Quy Nguyên Trực Chỉ

7. Phân Biệt Lẽ Chánh Tà Để Dứt Lòng Nghi

勢至圓通云。憶佛念佛，現前當來必定見佛。憶念者，必無閒斷也。現前者，現世得見佛也。當來者，來世得見佛也。

所以精勤懈怠，在乎當人。但辦肯心，必不相賺。

———

7. Phân biệt lẽ chánh tà để dứt lòng nghi(1)
Đại sư Minh Giáo có dạy rằng: “Đức Thích-ca để lại giáo pháp, lấy thiền làm tông chỉ, lấy Phật làm Tổ. Tổ là khuôn thước lớn của đạo; tông chỉ tức là giềng mối lớn của đạo. Giềng mối chẳng sáng rõ thì thiên hạ không thể theo về một đường; khuôn thước chẳng ngay thẳng thì thiên hạ không thể do đâu mà tin chắc.” Những người học Phật từ xưa nay đua nhau lập môn phái riêng, tranh việc phải trái, ấy đều là do tông chỉ không sáng rõ, khuôn thước chẳng ngay thẳng mà gây ra nạn ấy.
Than ôi! Lúc gần đây có bọn tà sư tự đặt ra những lời quái gở như tà ma ngoại đạo, nương theo hiệu Bảo Lâm Pháp Luân,(2)giả soạn tông chỉ chân thật, ý nghĩa mầu

———

(1) Bài trước đã so sánh hai pháp thiền và Tịnh độ để phân biệt chỉ rõ việc khó dễ trên đường tu. Bài này giảng rõ pháp chánh, chỉ rõ các pháp tà, khiến cho người tu dứt hẳn lòng nghi để tăng trưởng đức tin.

(2) Lúc bấy giờ thường gọi là Viên hoạt luận.

Thế Chí viên thông vân: Ức Phật niệm Phật, hiện tiền đương lai tất định kiến Phật. Ức niệm giả, tất vô gián đoạn dã. Hiện tiền giả, hiện thế đắc kiến Phật dã. Đương lai giả, lai thế đắc kiến Phật dã.

Sở dĩ tinh cần giải đãi, tại hồ đương nhân. Đãn biện khẳng tâm, tất bất tương trám.

———

nhiệm trong kinh điển, lạm xưng là Pháp bảo vô thượng, lừa dối người sau, gây nhiều nhầm lẫn, sai sử kẻ mê, lắm chuyện đảo điên. Chẳng biết pháp thân Tịnh độ xưa nay, một lòng chấp giữ cái túi da đựng máu mủ.(1)Đem cảnh mộng ấn chứng công phu, trở lại chê bai tham thiền, niệm Phật đều là Tiểu thừa, bố thí, tạo duyên lành cũng là phước không thanh tịnh.
Họ dạy người rằng: Phật chẳng cần lễ, hương chẳng cần thắp, giới chẳng cần trì, kinh chẳng cần tụng. Do đó hiểu sai lời Phật, luận nhầm ý thánh, nói rằng dâm dục chẳng ngăn giác ngộ, sát sanh, trộm cắp chẳng ngại trí huệ. Họ trà trộn trong đạo ta, lần lượt truyền tập cho nhau, chẳng giữ thanh qui, nhiễu loạn chánh pháp.
Đó là bọn yêu tinh quỉ quái, tối nhóm sáng tan, mạo xưng quan pháp đàng hoàng, Phật pháp bí mật. Họ nói

———

(1)Tức là thân thể bằng xương thịt này, khác nào cái túi bằng da, bên trong đựng máu mủ. Ý nói là vật bất tịnh, không bền chắc.

phải thổi tắt đèn đuốc để truyền ngầm phép mầu. Lại bảo rằng người theo họ hành trì chỉ bảy ngày là thấy tánh ngộ đạo.

Họ lại dạy đệ tử vào đền thờ phải thề thốt, viết sớ, gọi là hợp với luật trời, rồi đốt dâng lên Thiên đình, như vậy mới được thành Phật. Lại dạy rằng đó là việc mầu nhiệm tốt đẹp, không được để cho người ngoài biết được. Nếu ai để lộ cơ trời, nhất định phải bị đọa vì lời nguyện ấy. Họ lại sai người ngăn giữ ở nhà sau, cửa trước, sợ là có kẻ cách vách thấy nghe nên dùng sự canh phòng cẩn mật.
Than ôi! Sao lại phải khó nhọc như vậy? Nếu là phép Phật chân chánh, thì cứ việc khua chuông, gióng trống, lên thềm nhóm cả Đại chúng, bày tòa diễn giảng, khai thị rõ ràng. Há có lẽ giấu giếm như vậy sao? Chỉ lo không truyền bá được rộng rãi, lẽ nào lại sợ nhiều người được biết?
Do nơi thờ phụng tà ma, nên đi đến chỗ dối người, dối mình. Năm này qua năm khác, họ có nhiều hình thức, gây xáo động nhà người khác, những ai có lòng tin mà chẳng rõ, chẳng biết nên cùng đua nhau chạy theo đường ma.
Ôi! Chỉ dối người ở bước đầu thì còn có thể tha thứ, họ lại còn nói bậy rằng Lục tổ có dạy: “Thà độ muôn ngàn kẻ tục, chẳng độ nửa ông tăng cửa không.”

(1) Bọn người như vậy chẳng những lừa dối những người đời sau, còn là

———

(1) Nguyên văn đoạn biện luận này trích ở Lô sơn Liên tông bảo giám niệm Phật chánh luận(廬山蓮宗寶鑑念佛正論), quyển 10, trong phần Biện minh Tào Khê lộ(辯明曹溪路). Hai câu được cho là do Lục tổ nói ở đây quả là không thấy trong kinh Pháp bảo đàn cũng như trong bất cứ bộ ngữ lục nào của Thiền tông.

vu oan cho các thánh đời trước. Há chẳng nghe thiền sư Vĩnh Gia(1)dạy rằng:

Đèn pháp thắp lên từ Ca-diếp.

Hai mươi tám Tổ cõi Tây thiên.
Truyền pháp sang đông đến cõi này,
Bồ-đề Đạt-ma là Sơ tổ.
Sáu đời truyền nối ai cũng rõ,
Người sau được đạo nhiều vô số.

Như vậy, há có cái lý độ kẻ tục mà chẳng độ người xuất gia hay sao? Lời ấy thật là hủy báng Tam bảo, làm bại hoại nền nếp tông môn, làm việc tà, phạm luật cấm. Một ngày kia việc đã rõ ràng, lẽ trời khó dung tha. Khi sống ắt bị pháp luật trừng trị, lúc thác rồi đọa địa ngục Vô gián, cho đến một ngàn đức Phật lần lượt ra đời cũng chẳng nhận cho họ sám hối. Vì sao vậy? Khi chịu tội trong địa ngục Vô gián đã hết, lại đọa vào các địa ngục khác. Đến khi nghiệp địa ngục hết rồi, lại chịu nghiệp súc sanh, ngạ quỉ, trôi lăn khổ não, không có lúc nào dừng nghỉ. Quả thật là:

Muốn khỏi rơi vào ngục Vô gián,

Xin đừng báng bổ pháp Như Lai.

Thánh nhân dạy rằng: “Nhìn thấy một điều sai trái như tên xuyên qua tim; nghe biết một điều sai trái, như dùi đâm thủng tai. Hãy mau mau tránh xa, chớ nhìn, chớ nghe những điều ấy. Mỗi người nên tự quán xét tâm mình, không được buông thả.”

———

(1) Tức thiền sư Vĩnh Gia Huyền Giác(永嘉玄覺), tác giả Chứng đạo ca(證道歌) rất nổi tiếng trong Thiền tông. Đoạn trích ở đây là lấy từ sách này.

Này các vị! Những kẻ tà đạo ấy, chỉ vì nghiệp ác từ đời trước nên sanh ra gặp phải tà sư. Nỗ lực làm lành rất khó, trừ dứt tâm ác không dễ. Huống chi những kẻ lầm lạc trong đời này có rất nhiều hình thức. Nay chỉ xin nói qua một số để phá tan sự nghi ngờ cho người học đạo.

Có hạng tà sư mạo xưng là học đạo của ngài Đạt-ma, dạy người học đạo chỉ quan sát chữ Phật(佛) với chữ vô(無) và vận dụng hơi thở vào ra. Họ lại dạy người gắng sức đưa hơi thở lên cao, ép hơi lên đỉnh đầu, bảo đó là phép tinh luyện, (1) cần dũng mãnh gia công. Những người ấy đều là tà kiến ngoại đạo, cho dù trải qua vô số kiếp cũng chẳng thoát khỏi luân hồi.
Lại có hạng tà sư dạy rằng vùng đan điền(2)là cõi nước Cực lạc, là nơi trú ngụ của chư Phật, dạy người học phải quán chiếu nơi ấy, nắm bóp xoa nắn, dời tinh chuyển khí, đưa qua ba cửa,(3)nói là trở về nguồn cội, thấy tánh thành Phật. Nghe được một tiếng dội trong bụng, họ nói đó là sáu thứ chấn động,(4)là tiếng sư tử hống. Hạng người như vậy đến già thành ma, chìm mãi trong đường quỉ. Có hạng tà sư chẳng rõ danh hiệu cao cả của Đại Thánh,(5)chẳng biết công đức của việc niệm Phật, dạy

———

(1) Nguyên văn dùng tráo ly(笊籬) chỉ cái sàng, cái rổ hay cái vợt đan bằng tre, dùng để sàng gạo, hoặc tách riêng các loại hạt lớn, nhỏ.

(2) Đan điền: Những người luyện chân khí theo Đạo gia cho rằng từ lỗ rốn trở lên ba tấc (khoảng 12 cm) là thượng đan, từ lỗ rốn trở xuống ba tấc (khoảng 12 cm) là hạ đan. Cả vùng quanh rốn gọi chung là đan điền.

(3) Ba cửa (tam quan), cũng là một khái niệm của Đạo gia. Theo họ thì mắt là cửa trời (thiên quan), tay là cửa người (nhân quan), chân là cửa đất (địa quan), gọi chung là ba cửa.

(4) Sáu cách chấn động (Lục chủng chấn động): 1. động (động cựa), 2. khởi (vùng dậy), 3. dõng (phun ra); 4. chấn (vang dội), 5. hống (gào lên), 6. kích (đánh ra). Ba cách trước là biến hóa về hình thể, ba cách sau là biến hóa về âm thanh.

(5) Tức là đức Phật A-di-đà.

người những việc xằng bậy chẳng liên quan như quẻ Khảm là nam, quẻ Ly là nữ... Họ đem sáu chữ Nam mô A-di-đà Phật mà giải thích thành sáu thứ khác nhau,(1)dối gạt kẻ mê lầm, khinh mạng Đại Thánh. Tội ấy đồng với tội cắt xẻ thân thể Phật hay làm thân Phật chảy máu.(2)Hạng người như vậy, cả thầy lẫn trò đều đọa vào địa ngục.

Lại có hạng tà sư tự xưng là dạy pháp môn đốn ngộ, bảo người tu chẳng cần niệm Phật. Họ giải thích sai lệch lý âm dương, cởi áo nằm ngửa mà quán lẽ không. Họ lại chỉ hai đường dọc theo xương sống mà nói rằng đó là phái Tào Khê.(3)Họ dạy người ta co chân vận khí, mạo xưng là phát quang lớn. Những chuyện lớn nhỏ bịa đặt như vậy đều là kế sanh nhai của bọn ma quỉ. Họ chẳng biết rằng chư Phật đều đã từng tích chứa công đức mà thành, há chỉ dựa theo chỗ không mà thành Phật được sao? Phật pháp còn bị cảnh trần che lấp, há có thể ở nơi lý âm dương? Những người như thế làm bạn với ma, trầm luân mãi mãi.
Lại có hạng tà sư dối truyền 108 chữ gọi là 108 hạt châu ma-ni.(4)Họ đặt tên cho các đốt xương trên khắp

———

(1)Chẳng hạn như, có khi họ giải thích rằng: Namlà trời, Môlà đất, Alà cha, Dilà mẹ, Đàlà vua, Phậtlà thầy...

(2)Tức là một trong năm tội nghịch (ngũ nghịch tội), gồm có: 1. Giết cha, 2. Giết mẹ, 3. Giết A-la-hán, 4. Phá hòa hiệp tăng, 5. Làm thân Phật chảy máu.

(3)Một số người luyện phép tu tiên, tin rằng khi nín hơi ngồi lặng, tự nhiên sẽ có một điểm chân khí linh quang diệu minh xuyên qua hai đường dọc xương sống, thấu lên đỉnh đầu, thông vào tim, cật, trên suốt tới thiên cốc, dưới đạt tới khúc giang. Nhưng đó là ảnh hưởng thuật Du-già ở Ấn Độ ngày trước, không phải do phái Tào Khê của Lục tổ Huệ Năng truyền dạy.

(4)Ma-nichâu (摩尼珠), phiên âm tiếng Phạn là cintāmaṇi, dịch nghĩa là như ý châu hay như ý bảo châu. Người niệm Phật thường dùng xâu chuỗi có 108 hạt để lần tay khi niệm Phật, mỗi câu niệm lần qua một hạt. Vì thế, xâu chuỗi ấy được xem như biểu trưng cho việc niệm Phật, được người ta quý trọng mà gọi là 108 hạt châu ma-ni.

thân mình trên, dưới, tả, hữu đều có biểu pháp; họ khiến người ta lần hết các đốt xương ấy một bận, gọi là bằng với công phu một buổi tham thiền! Tuy họ quỳ lạy mặt trời, mặt trăng, sao Bắc đẩu, nhưng cũng chẳng nghiêm chỉnh y phục, hoặc lõa lồ thân hình, hoặc mặc áo nhẹ mỏng hở hang. Họ chẳng kính tổ tiên, cha mẹ, ngăn cản người cúng Phật, trai tăng. Họ nói ngang ngược rằng: “Phật đất chẳng qua được nước, Phật gỗ chẳng qua được lửa, tượng vàng, tượng bạc, tượng đồng cũng chẳng qua được lò nung. Kinh điển là dây sắn, dây bìm, chẳng cần đọc tụng.” Họ khinh Phật, ngạo Pháp dường ấy, chỉ làm chuyện bậy bạ mà thôi. Giá như người người đều giống Đan Hà mới cho thiêu Phật,(1)nơi nơi đều là Bách Trượng, mới nên nói không.(2)Còn như chưa được như vậy thì đọa vào địa ngục trong chớp mắt.

Lại có hạng tà sư bịa đặt ra nhiều pháp, dạy bậy là phải tu cả tánh và mạng, xưng là Đại đạo Kim đan,(3)dối

———

(1) Đan Hà, tức là thiền sư Đan Hà Thiên Nhiên. Một hôm ngài ghé lại chùa Bảo Lâm, nhằm tiết đông lạnh lẽo, liền lấy một tượng Phật gỗ chẻ ra đem đốt đặng sưởi ấm. Thầy trụ trì thấy vậy thấy vậy hỏi duyên cớ, ngài nói: “Ta đốt lấy xá-lỵ đó.” Thầy trụ trì hỏi: “Phật gỗ làm sao có xá-lỵ?” Ngài Đơn Hà nói: “Vậy thỉnh thêm một vị nữa.” Thầy trụ trì bỗng nhiên rụng cả râu và lông mày. Nên biết việc làm của ngài Đan Hà là nhằm phá bỏ những kiến chấp của người tu vào hình tướng mà quên mất yếu tố tự tâm, chứ thật ra không hề bài xích chuyện thờ kính hình tượng Phật.

(2) Bách Trượng, tức là thiền sư Bách Trượng Hoài Hải. Vì ngài tu tại núi Bách Trượng nên thường gọi là Bách Trượng Đại sư. Ngài đắc Pháp với Mã Tổ Đạo Nhất, sau dựng tòng lâm, đặt qui cũ. Phàm những ai đến hỏi đạo đều lấy một chữ Không để dẫn dắt.

(3) Đại đạo Kim đan: một khái niệm của Đạo gia. Phái này tin rằng người tu luyện Kim đan nên trở lại nguồn cội, khôi phục bản tánh, có thể làm cho long, hổ về ở trong vạc luyện thuốc, khiến tánh mình hợp với việc làm. Họ cho rằng, long từ trong lửa ra, hổ từ trong nước sanh. Long, hổ giao nhau, liền thành một khí chân nguyên, làm nền luyện đan. Trước ngưng thần ở hỗn độn, sau tịch diệt hàm không, là đạo mầu nhiệm của đệ nhất Kim đan. Đây chỉ là niềm tin và lập luận của Đạo gia, chẳng liên quan gì đến chánh giáo của Phật.

gạt những người thế gian có lòng tin. Họ chẳng biết đến sự tham cứu chân chánh, chứng ngộ đích thật, chỉ chạy theo việc hành trì quỉ quái, lấy mười hai tháng trong năm gọi là mười hai độ công phu; lấy mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý gọi là chư Phật, Bồ Tát; lấy da, thịt, mạch máu, đốt xương, gọi là Tám bộ thiên long. (1) Khi bên tai chợt nghe có tiếng, liền gọi đó là quả vị Thanh văn, La-hán. Khi trước mắt chợt thấy tối tăm ma mị, liền gọi đó là tô vẽ không thành cảnh giới. Hoặc thấy cát bằng vàng đầy đất, hoặc thấy hoa sen báu ngàn cánh, hoặc thấy lầu đài, cung điện, hoặc thấy sư tử, voi chúa, hoặc thấy rồng ngâm, cọp gầm, hoặc thấy mặt trời, mặt trăng đều sáng, hoặc thấy chư Phật mười phương, hoặc thấy trăm ức Hóa thân lại tự nhận là Thích-ca, Di-đà, tiếm xưng là đấng Vô thượng Pháp vương! Những người như thế, vĩnh viễn đọa nơi địa ngục, chẳng có ngày ra.

Lại có hạng tà sư luyện thành huyễn thuật, hoặc ngồi lặng tưởng thầm, kéo dài lâu năm chiêu cảm một loài tinh linh quỉ quái đến nhập vào tâm họ. Do đó họ có tài đàm luận, liền khoe khoang rằng: “Ta có ngũ nhãn, (2) lục thông,(3)biết được quá khứ, vị lai.” Rồi họ nói bậy những việc lành, dữ, họa, phước chốn nhân gian; ngày nay nói rằng có người này lại, ngày mai lại bảo có việc kia đến. Thấy nhà nào có tai họa thì nói dối rằng có thể trừ được.

———

(1) Tám bộ thiên long (thiên long bát bộ): Tám loài chúng sanh, bao gồm: 1. Chư thiên ở các cõi trời, 2. Loài rồng, 3. Loài Dạ-xoa, 4. Loài Càn-thát-bà, 5. Loài A-tula, 6. Loài Ca-lầu-la, 7. Loài Khẩn-na-la, 8. Loài Ma-hầu-la-già.

(2) Ngũ nhãn: Năm thứ mắt, gồm có 1. Nhục nhãn, 2. Thiên nhãn, 3. Huệ nhãn, 4, Pháp nhãn, 5. Phật nhãn.

(3) Lục thông: Sáu phép thần thông, bao gồm: 1. Thiên nhãn thông, 2. Thiên nhĩ thông, 3. Túc mạng thông, 4. Tha tâm thông, 5. Thần túc thông, 6. Lậu tận thông.

Đó là vì tham cầu tài lợi. họ còn dám tự xưng là Phật này, Phật nọ ra đời để cứu độ những kẻ tin theo. Họ dạy người chẳng cần phải kiên trì trai giới, chẳng cần phải lễ thầy nào khác, chỉ cần cúng dường cho họ, họ sẽ dạy cho tự nhiên thành Phật. Có những kẻ ngu si, ngưỡng mộ và tin sâu đến tận xương tủy, gần xa tìm về theo họ. Nhân đó nhóm họp đông đúc, chuyên làm những việc sai trái. Những người như vậy, vĩnh viễn là quyến thuộc của ma, mãi mãi tạo nhân địa ngục.

Trong kinh Lăng Nghiêm có dạy rằng: “Những người tu hành, nếu chẳng dứt dâm dục, sát hại, trộm cướp, nói dối mà muốn đắc đạo thì cũng như nấu cát làm cơm, dầu trải qua vô số kiếp, rốt cuộc cũng chẳng bao giờ thành được.”
Này các vị! Nếu học kinh Lăng Nghiêm sẽ rõ biết hết thảy các hạng tà ma ngoại đạo.
Lại có hạng thầy dốt nát, tuy dạy người niệm Phật A-di-đà mà chẳng rõ thông đạo lý cao sâu của Phật tổ, nói những điều rối loạn mối đạo, chẳng biết hướng về Tịnh độ, chẳng phát chánh nguyện vãng sanh, chỉ tham cầu được giàu sang trong đời tới. Họ chẳng biết rằng giàu sang cũng có kỳ hạn, khi hết phước vẫn phải luân hồi, nhiều kiếp bị trôi lăn trong các đường ác. Những người như vậy thật đáng đau xót, đáng thương thay!
Lại có hạng thầy dốt nát, chẳng dạy người công án niệm Phật. Mở trường họp chúng dạy việc ngồi thiền tham cứu. Đường lối đã chẳng biết, lại bày ra lắm bậc công phu. Ngày này sang ngày khác chỉ toàn là nói thiền nói đạo. Hôm nay thân thể nặng nề, hôm qua thân thể nhẹ nhõm. Hoặc nín được hơi thở, liền nói là tinh tấn. Hoặc mửa ra

đàm huyết, liền nói là khử trần. Hoặc ngồi mê như chết, liền nói là thiền định. Hoặc té ngã nhảy nhót, liền nói là phát dương. Hoặc trong mắt thấy có Phật vây quanh thuyết pháp, hoặc tai nghe tiếng nhạc tùy ý thỏa thích. Những người như thế, năm tháng trôi qua uổng phí, cô phụ tánh linh, phải chịu luân hồi mãi mãi, không do đâu mà được giải thoát.

Than ôi! Tham thiền học đạo vốn là vị đề-hồ(1) ngon quý, gặp phải những hạng người ấy lại hóa thành thuốc độc! Há chẳng nghe các đời tổ sư đều chỉ thẳng tâm tông, thấy tánh thành Phật hay sao? Người mê chẳng biết tự tâm là Phật, khá thương lắm thay!
Chỉ vì chúng sanh căn tánh cao thấp khác nhau, việc chứng ngộ cũng nhanh chậm khác nhau, nên chư Phật Tổ mới bày ra vô số phương tiện, thí dụ thuyết pháp. Như người đời không ngộ được lẽ đạo thì những việc ấy có ích gì? Lại bị tình trần buộc trói, trôi lăn trở lại trong chốn luân hồi. Bấy giờ ăn năn cũng đã muộn rồi!
Nay khuyên những người học đạo, như không đủ sức đốn ngộ thì hãy giữ chặt lấy một câu Nam mô A-di-đà Phật, luôn luôn nhớ đến, nghĩ đến, luôn luôn tỉnh giác chiếu soi. Vì sao vậy? Trong lúc tu niệm cho dù chưa được ngộ đạo, nhưng lúc mạng chung sẽ được vãng sanh vào hàng Thượng phẩm. Đã được vãng sanh, còn lo gì không ngộ đạo?
Này các vị! Nên biết là chỉ một pháp môn niệm Phật quả thật vượt hơn hết thảy các pháp môn khác. Sách Liên tông bảo giám có dạy rằng: “Tin theo các pháp môn khác

———

(1)Đề-hồ: món ăn được tinh chế từ sữa bò tươi, được xem là ngon và quý nhất trong các món được làm ra từ sữa.

勸發真正大願决定往生說

mà học đạo như kiến bò lên núi cao, còn pháp môn Tịnh độ vãng sanh như thuyền buồm xuôi dòng thuận gió. Di-đàtiếp dẫn, thẳng tới Bồ-đề, các thánh dắt dìu, vượt ra ngoài ba cõi. Hàng Thượng phẩmliền lên quả Phật, dù Hạ sanh(1) cũng hơn cõi trời. Xin mọi người đừng nghi ngờ, cùng nhau tu hành tiến lên địa vị Bất thối.

Như người muốn sanh về Tịnh độ, nên chuẩn bị hành trang. Hành trang là những gì? Đó là ba món: đức tin, đạo hạnh và chí nguyện. Có đủ ba món ấy, ắt được sanh về Tịnh độ. Sách Liên tông bảo giámcó dạy rằng:
Từ đây sang phương Tây,
Mười muôn dặm xa thay!

———

(1) Trong Cửu phẩm vãng sanh thì Thượng phẩm thượng sanh là bậc cao nhất, còn Hạ phẩm hạ sanh là bậc thấp nhất. Đây lấy bậc cao nhất và thấp nhất để chỉ rõ chỗ thù thắng của pháp môn Tịnh độ cầu vãng sanh.

———

勸發真正大願决定往生說

慈照宗主云。有行無願，其行必孤。有願無行，其願必虛。無行無願，空住閻浮。有行有願，直入無爲。此乃佛祖修淨業之根本也。
何以故。理由智導。行由願興。行願得均。理智兼備。夫願者，樂也欲也。欲生西方

Khuyến Phát Chân Chánh Đại Nguyện, Quyết Định Vãng Sanh Thuyết

Hành trang chuẩn bị đủ,

Lo gì chẳng đến ngay?

Thế Chí Viên Thông(1) có dạy rằng: “Nhớ Phật, niệm Phật, ngay trong đời này hoặc đời sau, chắc chắn được thấy Phật.” Nhớ Phật, niệm Phật, nghĩa là trong tâm nhớ nghĩ không lúc nào gián đoạn. Được như vậy thì ngay trong đời này được thấy Phật hiện ra trước mắt, hoặc trong đời sau được nhìn thấy Phật.

Cho nên, tinh tấn hay giải đãi cũng đều do ở chính mình. Chỉ cần có lòng tin chắc thì những gì đã nói đều không sai dối.

———

(1) Đây là đoạn trích từ sách Lạc bang văn loại(樂邦文類), phần Thủ Lăng Nghiêm Kinh Thế Chí hoạch niệm Phật viên thông(首楞嚴經勢至獲念佛圓通), soạn giả gọi tắt là Thế Chí viên thông.

———

Khuyến phát chân chánh đại nguyện, quyết định vãng sanh thuyết

Từ Chiếu Tông Chủ vân: Hữu hạnh vô nguyện, kỳ hạnh tất cô. Hữu nguyện vô hạnh, kỳ nguyện tất hư. Vô hạnh vô nguyện, không trụ diêm phù. Hữu hạnh hữu nguyện, trực nhập vô vi. Thử nãi Phật Tổ tu tịnh nghiệp chi căn bổn dã.
Hà dĩ cố? Lý do trí đạo. Hạnh do nguyện hưng. Hạnh nguyện đắc quân. Lý trí kiêm bị. Phù nguyện giả, nhạo dã dục dã. Dục sanh Tây phương Tịnh độ, nhạo kiến A-di-đàp165

淨土，樂見阿彌陀佛。必須發願，方得往生。若無願心，善根沈沒。

華嚴經云。不發大願魔所攝持。一切佛華從大願起。欲成無上道故，須得願波羅蜜。所以普賢廣無邊願海，彌陀有六八願門。是知十方諸佛上古先賢，皆因願力，成就菩提。

智度論第八卷，問曰。諸菩薩行業清淨，自得勝報。何必要立誓願，然後得之。且如田家得穀，豈復待願耶。

答曰。作福無願，無所標立。願爲導御，能有所成。如佛所說。若人修少福少戒，不知解脫正因。聞說人天之樂，心常願樂。命終之後，各生其中，此皆願力所致。菩薩求生淨土，在乎志願堅強，然後得之。

又云。雖修少福，有願力故，得大乘報。大莊嚴論云。佛國事大，獨行功德不能成就。要修願力資助，方得往生，隨願見佛。

Phật. Tất tu phát nguyện, phương đắc vãng sanh. Nhược vô nguyện tâm, thiện căn trầm một.

Hoa Nghiêm kinh vân: Bất phát đại nguyện ma sở nhiếp trì. Nhất thiết Phật hoa tùng đại nguyện khởi. Dục thành vô thượng đạo cố, tu đắc nguyện ba-la-mật. Sở dĩ Phổ Hiền quảng vô biên nguyện hải, Di-đà hữu lục bát nguyện môn. Thị tri thập phương chư Phật thượng cổ tiên hiền, giai nhân nguyện lực, thành tựu Bồ-đề.
Trí Độ luận đệ bát quyển vấn viết: Chư Bồ Tát hạnh nghiệp thanh tịnh, tự đắc thắng báo. Hà tất yếu lập thệ nguyện nhiên hậu đắc chi? Thả như điền gia đắc cốc, khởi phục đãi nguyện da?
Đáp viết: Tác phước vô nguyện, vô sở phiêu lập. Nguyện vi đạo ngự, năng hữu sở thành. Như Phật sở thuyết: Nhược nhân tu thiểu phước tiểu giới, bất tri giải thoát chánh nhân, văn thuyết nhân thiên chi lạc, tâm thường nguyện nhạo. Mạng chung chi hậu, các sanh kỳ trung, thử giai nguyện lực sở trí. Bồ Tát cầu sanh Tịnh Độ, tại hồ chí nguyện kiên cường, nhiên hậu đắc chi.
Hựu vân: Tuy tu thiểu phước, hữu nguyện lực cố đắc Đại Thừa báo.
Đại Trang Nghiêm luận vân: Phật quốc đại sự, độc hành công đức bất năng thành tựu. Yếu tu nguyện lực tư trợ, phương đắc vãng sanh, tùy nguyện kiến Phật.

阿彌陀經云。若有信者，應當發願，願生彼國。

華嚴，行願品云。是人臨命終時，最後刹那，一切諸根悉皆散壞，一切親屬悉皆捨離，一切威勢悉皆退失。乃至象馬車乘，珍寶伏藏，如是一切無復相隨。唯此願王不相捨離。於一切時引導其前，一刹那中卽得往生極樂世界。

由此推之，宜當時時發願，樂慕往生，日日禱祈，勿令退失。

故云。法門廣大，無願不從。是以佛隨人之心，滿人之願也。

嗟乎。備觀今時信人，歸投佛會。或爲病苦而發心，或爲報親而舉意，或爲保扶家宅，或爲怖患持齋。雖有信心，而無行願。雖云念佛，不達本根。

凡修善緣，皆爲了還心願。罕有爲自己生死，發願念佛求生淨土者，往往香燭道場。祝願回向之辭，皆是表獻神明，消災延夀而已。

A-di-đà kinh vân: Nhược hữu tín giả, ưng đương phát nguyện, nguyện sanh bỉ quốc.

Hoa Nghiêm, Hạnh Nguyện phẩm vân: Thị nhân lâm mạng chung thời, tối hậu sát-na. Nhất thiết chư căn, tất giai tán hoại. Nhất thiết thân thuộc, tất giai xả ly. Nhất thiết oai thế tất giai thối thất. Nãi chí tượng mã xa thừa, trân bảo phục tạng, như thị nhất thiết vô phục tương tùy. Duy thử nguyện vương, bất tương xả ly. Ư nhất thiết thời, dẫn đạo kỳ tiền. Nhất sát-na trung tức đắc vãng sanh Cực lạc thế giới.
Do thử suy chi, nghi đương thời thời phát nguyện, nhạo mộ vãng sanh. Nhật nhật đảo kỳ, vật linh thối thất.
Cố vân: Pháp môn quảng đại, vô nguyện bất tùng. Thị dĩ Phật tùy nhân chi tâm, mãn nhân chi nguyện dã.
Ta hồ! Bị quán kim thời tín nhân, quy đầu Phật hội. Hoặc vị bệnh khổ nhi phát tâm, hoặc vị báo thân nhi cử ý. Hoặc vị bảo phò gia trạch. Hoặc vị bố hoạn trì trai. Tuy hữu tín tâm, nhi vô hạnh nguyện. Tuy vân niệm Phật, bất đạt bổn căn.
Phàm tu thiện duyên, giai vị liễu hoàn tâm nguyện. Hãn hữu vị tự kỷ sanh tử, phát nguyện niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ giả, vãng vãng hương chúc đạo tràng. Chúc nguyện hồi hướng chi từ, giai thị biểu hiến thần minh, tiêu tai diên thọ nhi dĩ.

故與經懺本意相違，不合諸佛本願。縱使一生修誦，不明理趣，錯用工夫。是謂終日數他寶，自無半錢分也。臨終所以不得往生淨土者，蓋無行願故也。

又有一等癡人，投佛受戒，乃於三寶前焚香誓願云。我若破戒，甘當惡病纏身，永墮地獄。或言。左眼出血，右眼出膿，自肯自甘，自願受報。多見有口無心，破齋犯戒。殃禍及身受諸惡報。或現世遭王法，官司。或死去墮三塗地獄。

嗚呼。殊不知佛祖，興慈運悲，何常教人如此。皆是邪師過謬，錯將罰呪，以爲發願耳。何惑之甚哉。余常愍念，勸令同發正願，求生淨土。願同作佛。

彼則曰。我是凡夫，豈敢望生淨土，要做佛耶。我有此心，又成妄想。余應之曰。不然。善知識。佛，是覺也。淨土，是心也。此心，誰不有之。覺則佛也。迷則眾生也。世人背覺合塵，輪迴三界四生六

Cố dữ kinh sám bổn ý tương vi, bất hiệp chư Phật bổn nguyện. Túng sử nhất sanh tu tụng, bất minh lý thú, thố dụng công phu. Thị vị chung nhật sổ tha bảo, tự vô bán tiền phân dã. Lâm chung sở dĩ bất đắc vãng sanh Tịnh độ giả, cái vô hạnh nguyện cố dã.

Hựu hữu nhất đẳng si nhân, đầu Phật thọ giới. Nãi ư Tam bảo tiền phàn hương thệ nguyện vân: Ngã nhược phá giới, cam đương ác bệnh triền thân, vĩnh đọa địa ngục. Hoặc ngôn tả nhãn xuất huyết, hữu nhãn xuất nồng, tự khẳng tự cam, tự nguyện thọ báo. Đa kiến hữu khẩu vô tâm, phá trai phạm giới. Ương họa cập thân thọ chư ác báo. Hoặc hiện thế tao vương pháp, quan ty, hoặc tử khứ đọa tam đồ địa ngục.
Ô hô! Thù bất tri Phật Tổ, hưng từ vận bi, hà thường giáo nhân như thử. Giai thị tà sư quá mậu, thố tương phạt chú, dĩ vi phát nguyện nhĩ. Hà hoặc chi thậm tai. Dư thường mẫn niệm, khuyến linh đồng phát chánh nguyện cầu sanh Tịnh độ, nguyện đồng tác Phật.
Bỉ tắc viết: Ngã thị phàm phu, khởi cảm vọng sanh Tịnh độ, yếu tố Phật da? Ngã hữu thử tâm, hựu thành vọng tưởng.
Dư ứng chi viết: Bất nhiên. Thiện tri thức! Phật, thị giác dã. Tịnh độ, thị tâm dã. Thử tâm, thùy bất hữu chi. Giác tắc Phật dã, mê tắc chúng sanh dã. Thế nhân bội giác hiệp trần, luân hồi tam giới tứ sanh lục đạo. Thiện ác nghiệp

道。善惡業緣，受報好醜。皆因妄認四大爲我身，六塵爲實有。隨他幻境，日夜流轉。未常暫省回光，齋戒念佛。

從生至老，唯憂家緣不辦，財不稱心。愈多愈求，愈貪不足。雖日積善，奉佛禮拜，作福燒香。只願富貴榮華，長生不死。纔做些小好事，便有伏願數般。要保穀米盈倉，蚕蠶絲倍萬，子孫光顯，牛馬孳生。纔有一不如意，便怨佛不保全。日日財喜增漆，始道天龍感應。

如此貪謀正是妄想。卻言念佛求生淨土之說，作妄想者，豈不大

顚倒乎。凡曰作福盡屬有爲。蓋世閒有漏之因，非出世無爲之道。

修行佛子，宜善思惟。今日有緣得逢佛法。當須究本莫競枝條。一念回光，修出世法。願捨娑婆，願生淨土。亦如久客在於他鄉，思欲歸于故里也。此願生淨土，願作佛之心，豈可同凡夫妄想哉。

不見懺中云。

duyên báo hảo xú. Giai nhân vọng nhận tứ đại vi ngã thân. Lục trần vi thật hữu. Tùy tha huyễn cảnh, nhật dạ lưu chuyển. Vị thường tạm tĩnh hồi quang, trai giới niệm Phật.

Tùng sanh chí lão, duy ưu gia duyên bất biện, tài bất xứng tâm. Dũ đa dũ cầu, dũ tham bất túc. Tuy nhật tích thiện, phụng Phật lễ bái, tác phước thiêu hương chỉ nguyện phú quý vinh hoa, trường sanh bất tử. Tài tố ta tiểu hảo sự, tiện hữu phục nguyện sổ bang. Yếu bảo cốc mễ doanh thương, tàm ty bội vạn, tử tôn quang hiển, ngưu mã tư sanh. Tài hữu nhất bất như ý, tiện oán Phật bất bảo toàn. Nhật nhật tài hỷ tăng tất, thủy đạo thiên long cảm ứng. Như thử tham mưu chánh thị vọng tưởng.
Khước ngôn niệm Phật cầu sanh Tịnh độ chi thuyết, tác vọng tưởng giả, khởi bất đại điên đảo hồ? Phàm viết tác phước tận thuộc hữu vi. Cái thế gian hữu lậu chi nhân, phi xuất thế vô vi chi đạo.
Tu hành Phật tử, nghi thiện tư duy. Kim nhật hữu duyên đắc phùng Phật pháp. Đương tu cứu bổn mạc cạnh chi điều. Nhất niệm hồi quang, tu xuất thế pháp, nguyện xả Ta-bà, nguyện sanh Tịnh độ. Diệc như cửu khách tại ư tha hương, tư dục quy vu cố lý dã. Thử nguyện sanh Tịnh độ, nguyện tác Phật chi tâm, khởi khả thử đồng phàm phu vọng tưởng tai?
Bất kiến sám trung vân:

8. Khuyên Người Phát Nguyện Chân Chánh, Quyết Định Vãng Sanh

願我臨欲命終時，

盡除一切諸障礙。
靣見彼佛阿彌陀，
即得往生安樂刹剎。

者是也。可謂。

一朝踏著來時路，

始覺從前錯用心。

———

8. Khuyên người phát nguyện chân chánh, quyết định vãng sanh(1)
Ngài Từ Chiếu Tông chủ(2) dạy rằng: “Có hạnh, không nguyện, hạnh ấy ắt là không thành. Có nguyện, không hạnh,nguyện ấy ắt là yếu ớt. Không hạnh,không nguyện, ở mãi chốn Diêm-phù vô nghĩa. Có hạnh,

———

(1) Bài trước chỉ rõ các lẽ chánh tà, giúp cho người tu hành chân chánh quyết định dứt nghi, phát khởi chánh nguyện. Bài này khuyên lấy sự chánh nguyện vững bền, mạnh mẽ để được vãng sanh.

(2) Từ Chiếu Tông chủ, hiệu Tử Nguyên, cao tăng đời Nam Tống, sáng lập Bạch Liên tông, người đất Côn Sơn, Bình Giang. Ngài họ Mao, nên cũng được gọi là Mao Tử Nguyên, trước có tên là Phật Lai, hiệu là Vạn Sự Hưu. Từ nhỏ đã theo học với ngài Chí Thông ở chùa Diên Tường, thường tụng đọc kinh Pháp Hoa. Năm 19 tuổi cạo tóc xuất gia, tu tập pháp thiền chỉ quán. Sau đó hâm mộ giáo pháp Tịnh độ của ngài Huệ Viễn ở Lô sơn truyền lại, rộng khuyên mọi người quy y Tam bảo, thọ trì Ngũ giới, niệm Phật A-di-đà. Sau đến núi Vu Điến sáng lập Bạch Liên sám đường, tu tập và truyền giảng pháp môn Tịnh độ. Không rõ năm sinh, chỉ biết ngài viên tịch năm 1166, niên hiệu Long Hưng thứ 4 đời Tống Hiếu Tông.

Nguyện ngã lâm dục mạng chung thời.

Tận trừ nhất thiết chư chướng ngại.
Diện kiến bỉ Phật A-di-đà.
Tức đắc vãng sanh An Lạc sát.

Giả thị dã. Khả vị.

Nhất triêu đạp trước lai thời lộ.

Thủy giác tùng tiền thố dụng tâm.

———

có nguyện, thẳng nhập vào cõi vô vi. Đó là cái căn bản tu nghiệp thanh tịnh của chư Phật Tổ.
Vì sao vậy? Lý do trí dẫn đường, hạnh do nguyện khởi lên. Hạnh và nguyện được như nhau thì lý và trí đều gồm đủ.
Nguyện tức là điều ưa thích, mong muốn. Như mong muốn được sanh về cõi Tịnh độ phương tây; ưa thích được thấy đức Phật A-di-đà. Cần phải phát nguyện, sau mới được vãng sanh. Nếu không có tâm nguyện, căn lành rồi sẽ tiêu mất.
Kinh Hoa Nghiêm dạy rằng: “Nếu chẳng phát nguyện lớn, ắt bị ma dắt dẫn.”(1)Hết thảy quả Phật đều do từ

———

(1)Câu này trích từ quyển thứ 42, phẩm thứ 33 (Ly thế gian phẩm- 離世間品) trong kinh Hoa Nghiêm, gọi đủ là Đại phương quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh(大方廣佛華嚴經).

nguyện lớn khởi lên, nên muốn được quả Vô thượng Bồ-đề, phải có nguyện ba-la-mật. Vì vậy, ngài Phổ Hiền khơi rộng biển nguyện vô biên, đức Di-đà mở ra bốn mươi tám cửa nguyện. Cho nên biết rằng mười phương chư Phật cho đến thánh hiền xưa nay đều do nơi nguyện lực mà thành tựu Bồ-đề.

Luận Trí độ, quyển tám,(1)có câu hỏi rằng: “Chư Bồ-đề hạnh nghiệp thanh tịnh, tự nhiên được báo phần hơn, cần gì phải lập thệ nguyện, rồi sau mới được thọ báo? Vả lại, như người làm ruộng tất có lúa, há phải đợi có nguyện hay sao?”
Đáp rằng: “Làm phước không có nguyện, không có chỗ hướng về. Nguyện là sức dẫn dắt, quy hướng, nhờ đó mà thành tựu. Như Phật có dạy rằng: Như người tu hành ít phước, ít giới, chẳng rõ biết chánh nhân giải thoát, nghe nói về sự vui sướng ở cõi người, cõi trời nên thường mong cầu. Sau khi thác đều sanh về những cõi ấy. Đó đều là do nguyện lực dẫn dắt đến. Bồ Tát cầu sanh Tịnh độ là nhờ ở chí nguyện bền vững mạnh mẽ, mới được vãng sanh.” Lại dạy rằng: “Tuy tu ít phước, nhưng nhờ có nguyện lực nên được thọ báo Đại thừa.”
Luận Đại trang nghiêmdạy rằng: “Sanh về cõi Phật là chuyện lớn, nếu chỉ nhờ vào công đức thì không thể thành tựu được. Cần phải có nguyện lực giúp vào mới được vãng sanh, do nơi nguyện mà được thấy Phật.”(2)

———

(1)Tức là Đại trí độ luận. Nhưng nguyên tác bị sai ở đây, vì đoạn này được trích lại từ sách Liên tông bảo giám, nhưng sách này lại ghi nhầm, vì thật ra đoạn này trong Đại trí độ luậnnằm ở quyển 7 chứ không phải quyển 8. Ngoài ra, sách Liên tông bảo giámcũng đã lược bỏ một số câu khi trích lại đoạn này từ Đại trí độ luận. Xin lưu ý để quý độc giả tiện tra khảo.

(2) Đoạn này được trích từ sách Vạn thiện đồng quy(萬善同歸集), quyển trung, ghi rõ là trích từ Đại trang nghiêm luận. Ngoài ra cũng thấy đoạn trích này ở các sách Pháp uyển châu lâm(法苑珠林), quyển 16 và Chư kinh yếu tập (諸經要集), quyển trung, ghi rõ là trích từ Đại Trang Nghiêm Luận. Ngoài ra cũng thấy đoạn trích

Kinh A-di-đà dạy rằng: “Như người có lòng tin, nên phát nguyện sanh về cõi ấy.”(1)

Kinh Hoa nghiêm, phẩm Hạnh nguyện(2) có dạy rằng: “Vào thời khắc cuối cùng trước lúc mạng chung, hết thảy các căn đều hoại mất, hết thảy thân thuộc đều lìa bỏ, hết thảy oai thế đều không còn, cho đến voi, ngựa, xe cộ, của báu, kho tàng đều không còn nữa. Duy chỉ có nguyện lớn là không lìa bỏ, luôn luôn dẫn đường phía trước, nên chỉ trong khoảnh khắc liền được vãng sanh về thế giới Cực Lạc.”
Do đó mà suy ra, nên thường xuyên phát nguyện, mong muốn được vãng sanh, ngày ngày đều cầu mong, đừng để thối mất chí nguyện.
Cho nên nói rằng: Pháp môn dù rộng lớn, không có nguyện cũng chẳng theo. Do đó mà Phật tùy theo lòng người, giúp người được như nguyện.
Than ôi! Nhìn khắp những người đời nay có lòng tin theo về cửa Phật, hoặc vì bệnh tật khổ não mà phát tâm, hoặc vì báo ơn cha mẹ mà khởi ý, hoặc vì muốn giữ lấy cửa nhà, hoặc vì sợ tai họa mà ăn chay. Dầu cho có lòng tin, nhưng chẳng có hạnh nguyện; tuy nói là niệm Phật, nhưng không đạt đến chỗ cội gốc của chính mình.

———

này ở các sách Pháp uyển châu lâm(法苑珠林), quyển 16 và Chư kinh yếu tập (諸經要集), quyển1. Nguyên tác Quy nguyên trực chỉghi 4 chữ đầu đoạn này là佛國大事, chúng tôi căn cứ vào sự thống nhất của cả 3 sách vừa dẫn trên để sửa lại là佛國事大. Như thế hợp lý hơn, vì chữ大được dùng như một trạng từ chứ không phải tính từ. Phần dịch nghĩa cũng căn cứ trên sự chỉnh sửa này.

(1) Tức là cõi Cực Lạc, nơi Phật A-di-đàđang thuyết pháp.

(2) Nói đủ là kinh Đại phương quảng Phật Hoa nghiêm(大方廣佛華嚴經), quyển 40, phẩm Nhập bất tư nghị giải thoát cảnh giới Phổ Hiền hạnh nguyện(入不思議解脫境界普賢行願品).

Phàm những kẻ làm việc thiện đều là mong được thỏa sự mong cầu, hiếm hoi lắm mới có người vì luân hồi sanh tử mà phát nguyện niệm Phật cầu sanh Tịnh độ. Thường khi người ta dâng hương đèn nơi đạo tràng, những lời cầu nguyện đều là hướng đến chỗ bộc bạch với thần minh để cầu cho được tai qua nạn khỏi, tuổi thọ dài lâu. Do đó mà trái ngược với ý nghĩa kinh sám, không phù hợp với bản nguyện của chư Phật. Dầu cho trọn đời tu hành tụng niệm cũng chẳng rõ lý thú, vận dụng công phu sai lầm. Cho nên mới nói là: “Suốt ngày tính đếm châu báu của người, còn tự mình chẳng được lấy nửa đồng tiền!” Đến khi lâm chung chẳng được vãng sanh Tịnh độ, đều chỉ là do chẳng có hạnh nguyện mà thôi!

Lại có những kẻ ngu si, khi về thọ giới theo Phật liền đối trước Tam bảo mà dâng hương phát lời thề rằng: “Nếu tôi phá giới, xin chịu bệnh dữ đeo đuổi nơi thân, mãi mãi đọa nơi địa ngục.” Hoặc thề rằng: “Nếu tôi phá giới, xin chịu nơi mắt trái chảy máu, mắt phải chảy mủ; tự mình cam chịu thọ báo.”
Đã từng thấy nhiều người miệng nói ra như vậy mà lòng không nhớ nghĩ, vẫn phá trai, phạm giới, rồi phải chịu tai ương hoạn họa, thọ các ác báo. Hoặc trong hiện tại chịu sự trừng trị của pháp luật, hoặc khi chết rồi phải đọa vào ba đường dữ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.
Than ôi! Thật chẳng biết rằng Phật Tổ khởi lòng đại từ bi, có bao giờ dạy người những chuyện như vậy? Đó đều là chỗ lầm lỗi của bọn tà sư, lẫn lộn những thuật chú phạt mà cho là phát nguyện, thật là lầm lẫn biết bao!

Nghĩ mà thương xót, xin khuyên hết thảy mọi người đồng phát chánh nguyện, cầu sanh Tịnh độ, cùng nhau thẳng đến quả Phật.

Hẳn có người nói rằng: “Tôi là phàm phu, đâu dám mong cầu sanh về Tịnh độ, được làm Phật hay sao? Nếu mong cầu như vậy, lại thành ra hoang tưởng mà thôi.”
Xin thưa rằng: “Không phải vậy. Này quý vị! Phật tức là giác, Tịnh độ là tâm. Tâm này, ai mà chẳng có? Nếu tâm giác ngộ tức tự mình là Phật, còn khi tâm mê, ấy là chúng sanh. Người đời vì trái với giác, hợp với trần, cho nên phải luân hồi trong ba cõi,(1) sanh ra theo bốn cách (2) trong sáu đường.(3) Nghiệp duyên thiện ác, thọ báo tốt xấu, đều do nhận lầm bốn đại(4)là thân, sáu trần (5) thật có. Vì thế mà nương theo những cảnh huyễn ảo bên ngoài, ngày đêm lưu chuyển, chẳng lúc nào chịu quay lại quán chiếu, ăn chay niệm Phật.
Suốt đời từ trẻ đến già chỉ lo việc nhà chẳng xong, tiền bạc của cải chưa được như ý, nhưng càng được nhiều lại càng mong cầu, lòng tham không thỏa! Dầu cho cũng có làm lành làm phước, thờ Phật thắp hương lễ bái, nhưng

———

(1) Ba cõi (Tam giới), bao gồm Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới. Hết thảy chúng sanh trong cõi luân hồi đều không ra ngoài ba cõi này.

(2) Sanh ra theo bốn cách (Tứ sanh), bao gồm: thai sanh (sanh ra từ bào thai), noãn sanh (sanh ra từ trứng), thấp sanh (sanh ra từ chỗ ẩm thấp) và hóa sanh (sanh ra do sự biến hóa). Chúng sanh trong ba cõi đều sanh ra theo một trong bốn cách này.

(3) Sáu đường (Lục đạo), bao gồm: thiên (cõi trời), nhân (cõi người), a-tu-la, địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Chúng sanh do nghiệp lực chiêu cảm, đều phải thác sanh vào một trong sáu đường này.

(4) Bốn đại (tứ đại), bao gồm đất, nước, gió, lửa (địa, thủy, hỏa, phong), được cho là bốn yếu tố vật thể cấu thành vật chất, thân thể, nhưng thật ra chúng chỉ là giả hợp, không thường tồn, nên không phải là bản ngã chân thật.

(5) Sáu trần (lục trần), bao gồm: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm và các pháp (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp).

慈照宗主示念佛人發願偈

chỉ mong cầu được phú quí vinh hoa, sống lâu không chết. Vừa làm được đôi chút việc tốt đã khởi tâm mong cầu nhiều việc, muốn cho lúa gạo đầy kho, con cháu hiển đạt, trâu ngựa sanh nhiều... Vừa có một điều không như ý, liền oán trách Phật chẳng phù hộ. Còn như ngày ngày được thêm của cải, gặp nhiều chuyện vui, họ mới gọi là được cảm ứng! Tính toán tham lam như vậy, quả thật là những ý tưởng sai quấy.

Còn nói ngược lại rằng niệm Phật cầu sanh Tịnh độ là ý tưởng sai quấy, há chẳng phải là điên đảo lắm sao? Phàm những việc làm phước hằng ngày đều thuộc về pháp hữu vi,(1)đó là cái nhân hữu lậu thế gian, chẳng phải đạo vô vi xuất thế.

Người Phật tử tu hành nên khéo suy xét. Ngày nay có duyên gặp được Phật pháp, nên tham cứu đến tận cội gốc, đừng vướng những nơi cành nhánh nhỏ nhặt. Chỉ trong

———

(1) Pháp hữu vi: những gì thuộc về hình tướng, chỉ theo nhân duyên giả hợp mà thành, không thường tồn, không thật có. Kinh Kim cang có dạy: “Hết thảy các pháp hữu vi đều như mộng ảo, như bọt nước.” (Nhất thiết hữu vi pháp, như mộng ảo bào ảnh. - 一切有為法，如夢幻泡影。)

———

慈照宗主示念佛人發願偈

彌陀節要云。念佛之人最急一事，不善相應。

何以故。雖云持戒，念佛，不曾發心願生淨土。皆是埋頭過日，自失善利

Từ Chiếu Tông Chủ Thị Niệm Phật Nhân Phát Nguyện Kệ

một niệm quay về quán chiếu tự tâm, tu theo pháp xuất thế, phát nguyện lìa bỏ cõi Ta-bà, cầu sanh về Tịnh độ. Khác nào như người khách tha hương đã lâu, nay nhớ nghĩ muốn quay về quê cũ. Cái tâm nguyện muốn sanh về Tịnh độ, muốn thành quả Phật, sao có thể đồng với những ý tưởng sai quấy của kẻ phàm phu?

Trong bài sám Tịnh độ có nói rằng:

Nguyện khi tôi xả bỏ thân này,
Trừ được hết thảy mọi chướng ngại.
Trước mắt thấy Phật A-di-đà,
Liền được vãng sanh về Tịnh độ.

Nên có lời rằng:

Một khi thẳng bước trên đường chánh,

Mới hay từ trước dụng tâm tà.

———

Từ chiếu Tông Chủ thị niệm Phật nhân phát nguyện kệ

Di-đà tiết yếu vân: Niệm Phật chi nhân, tối cấp nhất sự, bất thiện tương ưng.
Hà dĩ cố? Tuy vân trì giới, niệm Phật, bất tằng phát tâm nguyện sanh Tịnh độ. Giai thị mai đầu quá nhật, tự thất thiện lợi.

大凡念佛先要發心欲超生死，往生淨土。須以大願自爲主意。常須念佛，早晚專心禮拜彌陀。如朝帝主，兩不失時。日近日親，心口與佛相應。去佛不遠，口念心想，心願見佛，發深重願，决信無疑。

日久歲深，工夫純熟，自然三昧成就。臨命終時，彌陀接引，淨土現前。更願現在之內常遇善知識，不値邪見師。無惑我心，不生懈怠。若也。如此念佛，深信，發願，是信行願，三不虧也。

臨終見佛卽非外來，盡是唯心顯現。猶如種子在地，逢春發生。豈是外來，皆從地出也。今之修行，亦爾念佛，信願納在八識心地。臨終發現淨土，彌陀，卽非外來，皆從自心出也。

偈云。

萬法從心生，

萬法從心滅。

我佛大沙門，

常作如是說。

Đại phàm niệm Phật tiên yếu phát tâm dục siêu sanh tử vãng sanh Tịnh độ. Tu dĩ đại nguyện tự vi chủ ý. Thường tu niệm Phật, tảo vãn chuyên tâm lễ bái Di-đà. Như triêu đế chủ, lưỡng bất thất thời. Nhật cận nhật thân, tâm khẩu dữ Phật tương ưng. Khứ Phật bất viễn, khẩu niệm tâm tưởng, tâm nguyện kiến Phật, phát thâm trọng nguyện, quyết tín vô nghi.

Nhật cửu tuế thâm, công phu thuần thục, tự nhiên Tam muội thành tựu. Lâm mạng chung thời, Di-đà tiếp dẫn, Tịnh độ hiện tiền. Cánh nguyện hiện sanh chi nội, thường ngộ thiện tri thức, bất trị tà kiến sư. Vô hoặc ngã tâm, bất sanh giải đãi. Nhược dã. Như thử niệm Phật, thâm tín, phát nguyện, thị tín hạnh nguyện, tam bất khuy dã.
Lâm chung kiến Phật, tức phi ngoại lai, tận thị duy tâm hiển hiện. Du như chủng tử tại địa, phùng Xuân phát sanh. Khởi thị ngoại lai, giai tùng địa xuất dã? Kim chi tu hành, diệc nhĩ niệm Phật, tín, nguyện, nạp tại bát thức tâm địa. Lâm chung phát hiện Tịnh độ, Di-đà, tức phi ngoại lai, giai tùng tự tâm xuất dã.
Kệ vân:

Vạn pháp tùng tâm sanh,

Vạn pháp tùng tâm diệt.
Ngã Phật đại sa-môn,
Thường tác như thị thuyết.

持戒無信願，

不得生淨土。

唯得人天福，

福盡受輪迴，

展轉難脫離。

看經無慧眼，

不識佛深意。

後世得聰明，

亂心難出離。

不如念佛好，

現世無名利，

行坐不多羅，

則是阿彌陀。

發願持戒力，

回向生樂國，

正是合行持，

千中不失一。

Trì giới vô tín nguyện,

Bất đắc sanh Tịnh độ.

Duy đắc nhân thiên phước,

Phước tận thọ luân hồi,

Triển chuyển nan thoát ly.

Khán kinh vô huệ nhãn.

Bất thức Phật thâm ý,

Hậu thế đắc thông minh,

Loạn tâm nan xuất ly.

Bất như niệm Phật hảo,

Hiện thế vô danh lợi,

Hành tọa bất đa-la,

Tắc thị A-di-đà.

Phát nguyện trì giới lực,

Hồi hướng sanh Lạc quốc.

Chánh thị hiệp hành trì,

Thiên trung bất thất nhất.

釋迦金口說，

彌陀親攝受。

諸佛皆護念，

諸天善護持。

見此念佛人，

與佛不相遠。

應當坐道場，

轉於大法輪，

普度無邊眾。

譬如貧家女，

腹孕轉輪王。

諸天常愛護，

貧女不自知，

腹中有貴子。

今此念佛人，

其意亦如是。

億佛常念佛，

不久當成佛。

Thích-ca kim khẩu thuyết,

Di-đà thân nhiếp thọ,

Chư Phật giai hộ niệm,

Chư thiên thiện hộ trì.

Kiến thử niệm Phật nhân,

Dữ Phật bất tương viễn,

Ưng đương tọa đạo tràng.

Chuyển ư đại pháp luân,

Phổ độ vô biên chúng.

Thí như bần gia nữ,

Phúc dựng Chuyển luân vương.

Chư thiên thường ái hộ.

Bần nữ bất tự tri,

Phúc trung hữu quý tử.

Kim thử niệm Phật nhân,

Kỳ ý diệc như thị.

Ức Phật thường niệm Phật,

Bất cửu đương thành Phật

諸佛常護持，

其人自不知，

我當生淨土。

卻要來後世，

再得生人中。

譬如貧人家，

地中有伏藏。

藏神常守護，

不令其有失。

貧人自不知，

家內有寶藏。

逐日趂客作，

求衣食自濟。

今此念佛人，

其意亦如是。

不知念佛人，

具足如來藏，

Chư Phật thường hộ trì,

Kỳ nhân tự bất tri,

Ngã đương sanh Tịnh độ.

Khước yếu lai hậu thế,

Tái đắc sanh nhân trung.

Thí như bần nhân gia,

Địa trung hữu phục tàng,

Tạng thần thường thủ hộ,

Bất linh kỳ hữu thất.

Bần nhân tự bất tri,

Gia nội hữu bảo tạng.

Trục nhật sấn khách tác,

Cầu y thực tự tế.

Kim thử niệm Phật nhân,

Kỳ ý diệc như thị.

Bất tri niệm Phật nhân,

Cụ túc Như Lai tạng,

自說我無分，

反要生人中。

譬如病人家，

自有眞妙藥，

不知妙藥性，

不能自治病。

每日牀枕邊，

痛苦受無量。

今此念佛人，

其意亦如是。

不知念佛心，

能滅貪瞋病。

能為大醫王，

能為大寶藏

利濟一切人。

能為大法王，

覆護一切眾。

Tự thuyết ngã vô phần.

Phản yếu sanh nhân trung.

Thí như bệnh nhân gia,

Tự hữu chân diệu dược,

Bất tri diệu dược tánh,

Bất năng tự trị bệnh.

Mỗi nhật sàng chẩm biên,

Thống khổ thọ vô lượng.

Kim thử niệm Phật nhân,

Kỳ ý diệc như thị.

Bất tri niệm Phật tâm,

Năng diệt tham sân bệnh,

Năng vi đại y vương.

Năng vi đại bảo tạng,

Lợi tế nhất thiết nhân.

Năng vi đại pháp vương,

Phú hộ nhất thiết chúng.

將謂是凡夫，

不得生淨土。

且自持齋戒，

後世願為人。

展轉竟修行，

方可生彼國。

多見修行人，

常作如是說。

不證彌陀願，

不合淨土經。

邪見障覆心，

畢竟難出離。

非是他人障，

皆是自障心。

今世不得生，

一蹉是百蹉。

Tương vị thị phàm phu.

Bất đắc sanh Tịnh độ.

Thả tự trì trai giới,

Hậu thế nguyện vi nhân.

Triển chuyển cánh tu hành,

Phương khả sanh bỉ quốc.

Đa kiến tu hành nhân,

Thường tác như thị thuyết.

Bất chứng Di-đà nguyện,

Bất hiệp Tịnh độ kinh.

Tà kiến chướng phú tâm,

Tất cánh nan xuất ly.

Phi thị tha nhân chướng,

Giai thị tự chướng tâm.

Kim thế bất đắc sanh,

Nhất tha thị bách tha.

勸汝修行人，

信我如來說。

佛無不實語，

豈是虛誑言。

但當自精勤，

一心求淨土。

因風吹於火，

用力不消多。

幸有念佛心，

回願超三界。

逢寶不取寶，

遇食受饑寒。

咄哉大丈夫，

不見眞實意。

我今略勸讚，

展轉傳與人，

Khuyến nhữ tu hành nhân,

Tín ngã Như Lai thuyết.

Phật vô bất thật ngữ,

Khởi thị hư cuống ngôn?

Đãn đương tự tinh cần,

Nhất tâm cầu Tịnh độ.

Nhân phong xuy ư hỏa,

Dụng lực bất tiêu đa,

Hạnh hữu niệm Phật tâm,

Hồi nguyện siêu tam giới.

Phùng bảo bất thủ bảo,

Ngộ thực thọ cơ hàn.

Đốt tai đại trượng phu,

Bất kiến chân thật ý.

Ngã kim lược khuyến tán,

Triển chuyển truyền dữ nhân,

9. Bài Kệ Dạy Người Niệm Phật, Phát Nguyện

代我廣流通，

作於如來使。

眞是諸佛子，
眞名報佛恩。
普願如說行，
同生極樂國。

———

9. Bài kệ dạy người niệm Phật, phát nguyện
Sách Di-đà tiết yếu dạy rằng: “Điều đáng lo nhất của người niệm Phật là chẳng khéo tương ứng.”
Vì sao vậy? Tuy nói là trì giới, niệm Phật mà chưa từng phát tâm nguyện sanh về Tịnh độ. Như vậy đều là tự che lấp bản tâm qua ngày, bỏ mất điều lợi ích.
Cho nên, nói chung thì người niệm Phật trước hết phải phát tâm muốn thoát sanh tử, vãng sanh về Tịnh độ, nên lấy đại nguyện làm chủ ý của mình. Thường nên niệm Phật, sớm chiều chuyên tâm lễ bái đức Di-đà, không một ngày nào bỏ sót. Mỗi ngày lại càng trở nên gần gũi hơn, trong tâm ngoài miệng đều tương ưng với Phật. Như vậy chẳng còn xa Phật, miệng niệm Phật, tâm tưởng đến Phật, mong được thấy Phật, phát nguyện sâu nặng, lòng tin chắc không nghi

Đại ngã quảng lưu thông,

Tác ư Như Lai sứ.

Chân thị chư Phật tử,
Chân danh báo Phật ân.
Phổ nguyện như thuyết hành,
Đồng sanh Cực lạc quốc.

———

Qua nhiều năm công phu thuần thục, Tam-muội tự nhiên thành tựu. Khi mạng chung được đức Di-đà tiếp dẫn, cảnh Tịnh độ hiện ra trước mắt.
Lại nguyện trong đời hiện tại được gặp bậc thiện tri thức, không gặp những thầy tà kiến. Chẳng khởi lòng ngờ, chẳng sanh biếng nhác. Như niệm Phật, tin sâu, phát nguyện đều được như vậy, đó là được đầy đủ cả tín, hạnh và nguyện. Khi lâm chung được thấy Phật, đó chẳng phải từ ngoài mà đến, đều chỉ là do tâm khởi hiện. Cũng như hạt giống nằm trong lòng đất, chờ gặp mùa xuân thì nảy mầm, đâu phải từ bên ngoài mà đến, vốn là sẵn có trong lòng đất mọc lên.

Nay người tu hành cũng lấy việc niệm Phật, đức tin và sự phát nguyện mà gieo vào đất tâm là thức thứ tám,(1)đến khi lâm chung phát hiện ra thành Tịnh độ, Di-đà. Chẳng phải từ bên ngoài đến, đều là từ trong tâm hiện ra.

Nên có kệ rằng:

Muôn pháp từ tâm sanh.

Lại cũng tùy tâm diệt.
Đức Phật Đại sa-môn,
Thường thuyết dạy như vậy.

Trì giới không tín, nguyện,
Không thể sanh Tịnh độ.
Hưởng phước cõi trời người,
Hết phước lại tái sanh,
Luân hồi khó thoát ra.

Xem kinh thiếu trí huệ,
Chẳng hiểu nghĩa thâm sâu.
Đời sau dù thông minh,
Khó thoát khỏi tâm loạn.

Chẳng bằng chuyên niệm Phật,
Dứt sạch hết lợi danh.
Đứng ngồi không lìa niệm,
Mới thật A-di-đà.

———

(1)Thức thứ tám (đệ bát thức), hay a-lại-dathức, cũng gọi là tạng thức, được xem là nơi tích chứa hết thảy các chủng tử thiện ác trong đời người.

Dùng sức nguyện và giới,

Hồi hướng sanh Cực Lạc.

Hành trì đúng như vậy.

Muôn người đều thành tựu.

Thích-ca dạy niệm Phật,

Di-đà tự tiếp dẫn.

Chư Phật đều giúp sức,

Chư thiên cùng hộ trì.

Thấy người tu niệm Phật,

Biết rằng Phật chẳng xa.

Rồi sẽ ngồi đạo tràng,

Thuyết giảng pháp Vô thượng,

Độ khắp vô số chúng.

Như có cô gái nghèo,

Mang thai vua Chuyển luân.

Chư thiên thường yêu giúp,

Nhưng tự cô chẳng biết,

Đang mang thai quý tử.

Người niệm Phật cũng vậy,

Tự họ không biết được.

Thường tưởng Phật, niệm Phật

Không lâu sẽ thành Phật.

Được chư Phật hộ trì,

Mà tự mình chẳng biết,

Sẽ được sanh Tịnh độ.

Lại mong cầu đời sau,

Được sanh trong cõi người!

Lại như người nghèo khó,

Đất nhà sẵn của báu.

Có thần kho gìn giữ,

Không để mất vật gì.

Mà tự mình chẳng biết.

Trong nhà có kho báu.

Hằng ngày mãi làm khách,

Tảo tần lo ăn mặc!

Người niệm Phật cũng vậy,

Tự mình không biết được,

Rằng người chuyên niệm Phật,

Tự đủ kho Như Lai.

Vì ngỡ mình không phần,

Nên muốn sanh cõi người!

Lại như người có bệnh,

Tự có phương thuốc hay,

Chẳng biết dùng thuốc ấy,

Nên không trị được bệnh.

Hằng ngày chịu đau đớn,

Lăn lộn, khổ vô cùng!

Người niệm Phật cũng vậy,

Tự mình không biết được,

Rằng chuyên tâm niệm Phật.

Trị dứt được tham sân.

Là vua trị các bệnh,

Là kho báu lớn lao,

Làm lợi khắp mọi người;

Là đấng Đại pháp vương,

Che chở khắp chúng sanh.

Vì ngỡ mình phàm phu,

Chẳng được sanh Tịnh độ.

Nguyện ăn chay, giữ giới,

Mong sao lại làm người.

Tiếp tục tu hành nữa,

Mới được về cõi ấy.

Biết bao người tu hành,

Vẫn thường nghĩ như thế.

Chẳng xứng nguyện Di-đà,

Chẳng hợp kinh Tịnh độ!

Tà kiến che phủ tâm,

Rốt cuộc khó giải thoát.

Trở ngại chẳng bên ngoài,

Đều tự trong tâm mình.

Đời này không vãng sanh,

Trăm đời cũng chẳng được!