Quy Nguyên Trực Chỉ

Lời Nói Đầu

QUY NGUYÊN TRỰC CHỈ

ĐẠI SƯ TÔNG BỔN

NGUYỄN MINH TIẾN dịch và chú giải

NGUYỄN MINH HIỂN hiệu đính Hán văn

QUY NGUYÊN

TRỰC CHỈ

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA THÔNG TIN

LỜI NÓI ĐẦU

Quy nguyên trực chỉ là một trong số rất ít tác phẩm
văn học Phật giáo được truyền lại từ
cách đây cả ngàn năm. Mặc dù mục đích chính của sách này là khuyên người tu tập,
làm lành lánh dữ, niệm Phật cầu vãng sanh, nhưng với văn tài của các tác giả, tập
sách này đã thực sự có được một giá trị văn chương rất độc đáo.

Sách ra đời vào triều đại Nam Tống của Trung Hoa, có lẽ đã được
soạn trong khoảng cuối thế kỷ 11. Nhờ được lưu giữ trong Đại tạng kinh, nên văn
bản có thể nói là khá hoàn chỉnh, không có nhiều nghi vấn. Ngược lại, một số đoạn
văn trích dẫn trong sách này còn gợi ra những vấn đề khá thú vị cho việc nghiên
cứu. Chẳng hạn, có đoạn dẫn sách Tam giáo pháp số cho biết chính xác Lão tử
sinh vào năm 605 trước Công nguyên. Dĩ nhiên, chúng ta không thể
tin chắc vào một trích dẫn đơn thuần như thế này, nhưng với một vấn đề đã làm
đau đầu các nhà nghiên cứu từ nhiều năm nay như niên đại của Lão tử, thì đây rõ
ràng là một thông tin hết sức thú vị. Hoặc như bản kinh Thi-ca-la-việt lục
phương lễ bái được khắc in nguyên vẹn trong sách này lại hoàn toàn khác hẳn với
bản kinh cùng tên do ngài An Thế Cao dịch được lưu giữ trong Đại tạng kinh...
Với giá trị văn chương phong phú cũng như nội dung chứa đựng
nhiều tư tưởng, lập luận sâu sắc, chúng tôi tin rằng bản dịch được giới thiệu lần
này kèm theo nguyên tác Hán văn sẽ đóng góp được phần nào cho công việc nghiên
cứu cũng như sự tu tập hành trì Phật pháp. Rất mong sớm nhận được sự góp ý xây
dựng cũng như những lời chỉ giáo từ quý độc giả gần xa.

NHỮNG NGƯỜI THỰC HIỆN

歸元直指序

歸元直指序

延慶寺。沙門一元宗本編

寶雲寺。沙門澹雲福慇較

鹿園居士仝較

空諸居士重閱

沙門律傳音義

甞謂教門之利害有四。一曰師授不明邪法熾而喪其真。二曰戒法不行綱常紊亂而犯其禁。三曰教理未彰謬談非義而惑其眾。四曰行願不修迷入邪歧而墮於魔。

由是亂名改作聾瞽後學非止一端可傷乎哉。

噫。祖道之不傳也久矣。欲人之無惑者難矣。

吾雖不敏而實悲焉。是則詢求大教參考玄文楷定正宗破諸異說。

故此一卷謂之辨明真偽普勸修持。

Quy Nguyên Trực Chỉ Tự

QUY NGUYÊN TRỰC CHỈ TỰ

Diên Khánh tự, sa-môn Nhất Nguyên Tông Bổn biên

Bảo Vân tự , sa-môn Đạm Vân Phước Ân giảo

Lộc Viên cư sĩ đồng giảo

Không Chư cư sĩ trùng duyệt

Sa-môn Luật Truyền âm nghĩa

Thường vị, giáo môn chi lợi hại hữu tứ: Nhất viết, sư thọ bất minh, tà pháp tăng xí, nhi táng kỳ chân. Nhị viết, giới pháp bất hành, cang thường vặn loạn nhi phạm kỳ cấm.Tam viết: giáo lý vị chương, mậu đàm phi nghĩa, nhi hoặc kỳ chúng. Tứ viết, hạnh nguyện bất tu, mê nhập tà kỳ, nhi đọa ư ma.

Do thị loạn danh cải tác, lung cổ hậu học, phi chỉ nhứt đoan, khả thương hồ tai!

Y, tổ đạo chi bất truyền dã cửu hỹ. Dục nhân chi vô hoặc giả nan hỹ.

Ngô tuy bất mãn, nhi thực bi yên. Thị tắc tuân cầu đại giáo, tham khảo huyền văn, giai định chính tông, phá chư dị thuyết.

Cố thử nhứt quyển, vị chi biện minh chân ngụy, phổ khuyến tu trì.

Lời Tựa Sách Quy Nguyên Trực Chỉ

LỜI TỰA SÁCH QUY NGUYÊN TRỰC CHỈ

Sa-môn Nhất Nguyên Tông Bổn, chùa Diên Khánh ghi chép

Sa-môn Đạm Vân Phước Ân, chùa Bửu Vân và cư sĩ Lộc Viên đọc duyệt

Cư sĩ Không Chư đọc duyệt lần thứ hai

Sa-môn Luật Truyền soạn phần âm nghĩa

Tôi(1) thường suy nghĩ: Chỗ lợi hại trong việc tu hành có bốn điều. Một là thầy dạy không sáng suốt, tà kiến phát triển, làm mất đi sự chân thật. Hai là không thực hành theo giới luật, khiến cho giềng mối rối loạn, phạm vào những điều nghiêm cấm. Ba là không thấu hiểu giáo lý, biện luận sai lệch ý nghĩa, làm cho kẻ khác mê lầm. Bốn là không tu các hạnh nguyện, mê lạc vào đường tà, rơi xuống đường ma.

Do những điều ấy mà rất nhiều nghĩa lý bị rối loạn, sửa đổi, làm cho những kẻ hậu học phải như đui như điếc,

———

(1)Lời ngài Nhất Nguyên Tông Bổn.

không còn thấy nghe được Chánh pháp, thật đáng xót thương thay!

Ôi! Đạo Tổ từ lâu đã không truyền nối,(1)muốn cho người ta không lầm lạc thật là rất khó!

Nhất Nguyên này tuy chẳng đủ tài trí nhưng thật sự có lòng thương xót, nên cố sức tìm cầu trong Chánh giáo, đọc khắp các bản văn hay, rồi theo đó mà xác định lại tông chỉ chân chánh, trừ phá những luận thuyết sai lệch.

Nhân đó mà soạn ra quyển sách này, với mục đích phân biện rõ ràng mọi lẽ chánh tà, rộng khuyên mọi người cùng gắng sức tu trì.(2)

———

(1)Từ lâu đã không truyền nối: đây nói sự truyền nối theo cách trực tiếp như trước kia, lấy y bát làm tín vật. Cách truyền nối như thế đã dừng lại từ sau đời Lục Tổ Huệ Năng. Các Tổ sư đời sau chỉ còn “lấy tâm truyền tâm”, người chứng đạo tuy nhiều nhưng thảy đều tự biết, không lấy gì làm bằng cứ.

(2) Trong bản khắc gỗ, lời tựa này được đặt ở đầu quyển hạ, còn ở đầu sách là lời tựa của những lần khắc bản in lại, do nhiều vị khác viết ra và đưa thêm vào mỗi lần in. Chúng tôi xem kỹ nội dung thấy lời tựa này tuy ngắn gọn nhưng đầy đủ ý nghĩa, và đặc biệt là do chính ngài Tông Bổn soạn ra, nên đã bỏ đi các bài khác mà thay vào bằng bài này.

Quyển Thượng - 念佛正信往生文

歸元直指

卷上

念佛正信往生文

蓮宗寶鑑云。夫唯心樂國，普徧十方。自性彌陀圓融一智，妙應於色聲之境，流光於心目之閒。就中，返妄歸眞。直下，背塵合覺。

昔我法藏發弘誓，啟極樂之玄途。故佛世尊指西方，示韋提之妙域。示乃，廣長舌覆而同讚。諸餘經盡而獨畱。

蓋以，利生之喜捨心增。應化之慈悲量大。教分九品，乃别開方便之門。觀明一心，實徑直還源之路。聖凡際會，如久客歸於家鄉。感應道交，似稚子投於慈母。

昧斯至理，觸類皆迷。信此圓談，事無不達。况復慈光願攝，佛力難思。順水乘船，不勞自力。推門落臼，豈有他哉。有願必迎。無機不被。舟石可濟。獄火頓消。

Niệm Phật Chánh Tín Vãng Sanh Văn

QUY NGUYÊN TRỰC CHỈ

QUYỂN THƯỢNG

Niệm Phật chánh tín vãng sanh văn

Liên Tông Bảo Giám vân: Phù duy tâm lạc quốc, phổ biến thập phương. Tự tánh Di-đà viên dung nhất trí, diệu ứng ư sắc thanh chi cảnh, lưu quang ư tâm mục chi gian. Tựu trung, phản vọng quy chân. Trực hạ bối trần hiệp giác.

Tích ngã Pháp Tạng phát hoằng thệ, khải Cực Lạc chi huyền đồ. Cố Phật Thế Tôn chỉ Tây phương, thị Vi-đề chi diệu vực. Thị nãi, quảng trường thiệt phú nhi đồng tán. Chư dư kinh tận nhi độc lưu.

Cái dĩ, lợi sanh chi hỷ xả tâm tăng. Ứng hóa chi từ bi lượng đại. Giáo phân cửu phẩm, nãi biệt khai phương tiện chi môn. Quán minh nhất tâm, thật kính trực hoàn nguyên chi lộ. Thánh phàm tế hội, như cửu khách quy ư gia hương. Cảm ứng đạo giao, tự trĩ tử đầu ư từ mẫu.

Muội tư chí lý, xúc loại giai mê. Tín thử viên đàm, sự vô bất đạt. Huống phục từ quang nguyện nhiếp, Phật lực nan tư. Thuận thủy thừa thuyền, bất lao tự lực. Suy môn lạc cữu, khởi hữu tha tai. Hữu nguyện tất nghinh. Vô cơ bất bị. Châu thạch khả tế. Ngục hỏa đốn tiêu.

菩薩，聲聞生彼者無量無數。前賢後聖得道者可檢可尋。鸚鵡，頻伽，尙有法音演唱。蜎飛蝡動悉蒙教化恩慈。

聖境非虛，佛言不妄。何乃，愛河浪底沈溺而不憂。火宅焰中焚燒而不懼。密織癡網，淺智之刃莫能揮。深種疑根，汎信之力焉能援。遂卽，甘心伏意，幸禍樂災。卻誹清淨之邦。貪戀煩惱之世。

焦蛾爛蠒，自處餘殃。籠鳥鼎魚，翻稱快樂。皆由，善力微而業力勝。信根少而罪根多。

是以，三界茫茫，四生擾擾。盡貪生而兀兀，孰解知歸。悉遂業以悠悠，不求出要。過去生死，劫石難竆。未來輪迴，芥城莫盡。

匪夙生之有幸，豈得遇於斯因。擊鼓開囹圄之門，宜應速出。逢舟濟沈淪之難，詎可遟疑。敬順金文善隨佛學。不聞不解者。可痛可傷焉。矧此，五濁惡世，四靣火焚。唯佛一人力能救援。

旣聞妙法，宜植淨緣。一念信誠，萬德因

Bồ Tát, Thanh văn sanh bỉ giả vô lượng vô số. Tiền hiền, hậu thánh, đắc đạo giả khả kiểm khả tầm. Anh vũ, tần-già, thượng hữu pháp âm diễn xướng. Quyên phi, nhuyễn động, tất mông giáo hóa ân từ.

Thánh cảnh phi hư. Phật ngôn bất vọng. Hà nãi, ái hà lãng để trầm nịch nhi bất ưu. Hỏa trạch diệm trung, phần thiêu nhi bất cụ. Mật chức si võng, thiển trí chi nhận mạc năng huy. Thâm chủng nghi căn, phiếm tín chi lực yên năng viện. Toại tức, cam tâm phục ý, hạnh họa lạc tai. Khước phỉ thanh tịnh chi bang. Tham luyến phiền não chi thế.

Tiêu nga lạn kiển, tự xứ dư ương. Lung điểu đỉnh ngư, phiên xưng khoái lạc. Giai do, thiện lực vi nhi nghiệp lực thắng. Tín căn thiểu nhi tội căn đa.

Thị dĩ, tam giới mang mang, tứ sanh nhiễu nhiễu. Tận tham sanh nhi ngột ngột, thục giải tri quy. Tất toại nghiệp dĩ du du, bất cầu xuất yếu. Quá khứ sanh tử, kiếp thạch nan cùng. Vị lai luân hồi, giới thành mạc tận.

Phỉ túc sanh chi hữu hạnh, khởi đắc ngộ ư tư nhân. Kích cổ khai linh ngữ chi môn, nghi ưng tốc xuất. Phùng châu tế trầm luân chi nạn, cự khả trì nghi. Kính thuận kim văn thiện tùy Phật học. Bất văn bất giải giả. Khả thống khả thương yên. Thẩn thử, ngũ trược ác thế, tứ diện hỏa phần. Duy Phật nhất nhân lực năng cứu viện.

Ký văn diệu pháp, nghi thực tịnh duyên. Nhất niệm tín thành, vạn đức nhân chủng. Tư tề tiên triết, hy ngộ chân

種。思齊先哲，希悟眞常。普皆如說奉行。盡心頂禮信受。

問曰。旣言信者，未知信何法門。答曰。信憑經中佛說，念佛定生淨土。信念佛定滅諸罪。信念佛定得佛護。信念佛定得佛證。信念佛臨終定得佛來迎接。

信念佛往生，定得不退地。信念佛生淨土，定不墮三惡道。所以勸信念佛，受此法，持此念，則往生淨土必矣。

是故三世諸佛，諸大菩薩，歷代祖師，須諸功行，具大願力，入佛境界，成就菩提，未有不從這箇信字而入者。

華嚴經云。信爲道元，功德母。信能長養諸善根。信能超出眾魔路。信能得入三摩地。信能解脫生死海。信能成就佛菩提。

嗟乎。今時齋人，信持戒而不信念佛。信奉佛而不信往生淨土。是皆自失其大利也。故維摩云。深信堅固，猶如金剛。欲到西方，要由深信。

君看淨土恒沙佛。

盡是當年正信人。

thường. Phổ giai như thuyết phụng hành. Tận tâm đảnh lễ tín thọ.

Vấn viết: Ký ngôn tín giả, vị tri tín hà pháp môn. Đáp viết: Tín bằng kinh trung Phật thuyết, niệm Phật định sanh Tịnh độ. Tín niệm Phật, định diệt chư tội. Tín niệm Phật, định đắc Phật hộ. Tín niệm Phật, định đắc Phật chứng. Tín niệm Phật, lâm chung định đắc Phật lai nghinh tiếp.

Tín niệm Phật vãng sanh, định đắc bất thối địa. Tín niệm Phật sanh Tịnh độ, định bất đọa tam ác đạo. Sở dĩ huyến tín niệm Phật, thọ thử pháp, trì thử niệm, tắc vãng sanh Tịnh độ tất hỹ.

Thị cố tam thế chư Phật, chư đại Bồ Tát, lịch đại Tổ sư, tu chư công hạnh, cụ đại nguyện lực, nhập Phật cảnh giới, thành tựu Bồ-đề, vị hữu bất tùng giá cá tín tự nhi nhập giả.

Hoa Nghiêm kinh vân: Tín vi đạo nguyên, công đức mẫu. Tín năng trưởng dưỡng chư thiện căn. Tín năng siêu xuất chúng ma lộ. Tín năng đắc nhập Tam-ma địa. Tín năng giải thoát sanh tử hải. Tín năng thành tựu Phật Bồ-đề.

Ta hồ! Kim thời trai nhân, tín trì giới nhi bất tín niệm Phật. Tín phụng Phật nhi bất tín vãng sanh Tịnh độ. Thị giai tự thất kỳ đại lợi dã.

Cố Duy-ma vân: Thâm tín kiên cố, du như kim cang. Dục đáo Tây phương, yếu do thâm tín.

Quân khán Tịnh độ hằng sa Phật.

Tận thị đương niên chánh tín nhân

1. Chánh Tín Niệm Phật Sẽ Được Vãng Sanh

1. Chánh tín niệm Phật sẽ được vãng sanh(1)

Sách Liên Tông Bảo Giám(2) nói rằng: “Tâm thể chính là cõi Cực Lạc(3) trải khắp mười phương.(4)Tự tánh là đức Di-đà(5)tròn đầy trí giác.(6)Mầu nhiệm ứng theo thanh sắc nơi ngoại cảnh,(7)tỏa sáng nơi tự tâm.(8)Bởi vậy, bỏ mê vọng liền về chân thật, thẳng lìa trần ai tức là giác ngộ.”(9)

“Thuở trước ngài Pháp Tạng phát lời nguyện lớn, khai mở con đường nhiệm mầu sang Cực Lạc.(10)Cho nên đức

———

(1)Bài văn này nói ý nghĩa của việc niệm Phật, lấy chánh tín làm nhân, lấy vãng sanh Tịnh độ làm quả.

(2)Liên tông bảo giám là bộ sách 10 quyển, của ngài Ưu-đàmTông chủ (cũng có tên là Phổ Độ), giảng thuyết và xiển dương pháp tu Tịnh độ.

(3)Kinh Duy-manói: “Tùy tâm mình tịnh thì cõi Phật tịnh.”(Tùy kỳ tâm tịnh tắc Phật độ tịnh. - 隨其心淨則佛土淨。)

(4)Trải khắp mười phương: Mười phương hư không đều do nơi tâm mà hiển hiện ra; tâm thể bao quát tất cả các cõi thế giới nhiều như số hạt bụi nhỏ li ti.

(5)Tự tánh là đức Di-đà: Tự tánh của mỗi chúng sanh tức là Phật, bởi vì hết thảy chúng sanh đều sẵn có Phật tánh.

(6)Tròn đầy trí giác: Tất cả các chúng sanh đều tự có sẵn trí huệ của Như Lai, chỉ do vô minh che lấp, mê muội nên không phát lộ được.

(7)Mầu nhiệm ứng theo thanh sắc nơi ngoại cảnh: Âm thanh và hình sắc là hai trong sáu yếu tố ngoại cảnh, gọi là sáu trần (lục trần): hình sắc, âm thanh, hương thơm, mùi vị, xúc chạm, pháp trần. Nói thanh sắc là cách nói gọn, thật ý là muốn chỉ cả sáu trần. Nếu tâm thanh tịnh thì ứng hiện ra sáu trần cũng thanh tịnh, mầu nhiệm như thật tướng.

(8)Tỏa sáng nơi tự tâm: Nguyên văn là “lưu quang ư tâm mục chi gian”. Phần sớ giải có ghi: “Cử tâm xúc mục tức thị Bồ-đề, cố viết lưu quang” (舉心觸目即是菩提,故曰流光。) Nối theo ý của câu trên, tức là khi tâm thể thanh tịnh, mọi sự xúc chạm, thấy nghe đều là cảnh trí giác ngộ. Nên nói là “tỏa sáng nơi tự tâm”.

(9)Tự tánh trí giác vốn sẵn có xưa nay, chỉ cần dứt bỏ mê vọng, lìa khỏi trần cấu thì trí tuệ tự nhiên hiển hiện. Nên Thiền tông nói: “Tâm địa nhược thông, tuệ nhật tự chiếu.” (心地若通,慧日自照。)

(10)Kinh Cổ Âm ghi rằng: “Về thời quá khứ cách nay vô số kiếp, có đức Phật Tự Tại Vương ra đời độ chúng sanh. Khi ấy có vị Luân vương tên Kiều-thi-canghe pháp giác ngộ, bèn bỏ ngôi vua, theo Phật xuất gia, hiệu là Pháp Tạng. Khi ấy, ngài Pháp Tạng đối trước Phật phát 48 lời nguyện lớn thanh

Thế Tôn mới chỉ về phương Tây mà dạy cho bà Vi-đề-hybiết rõ cõi diệu huyền.(1)Khi ấy, mười phương chư Phật đều hiện tướng lưỡi rộng dài mà xưng tán.(2) Nên báo trước rằng khi các kinh khác đều đã mất, sẽ chỉ riêng lưu lại bộ kinh A-di-đà.(3)

“Bởi vì, tâm hỷ xả làm lợi ích chúng sanh càng nhiều thì lượng từ bi ứng hóa càng thêm lớn. Giáo pháp phân chiachín phẩm, riêng mở phép tu này làm phương tiện; một lòng xét rõ, thật đây là nẻo tắt quay về nguồn cội. Thánh phàm gặp gỡ là duyên, như khách phương xa trở về quê cũ; cảm ứng giao thông là đạo, như trẻ thơ quấn quít mẹ hiền.

“Những ai mê muội không hiểu rõ lý này, đối trước ngoại cảnh thảy đều lầm lạc; những ai có lòng tin trọn vẹn, mọi sự ắt đều hiểu thấu. Huống chi lại còn được sức nguyện lực khôn lường của đức Phật, phóng hào quang

———

tịnh, tiếp dẫn chúng sanh về cõi Cực lạc. Tỳ-kheoPháp Tạng thuở xưa, nay chính là đức Phật A-di-đà, quả thành như nguyện.”

(1)Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật ghi rằng: “Thái tử A-xà-thếtại thành Vương-xá, nghe lời xúi giục của Đề-bà-đạt-đanên giam cầm vua cha là Tần-bà-sa-la, chẳng cho ăn uống. Mẹ của thái tử là bà Vi-đề-hyđem bánh bột và nước lén dâng lên vua. Thái tử nghe biết chuyện ấy, muốn giết mẹ đi. Các quan đại thần ngăn cản, A-xà-thếbèn giam mẹ vào ngục tối. Phu nhân sầu khổ, lễ Phật, nguyện được sanh về thế giới không có sự ác nghịch. Phật vì bà mà phóng hào quang hiện cho thấy các cõi thế giới trong sạch mười phương để bà lựa chọn. Phu nhân vui mừng, nguyện sanh về thế giới Cực Lạc ở phương tây. Phật nhân đó ngợi khen pháp môn niệm Phật, dạy bà chuyên tâm niệm danh hiệu đức Phật A-di-đà, sẽ được vãng sanh về thế giới Cực Lạc của đức Phật ấy.

(2)Khi đức Phật Thích-cagiảng thuyết kinh A-di-đà, chư Phật trong mười phương đều hiện tướng lưỡi rộng dài bao trùm các cõi thế giới, tỏ lời xưng tán đức Phật Thích-cavà kinh A-di-đà. Tướng lưỡi rộng dài là tướng trạng hiện ra để minhchứng cho lời nói chân thật không hư dối.

(3)Phật dạy rằng khi Chánh pháp sắp diệt mất, kinh Thủ Lăng Nghiêm sẽ bị mất trước nhất, sau đó các kinh khác cũng dần dần mất đi, duy chỉ còn kinh A-di-đàsẽ còn lại cho đến giai đoạn cuối cùng để cứu độ vô lượng chúng sanh.

từ bi tiếp độ như thuyền xuôi theo nước, chẳng cần nhọc sức; cửa đẩy cối rơi, quyết chắc như vậy. Đã lập nguyện tất được đón về; không cơ duyên nào không ứng tiếp. Như tảng đá nặng nhờ thuyền có thể nổi trên mặt nước;(1) như lửa địa ngục có thể nhờ sức niệm Phật mà tức thì diệt mất.(2)

“Hàng Bồ Tát, Thanh văn vãng sanh về cõi ấy số nhiều không kể xiết. Bậc hiền thánh từ trước về sau, người đắc đạo có thể thấy biết rất nhiều. Chim anh vũ, tần-già(3) mà còn diễn xướng pháp âm; nên những loài biết bay biết chạy, hẳn đều được nhờ ơn lành giáo hóa.

“Cảnh giới bậc thánh vốn không hư vọng; lời Phật nói ra không thể sai lầm. Vì sao lại chìm đắm giữa giòng

———

(1) Kinh Tỳ-kheo Na-tiên ghi đoạn vua Di-lan-đà hỏi ngài Na-tiên rằng: “Sa-môn các ngài dạy rằng: Người ta dù làm đủ các điều ác, cho đến lúc sắp chết quay lại niệm Phật. Như vậy sau khi chết liền được sanh về tịnh độ. Trẫm không tin điều ấy. Lại còn nói rằng: Chỉ cần giết hại một sanh mạng, khi chết phải đọa vào địa gục. Trẫm càng không thể tin được!” Na-tiên hỏi vua: “Này đại vương, như có người cầm hòn đá nhỏ ném xuống mặt nước. Đá ấy nổi hay chìm?” Vua đáp: “Tất nhiên là chìm.” Na-tiên lại hỏi: “Như có người lấy cả trăm hòn đá to mà xếp lên thuyền lớn, thuyền ấy có chìm không?” Vua đáp: “Không chìm.” Na-tiên nói: “Hàng trăm hòn đá to nhờ có chiếc thuyền nên không bị chìm. Người ta cũng vậy, tuy có làm các điều ác nhưng nhờ biết hồi tâm niệm Phật nên không bị đọa vào địa ngục. Sau khi chết được sanh sanh về tịnh độ. Chỉ một hòn đá nhỏ rơi xuống nước tất phải chìm, cũng như người làm việc ác nhưng không được học biết kinh Phật. Sau khi chết nhất định phải đọa vào địa ngục.”

(2) Trương Thiện Hòa đời nhà Đường, làm nghề giết bò, lúc lâm chung thấy có chiếc xe toàn lửa hiện ra, mới vội vả thỉnh thầy tăng mà cầu cứu. Thầy tăng dạy cho niệm Phật A-di-đà. Hòa nói rằng: “Địa ngục đến nơi rồi.” Bèn cấp tốc đi kiếm chiếc lư hương và nâng lên trán. Niệm Phật vừa được mười lần, thì nói rằng: “Có Phật đến rước tôi.” Nói xong liền thác.

(3) Theo kinh A-di-đàthì chim anh vũ (chim két) và chim ca-lăng-tần-giàlà những loài chim do Phật A-di-đàhóa hiện ở cõi Cực Lạc, ngày đêm thường hót lên âm thanh vi diệu và thanh nhã để diễn đạt những bài thuyết pháp về Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ-đềphần, Bát chánh đạo. Người nghe chim diễn xướng liền sanh tâm niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng.

sông ái luyến(1)cuộn sóng mà chẳng biết lo; ở trong căn nhà lửa (2)cháy bừng đốt thiêu hoài mà không sợ? Lưới si mê dày đặc, lưỡi gươm trí huệ nếu không sắc bén làm sao chém phá? Mối nghi ngại trồng sâu, đức tin nếu cạn cợt dễ đâu nhổ bỏ? Vậy nên cuối cùng rồi cam tâm nhụt chí, đành lòng mà nhận lấy tai ương. Với cõi thanh tịnh lại chê bai, với đời phiền não thì tham luyến!

“Bướm thiêu, kén cháy, toàn chốn tai ương; cá vạc, chim lồng, lấy làm khoái lạc! Thảy đều là do ác nghiệp nặng hơn căn lành; gốc tội sâu hơn đức tin.

“Cho nên ba cõi mênh mang, bốn loài(3)lăn lộn. Thảy đều vì tham sống mà lận đận, nào biết đường về? Cuối cùng đều theo nghiệp mà lao đao, chẳng lo tìm cách thoát ra. Chết đi sống lại trong quá khứ đã vô số kiếp, (4)đường luân hồi sắp đến cũng lâu xa không sao tính hết!(5)

———

(1) Sông ái luyến: ái hà(愛河) hay ái dục hà(愛欲河), nghĩa đen là con sông ái luyến, tham dục. Vì lòng luyến, tham dục của chúng sanh khiến cho người ta phải chìm đắm mãi trong đó, cũng như dòng sông cuộn sóng nhận chìm người, nên so sánh mà gọi tên như vậy.

(2)Nhà lửa: hỏa trạch (火宅), căn nhà đang cháy. Trong kinh Pháp Hoa, Phật dạy rằng ba cõi (hay Tam giới, gồm có Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới) như căn nhà đang cháy đỏ. Chúng sanh ở trong ba cõi cũng như đang ở trong căn nhà cháy đỏ. Các mối phiền não: tham dục, sân hận, si mê trong ba cõi tỷ như những ngọn lửa nung đốt họ mãi, thế mà họ chẳng biết sợ mà tìm lối thoát ra. Muốn ra khỏicăn nhà lửa ấy, phải sớm biết tu tập theo pháp Phật.

(3)Bốn loài (tứ sanh): các loài trong luân hồi thảy đều sanh ra bằng một trong bốncách: thai sanh (sanh từ bào thai), noãn sanh (sanh ra từ trứng), thấp sanh (sanh ra do nơi ẩm thấp), hóa sanh (do biến hóa mà sanh), nên gọi chung là bốn loài.

(4)Nguyên văn là “kiếp thạch”, kiếp đá. Thuật ngữ này có nghĩa là thời gian lâu xavô cùng. Ví như có một hòn đá vuông vức 40 dặm; cứ một trăm năm dùng mảnh lụa mềm mà phất vào hòn đá một lần. Như vậy cho đến khi hòn đá phải mòn hết, đó là quãng thời gian một “kiếp thạch”, nên nói là vô số kiếp.

(5)Nguyên văn là “giới thành”: thành hạt cải. Thuật ngữ này chỉ một khoảng thời gian lâu xa không tính hết được. Ví như có một cái thành lớn, bề cao

“Nếu chẳng nhờ duyên lành thuở trước, dễ đâu gặp được nhân này? Trống đánh mở cửa ngục tù, nên mau ra khỏi; gặp thuyền vớt nạn trầm luân, chớ nên chậm chạp. Kính thuận lời vàng, khéo nương học Phật. Những ai chẳng nghe, chẳng hiểu, thật đáng xót thương! Huống chi, cõi ác có năm món ô trược này,(1) lửa đốt bốn bề, muốn được nhờ cứu vớt ra khỏi, duy chỉ có Phật mà thôi!

“Đã được nghe pháp nhiệm mầu, nên trồng lấy duyên thanh tịnh. Một niệm thành tín, muôn đức do đó vun bồi.(2) Dù như hiền triết thuở xưa, cũng khó gặp được pháp chân thường. Mong sao mọi người đều theo như lời dạy, kính cẩn

vâng làm, hết lòng đảnh lễ tin nhận.”

° ° °°

Hỏi: Nói là tin, nhưng chưa biết tin ở pháp môn nào?

Đáp: Tin ấy là dựa vào Phật thuyết trong kinh: Niệm Phật nhất định sanh về Tịnh độ. Tin niệm Phật, chắc chắn diệt được tội lỗi. Tin niệm Phật, chắc chắn được Phật hộ trì. Tin niệm Phật, chắc chắn được Phật chứng biết. Tin niệm Phật, khi lâm chung chắc chắn được Phật tiếp độ.

———

và chu vi đều 40 dặm; bỏ đầy hạt cải vào trong thành ấy. Cứ qua một trăm năm thì lấy ra một hạt cải. Như vậy, chừng nào lấy hết hạt cải trong thành thì vừa trọn một kiếp. Nên nói là lâu xa không sao tính hết.

(1)Theo trong kinh A-di-đà thì “ngũ trược ác thế” là năm sự ô trược ở cõi ác này. Đó là: kiếp trược, kiến trược, chúng sanh trược, mạng trược, phiền não trược.

(2)Trong pháp tu niệm Phật, lòng thành tín là nhân; còn việc được vãng sanh, hành Phật có đủ muôn đức là quả.

Tin niệm Phật vãng sanh, chắc chắn được địa vị không thối chuyển. Tin niệm Phật sanh Tịnh độ, chắc chắn không đọa vào ba nẻo dữ.(1)Vì vậy mà khuyên nên tin niệm Phật,tin nhận pháp này, thường niệm như thế này, chắc chắn được vãng sanh Tịnh độ.

Bởi vậy cho nên ba đời chư Phật,(2)chư đại Bồ Tát, các đời Tổ sư tu các công hạnh, đủ nguyện lực lớn, vào cảnh giới của Phật, thành tựu quả Bồ-đề, chưa có ai chẳng nhờ nơi một chữ tin ấy mà được vào.

Kinh Hoa Nghiêm nói: “Lòng tin là gốc của đạo, sanh ra các công đức. Lòng tin có thể nuôi lớn các căn lành. Lòng tin có thể vượt khỏi các đường ma. Lòng tin có thể đắc nhập vào đại định. Lòng tin có thể giải thoát khỏi biển sanh tử. Lòng tin có thể thành tựu quả Phật Bồ-đề.”

° ° °

Than ôi! Người đời nay biết ăn chay, tin vào việc giữ giới, mà chẳng tin pháp niệm Phật; tin thờ Phật mà chẳng tin việc vãng sanh Tịnh độ. Như vậy đều là tự mình bỏ mất đi một điều lợi lớn!

Cho nên kinh Duy-ma nói rằng: “Lòng tin sâu vững kiên cố cũng như chất kim cang.” Muốn đến cõi Tây phương,trước hết phải do lòng tin sâu vững.

Hãy nhìn xem nơi các cõi thế giới thanh tịnh, chư Phật số đông như cát sông Hằng, thảy đều là những người trước đây đã từng gieo nhân chánh tín.

———

(1)Ba nẻo dữ, hay Tam ác đạo, đó là: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.

(2)Ba đời chư Phật: Chư Phật trong quá khứ, hiện tại và vị lai.

尊崇三寶教法篇

尊崇三寶教法篇

天上天下，三寶爲尊。世出世閒，三寶爲最。何名三寶。佛法僧也。

三寶者，有三種。一曰同體三寶。謂眞如之理，自性開覺，名爲佛寶。德用軌則，自性眞正，名爲法寶。動無違諍自性清淨，名爲僧寶。

二曰出世三寶。謂法報化身，隨類應現，是爲佛寶。六度詮旨，四諦緣生，名爲法寶。十聖三賢，五果四向，名爲僧寶。

三曰世閒住持三寶。謂泥龕塑像，名爲佛寶。黃卷赤軸，名爲法寶。剃髪染衣，名爲僧寶。

歸依者，罪滅河沙。瞻仰者，福增無量。今有邪愚不解，僞撰眞宗妙義經。妄言精是佛寶，氣是法寶，神是僧寶。致使入善門者，信其邪說，不敬三寶，實可憐愍。

若夫不敬世閒三寶，則同體，出世三寶，何所得哉。自賺猶可，又賺他人。可謂，岐人天

Tôn Sùng Tam Bảo Giáo Pháp Thiên

Tôn sùng Tam bảo giáo pháp thiên

Thiên thượng thiên hạ, Tam bảo vi tôn. Thế xuất thế gian, Tam bảo vi tối. Hà danh Tam bảo? Phật, Pháp, Tăng dã.

Tam bảo giả, hữu tam chủng. Nhất viết Đồng thể Tam bảo. Vị chân như chi lý, tự tánh khai giác, danh vi Phật bảo. Đức dụng quỹ tắc, tự tánh chân chánh, danh vi Pháp bảo. Động vô vi tránh, tự tánh thanh tịnh, danh vi Tăng bảo.

Nhị viết Xuất thế Tam bảo. Vị Pháp, Báo, Hóa thân, tùy loại ứng hiện, thị vi Phật bảo. Lục độ thuyên chỉ, tứ đế duyên sanh, danh vi Pháp bảo. Thập thánh tam hiền, ngũ quả, tứ hướng, danh vi Tăng bảo.

Tam viết Thế gian trụ trì Tam bảo. Vị nê khám tố tượng, danh vi Phật bảo. Huỳnh quyển xích trục, danh vi Pháp bảo. Thế pháp nhiễm y, danh vi Tăng bảo.

Quy y giả, tội diệt hà sa. Chiêm ngưỡng giả, phước tăng vô lượng. Kim hữu tà ngu bất giải, ngụy soạn “Chân tông diệu nghĩa kinh”. Vọng ngôn tinh thị Phật bảo, khí thị Pháp bảo, thần thị Tăng bảo. Trí sử nhập thiện môn giả, tín kỳ tà thuyết, bất kính Tam bảo, thật khả lân mẫn.

Nhược phù bất kính thế gian Tam bảo, tắc đồng thể, xuất thế Tam bảo, hà sở đắc tai. Tự trám du khả, hựu trám

之正路，瞎人天之眼目。毀因果之眞教，澆定慧之淳風，無甚於此也。

佛言。一切眾生若不歸依三寶，永劫墮三惡道。

不見古教云。十方薄伽梵，圓滿修多羅，大乘菩薩僧，功德難思議。歸依佛者，不墮地獄。歸依法者，不墮餓鬼。歸依僧者，不墮旁生。

何以故。佛，爲無上醫王。法，侍是除病良藥。僧，乃道人知識。竝爲眞淨福田。背之則邪。向之則正。凡見一切佛像，起如來想。見一切聖教，生難遭想。見一切比丘僧，起祖師想。禮拜供養無得輕欺。以佛莊嚴而自莊嚴。如此則一體三寶唯心備具矣。

諸仁者。若欲得道，當依佛語。違而得者，無有是處。

或曰。達磨西來不立文字。直指人心，見性成佛。何須看經教而悟道乎。

答曰。達磨老祖之說，實是應病之良藥。今人不達祖師宗旨，反以執藥成病矣。祖師

tha nhân. Khả vị, hỗ nhân thiên chi chánh lộ, hạt nhân thiên chi nhãn mục. Hủy nhân quả chi chân giáo, kiêu định huệ chi thuần phong, vô thậm ư thử dã.

Phật ngôn: Nhất thiết chúng sanh nhược bất quy y Tam bảo, vĩnh kiếp đọa tam ác đạo.

Bất kiến cổ giáo vân: Thập phương Bạc-già-phạm, viên mãn Tu-đa-la, Đại thừa Bồ Tát tăng, công đức nan tư nghị. Quy y Phật giả, bất đọa địa ngục. Quy y Pháp giả, bất đọa ngạ quỷ. Quy y Tăng giả, bất đọa bàng sanh.

Hà dĩ cố? Phật, vi vô thượng y vương. Pháp, thị trừ bệnh lương dược. Tăng, nãi đạo nhân tri thức. Tịnh vi chân tịnh phước điền. Bội chi tắc tà. Hướng chi tắc chánh. Phàm kiến nhất thiết Phật tượng, khởi Như Lai tưởng. Kiến nhất thiết thánh giáo, sanh nan tao tưởng. Kiến nhất thiết tỳ-kheo tăng, khởi Tổ sư tưởng. Lễ bái cúng dường, vô đắc khinh khi. Dĩ Phật trang nghiêm, nhi tự trang nghiêm. Như thử tắc, nhất thể Tam bảo, duy tâm bị cụ hỹ.

Chư nhân giả! Nhược dục đắc đạo, đương y Phật ngữ. Vi nhi đắc giả, vô hữu thị xứ.

Hoặc viết: Đạt-matây lai, bất lập văn tự. Trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật. Hà tu khán kinh giáo nhi ngộ đạo hồ?

Đáp viết: Đạt-malão tổ chi thuyết, thật thị ứng bệnh chi lương dược. Kim nhân bất đạt Tổ sư tông chỉ, phản dĩ chấp dược thành bệnh hỹ. Tổ sư yếu nhân ngộ tâm hiệp

要人悟心合教，故說此言。恐學泥於文字而不叅求佛。亦恐滯指而迷月也。

六祖云。達磨道箇直指早是曲了也。何以故。要知不立兩字，亦是文字。豈可謂無文字乎。若眞不立文字，人亦不合語言。只此語言亦是文字之相。豈可言其不立乎。愚人見說不立，就便一向執空。只說不立文字，反謗佛經。罪障深重，可不戒哉。

不見達磨傳法偈曰。

吾本來茲土，

傳法救迷情。

一花開五葉，

結果自然成。

祖又曰。吾有楞伽經四卷，亦用付汝。卽是如來心地要門。令諸眾生開示悟入。如此者。達磨豈無文字與人乎。

先德云。看經者，明佛之理也。則是藉教明宗，心與教合。以心印心，無二無別。故知唷欲欱達眞乘，須親教典。禀教，乃能明理。明理然後修行。行願無虧，道果可證。看教旣有此益，焉可輕其教法乎。

Giáo, cố thuyết thử ngôn. Khủng học nhân nê ư văn tự, nhi bất tham cầu Phật. Diệc khủng trệ chỉ nhi mê nguyệt dã.

Lục tổ vân: Đạt-mađạo cá trực chỉ, tảo thị khúc liễu dã. Hà dĩ cố? Yếu tri bất lậplưỡng tự, diệc thị văn tự. Khởi khả vị vô văn tự hồ? Nhược chân bất lập văn tự. Nhân diệc bất hiệp ngữ ngôn. Chỉ thử ngữ ngôn diệc thị văn tự chi tướng. Khởi khả ngôn kỳ bất lập hồ? Ngu nhân kiến thuyết bất lập, tựu tiện nhất hướng chấp không. Chỉ thuyết bất lập văn tự, phản báng Phật kinh. Tội chướng thâm trọng, khả bất giới tai!

Bất kiến Đạt-matruyền pháp kệ viết:

Ngô bổn lai tư thổ,

Truyền pháp cứu mê tình.

Nhất hoa khai ngũ diệp,

Kết quả tự nhiên thành.

Tổ hựu viết: “Ngô hữu Lăng-già kinh tứ quyển, diệc dụng phó nhữ. Tức thị Như Lai tâm địa yếu môn, linh chư chúng sanh khai thị ngộ nhập.” Như thử giả, Đạt-ma khởi vô văn tự dữ nhân hồ?

Tiên đức vân: Khán kinh giả, minh Phật chi lý dã. Tắc thị tịch giáo minh tông, tâm dữ giáo hiệp. Dĩ tâm ấn tâm, vô nhị vô biệt. Cố tri dục đạt chân thừa, tu thân giáo điển. Bẩm giáo, nãi năng minh lý. Minh lý, nhiên hậu tu hành. Hạnh

nguyện vô khuy, đạo quả khả chứng. Khán giáo ký hữu thử ích, diên khả khinh kỳ giáo pháp hồ?

潙山警策云。教理未嘗措懷，玄道無因契悟。及至年高臘長，空腹高心，不肯親附良朋，惟知倨傲。遂成疎野，觸事面牆。後學咨詢，無言接引。縱有談說，不涉典章。或被輕言，反責後生無禮。纔相覺察，便言我是山僧。人我貢高，欺壓後學。遂使一生空過，後悔無追。展轉輪迴，何時休息。

噫。若有中流之士，未能頓超。且於教法留心，温尋貝葉，精搜義理，傳唱敷揚，接引後來，報佛恩徳。時光亦不虚棄，必須以此扶持。住止威儀，便是僧中法器。豈不見，倚松之葛，上聳千尋。附託勝因，方能廣益。

如此者。豈可輕其教法乎。輕其知識乎。若輕其知識，卽輕其教法。輕其教法，卽輕其佛祖。輕其佛祖，則自欺其心。自欺其心，則反沈苦海矣。

嗚呼。釋迦世尊，尙捨全身，而求半偈。身爲牀座，而求妙法。不見行願品云。剝皮爲紙，柝骨爲筆，刺血爲墨，書寫經典積如須彌，爲重法故，不惜身命，何况王位，國城，妻

Quy sơn cảnh sách vân: “Giáo lý vị thường thố hoài, huyền đạo vô nhân khế ngộ. Cập chí niên cao lạp trưởng, không phúc cao tâm, bất khẳng thân phụ lương bằng, duy tri cứ ngạo...” “Toại thành sơ dã... xúc sự diện tường, hậu học tư tuân vô ngôn tiếp dẫn. Túng hữu đàm thuyết, bất thiệp điển chương. Hoặc bị khinh ngôn, phản trách hậu sanh vô lễ.” “Tài tương giác sát, tiện ngôn ngã thị sơn tăng.” Nhân ngã cống cao, khi yểm hậu học. Toại sử nhất sanh không quá, hậu hối vô truy. Triển chuyển luân hồi, hà thời hưu tức?

Y! “Nhược hữu trung lưu chi sĩ, vị năng đốn siêu. Thả ư giáo pháp lưu tâm, ôn tầm bối diệp. Tinh sưu nghĩa lý, truyền xướng phu dương, tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức. Thời quang diệc bất hư khí, tất tu dĩ thử phò trì. Trụ chỉ oai nghi, tiện thị tăng trung pháp khí. Khởi bất kiến, ỷ tùng chi cát thướng tủng thiên tầm, phụ thác thắng nhân, phương năng quảng ích.”

Như thử giả, khởi khả khinh kỳ giáo pháp hồ, khinh kỳ tri thức hồ? Nhược khinh kỳ tri thức, tức khinh kỳ giáo pháp. Khinh kỳ giáo pháp, tức khinh kỳ Phật tổ. Khinh kỳ Phật tổ, tắc tự khi kỳ tâm. Tự khi kỳ tâm, tắc phản trầm khổ hải hỹ!

Ô hô! Thích-caThế Tôn thượng xả toàn thân, nhi cầu bán kệ. Thân vi sàng tòa, nhi cầu diệu pháp. Bất kiến Hạnh nguyện phẩm vân: Bác bì vi chỉ, thác cốt vi bút, thích huyết vi mặc, thư tả kinh điển tích như Tu-di, vị trọng pháp cố,

子，象馬，七珍。世尊重法旣如此，凡夫可輕其教法乎。

藥王菩薩將身爲燭而報佛深恩。常啼菩薩賣心肝而學般若。神光斷臂叅請。善財泣血南求。皆是爲法亡軀。纔得了明大事。

圓覺經云。末世眾生欲修行者，當求一切正知見人。卽得成就無上菩提。

智度論云。於諸導師生世尊想。若有能開釋深義，解散疑結，於我有益，則盡心恭敬，不念餘惡。如弊囊盛寶，不以囊惡故不取其寶。又如夜行險道，弊人執炬。不以人惡故不取其照。

華嚴經云。但於能說佛法之人，生難遭想。應於自身，生病苦想。於善知識生醫王想。於所說法，生良藥想。於所修行，生除病想。

若聞一句一偈，未曾有法，勝得三千大千世界滿中七寶，及釋梵轉輪王位。

法華經云。能說此經之人，應以如來供養而供養之。應持天寶而以散之。天上寶聚應

bất tích thân mạng, hà huống vương vị, quốc thành, thê tử, tượng mã, thất trân. Thế Tôn trọng pháp ký như thử, phàm phu khả khinh kỳ giáo pháp hồ?

Dược Vương Bồ Tát tương thân vi chúc nhi báo Phật thâm ân. Thường Đề Bồ Tát mại tâm can nhi học Bát-nhã. Thần Quang đoạn tí tham thỉnh. Thiện Tài khấp huyết nam cầu. Giai thị vị pháp vong khu. Tài đắc liễu minh đại sự.Viên Giác kinh vân: Mạt thế chúng sanh dục tu hành giả, đương cầu nhất thiết chánh tri kiến nhân, tức đắc thành tựu vô thượng Bồ-đề.

Trí Độ luận vân: Ư chư đạo sư, sanh Thế Tôn tưởng. Nhược hữu năng khai thích thâm nghĩa, giải tán nghi kiết, ư ngã hữu ích, tắc tận tâm cung kính, bất niệm dư ố. Như tệ nang thạnh bảo, bất dĩ nang ố cố bất thủ kỳ bảo. Hựu như dạ hành yểm đạo, tệ nhân chấp cự. Bất dĩ nhân ố cố bất thủ kỳ chiếu.

Hoa Nghiêm kinh vân: Đãn ư năng thuyết Phật pháp chi nhân, sanh nan tao tưởng. Ưng ư tự thân, sanh bệnh khổ tưởng. Ư thiện tri thức, sanh y vương tưởng. Ư sở thuyết pháp, sanh lương dược tưởng. Ư sở tu hành, sanh trừ bệnh tưởng.

Nhược văn nhất cú nhất kệ, vị tằng hữu pháp, thắng đắc tam thiên đại thiên thế giới mãn trung thất bảo, cập Thích phạm Chuyển luân vương vị.

Pháp Hoa kinh vân: Năng thuyết thử kinh chi nhân, ưng dĩ Như Lai cúng dường nhi cúng dường chi, ưng trì thiên

以奉獻。所以者何。是人歡喜說法，須臾聞之，卽得究竟阿耨多羅三藐三菩提。

起信論云。如木中火性，是火正因。若無人知，不假方便，能自燒木者，無有是處。眾生亦爾。雖有正因熏習之力。若不遇諸佛菩薩經教，及一切善知識開示，能自成佛者，無有是處。

不聞先德云。生我者父母，成我者師友。豈不然哉。要知，大乘經典諸佛所師，佛果菩提皆從中出。觀經三種淨業，幷上品上生者。皆言讀誦大乘，解第一義。能如是者，决定往生。

何名大乘經。卽華嚴，法花，般若，涅槃，楞嚴，楞伽，圓覺等經。幷觀無量壽佛等經。及一切專談等經。須淨業人當受持讀誦，如說須行。

問曰。識字之人可行，不識字者何爲。答曰。雖不識字讀誦，亦可印施流通。再能頂禮歸依，有日自然通曉。不見善財一生證果，龍女八歲成佛。蓋因。致力於多生。豈能一朝成辯爾。

bảo nhi dĩ tán chi, thiên thượng bảo tụ ưng dĩ phụng hiến. Sở dĩ giả hà? Thị nhân hoan hỷ thuyết pháp, tu-du văn chi, tức đắc cứu cánh A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Khởi tín luận vân: Như mộc trung hỏa tánh, thị hỏa chánh nhân. Nhược vô nhân tri, bất giả phương tiện, năng tự thiêu mộc giả, vô hữu thị xứ. Chúng sanh diệc nhĩ, tuy hữu chánh nhân huân tập chi lực. Nhược bất ngộ chư Phật Bồ Tát kinh giáo, cập nhất thiết thiện tri thức khai thị, năng tự thành Phật giả, vô hữu thị xứ.

Bất văn tiên đức vân: Sanh ngã giả phụ mẫu, thành ngã giả sư hữu. Khởi bất nhiên tai. Yếu tri, Đại thừa kinh điển chư Phật sở sư, Phật quả Bồ-đềgiai tùng trung xuất. Quán kinh tam chủng tịnh nghiệp, tinh thượng phẩm thượng sanh giả, giai ngôn độc tụng Đại thừa giải đệ nhất nghĩa. Năng như thị giả, quyết định vãng sanh.

Hà danh Đại thừa kinh? Tức Hoa Nghiêm, Pháp Hoa, Bát-nhã, Niết-bàn, Lăng Nghiêm, Lăng-già, Viên Giác đẳng kinh, tinh Quán Vô Lượng Thọ Phật đẳng kinh, cập nhất thiết chuyên đàm Tịnh độ đẳng kinh. Tu tịnh nghiệp nhân, đương thọ trì độc tụng, như thuyết tu hành.

Vấn viết: Thức tự chi nhân khả hành, bất thức tự giả hà vi? Đáp viết: Tuy bất thức tự độc tụng, diệc khả ấn thi lưu thông. Tái năng đảnh lễ quy y, hữu nhật tự nhiên thông hiểu. Bất kiến Thiện Tài nhất sanh chứng quả, Long Nữ bát tuế thành Phật. Cái nhân: Trí lực ư đa sanh. Khởi năng nhất triêu thành biện nhĩ.

妙莊嚴王品云。若善男子，善女人，種善根故，世世得善知識。其善知識，能作佛事。示教利喜，令入阿耨多羅三藐三菩提。

諸大德當知。善知識者，是大人緣。所以化導令得見佛。豈小補哉。今生不明佛理之人。皆因前世輕慢佛法。今世再不尊崇，來生愈加愚困。

不見法華經云。於千萬億劫不聞佛名字。亦不聞正法。如是人難度。苦哉，苦哉。若是毀經教，謗法師，其罪過於罵佛。可不愼歟。若不信之，法師，火宅，二品中可見。

吾勸後之學者。欲須無上菩提，必須叅禮明師，聽從教法。若遇盲師指示，要超昇反沈墜矣。可謂。渡河須用筏，到岸不須用舩。

Diệu Trang Nghiêm Vương phẩm vân: Nhược thiện nam tử thiện nữ nhân, chủng thiện căn cố, thế thế đắc thiện tri thức. Kỳ thiện tri thức, năng tác Phật sự. Thị giáo lợi hỹ, linh nhập A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Chư đại đức đương tri: Thiện tri thức giả, thị đại nhân duyên. Sở dĩ hóa đạo linh đắc kiến Phật. Khởi tiểu bổ tai. Kim sanh bất minh Phật lý chi nhân, giai nhân tiền thế khinh mạn Phật pháp. Kim thế tái bất tôn sùng, lai sanh dũ gia ngu khốn.

Bất kiến Pháp Hoa Kinh vân: Ư thiên vạn ức thế bất văn Phật danh tự, diệc bất văn chánh pháp. Như thị nhân nan độ. Khổ tai, khổ tai! Nhược thị hủy kinh giáo, báng pháp sư, kỳ tội quá ư mạ Phật, khả bất thận dư! Nhược bất tín chi, Pháp sư, Hỏa trạch nhị phẩm trung khả kiến.

Ngô khuyến hậu chi học giả, dục tu vô thượng Bồ-đề, tất tu tham lễ minh sư, thính tùng giáo pháp. Nhược ngộ manh sư chỉ thị, yếu siêu thăng phản trầm trụy hỹ. Khả vị: Độ hà tu dụng phiệt, đáo ngạn bất tu dụng thuyền.

2. Tôn Sùng Tam Bảo Và Giáo Pháp

2. Tôn sùng Tam bảo và giáo pháp (1)

Khắp cõi thiên hạ, Tam bảo là tôn quý. Trong ngoài cõi thế, Tam bảo là trên hết. Tam bảo là gì? Là Phật, Pháp, Tăng vậy.

Tam bảo có ba cách hiểu. Một là Đồng thể Tam bảo.(2) Theo lý chân như, tự tánh sáng tỏ gọi là Phật bảo. Giữ đức theo khuôn phép, tự tánh chân chánh gọi là Pháp bảo. Chỗ động không phạm, không tranh, tự tánh thanh tịnh, gọi là Tăng

bảo.

Hai là Xuất thế Tam bảo.(3) Pháp thân, Báo thân và Hóa thân tùy loại ứng hiện, gọi là Phật bảo. Lục độ, Tứ đế, Thập nhị nhân duyên, (4) gọi là Pháp bảo. Những bậc

———

(1)Bài này ý nghĩa tiếp theo bài trước. Bài trước lấy phép “Niệm Phật vãng sanh, tin sâu tự tánh” làm chánh nhân, đó là tự lực. Còn bài này lấy sự “tôn sùng Tam bảo và giáo pháp” làm trợ duyên, đó là tha lực. Nhân và duyên hòa hợp, trợ với chánh xen nhau. Đó là lẽ: xuôi nước giương buồm; lại thêm chèo lái, chẳng nhọc công lao, chỉ khảy ngón tay cũng có thể về Tây phương Cực Lạc.

(2)Phật, Pháp, Tăng, vốn đồng một thể, nên gọi là đồng thể. Thể ấy chính là tự tánh bản lai thanh tịnh. Tự tánh ấy ở nơi chúng sanh không bớt, ở nơi hiền thánh không thêm, chúng sanh với Phật vốn đồng một thể, khi mê tự tánh là chúng sanh, giác ngộ tự tánh là Phật. Cũng theo lý này nên gọi là Đồng thể Tam bảo, cũng gọi là Nhất thể Tam bảo. Vì vậy mà tôn kính Tam bảo theo nghĩa này tức là quay về tôn kính tự tánh trong tâm, chuyên cần tu tập cho được thanh tịnh, sáng suốt, sẽ được như Phật không khác.

(3)Phật, Pháp, Tăng hiện ra nơi thế gian để cứu độ chúng sanh, nên gọi là Xuất thế Tam bảo. Vì có hóa hiện nên có đủ Pháp thân, Báo thân, Hóa thân. Như ở cõi này là đức Thích-ca Mâu-niđản sanh, lập giáo. Ngài đã tự mình thị hiện việc tu tập và thành Phật ngay nơi thế gian này, truyền dạy các giáo pháp cho Tam thừa là Pháp bảo, độ chúng sanh ngộ đạo, chứng thánh quả, được giải thoát số đông vô kể là Tăng bảo. Vì vậy nên cũng gọi là Hiện tiền Tam bảo, hay Biệt thể Tam bảo.

(4) Lục độ, Tứ đế, Thập nhị nhân duyên, tức là các giáo pháp cơ bản của ba thừa.

Tam hiền,(1) Thập thánh,(2) Tứ hướng,(3) Tứ quả,(4) gọi là Tăng bảo.

Ba là Thế gian trụ trì Tam bảo.(5) Tranh vẽ, ảnh tượng dùng thờ phụng, gọi là Phật bảo. Kinh quyển lưu truyền, gọi là Pháp bảo. Những vị cạo tóc mặc áo cà-sa, gọi là Tăng bảo.

Người quy y Tam bảo, diệt được vô số tội nghiệp; người chiêm ngưỡng thì phước báo được tăng vô lượng. Nay có kẻ tà ngu chẳng hiểu, giả tạo ra quyển “Chân tông diệu nghĩa kinh”, nói bậy rằng “tinh là Phật bảo, khí là Pháp

———

a) Lục độ, hay Lục ba-la-mật: Sáu pháp tu tập để đạt đến giải thoát. Đây là pháp môn hành trì của hàng Bồ Tát Đại thừa. Gồm có: 1.Bố thí ba-la-mật, 2.Trì giới bala-mật, 3.Nhẫn nhục ba-la-mật, 4.Tinh tấn ba-la-mật, 5.Thiền định ba-la-mật, 6.Trí huệ ba-la-mật.

b) Tứ đế, hay Tứ diệu đế: Là bốn chân lý cần phải tin nhận và tu tập để đạt được giải thoát. Đây là pháp môn tu tập của Thanh văn thừa. Bốn chân lý ấy là: 1.Khổ đế, 2.Tập đế, 3.Diệt đế, 4.Đạo đế.

c) Thập nhị nhân duyên: Mười hai nhân duyên mà theo đó vạn pháp được sanhkhởi. Gồm có: 1.Vô minh, 2.Hành, 3.Thức, 4.Danh sắc, 5.Lục nhập, 6.Xúc, 7.Thọ, 8.Ái, 9.Thủ, 10.Hữu, 11.Sanh, 12. Lão Tử. Giáo pháp Thập nhị nhân duyên là pháp môn quán xét và hành trì của Duyên giác thừa.

Tuy phân chia như thế, cũng chỉ là phương tiện giáo hóa để phù hợp với căn cơ của mỗi chúng sanh. Xét đến chỗ rốt ráo chân lý thì tất cả các pháp ấy đều là Phật thừa, đều từng bước dẫn dắt người tu đến quả vị giải thoát hoàn toàn là quả Phật. Chỉ những ai cố chấp vào các pháp môn, phương tiện tu tập mới thấy là Phật pháp chia ra có các thừa khác nhau, do đó mà bị trói buộc về cả sự và lý, không thể tiếp nhận được chân lý rốt ráo viên dung là Phật thừa.

(1) Tam hiền: Những bậc tu hành đạt các địa vị Thập trụ, Thập hạnh và Thập hồi hướng.

(2) Các thánh vị từ Sơ địa đến Thập địa Bồ Tát. Tam hiền và Thập thánh là thuộc về Đại thừa.

(3) Tứ hướng: Những bậc tu hành hướng đến Tứ thánh quả.

(4) Tứ quả: Bốn thánh quả là Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm và A-la-hán. Tứ hướng và Tứ quả là thuộc về Tiểu thừa.

(5) Hình tướng Tam bảo để lưu giữ, thờ phụng trong cõi thế gian, nhân đó mà giáo pháp được lưu truyền, nên gọi là Thế gian trụ trì Tam bảo, cũng gọi Trụ trì Tam bảo hay Trụ thế Tam bảo.

bảo thần là Tăng bảo”,(1)khiến cho những người đã bước vào nẻo lành, chỉ vì tin theo tà thuyết ấy mà chẳng tôn kính Tam bảo, thật đáng thương thay!

Như chẳng biết tôn kính Thế gian Tam bảo(2)thì do đâu mà được Đồng thể Tam bảo và Xuất thế Tam bảo? Đã đành là tự dối mình, lại còn dối gạt cả người khác nữa! Điều đó chính là ngăn trở con đường chân chánh, che khuất tầm mắt của mọi người, hủy hoại giáo lý chân chánh về nhân quả, khuấy rối nếp lành định huệ. Thật không còn gì tệ hại hơn thế nữa!

Phật dạy rằng: “Hết thảy chúng sanh nếu chẳng quy y Tam bảo, mãi mãi phải chịu đọa trong ba nẻo dữ.”(3)Chẳng nghe lời xưa dạy: “Chư Phật mười phương, Giáo pháp trọn đủ, với Bồ Tát tăng Đại thừa, ba ngôi ấy công đức khó nghĩ bàn.”

Người quy y Phật thì chẳng đọa địa ngục. Người quy yPháp thì chẳng đọa ngạ quỷ. Người quy y Tăng thì chẳng đọa súc sanh. Tại sao vậy? Vì Phật là vị vua thầy thuốc,(4)không ai hơn được. Pháp là thuốc hay trừ bệnh. Tăng là bậc tri thức dẫn đường. Ba ngôi ấy đều là ruộng phước chân chánh trong sạch. Đi ngược lại là tà, hướng theo

———

(1)Tinh, khí và thần ở đây chỉ 3 yếu tố trong con người. Luận thuyết này ảnh hưởng từ Đạo giáo.

(2)Tức là Trụ trì Tam bảo đã nói trên, là các hình tướng đang lưu truyền trong cõi thế.

(3)Ba nẻo dữ hay Tam ác đạo: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Câu này ý nói, chỉ có quy y Tam bảo là lối thoát vĩnh viễn cho chúng sanh. Nếu chẳng quy y Tam bảo, thì luân chuyển mãi mãi trong ba cõi, tạo tác các nghiệp lành dữ, cho dù nhất thời được sanh ở cõi lành, rồi cũng có lúc sẽ phải đọa vào ba nẻo dữ. Nếu không quy y Tam bảo thì không do đâu mà thoát được ra.

(4)Chúng sanh khổ não ví như bệnh tật, Phật có thể cứu độ cho thoát khổ, ví như vị thầy thuốc. Vì là thầy thuốc giỏi nhất, cao quý nhất, nên gọi là Vua thầy thuốc (Y vương).

đó là chánh. Phàm được thấy mỗi hình tượng của Phật, nên xem như chính đó là đức Như Lai. Thấy được mỗi phần Thánh giáo,(1) nên nghĩ tưởng rất là khó gặp.(2) Gặp mỗi vị tỳ-kheoTăng, nên xem như đó là bậc tổ sư. Vậy nên phải lễ bái cúng dường, không được khinh khi. Dùng những món trang nghiêm thân Phật mà trang nghiêm thân mình.(3) Được như vậy thì tự tâm đã trọn đủ Nhất thể Tam bảo.(4) Này các vị! Nếu muốn đắc đạo, nên y theo lời Phật dạy. Như trái lời Phật dạy mà đắc đạo, quyết không thể được.

° ° °

Hoặc có kẻ hỏi rằng: “Ngài Đạt-ma từ Tây phương sang đây, chẳng lập văn tự. Chỉ thẳng vào tâm người, thấy tánh thì thành Phật. Như vậy cần gì phải xem kinh giáo rồi mới ngộ đạo sao?”

Đáp rằng: “Giáo thuyết của ngài Đạt-ma thật là món thuốc hay ứng theo bệnh mà trị. Người đời nay chẳng đạt tông chỉ của tổ sư, trở lại chấp lấy thuốc mà thành bệnh. Tổ sư vì muốn cho người ta ngộ được tự tâm, hòa hợp theo giáo pháp, cho nên thuyết ra lời ấy. Ngài sợ rằng người học đạo cố chấp nơi văn tự mà chẳng chịu suy xét cầu

———

(1)Tức là giáo pháp do đức Phật truyền dạy.

(2) Vì biết là rất khó gặp, nên khi được gặp mới sanh lòng vui mừng, cung kính mà học hỏi, làm theo.

(3)Chư Phật vốn trang nghiêm thân mình bằng các công đức thiện căn tích lũy từ vô số kiếp, không phải bằng những hình tướng như người thế gian tầm thường ưa thích. Người tu nên học theo đó, tu tập các công đức lành, nên gọi là trang nghiêm giống như Phật.

(4) Nhất thể Tam bảo, tức là Đồng thể Tam bảo như đã nói ở trước.

Phật quả, cũng giống như kẻ mãi nhìn nơi ngón tay chỉ mà chẳng chịu ngó lên mặt trăng vậy!(1)

Lục tổ nói: “Ngài Đạt-ma nói lý chỉ thẳng là cặn kẽ lắm. Vì sao vậy? Phải biết rằng, chỉ riêng hai chữ “chẳng lập” cũng đã là văn tự rồi. Sao lại bảo rằng không có văn tự? Nếu thật là chẳng lập văn tự, thì người ta chẳng nên nói năng gì.

Chỉ việc nói năng cũng là cái tướng của văn tự rồi. Sao nói rằng chẳng lập được sao? Người ngu nghe nói rằng chẳng lập, liền chỉ một lòng chấp không. Chỉ nói chẳng lập văn tự, trở nên hủy báng kinh Phật. Tội chướng sâu nặng lắm, chẳng nên ngăn ngừa sao?

Chẳng nghe kệ truyền pháp của ngài Đạt-ma rằng:

Vốn ta lại đất này,

Truyền pháp cứu mê tình

Một hoa trổ năm cánh,

Kết quả tự nhiên thành.(2)

Tổ Đạt-ma còn nói rằng: “Ta có bốn quyển kinh Lăng-già, cũng đem trao cho ngươi.(3)Đây là pháp môn quan trọng của tâm địa Như Lai, khiến cho chúng sanh được mở thông, chỉ bày, hiểu đạo và nhập đạo.”(4)Như vậy, ngài

———

(1)Bậc thánh hiền dùng văn tự trong kinh giáo mà chỉ bày đạo lý, chỉ rõ tánh Phật cho người đời, tỷ như người ta lấy ngón tay mà chỉ mặt trăng cho kẻ khác. Nhưng người mê chấp lấy văn tự mà chẳng thấy chân lý, cũng như kẻ nhìn nơi ngón tay mà chẳng chịu theo hướng chỉ của ngón tay để thấy mặt trăng.

(2)Một hoa trổ năm cánh: Một bông hoa có năm cánh hoa, chỉ cho giáo pháp mà ngài Đạt-matruyền dạy, sau truyền lưu qua năm vị tổ, từ Nhị tổ cho đến Lục tổ thì việc giáo hóa được thành tựu hưng thạnh, Thiền tông lan rộng khắp nơi, người đạt đạo số nhiều không kể xiết.

(3)Đây là lời nói với Nhị tổ Huệ Khả.

(4)Đây tức là yếu chỉ của kinh, gồm trong bốn chữ: khai, thị, ngộ, nhập. Khai, tức là khai mở tri kiến Phật, mở ra chỗ thấy của chúng sanh cho đồng với chư Phật, tức là thấy được những chân lý mà chư Phật truyền dạy. Thị, tức là chỉ bày tri kiến Phật, chỉ bày cho chúng sanh thấy biết chỗ tri kiến của

Đạt-ma há lại không lấy văn tự truyền cho người đó sao?

Người xưa nói rằng: “Xem kinh là để hiểu rõ giáo lý của Phật.” Đó là nhờ giáo lý mà hiểu rõ tông chỉ, nên tâm mình với giáo pháp hiệp nhau. Lấy tâm truyền tâm, không hai không khác. Cho nên phải biết rằng, muốn đạt chân thừa,

phải nên học hỏi giáo điển. Theo nơi giáo pháp mới rõ được lý. Rõ được lý rồi, sau đó mới tu hành. Hạnh và nguyện đều không thiếu sót, đạo quả có thể chứng đắc. Xem kinh giáo đã có lợi ích như thế, há nên khinh chê hay sao?

Quy sơn cảnh sách(1) nói: “Lời Phật dạy không chịu ghi lòng tạc dạ thì đạo nhiệm mầu không thể do đâu mà tỏ ngộ. Cho đến khi tuổi tác về già, dù xuất gia trải đã nhiều năm mà trong tâm thật chẳng được gì. Vì chẳng chịu gần gũi học người hiền đức, chỉ biết ngông nghênh cao ngạo... Cuối cùng rồi thành ra buông lung thô lỗ, gặp việc bế tắc như quay mặt vào tường. Người mới học đến thỉnh giáo, chẳng có gì để chỉ bày. Như có gượng nói ra cũng chỉ là sai kinh lệch nghĩa. Vậy mà có bị khinh chê, lại trách rằng hậu sanh vô lễ. Chỉ vừa học biết được chút ít, liền tự xưng là bậc sơn tăng.(2)Lòng cao ngạo chấp lấy nhân ngã, khinh khi ngăn trở kẻ hậu học. Uổng phí cả một đời, khi ăn năn cũng chẳng cứu vớt lại được. Xoay chuyển mãi trong luân hồi, biết bao giờ mới dứt!

———

chư Phật. Ngộ, tức là chứng ngộ, hiểu được tri kiến Phật, khiến cho chúng sanh thấy rõ tâm Phật của mình, tự biết tự tin tự thấy mình cũng tự có chỗ tri kiến không khác chư Phật mười phương. Nhập, tức là nhập vào tri kiến Phật, khiến cho chúng sanh tu tập hết thảy các thiện nghiệp thanh tịnh, các giáo pháp huyền diệu, đắc nhập vào chỗ tri kiến đồng với mười phương chư Phật.

(1)Quy Sơn cảnh sách: Bài văn sách tấn việc tu tập của ngài Quy Sơn Linh Hựu thiền sư, là một bài văn rất có giá trị, nổi tiếng trong giới xuất gia.

(2)Sơn tăng: vị tăng tu ở núi, ý nói là bậc chân tu đạt ngộ, đã dứt hẳn việc đời.

“Ôi! Như có người căn cơ chỉ ở mức bình thường, không thể nhất thời vượt thoát, thì nên hết sức chú tâm mà học hỏi giáo pháp.(1) Thông thuộc kinh điển, nghiền ngẫm cứu xét nghĩa lý tinh tường, rồi truyền rộng ra khắp nơi, dẫn dắt người hậu học, báo đáp ơn đức Phật. Thời gian trôi qua, chớ nên luống mất, phải nên lấy sự tu tập như trên mà làm chỗ dựa đời mình. Giữ lấy oai nghi, thành bậc pháp khí giữa chúng tăng. Chẳng thấy như dây leo kia, nhờ dựa vào thân cây tùng mà lên được đến tầng cao chót vót. Hãy chọn lấy tác nhân cao trổi mà ký thác đời mình, mới có thể rộng làm lợi ích.” (2)

Như vậy, há có thể khinh thường giáo pháp, khinh thường bậc trí thức hay sao? Nếu khinh thường bậc trí thức, tức là khinh thường giáo pháp. Khinh thường giáo pháp tức là khinh thường chư Phật, chư Tổ. Khinh thường chư Phật Tổ tức là tự khinh thường tâm thức của mình. Khinh thường tâm thức của mình thì tự phải chìm đắm trong bể khổ vậy!

Than ôi! Đức Thế Tôn Thích-ca còn bỏ cả thân mạng mà cầu nghe nửa bài kệ;(3) lấy thân mình làm chỗ nằm

———

(1) Nguyên văn là “ôn tầm bối diệp”, nghĩa là tìm tòi học hỏi nơi giáo pháp, kinh điển. Vì thuở xưa kinh Phật được viết bằng tiếng Phạn trên lá cây bối, một loại lá dài, rộng, sáng, mịn, được gọi tên theo tiếng Phạn là bối-đa-la.

(2) Chúng tôi đã dịch theo đúng phần Hán văn được trích dẫn trong bản Quy nguyên trực chỉ này. Nếu so với nguyên tác của thiền sư Quy Sơn Linh Hựu thì có một vài khác biệt nhỏ. Xin tham khảo Quy Sơn cảnh sách văn, Nguyễn Minh Tiến dịch và chú giải, Nxb Tôn giáo.

(3) Nửa bài kệ: Kinh Niết-bàn, quyển 14 ghi: Thuở xưa, đức Thế Tôn làm một thầy tu khổ hạnh trong núi. Vị Đế-thích hóa thành La-sát đọc nửa bài kệ rằng: 諸行無常，是生滅法。(Chư hành vô thường. Thị sanh diệt pháp. - Các hành vô thường, Là pháp sanh diệt.) Đức Phật vì muốn nghe trọn bài kệ, phải nguyện xả thân cho La-sátăn thịt. La-sátđọc tiếp rằng:生滅滅以，席滅為樂。( Sanh diệt diệt dĩ, Tịch diệt vi lạc. - Sanh diệt dứt rồi, Tịch diệt là vui.)

ngồi để cầu được pháp mầu.(1)Kìa chẳng thấy trong phẩm Hạnh nguyện nói rằng: “Lột da làm giấy, chẻ xương làm bút, trích máu làm mực, viết chép kinh điển,(2)chất chứa như Tu-di,(3)là vì kính trọng giáo pháp vậy.” Thân mạng còn chẳng tiếc, huống chi là ngôi vua, thành trì, vợ con, voi ngựa và bảy món báu? Đức Thế Tôn đã kính trọng giáo pháp như vậy, phàm phu lại có thể khinh thường giáo pháp sao?

Bồ Tát Dược Vương lấy thân mình làm đuốc để báo đền ân sâu của Phật,(4)Bồ Tát Thường-đề bán tim gan mà học pháp Bát-nhã, (5)ngài Thần Quang chặt tay cầu pháp,(6)

———

(1) Vì muốn được nghe pháp mầu nên tự nguyện lấy thân mình làm chỗ nằm ngồi (thân vi sàng tòa) cho vị pháp sư, để vị ấy giảng pháp cho nghe.

(2) Đây chỉ nói là phẩm Hạnh nguyện, nếu gọi tên đầy đủ là phẩm Nhập bất tư nghị giải thoát cảnh giới(入不思議解脫境界普賢行願品), được trích từ kinh Hoa Nghiêm, quyển thứ 40. “Lột da làm giấy, chẻ xương làm bút, trích máu làm mực, viết chép kinh điển” là lấy ý từ bộ Đại luận có ghi rằng: “Thuở xưa, đức Phật Thích-cacòn làm Bồ Tát, tên là Nhạo Pháp. Vào lúc chẳng có Phật ra đời, ngài đi khắp bốn phương cầu pháp nhưng chẳng được. Lúc ấy, Ma vương hóa làm một thầy bà-la-môn, nói rằng: “Ta có pháp Phật, nếu ngươi có thể lột da làm giấy, chẻ xương làm bút, trích máu làm mực mà chép lấy, thì ta sẽ dạy cho.” Bồ Tát Nhạo Pháp tức thì lột da ra phơi. Ma vương biến mất. Đức Cổ Phật thấy biết Bồ Tát thành tâm, bèn hiện ra mà thuyết diệu pháp cho nghe. Ngài Nhạo Pháp nghe rồi liền chứng quả “Vô sanh pháp nhẫn”.

(3) Chất chứa như Tu-di: Viết thành số kinh điển nhiều đến nỗi nếu chất lại sẽ cao như núi Tu-di, tức là quả núi cao lớn nhất trong cõi Ta-bà.

(4) Ngài Dược Vương Bồ Tát lấy thân mình làm cây đuốc, tự thiêu cháy để cúng dường báo đáp ơn Phật. Chuyện này trích từ phẩm thứ 23 (Dược Vương Bồ Tát bổn sự phẩm) trong kinh Pháp Hoa.

(5) Bồ Tát Thường-đềbán tim gan: Trong kinh ghi rằng: Ngài Thường-đềở tại Hương thành học pháp Bát-nhã. Được pháp rồi, ân hận vì không có gì cúng dường đức Thế Tôn. Khi ấy gặp một người trưởng giả có bệnh, thầy thuốc bảo phải lấy tủy của người mà hòa với thuốc thì bệnh mới khỏi. Ngài Thường-đề tự hủy mình, đập xương lấy tủy, bán được tiền mà mua các thứ hương hoa cúng dường Phật.

(6) Ngài Thần Quang đến xin học đạo với Sơ Tổ Bồ-đề Đạt-maở chùa Thiếu Lâm tại Tung Sơn, quỳ một đêm trước cửa động, tuyết rơi ngập đến quá gối. Tổ quở là chưa đủ thành ý, Thần Quang bèn tự lấy dao bén chặt một cánh tay để tỏ lòng chí thành cầu pháp. Tổ hỏi: “Ngươi muốn cầu điều chi?”

ngài Thiện Tài đi tham học về hướng nam, khóc chảy máu mắt.(1)Đó đều là những bậc vì pháp quên mình. Nhờ vậy mới hiểu rõ được việc lớn sanh tử.(2)

Kinh Viên Giác dạy rằng: “Chúng sanh muốn tu hành ở đời mạt pháp, nên cầu được bậc có tri kiến chân chánh hiểu biết mọi sự, ắt sẽ được thành tựu quả Vô thượng Bồ-đề.”

Luận Trí Độ viết: “Đối với các bậc thầy dạy đạo, nên cung kính như đức Thế Tôn. Như ai có thể vì mình mà giảng rõ nghĩa lý sâu xa, giải trừ được những mối ngờ vực trói buộc, đó là làm lợi ích cho mình, phải hết lòng cung kính, chẳng nên nghĩ đến những chỗ xấu bề ngoài của họ. Ví như cái túi xấu mà đựng của báu, chẳng nên vì chê túi xấu mà chẳng dùng của báu. Lại như khi đi đường hiểm lúc ban đêm, có người mặc áo rách cầm đuốc cùng đi, chớ nên vì vẻ ngoài rách rưới của người mà chẳng nhờ lấy ánh sáng.”

Kinh Hoa Nghiêm nói: “Đối với người thuyết giảng pháp Phật, nên nghĩ biết là rất khó gặp. Đối với tự thân, nên

———

Thần Quang lại thưa: “Đệ tử tìm tâm không thấy. Tổ bảo: “Ta an tâm cho ngươi rồi đó.” Thần Quang khi ấy tỉnh ngộ, được Tổ đổi hiệu cho là Huệ Khả. Về sau nối pháp làm Tổ thứ hai.

(1)Trong kinh chép rằng: Ngài Thiện Tài ở phía đông Phước Thành gặp đức Bồ Tát Văn-thùchỉ dạy phép phát tâm Bồ-đềtrọn vẹn. Đức Văn-thùkhuyến tấn rằng: “Nhà ngươi được cái trí gốc rễ, chứ chưa được cái trí phân biệt.” Bèn chỉ cho tới cầu pháp nơi ngài Tỳ-kheoĐức Vân, lại theo con đường đi về phía nam, lần lượt trải qua 110 thành, ra mắt 53 vị thiện tri thức, đến cửa này sang cửa nọ, kham khổ nếm trải đủ mùi cay đắng, cho nên nói là “khóc chảy máu mắt”. Sau gặp đức Phổ Hiền, mới thành tựu trọn vẹn hạnh Bồ Tát.

(2)Nguyên văn là “đại sự”, tức là việc lớn của đời người, việc giải thoát sanh tử. Ngài Huyền Giác nói “Sanh tử sự đại, vô thường tấn tốc.” (生死事大，無常進速。- Sanh tử là việc lớn, vô thường mau chóng lắm.)

nghĩ biết đó là bệnh khổ. Đối với bậc thiện tri thức, nên xem như bậc y vương. Đối với pháp được thuyết, nên xem như thuốc hay. Đối với việc tu hành, nên xem như phép trừ bệnh.

“Như nghe được một câu kinh, một bài kệ, đó là pháp chưa từng có, còn hơn là được bảy thứ báu chứa đầy trong cõi ba ngàn đại thiên thế giới, cùng là ngôi vị Đế-thích, Chuyển luân vương.”

Kinh Pháp Hoa nói: “Đối với người thuyết được kinh này,(1)nên cúng dường như đức Như Lai, nên lấy những vật báu cõi trời mà rãi quanh xưng tụng, nên dùng những kho báu cõi trời mà phụng hiến. Vì sao vậy? Vì người ấy hoan hỷ thuyết pháp, nếu nghe qua trong chốc lát thì đạt được chỗ cứu cánh là quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.(2)

Luận Khởi Tín nói: “Như trong cây có tánh lửa, lửa tức là chánh nhân. Nhưng nếu không ai biết đến, không nhờ dùng phương tiện mà tự tánh ấy thiêu cháy được cây, quyết không thể được! Chúng sanh cũng vậy. Cho dù sẵn có sức chánh nhân un đúc lâu đời, nhưng nếu chẳng gặp kinh giáo của chư Phật, Bồ Tát, cùng sự khai thị của hết thảy thiện tri thức, mà tự mình có thể thành Phật, quyết không thể được!”

Người xưa nói: “Sanh ra ta là cha mẹ, giúp ta thành đạt là thầy với bạn.” Chẳng phải đúng như vậy sao?

Cần phải biết rằng, kinh điển Đại thừa là thầy của chư

———

(1) Tức là Kinh Pháp hoa.

(2) Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, dịch từ tiếng Phạn là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề(anuttarā-saṃyak-saṃbodhi) tức là quả Phật Thế Tôn.

Phật.(1)Quả vị Bồ-đề của chư Phật đều do đó mà ra.

Xem khắp những người tu ba tịnh nghiệp(2) và được Thượng phẩm thượng sanh(3) đều thấy nói là có đọc tụng kinh điển Đại thừa, hiểu được chân lý tối thượng.(4) Nếu có thể như vậy, chắc chắn được vãng sanh.

Kinh Đại thừa là gì? Đó là những kinh như Hoa Nghiêm, Pháp Hoa, Bát-nhã, Niết-bàn, Lăng Nghiêm, Lăng-già, Viên Giác, Quán Vô Lượng Thọ Phật .v.v... cùng với tất cả những kinh chuyên luận về Tịnh độ. Người tu tịnh nghiệp nên thọ trì đọc tụng các kinh ấy, y theo lời dạy trong kinh mà tu hành.

° ° °

Hỏi: Những người biết chữ có thể đọc kinh được, còn những kẻ không biết chữ thì làm sao?

Đáp: Tuy không biết chữ để đọc tụng, nhưng cũng có thể dự phần trong việc in ấn lưu hành. Lại nếu như thường xuyên lễ bái nương theo, sẽ có ngày tự nhiên thông hiểu.

———

(1) Tam chủng tịnh nghiệp: Ba loại tịnh nghiệp. Kinh Quán Vô Lượng Thọ nói ba loại tịnh nghiệp ấy là: 1.Hiếu dưỡng cha mẹ, phụng sự sư trưởng, lòng từ tâm chẳng giết hại, tu Mười điều lành. 2.Thọ trì Tam quy, trọn đủ các giới, chẳng phạm oai nghi. 3.Phát Bồ-đềtâm, tin sâu lý nhân quả, đọc tụng kinh Đại thừa, khuyến tấn người tu hành.

(2) Thượng phẩm thượng sanh: Những người được vãng sanh về cõi Cực Lạc với phẩm vị cao nhất trong chín phẩm.

(3) Nguyên văn là “đệ nhất nghĩa”, tức là chân lý tối thượng. Đệ nhất nghĩa đế là nghĩa cao nhất, so với các nghĩa tùy thuận theo thế gian mà thuyết như Tục đế hoặc Thế đế.

Kìa chẳng thấy như Thiện Tài một đời chứng quả,(1)Long nữ tám tuổi thành Phật(2)hay sao? Đó thật phải là nhờ đã gắng sức trong nhiều đời, há chỉ một ngày mà thành tựu được?

Phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương trong kinh Pháp Hoa nói rằng: “Như có những kẻ nam người nữ lòng lành, nhờ trồng sẵn thiện căn, nên đời đời thường gặp các bậc thiện tri thức. Các bậc thiện tri thức ấy có thể làm được Phật sự, chỉ bày dạy dỗ điều lợi ích vui vẻ cho mình, khiến cho đắc nhập quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Chư đại đức nên biết rằng: Bậc thiện tri thức, đó là nhân duyên lớn. Nhờ người chỉ dạy, dắt dẫn, giúp cho mình được thấy Phật, lại là chuyện lợi ích nhỏ hay sao? Đời nay, những người chẳng rõ lý Phật, đều là do đời trước khinh chê pháp Phật. Như đời nay cũng chẳng biết tôn sùng, đời sau lại càng thêm ngu si, khốn đốn.

Kinh Pháp Hoa dạy rằng: “Đối với những người mà trong ngàn muôn ức kiếp chẳng nghe danh hiệu Phật, cũng chẳng được nghe chánh pháp, thật rất khó cứu độ.” Chẳng nghe điều ấy sao?

Khổ thay! Khổ thay! Những kẻ chê bai kinh giáo và nhạo báng pháp sư như vậy, còn nặng tội hơn cả mắng Phật. Lại không biết sợ mà tránh đi sao? Nếu ai chẳng

———

(1)Thiện Tài nhờ chuyên cần cầu pháp, không nệ khó khăn, tìm cầu khắp chốn, nên chỉ trong một đời mà được chứng quả.

(2)Long nữ tám tuổi thành Phật: Trong kinh Pháp Hoa, ở phẩm Đề-bà-đạt-đacó ghi: Bồ Tát Trí-tích hỏi Bồ Tát Văn-thùrằng: “Nhân giả tới Long cung mà giáo hóa, vậy có chúng sanh nào nghe kinh Pháp Hoa mau thành quả Phật?” Văn-thùđáp: “Có con gái của Long vương Ta-kiệt-la, mới được tám tuổi, thiện căn lợi trí, sẵn trồng cội đức, nghe kinh điển ấy trong giây lát liền thành Phật đạo...”