Quy Nguyên Trực Chỉ

丞相鄭清之勸修淨土聞

kinh tiên, tỏ ra hớn hở tự đắc, cho rằng có thể đạt tới vị thần tiên. Sau gặp ngài Bồ-đề Lưu-chi,(1)thưa hỏi rằng: “Đạo Phật có thuật trường sanh chăng? Người tu có thể trừ bỏ sự già, chết được chăng?”

Ngài Bồ-đề Lưu-chi đáp rằng: “Sống hoài không chết là đạo Phật của ta.” Liền đưa cho bộ kinh Thập lục quán và nói rằng: “Ngươi nên tụng đọc kinh này, thì chẳng còn phải sanh trong ba cõi, chẳng còn đi vào sáu đường, những cuộc thăng trầm, họa phước, thành bại đều chẳng động tới mình, đời sống dài lâu không cùng. Cho nên, đó là thuật trường sanh của đạo ta vậy.”
Đàm Loan tin sâu lời dạy của thầy, bèn đốt kinh tiên mà chuyên tu kinh Thập lục quán, cả những khi thời tiết

———

(1) Ngài là cao tăng miền bắc Ấn Độ, tên Phạn ngữ là Bodhiruci, Hán dịch nghĩa là Đạo Hỷ, dịch âm là Bồ-đề Lưu-chi(菩提流支). Không rõ năm sanh, chỉ biết là ngài đến Trung Quốc vào năm 508 (niên hiệu Vĩnh Bình đời Tuyên Võ Đế, triều Bắc Ngụy) và dịch nhiều kinh điển sang Hán ngữ. Tài liệu cũ cho biết khoảng niên hiệu Thiên Bình (534 - 537) ngài vẫn còn sống, nhưng về sau ra sao và thị tịch năm nào không ai rõ. Theo Lịch Đại Tam Bảo Kỷ thì ngài đã dịch được 38 bộ kinh, gồm 127 quyển. Tuy nhiên, hiện trong Đại Tạng Kinh chỉ còn ghi lại được 29 bộ.

———

丞相鄭清之勸修淨土聞

人皆謂修淨土，不如禪教律。余獨謂禪教律法門，莫如修淨土。夫眞淨明妙，虛徹靈通，凡在智愚，皆具此性。根塵幻境，相與淪胥，生死輪迴，竆劫不斷。

Thừa Tướng Trịnh Thanh Chi Khuyến Tu Tịnh Độ Văn

thay đổi hay thân có tật bệnh cũng không biếng trễ. Vua Ngụy cảm vì chí cao thượng của ông, lại khen ông tự mình tu hành và giáo hóa cho đời, lưu truyền rất rộng, nên ban hiệu là Thần Loan.

Ngày kia, pháp sư bảo đệ tử rằng: “Mọi cảnh khổ địa ngục phải biết sợ, chín phẩm vị tịnh nghiệp(1) phải lo tu.” Rồi dạy đệ tử lớn tiếng niệm Phật A-di-đà. Ngài Thần Loan quay mặt về hướng tây, nhắm mắt, cúi đầu mà tịch. Lúc ấy, tăng chúng và cư sĩ đều nghe có tiếng nhạc vi diệu từ phương tây đến, giây lâu mới ngừng.
Theo đó mà xét thì pháp môn Tịnh độ rất là thẳng tắt. Như phép thần tiên, có được điều chi thì giấu kín mà chẳng truyền, bảo rằng tiết lộ thiên cơ có tội. Còn pháp môn nhà Phật thì chỉ e truyền ra chẳng được rộng, những muốn độ hết chúng sanh mới thôi. Đó là từ bi rộng lớn, chẳng dễ suy lường, chẳng phải đạo thần tiên có thể so sánh được.

———

(1)Tức là cửu phẩm vãng sanh, từ thượng phẩm thượng sanh cho đến hạ phẩm hạ sanh. Xem chú giải ở trang 84.

———

Thừa tướng Trịnh Thanh Chi khuyến tu Tịnh độ văn

Nhân giai vị tu Tịnh độ, bất như thiền giáo luật. Dư độc vị thiền giáo luật pháp môn, mạc như tu Tịnh độ. Phù chân tịnh minh diệu, hư triệt linh thông, phàm tại trí ngu, giai cụ thử tánh. Căn trần huyễn cảnh, tương dữ luân tư, sanh tử luân hồi, cùng kiếp bất đoạn.

故釋氏以禪教律，假設方便，使之從門而入，俱得超悟。唯阿彌陀佛獨出一門，曰修行淨土如單方治病，簡要直截。一念之專卽到彼岸。不問緇白皆可奉行。但知爲化愚俗，淺近之說，其實則成佛道捷徑之途。

今之學佛者，不過禪教律，究竟圓頓莫如禪，非上根利器神領意解者，則未免墮頑空之失。研究三乘莫如教，非得魚忘筌因指見月者，則未免鑽故紙之病。

護善遮惡莫如律，非身心清淨表裏一如者，則未免自纏縛之苦。

總而觀之。論其所入則禪教律，要其所歸則戒定慧。不由禪教律而得戒定慧者，其唯淨土之一門乎。

方念佛時，口誦心惟諸惡莫作，豈非戒。繫念淨境幻塵俱滅，豈非定。念實無念，心華湛然，豈非慧。

人能屏除萬慮，一意西方。則不施棒喝，而悟圓頓機。不閱大藏經，而得正法眼。不持四

Cố Thích thị dĩ thiền giáo luật, giả thiết phương tiện, sử chi tùng môn nhi nhập, câu đắc siêu ngộ. Duy A-di-đà Phật độc xuất nhất môn, viết tu hành Tịnh độ, như đơn phương trị bệnh, giản yếu trực tiệt. Nhất niệm chi chuyên, tức đáo bỉ ngạn. Bất vấn tri bạch, giai khả phụng hành. Đãn tri vi hóa ngu tục, thiển cận chi thuyết, kỳ thật tắc thành Phật đạo, tiệp kính chi đồ.

Kim chi học Phật giả, bất quá thiền giáo luật, cứu cánh viên đốn mạc như thiền, phi thượng căn lợi khí thần lãnh ý giải giả, tắc vị miễn đọa ngoan không chi thất. Nghiên cứu tam thừa mạc như giáo, phi đắc ngư vong thuyên nhân chỉ kiến nguyệt giả, tắc vị miễn toàn cố chỉ chi bệnh.
Hộ thiện giá ác mạc như luật, phi thân tâm thanh tịnh biểu lý nhất như giả, tắc vị miễn tự triền phược chi khổ.
Tổng nhi quan chi. Luận kỳ sở nhập tắc thiền giáo luật, yếu kỳ sở quy tắc giới định huệ. Bất do thiền giáo luật nhi đắc giới định huệ giả, kỳ duy Tịnh độ chi nhất môn hồ.
Phương niệm Phật thời, khẩu tụng tâm duy chư ác mạc tác, khởi phi giới? Hệ niệm tịnh cảnh huyễn trần câu diệt, khởi phi định? Niệm thật vô niệm, tâm hoa trạm nhiên, khởi phi huệ?
Nhân năng bình trừ vạn lự, nhất ý Tây phương. Tắc bất thi bổng hát, nhi ngộ viên đốn cơ. Bất duyệt Đại tạng kinh nhi đắc chánh pháp nhãn. Bất trì tứ oai nghi, nhi đắc đại

14. Thừa Tướng Trịnh Thanh Chi Khuyên Tu Tịnh Độ

威儀，而得大自在。不垢不淨，無縛無脫。當是時也，孰爲戒定慧。孰爲禪教律。

我心佛心一無差別，此修淨土之極致也。八功德水，金蓮華臺，又何必疑哉。淨土樞要之作，勤矣。

———

14. Thừa tướng Trịnh Thanh Chi khuyên tu Tịnh độ

Người ta đều bảo rằng tu Tịnh độ chẳng bằng thiền, giáo, luật. (1) Riêng tôi cho rằng các pháp môn thiền, giáo, luật chẳng bằng tu Tịnh độ.
Chân tánh sáng suốt mầu nhiệm, rổng rang thấu suốt, dù kẻ trí hay người ngu, không ai là không sẵn có đầy đủ. Chỉ do căn trần huyễn cảnh mà cùng nhau chìm đắm, sanh tử luân hồi, cùng kiếp chẳng dứt. Cho nên đạo Phật lấy thiền, giáo, luật mà tạm làm phương tiện, khiến cho người ta theo cửa mà vào, đều được siêu thoát, giác ngộ. Duy có đức Phật A-di-đà riêng mở một pháp môn. Ngài dạy rằng: “Tu hành Tịnh độ như phương thuốc trị bệnh, giản dị mà cốt yếu, thẳng thắn rõ ràng. Chỉ chuyên một niệm liền đạt giải thoát. Dù là xuất

———

(1) Thiền, giáo, luật: ba hướng tu trì, chuyên sâu về ba khía cạnh. Thiền là chuyên tu thiền định, giáo là chuyên nghiên tầm giáo điển, luật là chuyên trì giới luật. Do ba hướng tu trì mà thành ra các tông, phái khác nhau.

tự tại. Bất cấu bất tịnh, vô phược vô thoát. Đương thị thời dã, phục vi giới định huệ. Phục vi thiền giáo luật.

Ngã tâm Phật tâm nhất vô sai biệt, thử tu Tịnh độ chi cực trí giả. Bát công đức thủy, kim liên hoa đài, hựu hà tất nghi tai. Tịnh độ xu yếu chi tác, cần hỹ.

———

gia cũng đều có thể làm theo. Người ta chỉ cho rằng đây là giáo thuyết thiển cận để hóa độ những kẻ ngu tục, nhưng thật ra đây chính là con đường tắt nhanh chóng để thành tựu quả Phật.
Người học Phật ngày nay chẳng ngoài ba môn thiền, giáo, luật. Cứu cánh rốt ráo thì thiền là vượt trội, nhưng nếu không phải bậc thượng căn lợi khí, thần lãnh ý hội, thì chẳng khỏi sa vào chỗ chấp không. Nghiên cứu ba thừa thì giáo là vượt trội, nhưng nếu không phải đạt đến chỗ được ý quên lời thì chưa khỏi cái bệnh học suông trong đống giấy cũ! Ngăn ác khuyến thiện thì luật là vượt trội, nhưng nếu không phải bậc thân tâm trong sạch, trong ngoài như một, thì chưa khỏi cái khổ tự ràng buộc.
Nói chung thì cửa vào đạo là thiền, giáo, luật, mà chỗ nhắm đến là giới, định, huệ. Nếu không do thiền, giáo, luật mà đạt được giới, định, huệ thì chỉ duy có một pháp môn Tịnh độ mà thôi!

辯明六祖大師西方淨土說

Đang khi niệm Phật, ngoài miệng niệm, trong lòng nghĩ nhớ, các điều ác chẳng thể sanh khởi, chẳng phải là giới đó sao? Một lòng nghĩ đến cảnh thanh tịnh, các huyễn trần đều diệt mất, chẳng phải là định đó sao? Niệm mà thật là không niệm, hoa tâm sáng rõ, chẳng phải là huệ đó sao?

Như trừ bỏ được mọi suy tư lo lắng, một lòng hướng về Tịnh độ, thì chẳng dùng lối đánh hét cũng ngộ cơ viên đốn,(1)chẳng đọc qua ba tạng kinh điển cũng vẫn được mắt pháp chân chánh, chẳng giữ bốn oai nghi cũng được đại tự tại.(2)Khi ấy không còn cấu uế hay thanh tịnh, trói buộc

———

(1) Đánh và hét là hai phương tiện thường được các thiền sư dùng để khai ngộ cho người học khi đủ cơ duyên. Đây nói người tu Tịnh độ nếu được nhất tâm thì không dùng phép thiền cũng ngộ được thiền cơ.

(2) Bốn oai nghi: Tức là bốn việc đi, dứng, ngồi, nằm của người tu tập. Người tu thọ đủ giới luật mọi việc đi, đứng, nằm, ngồi đều theo đúng khuôn thước, tự nhiên tạo thành oai nghi tế hạnh. Đây nói phép tu Tịnh độ khi đã được nhất tâm thì dù không quan tâm đến giới luật mà oai nghi vẫn tự đầy đủ.

———

辯明六祖大師西方淨土說

禪者問曰。師言念佛定生西方，六祖言西方是自性，何用更求生。兩家之言，云何不一。
宗本曰。六祖之言以理奪事，終無事外之理。吾之所言以事顯理，終無理外之事。要知

Biện Minh Lục Tổ Đại Sư Tây Phương Tịnh Độ Thuyết

hay giải thoát, thì có gì là giới, định, huệ, có gì là thiền, giáo, luật?

Tâm mình và tâm Phật chẳng sai khác nhau, đó là chỗ tột cùng trong phép tu Tịnh độ. Có nước tám công đức,(1)có đài sen vàng, cần chi phải nghi ngờ nữa? Chỗ cốt yếu nhất trong pháp môn Tịnh độ là phải gắng sức mà thực hành.

———

(1)Bát công đức thủy: Nước có tám công đức, đó là: 1. Trừng tịnh: lắng gạn trong sạch 2. Thanh lãnh: trong trẻo mát lạnh 3. Cam mỹ: mùi vị ngon ngọt 4. Khinh nhuyễn: nhẹ nhàng mềm mại 5. Nhuận trạch: thấm nhuần tươi mát 6. An hòa: yên ổn hòa nhã 7. Trừ được đói khát và vô số khổ não 8. Trưởng dưỡng thân tứ đại, tăng trưởng các thiện căn

———

Biện minh Lục Tổ Đại sư Tây phương Tịnh độ thuyết

Thiền giả vấn viết: Sư ngôn niệm Phật định sanh Tây phương. Lục Tổ ngôn: Tây phương thị tự tánh, hà dụng cánh cầu sanh? Lưỡng gia chi ngôn, vân hà bất nhất?
Tông Bổn viết: Lục Tổ chi ngôn dĩ lý đoạt sự, chung vô sự ngoại chi lý. Ngô chi sở ngôn dĩ sự hiển lý, chung vô lý ngoại chi sự. Yếu tri tâm ngoại vô cảnh, cảnh toàn thị tâm.

心外無境，境全是心。心法徧周，事理平等。秖因人有利鈍遂成見有差殊。

果能到六祖地位，尙無佛可念，有何淨土可生。其或未然，聽吾究竟。

曰。願聞。

曰。六祖大師，乃是再來古佛。非今凡夫所能及也。六祖說法專談性理。要人放下諸緣，立地成佛。今人不解他義，只學他言，猶鸚鵡無異也。鸚鵡但能學得人語，不能行得人事。此所謂無異也。未到祖師田地，先談祖師語句，可笑其不揣己也。

問。六祖又言東方人造罪，念佛求生西方。西方人造罪，念佛求生何國。

答。六祖只說僧俗，喩於東西，何曾說無佛國。不見壇經云。在家能行，如東方人無罪。出家不修，如西方人有愆。今人不竆古教，強要狐言鳥語。

况以六祖開示教人，斷除妄想心，貪瞋心，疾妒心，愚癡心，煩惱心，諂誑心，邪僞心，懀愛心，散亂心，是非心，貢高心，能所心，染著

Tâm pháp biến châu, sự lý bình đẳng. Chỉ nhân nhân hữu lợi độn, toại thành kiến hữu sai thù.

Quả năng đáo Lục Tổ địa vị, thượng vô Phật khả niệm, hữu hà Tịnh độ khả sanh? Kỳ hoặc vị nhiên, thính ngô cứu cánh.
Viết: Nguyện văn.
Viết: Lục Tổ Đại sư, nãi thị tái lai cổ Phật, phi kim phàm phu sở năng cập dã. Lục Tổ thuyết pháp chuyên đàm tánh lý. Yếu nhân phóng hạ chư duyên, lập địa thành Phật. Kim nhân bất giải tha nghĩa, chỉ học tha ngôn, du anh vũ vô dị giả. Anh vũ đãn năng học đắc nhân ngữ, bất năng hành đắc nhân sự. Thử sở vị vô dị giả. Vị đáo Tổ sư điền địa, tiên đàm Tổ sư ngữ cú, khả tiếu kỳ bất suy kỷ giả.
Vấn: Lục Tổ hựu ngôn: Đông phương nhân tạo tội, niệm Phật cầu sanh Tây phương. Tây phương nhân tạo tội, niệm Phật cầu sanh hà quốc?
Đáp: Lục Tổ chỉ thuyết tăng tục, dụ ư đông tây, hà tằng thuyết vô Phật quốc? Bất kiến Đàn kinh vân: Tại gia năng hành, như Đông phương nhân vô tội. Xuất gia bất tu, như Tây phương nhân hữu khiên. Kim nhân bất cùng cổ giáo, cưỡng yếu hồ ngôn điểu ngữ.
Huống dĩ Lục tổ khai thị giáo nhân, đoạn trừ vọng tưởng tâm, tham sân tâm, tật đố tâm, ngu si tâm, phiền não tâm, siểm cuống tâm, tà ngụy tâm, tắng ái tâm, tán loạn tâm, thị phi tâm, cống cao tâm, năng sở tâm, nhiễm trước

心，人我心，取捨心，有無心，修證心。除卻此等之心，方許見性成佛。

問。君除得那一心乎。

再問。汝等神通妙用，差別見解，智慧道德，能如六祖大師否。若也，繊毫未到，不許說如此話。

若說此話，是爲魔說。斷佛種故。後來阿鼻地獄，决然放儞不過。

何則。若有初修行人信汝一向所說，阿彌陀佛不念得，西方淨土不生得，生死輪迴不出得，地獄苦楚不免得。自墮地獄猶且可，連累他人入地獄，其罪可勝乎。比於常人之罪，愈加一等，所以阿鼻有分也。

又不聞古德云。若人排謗淨土，不信往生者，當受拔舌之苦。

何以故。要知淨土法門，十方諸佛同口敷揚。天下禪宗一音演暢。如何後學，略不聽從。自毀正因，反行魔說。

tâm, nhân ngã tâm, thủ xả tâm, hữu vô tâm, tu chứng tâm. Trừ khước thử đẳng chi tâm, phương hứa kiến tánh thành Phật.

Vấn: Quân trừ đắc na nhất tâm hồ?
Tái vấn: Nhữ đẳng thần thông diệu dụng, sai biệt kiến giải, trí huệ đạo đức, năng như Lục Tổ Đại sư phủ? Nhược dã, tiêm hào vị đáo, bất hứa thuyết như thử thoại.
Nhược thuyết thử thoại, thị vi ma thuyết. Đoạn Phật chủng cố, hậu lai A-tỳ địa ngục, quyết nhiên phóng nhĩ bất quá.
Hà tắc? Nhược hữu sơ tu hành nhân, tín nhữ nhất hướng sở thuyết A-di-đà Phật bất niệm đắc, Tây phương Tịnh độ bất sanh đắc, sanh tử luân hồi bất xuất đắc, địa ngục khổ sở bất miễn đắc. Tự đọa địa ngục du thả khả, liên lụy tha nhân nhập địa ngục, kỳ tội khả thắng hồ.
Tỷ ư thường nhân chi tội, dũ gia nhất đẳng, sở dĩ A-tỳ hữu phần dã.
Hựu bất văn cổ đức vân, nhược nhân bài báng Tịnh độ, bất tín vãng sanh giả, đương thọ bạt thiệt chi khổ.
Hà dĩ cố? Yếu tri Tịnh độ pháp môn, thập phương chư Phật đồng khẩu phu dương. Thiên hạ thiền tông nhất âm diễn sướng. Như hà hậu học, lược bất thính tùng. Tự hủy chánh nhân, phản hành ma thuyết.

15. Biện Minh Thuyết Tây Phương Tịnh Độ Của Lục Tổ Đại Sư

旣不能自修，又障他人修。此入地獄如箭射，誠可愍也。汝當速急懺悔，一心念佛。他日蓮華化生，方知我今日之不虛言也。

於是禪者悚然惶怖，受教奉行。

———

15. Biện minh thuyết Tây phương Tịnh độ của Lục tổ đại sư

Có người tu thiền hỏi rằng: “Như thầy nói rằng niệm Phật chắc chắn sanh về Tây phương. Còn ngài Lục tổ dạy rằng: Tây phương là tự tánh của mình, chẳng cần cầu sanh về đó nữa. Lời nói của hai vị sao chẳng phù hợp nhau?”
Tông Bổn này đáp rằng: “Lời dạy của Lục tổ là dùng lý để quyết định sự, nhưng rốt ráo cũng không có lý nào ngoài sự. Còn lời của ta đây là dùng sự để làm rõ lý, nhưng rốt ráo cũng không có sự nào ngoài lý.
“Cần phải biết rằng, ngoài tâm không có cảnh, hết thảy cảnh đều là tâm. Tâm, pháp biến hóa khắp cùng; sự lý đều bình đẳng. Chỉ bởi có kẻ lợi căn, có người chậm trí, nên mới thành có chỗ thấy sai khác.
“Như thật đến được địa vị của Lục tổ thì không có Phật nào để niệm, làm gì có Tịnh độ để vãng sanh? Còn như chưa được như vậy, hãy lắng nghe chỗ cứu cánh của ta.”

Ký bất năng tự tu, hựu chướng tha nhân tu. Thử nhập địa ngục như tiễn xạ, thành khả mẫn dã. Nhữ đương tốc cấp sám hối, nhất tâm niệm Phật. Tha nhật liên hoa hóa sanh, phương tri ngã kim nhật chi bất hư ngôn dã.

Ư thị thiền giả, tủng nhiên hoàng bố, thọ giáo phụng hành.

———

Người ấy nói rằng: “Tôi xin được nghe.”
Tông Bổn nói: “Đại sư Lục tổ là Phật tái thế, chẳng phải kẻ phàm phu đời nay sánh kịp. Lục tổ thuyết pháp chuyên bàn về tánh lý, cốt yếu muốn cho người học buông bỏ hết các duyên, ngay nơi đó thành Phật. Người đời nay chẳng hiểu được nghĩa chân thật, chỉ học theo lời nói, có khác gì con vẹt. Chim vẹt chỉ học nói theo được tiếng người, không thể làm được những việc như người. Người chưa đạt tới chỗ tâm địa như Tổ sư mà đã lấy câu nói của ngài để bàn giải, đó là chỗ giống như con vẹt, thật đáng cười những kẻ ấy chẳng tự biết mình.”
Người tu thiền lại hỏi: “Lục tổ dạy rằng: Người phương Đông gây tội, niệm Phật cầu sanh phương Tây; người phương Tây gây tội, niệm Phật cầu sanh cõi nào?”(1)
Tông Bổn đáp: “Lục tổ chỉ lấy hai phương đông, tây làm thí dụ so sánh với hai giới tăng, tục, chưa từng nói là

———

(1) Những đoạn trích lời Lục tổ ở đây đều lấy từ kinh Pháp bảo đàn.

諸祖指歸淨土文

không có cõi Phật. Cứ xem trong kinh Pháp bảo đàn còn nói: “Tại gia biết hành trì, như người phương đông không có tội, xuất gia chẳng tu, như người phương tây có lỗi.” Người đời nay chẳng hiểu thấu được lời dạy của người xưa, khiến cho những lời ấy thành ra ma mị.
“Lục tổ dạy người phải dứt trừ tâm vọng tưởng, tâm tham sân, tâm tật đố, tâm ngu si, tâm phiền não, tâm dối nịnh, tâm tà ngụy, tâm yêu ghét, tâm tán loạn, tâm thị phi, tâm cống cao, tâm năng sở, tâm nhiễm trước, tâm nhân ngã, tâm lấy bỏ, tâm có không, tâm tu chứng. Trừ sạch được những tâm ấy, mới có thể thấy tánh thành Phật.”
Người tu thiền hỏi: “Như thầy đã trừ được một tâm nào trong số đó chăng?”

Tông Bổn hỏi lại: “Các ngươi thần thông diệu dụng, kiến giải đặc biệt, trí huệ đạo đức được như đại sư Lục tổ hay chăng? Như chưa được thì chẳng nên nói ra lời ấy. Bằng nói lời như vậy, tức là thuyết của ma. Vì cớ dứt mất hạt giống Phật, sau này địa ngục Vô gián chẳng buông tha. Vì sao vậy? Nếu có người mới tu hành, một lòng tin

———

諸祖指歸淨土文

明師指歸淨土者，如微塵數。今略引諸祖以證之。
天如和尙云。多見今之叅禪者，不究如來

Chư Tổ Chỉ Quy Tịnh Độ Văn

theo thuyết ấy của ngươi thì chẳng niệm được đức Phật A-di-đà, chẳng về được Tịnh độ, chẳng ra khỏi sanh tử luân hồi, chẳng tránh khỏi các khổ địa ngục. Tự mình đọa địa ngục đã đành, làm cho người khác phải vào địa ngục, tội ấy không gì hơn. So với tội của người thường, lại nặng thêm một bậc. Cho nên địa ngục Vô gián sẵn chờ.

“Lại chẳng nghe người xưa dạy rằng: Nếu người chê bai Tịnh độ, chẳng tin vãng sanh, sẽ chịu tội khổ kéo lưỡi. Vì sao vậy? Phải biết rằng chư Phật mười phương cùng một lời khen ngợi pháp môn Tịnh độ, Thiền tông thiên hạ đồng thanh diễn xướng, sao kẻ hậu học lại chẳng nghe theo? Tự mình chê bỏ nhân giải thoát, trở lại làm theo thuyết của ma. Đã chẳng tự mình tu, lại ngăn cản người khác tu, người như thế đọa địa ngục trong chớp mắt. Thật đáng thương thay!
“Nhà ngươi nên sám hối cho mau, một lòng niệm Phật, mai này được hóa sanh từ hoa sen, mới biết lời ta nói hôm nay không sai dối.”

Người kia nghe vậy rồi sanh lòng sợ sệt, nguyện vâng theo lời dạy mà làm.

———

Chư Tổ chỉ quy Tịnh độ văn

Minh sư chỉ quy Tịnh độ giả, như vi trần số. Kim lược dẫn chư tổ dĩ chứng chi.
Thiên Như Hòa thượng vân: Đa kiến kim chi tham thiền giả, bất cứu Như Lai chi liễu nghĩa, bất tri Đạt-ma chi

之了義，不知達磨之玄機，空腹高心，習爲狂妄。見修淨土之人，則笑之曰。彼學愚夫愚婦之所爲，何其鄙哉。余嘗謂，非彼愚夫愚婦也。乃鄙文殊，普賢，馬鳴，龍樹等也。

此等之人，非特自迷正道，自斷佛種，反成謗法之業，又招鄙聖之殃，可不戒哉。

其餘教法，生死難逃。念佛修持，輪迴易脫。但畱阿彌陀佛名號，救度眾生。其有不信而毀謗者，當墮地獄，具受眾苦。

靈芝法師云。博地凡夫業惑纏縛，流轉五道，百千萬劫受諸苦惱。忽聞淨土，志願求生。一日稱名卽超彼國。可謂。

萬劫難逢，

千生一遇。

若人肯念阿彌陀佛，超過一切善根，縱然能行施戒禪誦，亦不如念佛功德。

何則。雖修一切福業，若無正信求生淨土，皆爲小善根也。若念阿彌陀佛發願求生淨土，是名大善根也。

huyền cơ, không phúc cao tâm, tập vi cuồng vọng. Kiến tu Tịnh độ chi nhân, tắc tiếu chi viết: Bỉ học ngu phu ngu phụ chi sở vi, hà kỳ bỉ tai? Dư thường vị, phi bỉ ngu phu ngu phụ dã. Nãi bỉ Văn-thù, Phổ Hiền, Mã Minh, Long Thụ đẳng dã.

Thử đẳng chi nhân, phi đặc tự mê chánh đạo, tự đoạn Phật chủng, phản thành báng pháp chi nghiệp, hựu chiêu bỉ thánh chi ương, khả bất giới tai?
Kỳ dư giáo pháp, sanh tử nan đào. Niệm Phật tu trì, luân hồi dị thoát. Đãn lưu A-di-đà Phật danh hiệu, cứu độ chúng sanh. Kỳ hữu bất tín nhi hủy báng giả, đương đọa địa ngục, cụ thọ chúng khổ.
Linh Chi Pháp sư vân: Bác địa phàm phu, nghiệp hoặc triền phược, lưu chuyển ngũ đạo, bá thiên vạn kiếp thọ chư khổ não. Hốt văn Tịnh độ, chí nguyện cầu sanh. Nhất nhật xưng danh tức siêu bỉ quốc. Khả vị:

Vạn kiếp nan phùng,

Thiên sanh nhất ngộ.

Nhược nhân khẳng niệm A-di-đà Phật, siêu quá nhất thiết thiện căn. Túng nhiên năng hành thí giới thiền tụng, diệc bất như niệm Phật công đức.

Hà tắc? Tuy tu nhất thiết phước nghiệp, nhược vô chánh tín cầu sanh Tịnh độ, giai vi tiểu thiện căn dã. Nhược niệm A-di-đà Phật phát nguyện cầu sanh Tịnh độ, thị danh đại thiện căn dã.

孤山法師云。夫求生淨土者，是假他力。彌陀願攝，釋迦勸讚，諸佛護念，三者備矣。苟有信心，往生極易。如度大海，旣得巨航，仍有良導，加以順風，必能速到彼岸矣。若其不肯登舟，遲畱險道者，誰之過歟。

揚提形云。有佛釋迦，是大導師，指清淨土，是安樂國。阿彌陀佛，是淨土師。儞諸眾生，若生彼土則無諸苦。不聞知者，固可哀憐。

亦有善士，發三種心不求生者，尤可嗟惜。一曰，吾當超佛越祖，淨土不足生也。二曰，處處皆淨土，西方不必生也。三曰，極樂聖域，我輩凡夫不能生也。

夫行海無量，普賢願見彌陀，佛國雖空，維摩常修淨土。十方如來有廣舌之讚。十方菩薩有同往之心。試自忖量，孰與諸聖。謂不足生者，何其自欺哉。

至如龍猛祖師也，楞伽經有預記之文。天親教宗也，無量論有求生之偈。慈恩通讚，首

Cô Sơn Pháp sư vân: Phù cầu sanh Tịnh độ giả, thị giả tha lực. Di-đà nguyện nhiếp, Thích-ca khuyến tán, chư Phật hộ niệm, tam giả bị hỹ. Cẩu hữu tín tâm, vãng sanh cực dị. Như độ đại hải, ký đắc cự hàng, nhưng hữu lương đạo, gia dĩ thuận phong, tốc năng tốc đáo bỉ ngạn hỹ. Nhược kỳ bất khẳng đăng châu, trì lưu hiểm đạo giả, thùy chi quá dư?

Dương Đề Hình vân: Hữu Phật Thích-ca thị đại đạo sư, chỉ thanh Tịnh độ, thị An Lạc Quốc. A-di-đà Phật thị Tịnh độ sư. Nhĩ chư chúng sanh, nhược sanh bỉ độ, tắc vô chư khổ. Bất văn tri giả, cố khả ai lân.
Diệc hữu thiện sĩ, phát tam chủng tâm, bất cầu sanh giả, vưu khả ta tích. Nhất viết, ngô đương siêu Phật việt Tổ, Tịnh độ bất túc sanh dã. Nhị viết, xứ xứ giai Tịnh độ, Tây phương bất tất sanh dã. Tam viết, Cực Lạc thánh vực, ngã bối phàm phu bất năng sanh dã.
Phù hành hải vô lượng, Phổ Hiền nguyện kiến Di-đà, Phật quốc tuy không, Duy-ma thường tu Tịnh độ. Thập phương Như Lai, hữu quảng thiệt chi tán. Thập phương Bồ Tát hữu đồng vãng chi tâm. Thí tự thỗn lượng, thục dữ chư thánh. Vị bất túc sanh giả, hà kỳ tự khi tai.
Chí như Long Mãnh Tổ sư dã, Lăng-già kinh hữu dự ký chi văn. Thiên Thân giáo tông dã, vô lượng luận hữu cầu sanh chi kệ. Từ Ân thông tán, thủ xưng thập thắng. Trí Giả

稱十勝。智者析理，明辯十疑。彼皆上哲，精進往生，謂不必生者，何其自慢哉。

火車可滅，舟石不沈。現花報者莫甚於張馗，十念而超勝處。入地獄者莫速於雄俊，再穌而證妙因。世人愆尤未必若此，謂不能生者，何其自棄哉。

中峰祖師云。

娑婆苦。

娑婆苦。

娑婆之苦誰能數。

世人反以苦為樂。

甘住其中多失所。

臭皮袋裡出頭來，

長養無明病成蠱。

驀然三寸氣消亡，

化作寒灰埋下土。

五趣遷流不暫停，

百劫千生受凄楚。

諸因者。何如及早念彌陀，捨此娑婆苦。

tích lý, minh biện thập nghi. Bỉ giai thượng triết, tinh tấn vãng sanh, vị bất tất sanh giả, hà kỳ tự mạn tai?

Hỏa xa khả diệt, châu thạch bất trầm. Hiện hoa báo giả, mạc thậm ư trương quỳ, thập niệm nhi siêu thắng xứ. Nhập địa ngục giả mạc tốc ư hùng tuấn, tái tô nhi chứng diệu nhân. Thế nhân khiên vưu, vị tất nhược thử, vị bất năng sanh giả, hà kỳ tự khí tai?
Trung Phong Tổ sư vân:

Ta-bà khổ!

Ta-bà khổ!
Ta-bà chi khổ thùy năng sổ?
Thế nhân phản dĩ khổ vi lạc.
Cam trụ kỳ trung đa thất sở.
Khứu bì đại lý xuất đầu lai.
Trưởng dưỡng vô minh bệnh thành cổ.
Mạch nhiên tam thốn khí tiêu vong.
Hóa tác hàng hôi mai hạ thổ.
Ngũ thú thiên lưu bất tạm đình.
Bách kiếp thiên sanh thọ thê sở.

Chư nhân giả! Hà như cập tảo niệm Di-đà, xả thử Ta-bà khổ.

西方樂。

西方樂。

西方之樂誰能覺。

人民國土總殊勝，

了無寒暑幷三惡。

蓮華胎裡出頭來，

時聽法音與天樂。

璢璃地瑩絶繊塵，

金銀珠寶成樓閣。

化衣化食自然榮，

夀命無量難籌度。

諸因者。何如及早念彌陀，取彼西方樂。辯秀律師云。吾專於律，而念於佛，以淨土爲安養之歸。不達禪宗之人，或云念佛是權門小教，或云是有相大乘。此乃蓬心不直之談，非是徹透高明之說。

何耶。夫出言卽性，發意皆如。而一色一香無非中道，况我正念乎。

寂室大師示淨土實見云。不修淨業之人，

Tây phương lạc!

Tây phương lạc!
Tây phương chi lạc thùy năng giác?
Nhân dân quốc độ tổng thù thắng.
Liễu vô hàn thử tinh tam ác.
Liên hoa thai lý xuất đầu lai.
Thời thính pháp âm dữ thiên nhạc.
Lưu ly địa oánh tuyệt tiêm trần.
Kim ngân châu bảo thành lâu các.
Hóa y hóa thực tự nhiên vinh.
Thọ mạng vô lượng nan trù độ.

Chư nhân giả! Hà như cập tảo niệm Di-đà, thủ bỉ Tây phương lạc!

Biện Tú Luật sư vân. Ngô chuyên ư luật, nhi niệm ư Phật, dĩ Tịnh độ vi an dưỡng chi quy. Bất đạt thiền tông chi nhân, hoặc vân niệm Phật thị quyền môn tiểu giáo, hoặc vân thị hữu tướng Đại thừa. Thử nãi bồng tâm bất trục chi đàm, phi thị triệt thấu cao minh chi thuyết.
Hà da? Phù xuất ngôn tức tánh, phát ý giai như. Nhi nhất sắc nhất hương vô phi Trung đạo, huống ngã chánh niệm hồ?
Tịch Thất Đại sư, thị Tịnh độ thật kiến vân: Bất tu tịnh

妄稱遊心禪定，悟性眞宗。或聞說淨土，必曰淨土唯心，我心旣淨則國土淨，何用別求生處。

寂室曰。且維摩經中云，如來以足指按地，見娑婆國土悉皆嚴淨，而眾會不見。唯螺髻梵王得知。今之說悟性者，能如梵王所見淨土否。况汝居卑室陋屋，必羨之以大厦高堂。脫粟藜羹者。必羨之以珍饈上味。弊袍短褐者，必羨之以綾羅輕縠。

若云心淨土淨，則不消如是分別也。况當老病死苦世閒違情之時，顏色與未悟者同。是則口唱心淨土淨之言，身被穢土煩惱之縛，其自欺之甚也。不然，應須信教仰理，於淨土從而修之。

眞歇了禪師云。捷徑法門唯有念佛。功高易進，念佛爲先。若不念佛而求出離者，終無所獲。普勸清信一心念佛，求願往生，决不悞矣。

nghiệp chi nhân, vọng xưng du tâm thiền định, ngộ tánh chân tông. Hoặc văn thuyết Tịnh độ, tất viết Tịnh độ duy tâm, ngã tâm ký tịnh, tắc quốc độ tịnh, hà dụng biệt cầu sanh xứ?

Tịch Thất viết: Thả Duy-ma kinh trung vân, Như Lai dĩ túc chỉ án địa, kiến Ta-bà quốc độ tất giai nghiêm tịnh, nhi chúng hội bất kiến. Duy Loa Kế Phạm vương đắc tri. Kim chi thuyết ngộ tánh giả, năng như Phạm vương sở kiến Tịnh độ phủ? Huống nhữ cư ty thất lậu ốc, tất tiện chi dĩ đại hạ cao đường. Thoát túc lê canh giả, tất tiện chi dĩ trân tu thượng vị. Tệ bào đoản cát giả, tất tiện chi dĩ lăng la khinh hộc.
Nhược vân tâm Tịnh độ tịnh, tắc bất tiêu như thị phân biệt dã. Huống đương lão bệnh tử khổ thế gian vi tình chi thời, nhan sắc dữ vị ngộ giả đồng. Thị tắc khẩu xướng tâm Tịnh độ tịnh chi ngôn, thân bị uế độ phiền não chi phược, kỳ tự khi chi thậm dã. Bất nhiên. Ưng tu tín giáo, ngưỡng lý, ư Tịnh độ tùng nhi tu chi.
Yết Liễu Thiền sư vân: Tiệp kính pháp môn duy hữu niệm Phật. Công cao dị tấn niệm Phật vi tiên. Nhược bất niệm Phật, nhi cầu xuất ly giả, chung vô sở hoạch. Phổ khuyến thanh tín nhất tâm niệm Phật cầu nguyện vãng sanh, quyết bất ngộ hỹ.

古音禪師云。

一句阿彌陀佛，

宗門頭則公案。

譬如騎馬拄杖，

把穩生涯一段。

不拘四眾人等，

持之悉有應騐。

現生長福消災，

報滿永除罪難。

若人立地受持，

無不隨心滿願。

幸生中土爲人，

如上寶山一徧。

切莫空去空回，

所務急宜早辦。

閻王不貴金珠，

唯重彌陀一卷。

一生富貴如雲，

百歲光陰若電。

知音切莫遲延，

Cổ Âm Thiền sư vân:

Nhất cú A-di-đà Phật.

Tông môn đầu tắc công án.

Thí như kỵ mã trụ trượng.

Bả ổn sanh nhai nhất đoạn.

Bất câu tứ chúng nhân đẳng.

Trì chi tất hữu ứng nghiệm.

Hiện sanh trưởng phước tiêu tai.

Báo mãn vĩnh trừ tội nạn.

Nhược nhân lập địa thọ trì.

Vô bất tùy tâm mãn nguyện.

Hạnh sanh trung thổ vi nhân.

Như thướng bảo sơn nhất biến.

Thiết mạc không khứ không hồi.

Sở vụ cấp nghi tảo biện.

Diêm vương bất quý kim châu.

Duy trọng Di-đà nhất quyển.

Nhất sanh phú quý như vân.

Bách tuế quang âm nhược điện.

Tri âm thiết mạc trì diên.

急早作箇轉變。

佛為苦海舟航，

勸君早渡彼岸。

一用齋戒為先。

二用改惡向善。

三用明師善友。

四用解脫正願。

五用知因識果。

六用有諸方便。

七用積功為德。

八用福緣相贈。

行住坐臥之中，

一向彌陀莫斷。

須信因深果深，

直教不念自念。

若能念念不空，

管取念成一片。

當念認得念人，

彌陀與我同現。

便入念佛三昧，

Cấp tảo tác cá chuyển biến.

Phật vi khổ hải châu hàng.

Khuyến quân tảo độ bỉ ngạn.

Nhất dụng trai giới vi tiên.

Nhị dụng cải ác hướng thiện.

Tam dụng minh sư thiện hữu.

Tứ dụng giải thoát chánh nguyện.

Ngũ dụng tri nhân thức quả.

Lục dụng hữu chư phương tiện.

Thất dụng tích công vị đức.

Bát dụng phước duyên tương tặng.

Hành trụ tọa ngọa chi trung.

Nhất cú Di-đà mạc đoạn.

Tu tín nhân thâm quả thâm.

Trực giáo bất niệm tự niệm.

Nhược năng niệm niệm bất không.

Quản thủ niệm thành nhất phiến.

Đương niệm nhận đắc niệm nhân.

Di-đà dữ ngã đồng hiện.

Tiện nhập Niệm Phật Tam-muội

親證極樂內院。

蓮胎標的姓名，

極功之者自見。

親見彌陀受記，

便同菩薩作伴。

直至無常菩提，

永劫隨心散誕。

依得此道歸來，

决定成佛不欠。

白樂天頌云。

余年七十一，

不復事吟哦。

看經費眼目，

作福畏奔波。

何以度心眼。

一聲阿彌陀。

行也阿彌陀，

坐也阿彌陀。

縱饒忙似箭，

不離阿彌陀。

Thân chứng Cực Lạc nội viện.

Liên thai phiêu đích tánh danh.

Cực công chi giả tự kiến.

Thân kiến Di-đà thọ ký.

Tiện đồng Bồ Tát tác bạn.

Trực chí vô thượng Bồ-đề.

Vĩnh kiếp tùy tâm tán đãn.

Y đắc thử đạo quy lai.

Quyết định thành Phật bất khiếm.

Bạch Lạc Thiên Tụng vân:

Dư niên thất thập nhất.

Bất phục sự ngâm nga.

Khán kinh phí nhãn mục.

Tác phước úy bôn ba.

Hà dĩ độ tâm nhãn.

Nhất thanh A-di-đà.

Hành dã A-di-đà.

Toạ dã A-di-đà.

Túng nhiêu mang tợ tiễn.

Bất ly A-di-đà.

達人應笑我，

多卻阿彌陀。

達又作麽生，

不達又如何。

普勸法戒眾，

同念阿彌陀。

要脫輪迴苦，

須念阿彌陀。

無盡居士云。自歎身居相位，意樂空門。思此世界，五濁亂心。眾惡雜性，無正觀力，無了因力。本性彌陀，唯心淨土，不能悟達。謹遵釋迦世尊金口之教，專念西方極樂世界阿彌陀佛。求彼世尊大願大力，加被攝受。待報滿時，往生極樂。猶如順水乘舟，不勞自力而到矣。

遠公祖師云。禪宗見念佛修西方者，皆言著相修行，未足爲妙。不如叅禪見性，頓悟眞常。淺根之人，信彼一惑。佛又不念，經又不看。在塵務中，口談叅禪，心不行道。輕毀淨土，不信往生，其失大矣。不知阿彌陀佛，是無常甚深禪也。

Đạt nhân ưng tiếu ngã.

Đa khước A-di-đà.
Đạt hựu tác ma sanh.
Bất đạt hựu như hà.
Phổ khuyến pháp giới chúng.
Đồng niệm A-di-đà.
Yếu thoát luân hồi khổ.
Tu niệm A-di-đà.

Vô Tận cư sĩ vân: Tự thán thân cư tướng vị, ý lạc không môn. Tư thử thế giới, ngũ trược loạn tâm. Chúng ác tạp tánh, vô chánh quán lực, vô liễu nhân lực. Bổn tánh Di-đà, duy tâm Tịnh độ, bất năng ngộ đạt. Cẩn tuân Thích-ca Thế Tôn, kim khẩu chi giáo, chuyên niệm Tây phương Cực lạc thế giới A-di-đà Phật. Cầu bỉ Thế Tôn đại nguyện đại lực, gia bị nhiếp thọ. Đãi báo mãn thời, vãng sanh Cực lạc. Du như thuận thủy thừa châu, bất lao tự lực nhi đáo hỹ.

Viễn Công Tổ sư vân: Thiền Tông kiến niệm Phật tu Tây phương giả, giai ngôn trước tướng tu hành, vị túc vi diệu. Bất như tham thiền kiến tánh, đốn ngộ chân thường. Thiển căn chi nhân, tín bỉ nhất hoặc. Phật hựu bất niệm, kinh hựu bất khán. Tại trần vụ trung, khẩu đàm tham thiền, tâm bất hành đạo. Khinh hủy Tịnh độ, bất tín vãng sanh, kỳ thất đại hỹ. Bất tri A-di-đà Phật, thị vô thượng thậm thâm thiền dã.

今人不竆大理，妄生分別。欲要叅禪見性，不須別舉話頭。但持一句阿彌陀佛，自叅自念，自究自疑。久久自有所得。此時縱然不悟，命終亦得上品上生。何患不得悟哉。

且如百丈大智海禪師，是江西馬祖傳道之的子。天下叢林，依他建立，從古至今無一人敢議其非。天下清規依他舉行，從始至末無一事敢違其法。看他爲病，僧念誦之規云。集眾同聲舉揚一偈，稱讚阿彌陀佛。復同聲稱念南無阿彌陀佛，或百聲，或千聲。回向伏願云。諸緣未盡早遂輕安，大命難逃，徑豋安養。此非淨土之指歸乎。

又看他津送亡僧，大眾念誦，回向復願云。神超淨域，業謝塵勞。蓮開上品之花，佛授一生之記。此非淨土之指歸乎。

至於茶毗之際，別無所爲。但令維那引聲高唱。南無西方極樂世界大慈大悲阿彌陀佛。如是十唱，而大眾十和，總名之曰十念

Kim nhân bất cùng đại lý, vọng sanh phân biệt. Dục yếu tham thiền kiến tánh, bất tu biệt cử thoại đầu. Đãn trì nhất cú A-di-đà Phật, tự tham tự niệm, tự cứu tự nghi, cửu cửu tự hữu sở đắc. Thử thời túng nhiên bất ngộ, mạng chung diệc đắc thượng phẩm thượng sanh, hà hoạn bất đắc ngộ tai.

Thả như Bách Trượng Đại Trí Hải Thiền sư, thị Giang Tây Mã Tổ truyền đạo chi đích tử. Thiên hạ tùng lâm, y tha kiến lập, tùng cổ chí kim vô nhất nhân cảm nghị kỳ phi. Thiên hạ thanh quy y tha cử hành, tùng thủy chí mạt vô nhất sự cảm vi kỳ pháp.
Khán tha vị bệnh, tăng niệm tụng chi quy vân, tập chúng đồng thanh cử dương nhất kệ, xưng tán A-di-đà Phật. Phục đồng thanh xưng niệm Nam-mô A-di-đà Phật, hoặc bách thanh, hoặc thiên thanh. Hồi hướng phục nguyện vân, chư duyên vị tận, tảo toại khinh an, đại mạng nan đào, cánh đăng An Dưỡng. Thử phi Tịnh độ chi chỉ quy hồ?
Hựu khán tha tân tống vong tăng, đại chúng niệm tụng, hồi hướng phục nguyện vân, thần siêu tịnh vực, nghiệp tạ trần lao. Liên khai thượng phẩm chi hoa, Phật thọ nhất sanh chi ký. Thử phi Tịnh độ chi chỉ quy hồ?
Chí ư trà tỳ chi tế, biệt vô sở vi. Đãn linh duy-na dẫn thanh cao xướng: Nam-mô Tây phương Cực lạc thế giới đại từ đại bi A-di-đà Phật. Như thị thập xướng, nhi đại chúng thập hòa, tổng danh chi viết thập niệm dã. Xướng tất phục

16. Các Vị Tổ Sư Hướng Về Tịnh Độ

也。唱畢，復回向云。上來稱揚十念，資助往生。此非淨土之指歸乎。

自百丈以來，凡所以津送亡僧，皆衣此法。然則，所謂合五家之宗派，盡天下之禪僧，無有一人不歸淨土者。

以余觀老宿之言，皆有所據，而指歸淨土。今之叅禪之人，旣不會祖師之意，又自不發省覺之心。妄謂悟達之士，不願往生，後悔無所逃矣。

———

16. Các vị Tổ sư hướng về Tịnh độ

Các vị minh sư chỉ dạy đường về Tịnh độ số nhiều không kể xiết, nay chỉ lược nói về các vị Tổ sư để làm chứng cứ.
Hòa thượng Thiên Như dạy rằng: “Thường thấy những kẻ tham thiền đời nay, chẳng xét nghĩa tột cùng của Phật Như Lai, chẳng biết cơ huyền diệu của Tổ Đạt-ma, bụng trống rỗng mà tâm cao ngạo, quen theo thói cuồng điên hư vọng. Thấy người tu Tịnh độ thì cười chê rằng: Ấy là người học theo chuyện làm của kẻ ngu. Thật hèn kém lắm thay!

hồi hướng vân, thượng lai xưng dương thập niệm, tư trợ vãng sanh. Thử phi Tịnh độ chi chỉ quy hồ?

Tự Bách Trượng dĩ lai, phàm sở dĩ tân tống vong tăng, giai y thử pháp. Nhiên tắc, sở vị hiệp ngũ gia chi tông phái, tận thiên hạ chi thiền tăng, vô hữu nhất nhân bất quy Tịnh độ giả.

Dĩ dư quán lão túc chi ngôn, giai hữu sở cứ, nhi chỉ quy Tịnh độ. Kim chi tham thiền chi nhân, ký bất hội Tổ sư chi ý, hựu tự bất phát tỉnh giác chi tâm. Vọng vị ngộ đạt chi sĩ, bất nguyện vãng sanh, hậu hối vô sở đào hỹ.

———

“Như vậy chẳng phải là khinh chê kẻ ngu, mà là khinh bỉ các vị Văn-thù, Phổ Hiền, Mã Minh, Long Thọ. Những kẻ ấy chẳng những tự mình mê tối đối với chánh đạo, tự mình dứt mất hạt giống Phật, lại còn tạo cái nghiệp chê bai chánh pháp, chuốc cái họa khinh bỉ bậc thánh. Há chẳng nên tránh đi sao?
“Các giáo pháp khác, sanh tử vẫn là khó tránh. Niệm Phật tu trì, luân hồi thật dễ thoát khỏi. Cho nên đời mạt pháp chỉ còn lưu lại danh hiệu Phật A-di-đà để cứu độ chúng sanh. Những ai chẳng tin mà hủy báng sẽ bị đọa địa ngục, chịu đủ mọi sự khổ.”

Pháp sư Linh Chi nói rằng: “Phàm phu khắp trần gian này bị nghiệp sai lầm ràng buộc, lưu chuyển luân hồi, trải trăm ngàn muôn kiếp chịu mọi khổ não. Bỗng nhiên được nghe pháp môn Tịnh độ, chí nguyện cầu vãng sanh. Một ngày xưng danh hiệu Phật, liền được sanh về cõi Phật. Quả thật là:

Muôn đời khó gặp,

Ngàn kiếp một lần.

“Người tin nhận và niệm Phật A-di-đà thì vượt hơn hết thảy các điều lành. Ví như có người làm các hạnh bố thí, trì giới, thiền định, tụng kinh, cũng chẳng bằng công đức niệm Phật. Vì sao vậy? Dầu tu hết thảy phước nghiệp, nhưng nếu không có lòng tin chân chánh cầu sanh Tịnh độ, cũng đều là căn lành nhỏ. Còn như niệm Phật A-di-đà, phát nguyện cầu sanh Tịnh độ, đó mới gọi là căn lành lớn.”

Pháp sư Cô Sơn dạy rằng: “Cầu sanh Tịnh độ, đó là nương nhờ tha lực.(1)Phật Di-đà có nguyện dắt dẫn, Phật Thích-ca khuyến khích ngợi khen, hết thảy chư Phật cùng hộ niệm, ba điều ấy đều sẵn đủ. Nếu có thêm đức tin, vãng sanh rất dễ. Như người vượt biển, nhờ có thuyền lớn, được người hoa tiêu giỏi, lại thêm thuận chiều gió, ắt có thể mau tới bờ bên kia. Còn như kẻ chẳng chịu lên thuyền, chậm trễ ngừng nghỉ nơi đường hiểm, hãy nghĩ xem đó là lỗi của ai?”

———

(1) Tự mình tu tập mọi pháp lành, thành tựu quả Phật, đó là tự lực. Nguyện lực của chư Phật cứu độ chúng sanh, đó là tha lực. Người tu hành nếu tự mình có sức tinh tấn, cộng thêm với sự nương nhờ vào nguyện lực của đức Phật thì cả tự lực và tha lực đều có đủ, có thể nhanh chóng đạt được sự giải thoát.

Quan Đề hình họ Dương nói rằng: “Có đức Phật Thíchcalà bậc thầy dẫn dắt, chỉ rõ đường sang cõi thanh tịnh, tức là nước An Lạc,(1)Phật A-di-đàlà bậc thầy nơi Tịnh độ. Này các vị! Nếu sanh về Tịnh độ, ắt không còn các khổ não. Những kẻ không nghe biết pháp môn này, thật đáng thương xót lắm thay!

“Cũng có những người hiền thiện, vì khởi lên ba cách nghĩ mà chẳng cầu vãng sanh, càng đáng tiếc thay! Một là nghĩ rằng mình sẽ hơn Phật, vượt Tổ, nên cõi Tịnh độ chẳng đáng sanh về. Hai là nghĩ rằng nơi nơi đều là Tịnh độ, chẳng cần phải sanh qua phương Tây. Ba là nghĩ rằng Cực Lạc là cõi thánh, mình là phàm phu không thể sanh về đó.
“Đức Phổ Hiền tu hạnh vô biên như biển cả, mà còn nguyện thấy Phật Di-đà, nước Phật tuy là trống không, ngài Duy-ma vẫn thường tu Tịnh độ. Mười phương chư Phật đều hiện tướng lưỡi rộng dài(2)mà khen ngợi, chư Bồ Tát mười phương cũng phát tâm muốn sanh về Tịnh độ. Hãy tự xét mình, có ai sánh bằng các vị thánh? Nói rằng Tịnh độ chẳng đáng sanh về, lời ấy thật là tự dối mình quá lắm thay!
“Đến như Tổ sư Long Mãnh, (3) trong kinh Lăng già có

———

(1) An lạc, hay Lạc bang, Cực lạc, đều là những tên khác để chỉ cõi Tịnh độ phương Tây, nơi Phật A-di-đà hiện đang thuyết pháp.

(2) Hiện tướng lưỡi rộng dài: là tướng lành chư Phật hiện ra để minh chứng rằng lời chư Phật nói ra không hề sai dối.

(3)Tức là Tổ Long Thụ (Nāgārjuna - 龍樹). Bài kệ dự ký về sự ra đời của ngài được ghi trong
kinh Nhập Lăng Già như sau: “Sau khi Như Lai diệt độ rồi, trong tương lai sẽ có
người... ... ở nước lớn phía nam có vị tỳ-kheo đại đức là Bồ Tát Long Thụ, có
thể phá bỏ các kiến chấp hữu và vô, vì chúng sanh mà thuyết giảng giáo pháp của
Như Lai, pháp Đại thừa cao trỗi nhất.” (如來滅度後　,未來當有人... ...於南大國中,有大德比丘,名龍樹菩薩,能破有無見,為人說我法,大乘無上法。-
Như Lai diệt độ hậu, vị

dự báo trước, Tổ Thiên Thân là bậc giáo tông, soạn biết bao nhiêu luận, thảy đều có kệ cầu vãng sanh. Tổ Từ Ân ai nấy đều khen, cũng cúi đầu xưng mười cảnh thắng.(1)Đại sư Trí Giả giỏi việc phân tích nghĩa lý, còn biện rõ mười điều nghi. Các vị ấy đều là những bậc thượng căn sáng suốt, còn tinh tấn trong việc vãng sanh. Nói rằng chẳng cần phải sanh qua phương Tây, lời ấy thật là tự mình sanh ra ngạo mạn lắm thay!

“Xe lửa mạnh có thể tắt, thuyền chở đá không thể chìm. Hiện báo hoa sen, chẳng ai hơn Trương Cầu,(2)mười niệm liền sang cõi thánh. Đọa vào địa ngục, chẳng ai nhanh hơn Hùng Tuấn,(3)còn sống lại mà được nhân mầu nhiệm. Người đời nay lầm lỗi, chưa chắc đã đến như hai người ấy.

———

lai đương hữu nhân... ... ư nam đại quốc trung, hữu đại đức tỳ-kheo, danh Long Thụ Bồ Tát, năng phá hữu vô kiến, vị nhân thuyết ngã pháp, Đại thừa vô thượng pháp.)

(1) Nêu lên mười cảnh vượt trội để tán thán ngợi khen cõi Tịnh độ, khuyến khích mọi người cầu được vãng sanh về đó.

(2) Trương Cầu, tức Trương Chung Cầu đời Đường, làm nghề giết gà. Ngày kia, Cầu bỗng thấy một người mặc áo lụa đỏ, xua bầy gà lại và la lớn rằng: “Mổ nó đi! Mổ nó đi!” Rồi bầy gà bốn phía nhảy lên mổ vào người Cầu, hai mắt chảy máu ra, đau đớn khắp người. Thình lình, Cầu ngửi thấy mùi hương lạ đầy nhà, rồi thấy một vị tăng bày tượng Phật và thắp hương, niệm Phật. Vị tăng dạy Cầu niệm Phật. Cầu đang lúc sợ hãi, hết lòng niệm Phật, được mười niệm liền vãng sanh.

(3) Hùng Tuấn, người đời Đường, có sức mạnh và gan dạ, hung bạo hơn người, theo nghiệp chinh chiến. Sau rời quân ngũ, xuất gia học Phật, nghe trong kinh dạy rằng: “Niệm danh hiệu Phật một lần, diệt được các tội nặng trong tám mươi ức kiếp sanh tử.” Tuấn mừng rỡ nói rằng: “Chỉ nhờ nơi pháp này thôi.” Từ đó, sửa đổi tánh tình, bỏ việc rong chơi, ngày đêm niệm Phật không biếng trễ. Khoảng niên hiệu Đại Lịch (766 - 779), triều vua Đường Đại Tông, Tuấn chết. Qua một đêm sống lại kể chuyện đã sắp phải vào địa ngục, nhờ công đức niệm Phật mà thoát khỏi, được sống lại. Từ đó Tuấn vào ở trong núi, ăn chay, trì giới, niệm Phật. Qua đến bốn mươi năm, một hôm bỗng nói với những người tăng, kẻ tục quanh mình rằng: “Ta sắp vãng sanh. Các vị nên về thành, nói với những người thân thuộc của ta rằng: Hùng Tuấn nhờ niệm Phật mà được vãng sanh Tịnh độ, đừng nói là người lọt lưới địa ngục.” Dặn dò như vậy rồi, vẫn cười nói như thường, ngồi ngay thẳng mà hóa.

Nói rằng mình chẳng thể vãng sanh cõi Phật, lời ấy thật là tự hạ mình quá lắm thay!

Tổ sư Trung Phong có kệ rằng:

Ta-bà khổ! Ta-bà khổ!

Nỗi khổ Ta-bà, ai kể số?
Người đời lại lấy khổ làm vui.
Đành lòng cam chịu nhiều mất mát.(1)
Trong túi da hôi đầu ló ra,
Nuôi lớn vô minh thành mê hoặc.
Mịt mù ba tấc khí tiêu vong,
Tro nguội chôn vùi nơi đất lạnh.
Năm nẻo xuống lên chẳng tạm ngừng,
Trăm kiếp ngàn đời chịu cực khổ!
Này các vị!
Chi bằng sớm niệm Di-đà.
Lìa xa cảnh khổ Ta-bà siêu thăng.

Tây phương vui! Tây phương vui!
Cảnh vui Tây phương, ai rõ biết?
Nhân dân, cõi nước đều tuyệt vời.
Không cả nóng, lạnh cùng ba ác!(2)
Từ trong hoa sen vừa sanh ra,(3)

———

(1) Bởi đành lòng ở mãi trong chốn khổ Ta-bà, không biết phát nguyện sanh về Tịnh độ nên không được hưởng hết thảy những điều lợi lạc, tốt đẹp. Do đó mà nói là mất mát rất nhiều.

(2) Ba ác: hay ba đường ác, bao gồm: địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Ở cõi Tịnh độ không có sự khổ vì thời tiết nóng quá hay lạnh quá, cũng không có các cảnh địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh.

(3) Ở Tịnh độ, chúng sanh không sanh ra từ bào thai mà do hoa sen hóa sanh

Thường nghe giảng pháp với nhạc trời.

Đất sáng lưu ly, không bụi trần,
Vàng bạc châu báu thành lầu các!
Ăn mặc tự đủ tùy ý muốn,
Thọ mạng kéo dài khôn tính kể!
Này các vị!
Chi bằng sớm niệm Di-đà.
Lạc bang Tịnh độ lên tòa hoa sen.

Ngài Luật sư Biện Tú dạy rằng: “Ta chuyên về luật mà vẫn niệm Phật, ấy là dùng cõi Tịnh độ làm nơi về an dưỡng. Những kẻ trong Thiền tông chưa đạt ngộ thường nói rằng: Niệm Phật là pháp môn quyền tạm nhỏ hẹp. Hoặc nói rằng: Đó là tông Đại thừa chấp tướng. Ấy là lời bàn của những kẻ bồng bột, thiển cận, chẳng phải lý thấu triệt của bậc cao minh. Vì sao vậy? Lời nói ra tức là tánh, ý niệm khởi lên đều như như, trong chỗ sắc hương mà đâu đâu cũng là Trung đạo. Huống chi là chánh niệm?”

Đại sư Tịch Thất chỉ ra chỗ thấy chân thật về Tịnh độ, dạy rằng: “Những kẻ chẳng tu tịnh nghiệp nói bậy rằng: Tâm dạo chơi thiền định, ngộ tánh Chân tông. Hoặc nghe giảng về Tịnh độ, liền nói rằng: Tịnh độ chỉ ở nơi tâm. Tâm tịnh thì cõi nước tịnh, cần gì cầu sanh cõi khác?
“Tịch Thất này nói rằng: Trong kinh Duy-ma có nói rằng: Khi đức Như Lai dùng ngón chân nhấn xuống đất, đại chúng liền thấy trọn cõi Ta-bà trở nên nghiêm tịnh. Nhưng trước đó cả chúng hội chẳng ai thấy được sự nghiêm tịnh này, duy chỉ có ngài Phạm vương Loa-kế hấy được mà thôi. Ngày nay, những kẻ xưng rằng mình ngộ tánh,

vậy có được như Phạm vương kia, thường thấy cõi này là Tịnh độ hay chăng?

“Nay ở cõi này, những người ở nhà thấp nóc dột, ắt muốn tòa rộng thềm cao; kẻ ăn gạo lức canh rau, ắt thèm món ngon vị quý; người mặc áo rách tay cụt, ắt ham quần mát áo the! Nếu bảo rằng tâm tịnh là Tịnh độ, thì chẳng cần phân biệt như vậy. Huống chi đương lúc chịu những nỗi khổ về già, bệnh, chết, thế gian trái ý, kẻ chứng ngộ cùng kẻ chưa ngộ thân sắc đều như nhau; trong khi miệng nói “tâm tịnh là Tịnh độ” thì thân này vẫn bị các mối khổ não ở cõi uế trược này trói buộc, thì chẳng qua là tự dối mình mà thôi. Chẳng theo như vậy thì nên tin vào giáo pháp, kính ngưỡng nghĩa lý, y theo pháp môn Tịnh độ mà tu hành.”
Thiền sư Chân Yếu Liễu dạy rằng: “Pháp môn thẳng tắt nhanh chóng, duy chỉ có niệm Phật; muốn tu hành được kết quả cao, dễ tiến tới, phải lấy niệm Phật làm đầu. Những ai cầu giải thoát mà không niệm Phật, rốt cuộc sẽ chẳng được gì. Khuyên hết thảy những ai có lòng tin, hãy một lòng niệm Phật, phát nguyện vãng sanh, chắc chắn không thể sai lầm.”
Thiền sư Cổ Âm dạy rằng:

Một câu niệm Phật Di-đà.

Tông môn đệ nhất công án.
Như người cưỡi ngựa nương gậy.
Vững vàng một cuộc sanh nhai.
Chẳng phân nam nữ tăng tục,
Niệm Phật liền thấy ứng nghiệm.
Hiện tại được phước, khỏi nạn.

Hậu thân dứt sạch tội khổ.

Nếu ai tin nhận thọ trì.
Mỗi mỗi được tùy tâm nguyện.
Được làm người, gặp pháp Phật.
Như lên núi báu một lần,(1)
Lẽ nào đi không về không?
Việc ấy cần sớm lo liệu.
Diêm vương chẳng cầu ngọc quý.
Chỉ trọng một quyển Di-đà.
Giàu sang chỉ như mây nổi.
Trăm năm chỉ chớp mắt qua.
Xin đừng do dự chần chờ.
Gấp gấp sớm tu chuyển biến.
Phật kia là thuyền vượt khổ.
Khuyên người mau đến bờ kia.
Một là trai giới làm đầu.
Hai là đổi ác theo thiện.
Ba là thầy sáng bạn hiền,
Bốn là chánh nguyện giải thoát.
Năm là rõ biết nhân quả.
Sáu là đủ mọi phương tiện.
Bảy là tích chứa công đức.
Tám là phước duyên giúp sức.
Trong khi đi đứng ngồi nằm.
Một câu Di-đà thường niệm.

———

(1)Trong kinh dạy rằng: “Thân người rất khó được, pháp Phật rất khó gặp.” (人身難得,佛法難遇。- Nhân thân nan đắc, Phật pháp nan ngộ.) Vì thế ở đây ví với người được lên núi có châu báu chỉ một lần duy nhất, không thể trở về tay không.

Phải tin nhân sâu quả dày.

Dạy người không niệm tự niệm.
Niệm niệm chẳng vào cảnh không,
Lâu ngày niệm thành một khối.
Đang niệm, nhận biết người niệm.
Người niệm với Phật đồng hiện.
Liền chứng niệm Phật Tam-muội.
Tự biết Cực Lạc trong ta.
Tòa sen ghi rõ họ tên.(1)
Thành tựu tự mình thấy biết.
Tự mình được Phật thọ ký.
Cùng chư Bồ Tát kết bạn.
Thẳng lên quả vị Bồ-đề.
Mãi mãi tùy tâm sanh hóa.
Y theo chánh đạo quay về.
Chắc chắn thành Phật chẳng sai.

Ông Bạch Lạc Thiên có bài tụng rằng:

Nay đã ngoài bảy mươi,

Chẳng thích việc ngâm nga.
Xem kinh e mỏi mắt,
Làm phước sợ bôn ba.
Biết làm gì thoát khổ?
Chỉ một câu Di-đà.
Đi cũng niệm Di-đà.
Ngồi cũng niệm Di-đà.

———

(1)Trong kinh dạy rằng: Người phát nguyện vãng sanh, niệm Phật thành tựu, tự nhiên cảm ứng có một hoa sen nơi cõi Cực Lạc ghi rõ tên họ người ấy, đến khi xả bỏ thân hiện tại liền được hóa sanh từ hoa sen đó.

Dầu khi gặp việc gấp,

Chẳng ngưng niệm Di-đà.
Kẻ biết nhiều cười ta:
Sao niệm mãi Di-đà!
Biết nhiều để làm chi?
Chẳng biết lại có gì?
Khuyên hết thảy mọi người,
Cùng nhau niệm Di-đà.
Muốn thoát khổ luân hồi,
Phải niệm Phật Di-đà.

Cư sĩ Vô Tận nói rằng: “Thân dù ở ngôi tướng, ý lại thích cửa không. Nghĩ vì cõi này có năm thứ uế trược loạn tâm, các việc ác lẫn lộn, không có sức xem xét chân chánh, không có sức rõ biết nhân quả.

“Tánh mình vốn là Di-đà, chỉ riêng tâm này là Tịnh độ. Nhưng nếu ai chưa ngộ được nghĩa lý ấy, hãy kính vâng lời Phật dạy, chuyên tâm niệm Phật A-di-đà, ở cõi Cực Lạc phương Tây, cầu đại nguyện đại lực của ngài giúp sức cho mình, bảo vệ cho mình. Chờ khi xả bỏ thân này, sẽ được vãng sanh Cực Lạc. Cũng như đi thuyền xuôi dòng nước, không nhọc sức mà được đến nơi.”
Tổ Sư Viễn Công dạy rằng: “Có người tu thiền thấy những người niệm Phật cầu vãng sanh liền nói rằng: Đó là hạng tu hành chấp tướng, chẳng phải pháp nhiệm mầu. Không bằng tham thiền thấy tánh, đốn ngộ chân thường.
“Những kẻ căn trí cạn cợt, tin theo điều lầm lạc ấy nên chẳng tu niệm Phật, cũng chẳng học kinh điển. Sống giữa

cõi trần tục, miệng nói tham thiền mà tâm chẳng theo chánh đạo, khinh chê hủy báng Tịnh độ, chẳng tin việc vãng sanh. Lỗi ấy lớn thay!

“Chẳng biết rằng, một câu niệm A-di-đà Phật là phép thiền sâu thẳm không gì qua được. Người nay chẳng rõ nghĩa sâu rộng, sanh ra phân biệt sai lầm. Như muốn tham thiền thấy tánh, cũng chẳng cần nêu lên thoại đầu(1)nào khác, chỉ một câu A-di-đà Phật là đủ. Tự mình tham, tự mình niệm, tự mình xét, tự mình nghi, lâu ngày rồi tự nhiên có chỗ sở đắc. Dẫu cho lúc này chưa ngộ, khi mạng chung cũng sẽ được Thượng phẩm Thượng sanh. Khi ấy lo gì chẳng được ngộ?
“Hãy xem như thiền sư Bách Trượng Đại Trí Hải là đệ tử đích truyền của Mã Tổ ở đất Giang Tây, người tu thiền khắp thiên hạ đều y theo lời chỉ dạy của ngài, xưa nay chưa ai dám cho là sai quấy. Thanh qui trong thiên hạ cũng y theo chỗ dựng lập của ngài, hết thảy không một việc gì dám trái phép tắc.(2)Ngài đặt ra quy thức rằng, khi một vị tăng có bệnh, nên tụng niệm như sau:
“Trước hết tập trung đại chúng, đọc lên một bài kệ xưng tán đức Phật A-di-đà, rồi đồng thanh xưng niệm Nam mô A-di-đà Phật đến trăm hoặc ngàn câu. Sau đó hồi hướng phục nguyện rằng: Nếu các duyên chưa hết, nguyện sớm được khỏe mạnh như xưa. Như mạng số đã đến, nguyện

———

(1) Thoại đầu: đề mục quán chiếu của người tu thiền, dùng để tập trung mọi ý tưởng, sau đó tiến đến dứt sạch mọi ý tưởng.

(2) Bách Trượng là người đầu tiên soạn ra Thanh quy để áp dụng trong các thiền viện, thường gọi là Bách trượng Thanh quy, và từ đời ngài về sau, Thiền tông vẫn lấy bộ Thanh quy này làm phép tắc căn bản trong sanh hoạt của các thiền viện.