên hôm trước tôi có giảng rồi, nó không có nguyên nhân.

Đặt câu hỏi vô minh đầu tiên từ đâu mà có là một câu hỏi sai, là câu hỏi của người đui hỏi về ánh sáng mặt trời. Thì câu hỏi người đui hỏi ánh sáng mặt trời thì câu hỏi này vô lý hóa, tức là đặt câu hỏi vậy là sai.

Thành ra không chấp nhận câu hỏi, vô lý hóa câu hỏi chớ không chấp nhận câu hỏi để trả lời câu hỏi. Chấp nhận câu hỏi là cái ngu. Mà tìm cách trả lời câu hỏi là sinh ra nhiều câu hỏi nữa thì không thể nào trả lời được hết. Bởi người đui mà hỏi về ánh sáng mặt trời thì mình rằng nó đúng, nhưng mà nếu suy nghĩ sâu sắc nữa thì câu hỏi nó sai. Người đui mà hỏi ánh sáng mặt trời thì câu hỏi này không đúng. Nếu chấp nhận câu hỏi này là cái ngu, mà tìm cách trả lời cho người đui hiểu rõ về ánh sáng mặt trời như thế nào là càng lấn quấn, càng sanh ra nhiều vấn đề bế tắc thêm.

Thành ra Đức Phật hay chỗ là Ngài bác hết tất cả các câu hỏi. Tất cả các pháp này không phải là nguyên nhân đầu tiên sinh ra vạn vật, chúng sanh và các pháp, mà cũng không phải là đất sinh ra, mà do một sự mê lâm, do cái vô minh của chúng sanh mà sinh ra.

Thành ra người ta mới có câu hỏi vô minh từ đâu mà có. Thì trong kinh, ban đầu Đức Phật cũng có trả lời, nhưng cuối cùng dí tới cùng rồi thì câu hỏi đó là câu hỏi vô lý, câu hỏi sai.

Thành ra người đui mà đi hỏi câu đó thì chúng ta không chấp nhận câu hỏi đó, hưng mà mới đâu không chấp nhận thì người đui sẽ năm vạ, người đui sẽ la trời Bởi Đức Phật nói: "Bất minh tắc vấn, bất tri tắc học" không sáng thì mình phải tìm hiểu cho sáng, mà không biết thì phải học hỏi cho biết. Bây giờ người đui không sáng mà cũng không biết nữa mà hỏi lại không cho thì Đức Phật mâu thuẫn. Nhưng những cái hỏi mà trả lời được là những vấn đề trong hiện tượng giới, còn vấn đề Bản thể không thể, không nên đặt câu hỏi.

Thành ra cuối cùng Ngài nói một cách rõ ràng nhất để trả lời cho người đui là trị bệnh con mắt đui, chứ không phải chấp nhận câu hỏi của người đui. Bởi chấp nhận câu hỏi người đui, người đui hỏi ánh sáng mặt trời giải thích thì có 1.000 cách giải thích thì bây giờ người đui nói hiểu rồi.

Nhưng mà sự thật là thấy ngay sự thật chứ sự thật không phải tưởng tượng, tưởng tượng không phải là tự thân của sự thật, mà tự thân sự thật là chúng ta phải thấy bằng con mắt sáng.

Thành ra khi trị hết bệnh con mắt người đui rồi thì câu hỏi bắt đầu sáng tỏ thì người đui không còn hỏi câu hỏi đó nữa. Thành ra câu hỏi ánh sáng mặt trời như thế nào đối với người đui, chỉ có người đui mới hỏi câu hỏi đó thôi, còn người có con mắt sáng là không bao giờ hỏi câu hỏi đó.

Thành ra chấp nhận câu hỏi đó, trả lời câu hỏi đó là một cái ngu, thì chỉ có cách là trị bệnh cho người đui, tức là tu tập, trị làm sao cho người ta có trí tuệ, có chính kiến, có con mắt sáng, đó là vấn đề chính chứ không phải vấn đề là chấp nhận câu hỏi của người đui.

Thì ý Đức Phật muốn nói chúng ta bây giờ đang đui. Tôi đang đui mà quý ông quý bà cũng đang đui, mà tìm câu hỏi tại sao mà mình lang thang luân hồi sinh tử như thế này.

Cái viên gạch đầu tiên tạo nên vũ trụ, tạo nên mình từ đâu mà có? Tại sao mình lần quân mình luân hồi sanh tử khổ như thế này mà Đức Phật nói tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, ai cũng có Phật tánh, ai cũng là trí tuệ, ai cũng sáng suốt hết. Nhưng mà tại sao mình bây giờ lại đau khổ, lại ngu si như thế này, còn phải tu tập để cho sáng suốt.

Nếu tu tập để cho sáng suốt cũng như Đức Phật rồi một thời gianrồi mình cũng bị vô minh mình trở lại đui nữa. Như vậy tu đế làm cái gì?

Do 1 niệm bất giác, 1 niệm vô minh thì chúng ta mới đau khổ, bây giờ tu tập hết đau khổ, chừng nào mình vô minh 1 cái nữa, mình bất giác 1 cái nữa, luân hồi nữa thì tu ích lợi gì.

Thành ra cái này là một cái hóc búa, một cái gay go, một cái khổ sở nhất mà đòi hỏi chúng ta phải nghiền ngẫm, chúng ta phải chiêm nghiệm, chớ không thể trả lời suông được mà phải qua cái suy tư của chúng ta về thiền định.

Thì cái câu hỏi này chúng ta thấy Đức Phật trả lời rất sáng tỏ. Nhưng mà sáng tỏ đối với Đức Phật, còn đối chúng ta thì chúng ta hơi ấm ức. Ấm ức vì Đức Phật nói rất rành, nhưng mình chưa chứng đắc mình thấy như có một cái gì nghẹn ngào, có một cái gì ăn hiếp mình trong đó, tôi nói tiếng ăn hiếp đúng hơn, bởi vì con mắt Ngài sáng thì Ngài nói nó phải, còn con mắt mình vẫn còn đui. Mà câu hỏi của người đui, mình là người đui mình hỏi mà Ngài không chịu trả lời. Ngài nói con đi trị bệnh mắt thôi, chứ câu hỏi con là câu hỏi ngu si.

Thì bây giờ mình đã là đui rồi, mình muốn thấy ánh sáng mặt trời, thì mình mới đi tìm hiểu sự thật, chớ Ngài nói đi trị bệnh đi, trị bệnh rồi thì câu hỏi sẽ được trả lời. Trả lời bằng cách không trả lời gì hết, trả lời là bằng cách thấy rõ, thì cái thấy rõ Đạo Phật kêu là trí tuệ.

Thành ra bây giờ chúng ta thấy sự tu tập, cái này tôi thường nói Niết bàn không thể giải thích được, nhưng mà để cho mình thỏa mãn, có niềm tin thì mình phải tu tập để tìm hiểu, rồi cuối cùng khi cái tìm hiểu của mình, khi tìm hiểu bằng cái tư tưởng thì nó không đi tới giải thoát được, bởi hiện tượng giới mà tìm hiểu cải sửa hiện tượng giới thì vẫn là hiện tượng giới.

Chúng ta từ cái chén không vừa ý cái chén chúng ta có thể nắn thành cái tô, không vừa ý cái tô chúng ta có thể nắn thành con tép, mà con tép không vừa ý nắn thành con tôm, con tôm không vừa ý nắn thành con chó, con chó không vừa ý nắn thành con trâu, con trâu không vừa ý thì chúng ta nắn thành con khỉ, mà con khỉ không vừa ý nắn thành con người, mà con người xấu không vừa ý, không đẹp thì nắn thành cõi trời, thì chúng ta có thể cải sửa. Mà nắn hoài, nắn tới cõi trời dục giới, cõi trời sắc giới, cõi trời vô sắc thì vẫn là hiện tượng giới chứ không thể thấy được chất đất.

Chúng tạ làm gì làm, có thể cải sửa cách mấy, có đè nén, có thăng hoa cách mấy thì nó vẫn nằm trong thế giới hiện tượng thôi. Nhưng mà cái Niết bàn ở đâu? Thì chúng ta đặt Niết bàn ở đâu đó là câu hỏi ngu. Thì chúng ta ngừng lại đừng đặt câu hỏi nữa thì Niết bàn nằm ngay trong tất cả cái tô, cái chén, cái dĩa, cái ly, con chó, con trâu, con bò,... nằm ngay tất cả.

Thành ra đất không chấp nhận hình tướng nào hết, nếu mà nói cái tô là đất. Cái chén không phải là đất sao? Con trâu không phải là đất sao? Người ta không phải là đất sao? Thành ra đất nó không chấp nhận hình tướng nào hết, mà nếu có chấp nhận thì nó chấp nhận vô lượng hình tướng.

Thành ra trong kinh mới có câu "có thì có tự may may, mà không thì cả thế gian này cũng không". nếu nói không, thì Niết bàn không là gì hết, còn nếu nói có thì Niết bàn là tất cả chứ Niết bàn không chấp nhận riêng 1 hình tướng nào hết. Thì chúng ta thấy đất cũng vậy. Nếu chúng ta nói đất là cái tô, đất không phải là cái ly, đất không phải là cái dĩa, đất không phải là con trâu, đất không phải là con chó, con trâu sao? Đất không chấp nhận hình tướng nào hết, nhưng mà khi chấp nhận là chấp nhận hết. Cô đức có bài kệ như thế này, tôi đọc quý ông bà để ý, suy gẫm:

Thương kẻ đi tìm Phật.

Không biết Phật là tâm.

Tâm kia đâu phải tướng.

Tướng có vốn mê lầm.

Ngoài ta không có Phật.

Trong Phật lại không ta.

Chấp ngã nguồn sinh diệt Không ngã lấy chi hành.

Bằng vào ngã lia ngã.

- Thương kẻ đi tìm Phật: đi tìm Phật tức là tìm Phật tánh, tìm Niết bàn, cái chất đất đấy.

- Tâm kia đâu phải tướng: Tâm không phải là hiện tượng giới, không phải là tướng.

- Tướng có vốn mê lầm: hiện tượng giới có là vốn mình mê sảng, do 1 niệm bất giác.

- Ngoài Ta không có Phật: ngoài ta là ngoài xác thân này không có Phật nghĩa là không có đất, không có Phật tánh.

- Trong Phật lại không Ta: mà trong đất lại không có "Ta" đó là 1 cái ngược ngạo mà chúng ta phải biết. Nghĩa là ngoài cái chén, cái tô, cái dĩa, cái ly không có đất, nhưng mà trong đất thì không có chén, tô, dĩa, ly, không có chấp 1 cái hình tướng.

- Chấp ngã nguồn sinh diệt: là chấp cái thân này là Niết bàn, là Ta thì là cái nguồn sinh diệt.

- Không ngã lấy chi hành: nếu không có cái xác thân thì lấy gì nhận lại chất đất, cái xác thân không phải là đất, nhưng mà không xác thân lấy gì nhận lại chất đất, nhận Niết bàn, mà Niết bàn ngay trong xác thân này, nhưng mà xác thân không phải là Niết bàn. Trong thân thì có Niết bàn, mà trong Niết bàn không có xác thân, đó là 1 cái khó khăn nhất. Trong xác thân này lặng lẽ thì nhận lại, thấy có Niết bàn, có cái chất đất, có Niết bàn bất sanh bất diệt ngay trong xác thân này, nhưng mà Niết bàn không có xác thân, mà nếu có là có tất cả mọi xác thân.

- Bằng vào ngã lìa ngã: là nương vào cái ngã mà lìa ngã thì lý, sự mới thấy rành rành. Đó là bài thơ rất hay, chư phật tử chiêm nghiệm thì cũng giống ở đây. Thì ở đây Đức Phật sau khi trình bày 36 pháp rồi Ngài mới bác hết 36 pháp này không phải là Niết bàn, vì 36 pháp này sinh diệt.

Nhưng mà ở đây chúng ta thấy nó có 2 cái sinh diệt. Như là tôi nói cái đầu tiên là nước thì bất sanh bất diệt đây mới là chính Niết bàn, tức là chúng ta muốn nói là Mặt trăng thật đấy tức là Chân như tịnh thì bất sanh bất diệt, mà bất sanh bất diệt thì phi không gian phi thời gian. Nhưng mà khi nó chuyển hiện ra nó xuống cấp thì nó thành ra Mặt trăng thứ 1.

- Thì Mặt trăng thứ 1 chúng ta thấy nó bắt đầu sanh diệt, nhưng mà sanh diệt từng sát-na, chúng ta kêu là chuyển biến mà chuyển biến đứng lặng. Nhưng mà đã chuyển biến thì vọng rồi, nhưng mà chuyển biến còn một cách trung thực. Trung thực là mờ mờ nhưng chưa có hình có tướng gì hết, một trạng thái mờ mờ thôi.

Mặt trăng thật là một trạng thái rực rỡ sáng soi hôn nhiên, hoàn toàn sáng suốt rồi nó bắt đầu xuống cấp là Hư vô vi tê là hơi mờ mờ mà hôm trước tôi thí dụ mờ mờ nhân ảnh đấy, nhưng mà cũng chưa có hình gì hết.

- Rồi xuống Mặt trăng thứ 2 nữa bắt đầu chập chờn le lói dường như có hình dường như không.

- Tới cái thứ 3 hội tụ lại dường như có hinh. Nhưng mà nhớ trạng thái có hinh này mình nói có hình thôi, cái hình này là cái hình xuyên suốt.

Đó là cái thế giới của đứng lặng, thế giới này đối với Mặt trăng thật đối với Chơn tâm thì nó là vọng, nhưng mà qua cái xao động thì nó lại là chơn, thành ra trong Kinh Lăng Nghiêm nói nó không phải chơn mà cũng không phải vọng.

Thành ra chúng ta từ cái vọng chúng ta muốn trở về Mặt trăng thật thì chúng ta phải qua trung gian này. Thì cái trung gian này trong kinh thường thường kêu là Tịnh độ tức là cõi thanh tịnh trong sạch, nó chuyển biến nhưng mà nó vẫn còn trung thực. Nghĩa là chưa có tướng gì hết, có hình lờ mờ nhưng mà xuyên suốt, từ đây xao động mới có hình có tướng chướng ngại, chướng ngại là có ngã. Còn chưa có không gian thì chưa có ngã chỉ có thời gian tuyệt đối thôi, đó là pháp chấp.

Thành ra cái tu đầu tiên của chúng ta là phải phá bỏ 36 pháp này tức là tất cả hiện tượng giới mà chúng ta thấy là không phải Chân như sanh ra nó, mà do 1 niệm bất giác mà có.

Thành ra cái đầu tiên này, ở đây 36 pháp là sự sanh diệt. Thì ở đây tôi muốn trình bày 2 cái sanh diệt. Cái sanh diệt của chu kỳ chúng ta kêu là uế độ tức là của chúng ta, thì cái này dễ thôi, nói dễ nhưng mà nếu không học Phật pháp chúng ta cũng lâm đây. Chúng ta cho cái nhà giảng này cố định, bất biến, trường tồn, vĩnh cửu nó còn hoài, cái xác thân chúng ta cũng vậy, nó cố định, bất biến, trường tồn, vĩnh cửu thì cái đó Đức Phật bác, đó là sai lầm. Nhưng mà cái này dễ, nghe giảng rồi chúng ta nhận là đúng, bởi vì mình có tư tưởng, khi mình lấy tư tưởng phân tích tổng hợp thì mình thấy đúng.

Thí dụ cái nhà giảng này có là do ông thợ, do sắt, do chì, do xi măng, do phật tử, do các Sư,... do nhiều duyên hợp lại. Nếu không có phật tử hô trợ tiên bạc, không có các Sư đề nghị cất để giảng pháp, không có ông thợ hồ, không có sắt, không có xi măng,... làm sao có cái nhà này, do nhiều duyên hợp lại, khi các duyên rã ra thì cái nhà này không có.

Thí dụ đập lấy cây, cột, kèo, xi măng ra hết thì cái nhà này không có. Mà muốn đập do ý chí của mình. Cái đó kêu là duyên hợp.

Thì chúng ta thấy các pháp không có cái nào cố định, không có một cái nào mà thành hết, cái nào cũng do nhiều cái ráp lại, mà nhiều cái này rã ra thì không có. Thành ra Đức Phật bác cái đầu tiên là tất cả các pháp là do duyên sinh, không có cái pháp nào trường cữu mãi, do duyên sinh mà khi nó rã ra thì không còn nữa. Thi chúng ta thay cai Cái xác thân này do mắt, tai, mũi, lưỡi ráp lại. Rồi khi chặt mắt, tai, mũi, lưỡi, mỗ lấy cái gan đem ra rồi thì chúng ta chết, không còn nữa.

Thành ra duyên hợp thì có, duyên rã thì tan. Chúng ta thấy rõ như vậy, thành ra các pháp là không cố định, do nhiều cái ráp lại. Như vậy thì không có một cái ngã, không có một cái Ta cố định, không có một cái Ta bất biến.

Nhưng mà cái nhìn này chưa đúng. Đúng chớ không phải sai nhưng chưa có rốt ráo. Nhìn sâu vô nữa chúng ta thấy.

Thí dụ bây giờ cánh tay tôi đi, tôi chặt cánh tay đem ra thì còn lại cái xác thân là tôi. Cánh tay này của ai? Cũng của tôi. Chặt cái chân ra. Cái chân của ai? Cái chưn của tôi. Mà nếu cái chân này của tôi thì cái xác thân này là ai? Rồi cái tay chặt ra này, cái tay này là ai? Không lẽ cái tay là ông Sư Khang, cái chưn là ông Sư Khang còn cái mình này là ai? Thành ra chúng ta thấy không có cái nào là ông Sư Khang hết, do ráp nhiều cái mà thành.

Nhưng cái cánh tay chặt ra này nó cũng có nhiều duyên trong đó, nó có da, có máu, có thịt, có gân trong đó mới thành cánh tay này. Thành ra cánh tay này cũng duyên hợp nữa.

Thành ra chúng ta thấy đều là duyên hết, từ cái duyên nhiều tới cái duyên ít, cái gì cũng là duyên hết. Nhưng mà cái nhìn đó chưa rốt ráo, nếu mà nhìn sâu nữa là nhìn bằng con mắt trí tuệ, tức là chúng ta thấy là cái nhìn trực giác, tức là cái nhìn không có "căn" nữa.

Cũng như con mắt này tôi nhìn cái bình thủy thì phải có tròng đen là cái "căn" đôi với cái bình thủy bên ngoài, rồi cái bình thủy nằm trên dây thần kinh thị giác của tôi, dây thần kinh của tôi là "căn" kêu là tịnh sắc căn. Còn khi qua cái là nhìn trực giác thì không có căn, nghĩa là nhìn sự vật qua cái "thắng nghĩa căn", tức là qua cái nhận thức chớ không qua cái căn nữa.

Cái tròng đen này chúng ta nên nhớ nó không có thấy, nó làm cho sự vật lớn lên để cho cái cảm giác thấy. Cái cảm giác cũng không thấy, cảm giác chỉ là cái biết chưa phân biệt, thì cái biết này làm cho sự vật lớn lên để cho cái tư tưởng nó phân biệt. Thì cái đó chúng ta phải nhờ có căn, có trần, có thức.

Còn khi qua thắng nghĩa căn rồi thì cái căn trở thành cái nhận thức nó không cần làm cho lớn sự vật, mà nó và sự vật là "nhất như". Đó là vấn đề khó đấy. Tức là chúng ta không tới căn nữa mà chúng ta chỉ cần tới cái đứng lặng chính là căn. Chúng ta không còn xao động nữa mà chúng ta trở về với cái đứng lặng, chuyển biến mà đứng lặng. Thì chúng ta trở về Mặt trăng thứ 3 trước, rồi Mặt trăng thứ 2.

- Mặt trăng thứ 3 chuyên biển quá chậm thành ra nó bắt đầu hội tụ.

- Rồi khi nó chuyển biến nhanh nữa thì nó chập chờn, tức là nó sáng hơn hội tụ, lúc là hội tụ lúc là hào quang. Khi mà chuyển biến nhanh hơn nữa, độc đáo nữa thì nó chỉ là một vùng hào quang hơi mờ.

- Rồi cái hào quang sáng sủa hơn thì nó bất biến, bất biến đây dùng cho A-la-hán nhe.

- Dùng cho Nhự lai thì không dùng bất biến nhe. Cũng dùng bất biến nữa nhưng bất biến này là chuyển biến thần tốc cho nên bao trùm cả mọi chuyển biến đứng lặng và chuyển biến xao động. Bất biến có nghĩa là chuyển biến quá thần tốc. Chúng ta nói cao nó lộn xộn lắm, chúng ta nói tới A-la-hán thôi.

Thì chúng ta thấy tôi muốn nói ở đây là cái nhìn thứ 2, là cái nhìn sinh diệt từng sát-na. Cái nhìn này không còn nhìn bằng cái căn thô tháo nữa, tức là không dùng phù trần căn là cái tròng đen, không dùng tịnh sắc căn là dây thần kinh thị giác, không dùng tịnh sắc căn vi tê hơn đó là thần kinh óc, không cần căn nữa. Mà chính căn là cái nhận thức. Cái này là cái khó khăn của Duy thức mà chúng ta phải hiểu. Thành ra kêu là thắng nghĩa căn (thắng là vượt lên) là vượt lên hết tất cả cái nghĩa thô tháo đó là phù trần và tịnh sắc đó. Vượt lên trên hết tức là không cần căn nữa, mà căn đây là cái nhận thức, chớ không cần căn làm cho sự vật lớn lên để nó thấy, không cần. Tôi lấy thí dụ, thí dụ thôi nhé, thí dụ thì không phải là sự thật. Thí dụ người cận thị đó thì phải cần cái kiêng mới thấy cái bình thủy được, không có cái kiêng thì không thấy. Mà mấy ông bà nói cái kiếng thấy, thì mình cười nói cái kiếng gì mà thấy Sư. Cái kiếng làm sự vật lớn lên để người cận thị dùng con mắt để cho thấy.

Thì cõi uế độ chúng ta cũng vậy, con mắt tròng đen cũng như cái kiếng cận thị làm cho sự vật lớn lên.

Nhưng qua Bát nhã không cần kiếng nữa, không cần cái gì làm cho lớn mà đi thăng vào sự vật. Nghĩa là sao? Nghĩa là sự vật không có nữa, sự vật chỉ là vùng hào quang. Vùng hào quang để nhập vào vùng hào quang, kêu là đứng lặng đi vào đứng lặng, chiếu soi rồi trở về tự chiếu soi. Bởi vì nó là cái đứng lặng mà, đứng lặng cho nên không có chướng ngại.

Còn cái nhìn của chúng ta là cái nhìn xao động cho nên chiếu soi ra mà chiếu soi trở về không được, thành ra phải nhờ một cái căn ở giữa làm trung gian để mà sự vật lớn lên, để mà chúng ta thấy sự vật. Mà hễ xao động như vậy, sự vật bị méo mó. Méo mó cho nên tùy theo cái nghiệp mình, cái nhận thức ngu si của từng chúng sanh tạo ra cái hình tướng như cái nghiệp lực của chúng sanh đó mà chúng ta dùng cái chữ là "tương ưng". Tương ưng (tương là cùng) là cùng ăn chịu với nhau.

Cũng như tôi nói người thấy nước là nước, ngạ quỷ thấy nước là máu, trời thấy nước là lưu ly, nhà hóa học thấy nước là H2O,... cái đó là nhận thức tương ưng của từng loài chúng sanh. Mà cái nhận thức nào cũng sai hết, mà cái nhận thức nào cũng đúng hết, là đúng theo cái trình độ của chúng sanh đó. Nếu nói nước là sai, là không có. Nếu không có tại sao người ta thấy nước là uống được, tắm trong đó được. Còn nói nước là có tại sao nhà điện tử thấy nó là oxy là hydro, cõi trời thấy là lưu ly, con quỷ thấy là máu. Thành ra chỉ có là có đối với chúng sanh đó.

Thành ra tất cả cái nhìn của chúng sanh thấy nước là máu, nước là H2O, thấy nước là nước, nước là lưu ly,... đều sai hết. Sai đối với chân lý thật sự.. Thì nước là gì? Nước không là gì hết, nước không có hình tướng, nước chỉ là thức biến mà thôi. Thành ra chư phật tử phải hiểu chữ sanh diệt trong này. Phải hiểu 2 cái sanh diệt: sanh diệt của cõi Tịnh độ - sanh diệt của cõi Uế độ. Và cái Chơn tâm thì bất sanh bất diệt.

Bây giờ chúng ta đang ở cái sanh diệt của cõi Uế độ thì chúng ta phải tu tập qua cõi Tịnh độ, rồi chúng ta mới trở về cái Chân tâm bất sanh bất diệt, thì cái đó mới thật sự là Niết bàn. Nhưng mà nói như vậy chúng ta đừng có nghĩ là đi tìm cái Chân tâm ngoài cái sanh diệt chu kỳ, ngoài cái sanh diệt sát-na, ngoài cái cõi Uế độ có cái cõi Tịnh độ, đó là cái lầm rất lớn của ngoại đạo. Thì Sư mới nói cõi Uế độ là cái sanh diệt chu kỳ trở về cái sanh diệt sát-na, rồi từ đó mới trở về cái Niết bàn, vậy thì Niết bàn ở chỗ khác nữa. Thành ra cái đó là cái khó.

Thành ra tôi thường nói cái Niết bàn giống như là nước, cái sanh diệt từng sát-na như là dòng nước có nhiều hột nước liên tục nhau, còn cái sanh diệt chu kỳ giống như là sóng con chó, con trâu, con bò,... 3 cái là một thực thế thôi nhưng mà nhìn với 3 phương diện khác nhau.

Sóng con chó, con trâu, con bò phải nương vào dòng nước để mà phát hiện, tôi dũng chữ "để mà phát hiện" nhe. Chớ không phải dòng nước sanh ra sóng con chó, con trâu, con bò. Sóng con chó, con trâu, con bò do cảm giác và tư tưởng mình sanh ra, của từng chúng sanh, của từng loài chúng sanh sanh ra nó. Nhưng mà phải nương vào dòng nước để phát hiện ra sóng con chó, con trâu, con bò được. Thành ra muốn nhận dòng nước phải nhận ngay sóng con chó, con trâu, con bò, đừng chấp hình tướng thì chúng ta sẽ thấy dòng nước nằm ngay sóng con chó, con trâu, con bò.

Thành ra chúng ta nói sóng con chó, con trâu, con bò chúng ta có thể cải sửa sóng con chó thành sóng con trâu, sóng con trâu cải sửa thành con bò, sóng con bò cải sửa thành sóng người ta. Đó là pháp tu cải sửa.

Còn nếu muốn nhận lại thì ngay sóng con chó, con trâu, con bò nhận lại dòng nước nằm ngay trong đó, đó là nhận lại chớ không phải pháp tu cải sửa được, không phải pháp tu đối trị được, mà là một sự nhận lại. Mà nhận lại thì không có pháp môn, không có thời gian, không có không gian, nhận lập tức ngay bây giờ và tại đây, mà không nhận được thì thôi không có cách nào hết. Chỉ có cách làm cho thức trong sáng, nếu có thiện tri thức giúp đỡ, rồi mình có một sự thao thức, khắc khoải thì mình sẽ nhận lại được nó.

Mà nhận lại được cũng chưa phải là Niết bàn, nhưng mà cái đó là phương diện trở về Niết bàn, là cái sanh diệt sát-na, đây là qua cái trí tuệ Bát nhã chớ chưa tới Chân tâm, đây là Mặt trăng thứ 3, thứ 2 và thứ nhất. Bây giờ chúng ta không còn xét băng tư tưởng nữa, không cần cái căn thô thảo vật lý, sinh lý nữa, mà chính cái can là nhận thức, chính cái căn là cái hiểu biết, cái hiểu biết trực giác không qua cái trung gian của tư tưởng nữa. Tư tưởng phải nương vào căn thô tháo là vật lý và sinh lý. Còn Bát nhã không nương vào căn nào hết, chính Bát nhã là căn. Thành ra chúng ta phải hiểu chữ "căn" trong đó.

Thành ra Duy thức có một câu mà chúng ta điên đầu, mới đọc Duy thức là mình chết, là "Ngụ giả nan phân thức giữ căn", người ngu khó phân được như thế nào là thức, như thế nào là căn.

Thì mình tướng cái căn đây là vật lý, sinh lý, thì so với thức thì thức cao hơn căn nhiều quá. Thức là sự hiểu biết băng tư tưởng, băng cảm giác. Còn căn đây là vật lý, sinh lý. Nhưng mà trật, cái căn không phải là căn này. Khó phân biệt giữa thức và căn, khó phân biệt giữa cái nào là tư tưởng và cái nào là Bát nhã. Cái căn của Bát nhã là thắng nghĩa căn chớ không phải thức là tư tưởng nữa.

Thành ra chúng ta chết là ở chỗ đó, đọc Duy thức lơ mơ mà không có ai giảng là điên đâu trong đó. Tôi mấy chục năm điên đâu vì Duy thức, nhưng mà nhờ ngồi thiền, nhờ tôi cũng xuất gia theo Khất sĩ này, không nhà, không cửa, không vợ, không con, không tiên, không bạc,... Có cái rảnh rang chìm đắm trong cái yên lặng rồi mình coi những cái bánh vẽ, Duy thức rồi mình nghiền ngẫm mình sẽ thấy được, thì Vô Sư Trí là ông Thầy của mình sẽ chỉ cho mình. Thì ở đây tôi nói vậy đó thì chư phật tử nắm được. Đây có 2 cái sanh diệt: cái sanh diệt sát-na và cái sanh diệt chu kỳ. Nương vào sanh diệt chu kỳ tức là sóng con chó, con trâu, con bò chúng ta nhận lại sanh diệt sát-na. Nhận lại thì qua Bát nhã rồi đây. Rồi nương vào cái sanh diệt từng sát-na này chúng ta nhận lại cái Chân tâm. Tới đây là hết, cuộc luân hồi sanh tử của chúng ta tới đây là chấm dứt.

Chúng ta nên nhớ Mặt trăng thứ 3 mới quả Nhập lưu thôi, nó chiếu kiến được xác thân, cái thân kiến của chúng ta, nhưng mà cái thọ cảm là không chiếu kiến được. Bởi thọ cảm nó thuộc về chuyển biến chập chờn le lói thì cái Dung thông Mặt trăng thứ 3 này không thể chiếu kiến được, nghĩa là không thể thấy trực giác được nó. Bởi vì nó là cảm thọ mà, thì phải Mặt trăng thứ 2 là cái Hư minh le lói thì nó họp với cái chập chờn le lói của cảm giác. Còn cái xác thân thì nó không có chập chờn mà nó hội tụ rồi, nó là sắc uẩn, mà sắc uẩn thì phải có sự hội tụ. Thì hội tụ này Mặt trăng thứ 3 mới thấy được. Còn qua cái tư tưởng thì nó bất lạc bất khổ thọ, nó không còn là cảm giác nữa, nó là một trạng thái là dường như không hình không tướng. Nó do cái đè nén kỹ quá thành ra cái chập chờn giữa nó với cái Chân như là cái thật, thì lúc Chân như cái thật đó có lúc nó tạo ra cái sản phẩm nội chế, thành ra phải dùng tới Mặt trăng thứ 1 mới chiếu soi nó. Cái đó chúng ta qua câu hỏi sau.

Bây giờ chúng ta trả lời câu hỏi số 2. Thì chư phật tử trả lời làm sao cho suông. Sanh diệt, thì chúng ta thấy có 2 cái sanh diệt. Thì chúng ta thấy cái sanh diệt chu kỳ là tư tưởng phân biệt, do chúng ta học hỏi thì có thể ngay bây giờ chúng ta hiểu các pháp là duyên hợp, nếu không duyên không hợp nữa thì các pháp tan rã. Vậy các pháp không cố định, không tự ngã.

Nhưng cái lập luận này chưa vững, chúng ta còn phải đi sâu nữa là tất cả các pháp này không có, duyên cũng không có luôn.

Hay nói đúng ra duyên hợp chu kỳ không có nữa, mà tất cả chỉ là duyên sát-na, tức là thành - trụ - hoại - không cùng một lúc, nhân quả đồng thời, còn cái này là nhân quả khác thời.

Cái nhân quả khác thời thì có khoảng cách, mà có khoảng cách thì có không gian, mà có không gian thì có một cải ngã, cái giả ngã. Còn bây giờ vứt đi cải ngã nữa nhưng mà còn tất cả các pháp, còn sự chuyên biến. Khi nào trở về cái bất biến thì mới thật sự là chấm dứt luân hồi sanh tử khổ.

Tới đây phần của tôi là xong. Có ai làm bài xong thì trả. Trả tới hết giờ thôi. Trả được cái này thì chúng ta mới đi sâu vào câu số 3, số 4 được. Ai trả rồi thì bắt đầu chuẩn bị câu số 3 nhen.

Câu số 3 cũng hơi khó đấy, phải đi sâu à. Câu số 3 khó nhất là giải thích và cho thí dụ pháp quán "Không Ta, không của Ta, không tự ngã của Ta" để đoạn diệt thân kiến. Thì cái này "Không Ta, không của Ta" thì dễ, còn "không tự ngã của Ta" là khó đấy. Nhưng mà tôi đã giảng hết rồi, chịu khó nghiền ngẫm thì nó nằm trong mấy bài giảng của tôi, nhưng mà phải chịu khó nghiền ngẫm, suy gẫm, đắp qua đắp lại, râu ông nọ cắm cằm bà kia thì nó ra thôi. Hén.

Thì thôi còn 15' ai có hỏi thì hỏi, còn không có thì trả tiếp cho tới hết giờ, chúng ta chưa trả hết đâu mới có 6-7 người gì đó hà. Ai chưa làm thì tiếp tục làm hén, ai làm rồi thì chuẩn bị câu số 3. Trả lời xong tôi tóm lại, ai không làm được nữa thì chúng ta có cái bài mẫu, tôi thấy phật tử nào giảng được đó thì photo ra, dựa theo bài mẫu đó rồi sửa sửa lại rồi đọc. Đó là kết quả cuối cùng của chúng ta nghĩa là nhúc nhích đầy, cũng phải ráng nhúc nhích thôi. Còn câu số 1 có một số chưa nhúc nhích đó, thì ráng nhúc nhích, có cái bài mẫu rồi về coi tới coi lui. Nhớ coi tới coi lui nói cho gọn đó, còn nói mà lủng củng, lọng cọng thì chắc ở đó luôn đó, quá tệ rồi. Tôi tới nước đó là hết rồi. Ráng cho nó xuôi, nếu học thuộc càng hay, như hôi nảy cái cô gì đó học thuộc nhưng hơi run, run lần thứ nhất, lần thứ 2-3 nhân nút cũng không nín nữa, chừng nói quen rồi thì hăng say lắm.

Chư phật tử thấy khi hiểu pháp rồi mình thấy mình vui luôn 2-3 ngày, do đó tôi siêng nghiền ngẫm pháp là ở chỗ đó. Lúc ngồi nghiền ngẫm không ra nó bực bội, khó chịu lắm, nhưng mà khi nó ra rồi thì nó vui 2-3 ngày liên tiếp, người ta kêu là "pháp hỷ". Do cái đó mà mình mới sông được, mình mới chịu cực khô được. Cũng như ăn cơm vậy, ăn mình thấy ngon nó nát bây cái hậu ngọt ngọt nó cam cam mấy tiếng đồng hồ, thì cái pháp nó vui tới mấy ngày nếu mà tìm ra được cái gì đó. Thì "hết cơn bỉ cực tới hồi thới lai", chúng ta cố gắng vậy.

Phật tử trả bài.

Chỉ còn có 2'-3' nữa thôi, tôi rất tán thán chư phật tử, mỗi người trả lời một cách khác nhau nhưng mà cái ý cũng không sai. Nó hay là ở chỗ đó không ai bắt chước ai hết. Bởi tôi giảng quá rộng, hôm nay tôi giảng phương diện khác, ngày mai giảng phương diện khác, có người thích hợp với phương diện hôm nay mà không thích hợp phương diện hôm qua.

Tôi thấy ở đây trình bày mỗi người mỗi khác nhau nhưng cái ý không sai, trình bày sát-na sinh diệt và chu kỳ sinh diệt thì rất đúng. Tôi có yêu cầu rằng những người nào chưa làm thì mình nghe mình chú ý rồi mình làm, và làm theo cái hiểu biết của mình. Tôi thì giảng quá nhiều phương diện, quá rộng thì mình thích phương diện nào thì mình lấy phương diện đó cũng được miễn làm sao trình bày cho rõ giữa sinh diệt sát-na và sinh diệt chu kỳ để chúng ta nắm vững 2 cái đó.

Chu kỳ dễ giảng, dễ tu tập nữa. Còn cái sát-na khó giảng, tu tập lại càng khó hơn nữa. Nhưng mà mình cố gắng rồi, có thể mình qua được. Nhưng mà ở đây nên nhớ nhen. Tôi xin lập lại một lần nữa.

Cái quán thì tức nhiên là phải có định, có định thì mới qua quán được. Nhưng mà để ý nhen:

Cái quán thì đưa tới huệ, còn cái chỉ đưa tới định.

Chỉ mà liên tục thì kêu là định, quán mà liên tục thì kêu là huệ.

Nhưng ở thế chu kỳ tức là ở cái thế tư tưởng thì Định với Huệ là 2. Nhưng mà 2 cái nó liên hệ với nhau một cách chặt chế, nếu mà định kém thì huệ kém, mất định thì huệ cũng mất theo là không có luôn, mà huệ càng sáng tỏ chừng nào thì định lực càng mạnh mẽ chừng nấy.

Nhưng mà qua Bát nhã thì Định và Huệ không tách rời được nữa. Định là cái thể, huệ là cái diệu dụng. Định là cái thể của huệ, huệ là cái diệu dụng của định. Thành ra một thực tại mà có 2 mặt. Chúng ta nên nhớ khi qua Bát nhã mà hễ có định là có huệ luôn trong đó, khi có huệ là định dính liền luôn trong đó, không thể tách 2. Còn thế tư tưởng định - huệ là 2. Khi chúng ta đi vào sơ thiền tầm - sát thì cái định còn ở trong trạng thái nhất niệm và tạp niệm thì cái quán chưa có sâu sắc được. Khi qua nhị thiền "định sanh hỷ lạc" thì cái định đây mới mạnh mẽ, chúng ta quán sáng tỏ. Chúng ta thấy sơ thiền tầm - sát có thể vãng sanh có thể không vãng sanh tức là năm ăn năm thua, 50% đấy. Qua nhị thiền "định sanh hỷ lạc" thì cái nầy chúng ta có thể quán được. Qua tam thiền cái quán càng sâu nữa, mà quán càng sâu thì cái huệ, cái thức càng trong sáng.

Nhưng mà khi đi qua Bát nhã nhận lại Phật tánh rồi, qua Mặt trăng thứ 1 rồi thì cái Lặng lẽ của Mặt trăng thứ 1 là cái định, và khi trực nhận mọi hiện tượng giới, mọi vật lý, sinh lý, tâm lý trở về cái Bát nhã thì cái trực nhận này là cái huệ của A-la-hán. Khi trực nhận tất cả mọi sự sanh diệt trở về cái bất sanh bất diệt thì cái trở về này là cái huệ của A-la-hán. Còn cái bất sanh bất diệt là cái định của A-la-hán, 2 cái này không thể tách được. Không phải 1 mà cũng chăng phải 2. Tất cả hiện tượng giới tức là vật lý, sinh lý, tâm lý mà trực nhận trở về, thì trực nhận đó là cái huệ của A-la-hán. Trở về cái gì? Trở về cái cái bất sanh bất diệt, thì cái bất sanh bất diệt là cái định của A-la-hán. Thành ra cái huệ tức là cái diệu dụng của cái định hay nói cách khác cái huệ là tất cả mọi sự sanh diệt trực nhận trở về bất sanh bất diệt, thì chính cái bất sanh bất diệt là cái định của A-la-hán.

Còn từ cái bất sanh bất diệt mà dám ra tùy thuận với tất cả mọi vật lý, sinh lý, tâm lý thì đó là cái huệ của chư Bồ-tát và chư Như Lai.

Tất cả sự khác biệt chư phật tử nắm cái đó để rồi chúng ta có một sự tu tập đúng dan.

Tới đây là hết, thời giờ cũng hết. Thôi chúng ta nghỉ. Chư phật tử về làm bài hen. Nam mô A Di Đà Phật. Mô Phật.