Quy Nguyên Trực Chỉ

29. Những Lời Cốt Yếu Trong Sách Tông Kính

29. Những lời cốt yếu trong sách Tông kính(1)

Sách Tông kínhcủa ngài Vĩnh Minh(2)dạy rằng: Tâm có thể làm Phật, có thể làm chúng sanh; tâm tạo ra thiên đường, tạo ra địa ngục. Tâm phân biệt thì muôn điều sai lệch đua nhau sanh khởi, tâm phẳng lặng thì toàn cõi pháp giới lặng yên. Tâm phàm thì ba độc(3)buộc trói, tâm thánhắt có đủ thần thông tự tại. Tâm rỗng không thì một bề thanh tịnh, tâm chấp có ắt muôn cảnh rối tung. Quả thật là: Tâm sanh thì muôn pháp sanh, tâm diệt thì muôn pháp diệt.

Như âm thanh vang dội trong hang, âm càng lớn thì tiếng dội càng to; như soi hình trong gương sáng, hình cong thì ảnh chiếu trong gương cũng lệch. Cũng giống như nghe nhắc đến me chua thì trong miệng tự nhiên chảy nước miếng; nghe tả cảnh vách núi cao sừng sững thì dưới lòng bàn chân tự nhiên có cảm giác rờn rợn. Lại như sợi dây trong đêm tối nằm yên không động đậy mà lòng sanh nghi liền thấy hệt như con rắn; trong căn nhà tối vốn trống không mà lòng sợ sệt liền nghĩ là có ma.

Thế nên phải biết rằng: “Muôn pháp tại tâm, hết thảy đều do nơi chính mình.” Trong lòng hư dối thì cảnh ngoài

———

(1) Sách Tông kính, tức Tông kính lục, do ngài Vĩnh Minh Diên Thọ trước tác, gồm 100 quyển, được đưa vào Đại chánh tạng, thuộc quyển 46, số hiệu 2016.

(2) Tức thiền sư Vĩnh Minh Diên Thọ (延壽), sanh năm 904, viên tịch năm 975.

(3) Ba độc: chỉ tham lam, sân hận và si mê. Ba yếu tố này là cội nguồn của mọi tội lỗi, đẩy chúng sanh vào muôn việc ác, xa lánh căn lành, nên gọi là ba độc.

không thật; cảnh ngoài tinh tế là nhờ trong tâm không thô thiển. Gieo nhân lành ắt sẽ gặp duyên lành, làm việc dữ khó thoát khỏi cảnh dữ. Chỉ do nơi một niệm ban đầu mà đẩy ta vào cảnh thăng trầm như hôm nay.

Này các vị! Nếu muốn cảnh ngoài được an hòa, chỉ cần giữ cho trong lòng yên tĩnh. Tâm rỗng không thì cảnh vắng lặng, niệm vừa khởi thì pháp liền sanh. Nước đục thì sóng đậm màu, hồ trong veo thì màu nước sáng. Chỗ cốt yếu của việc tu hành chỉ do nơi ý nghĩa này. Muốn dứt hẳn dòng nước chảy, phải lấp ở đầu nguồn; muốn trừ tuyệt mầm chồi, phải đốn tận gốc rễ. Đó là phương cách giản lược cốt yếu nhất, không cần phải mất nhiều công sức.

Vì vậy, trong Thông tâm luậncó nói: “Buộc trói là do tâm nên tháo gỡ phải từ nơi tâm. Việc tháo mối trói buộc là ở nơi tâm, chẳng liên quan đến nơi nào khác. Điểm cốt yếu của pháp giải thoát chỉ riêng có một việc quán tâm. Quán tâm được tỏ ngộ thì hết thảy mọi việc đều sáng rõ.”

Nếu không lìa cảnh giới chân thật duy nhất, tâm chân thành thì biến hóa ra trăm cảnh tượng. Vì vậy mà bắn tên xuyên cọp đá,(1)đâu phải do sức thường làm được? Một hũ rượu đãi ba quân say khướt,(2)đâu phải do men rượu

———

(1)Bắn tên xuyên cọp đá: Sách Thê thần ký kể chuyện Hùng Cừ nước Sở, đi đêm thấy hòn đá ngỡ là con cọp phục, bèn giương cung bắn. Chừng đến xem rõ mới biết là hòn đá, nhưng mũi tên bắn đã xuyên vào, vì khi bắn trong lòng ông chỉ nghĩ đó là con cọp chứ không phải hòn đá.

(2)Truyện Ngô Việt Xuân Thu kể việc vua nước Việt là Câu Tiễn trong khi chinh chiến, có người dâng lên một hũ rượu. Lòng vua muốn chia đều cho ba quân tướng sĩ, bèn đổ hũ rượu xuống sông cho ba quân cùng uống. Tất cả uống rồi đều say khướt, là do lòng vua chân thành nghĩ đến việc đãi rượu cho ba quân.

gây ra? Măng tre mọc nơi hang lạnh,(1)đâu phải nhờ khí trời ấm áp?... Những việc ấy đều là do tâm chân thành cảm ứng mà có. Nên biết rằng, hết thảy mọi hành vi lớn nhỏ đều là do năng lực của tự tâm. Nếu người tu hành tin nhận mình có đầy đủ năng lực ấy thì cửa chướng ngại tự mở thông, biển nghiệp báo phải khô kiệt.

Lại nói rằng: Do nơi tâm mà lập các pháp, tùy theo pháp mà đặt thành tên. Cũng là tâm ấy mà ở nơi bậc thánh thì gọi là chân, ở nơi phàm phu thì gọi là tục. Khác nào như dùng vàng làm ra đủ món, rồi tùy món mà đặt tên: món đeo ở ngón tay thì gọi là nhẫn, món đeo ở cổ tay thì gọi là xuyến... Như thế, vẫn là một tâm chẳng động, chỉ do vướng chấp vào tên gọi khác nhau mà muôn pháp thành sai biệt; vẫn là một thứ vàng ròng không thay đổi, chỉ do nhận lấy tên gọi riêng mà thành nhiều món khác nhau!

Nếu biết rằng hết thảy muôn pháp đều do tâm tạo, cũng như hết thảy những món trang sức kia đều do vàng làm ra, thì tên gọi với thể tướng thật chẳng can hệ gì với nhau, những chuyện phải quấy làm sao có thể khiến ta lầm lạc? Cũng như món đồ chứa tròn hay vuông thì tên gọi chẳng giống nhau, loại vàng thô hay vàng luyện thì danh xưng cũng khác biệt. Nhưng nếu cứu xét đến tận cùng thể tánh thì muôn pháp đều không. Nắm được ý chỉ mà buông bỏ các duyên thì gặp việc không vướng mắc!

Tên gọi là do nơi thể tánh mà đặt; thể tánh lại tùy

———

(1) Sách Nhị thập tứ hiếu có chuyện Ngô Mạnh Tông thờ mẹ chí hiếu. Mẹ già bệnh nặng, muốn ăn canh măng nhằm giữa mùa đông, trời lạnh tre không có măng. Mạnh Tông không biết làm sao, bèn vô rừng ôm cây tre mà khóc. Tự nhiên đất nứt, mọc lên mấy mụt măng. Mạnh Tông bẻ đem về nấu cho mẹ ăn mà hết bệnh. Đó là do lòng chân thành mà có việc ấy.

theo tên gọi mà sanh.(1)Nếu thể tánh rỗng không thì tên gọi không do đâu mà có; tên gọi đã không có thì thể tánh chẳng tùy nơi đâu mà sanh. Chỉ có một tâm chân thật duy nhất, ngoài ra không có gì nữa.

Nhân có phàm mới đặt tên gọi thánh, thật ra thánhkhông có tên gọi; theo nơi tụcmà hiển lộ chân, thật ra chân cũng vốn là không có. Hết thảy đều do nơi tên gọi của thế tục, đối đãi mà sanh ra. Tên gọi cũng là không thì nghĩa không cũng chẳng có chỗ nương vào. Nếu thật là bậc đại sĩ căn cơ vượt trội, lẽ nào dựa vào danh tự và thể tướng để phát triển tuyên dương? Khi tiếp xúc với trần cảnh, lúc nào cũng nắm được tông chỉ; gặp duyên đến thì trong tâm vẫn luôn phù hợp với đạo. Đó gọi là Đệ nhất nghĩa, là Tối thượng thừa. Người đạt được tông chỉ ấy trong đời rất hiếm!

Người xưa dạy rằng: Tông chỉ trọn vẹn rất ít gặp, như hạt cải nơi đầu kim;

(2) chánh pháp khó tìm, như rùa mù gặp bộng cây nổi.(3) Nếu chẳng nhờ hạt giống huân tập từ nhiều đời trước, căn lành tích lũy đã lâu, làm sao có thể gặp được văn này, lại tự mình nhận được sự truyền thọ?

———

(1) Đây nói về mối tương quan qua lại giữa thể tánh và tên gọi. Chúng ta đặt tên một sự vật là dựa vào thể tánh của nó, như ngựa có màu đen nên gọi là ngựa ô, ngựa có màu trắng nên gọi là ngựa bạch... Khi có tên gọi rồi, thì thể tánh của sự vật lại tùy theo tên gọi mà hình thành, chẳng hạn như như ngựa ô thì kéo khỏe, ngựa bạch thì chạy nhanh... Nhưng trong thực tế có khi ngựa ô không khỏe bằng ngựa bạch, ngựa bạch không nhanh bằng ngựa ô... Đây gọi là định kiến, hay những khái niệm do chúng ta gán ghép cho sự vật, mà sự gán ghép đó thường khởi đầu từ tên gọi.

(2) Hạt cải nơi đầu kim: chuyện rất khó xảy ra, như gieo một số hạt cải lên cây kim dựng đứng, có được một hạt nằm lại ngay trên đầu cây kim là chuyện hiếm có.

(3) mù gặp bộng cây nổi: Điển tích rút từ kinh truyện: Có con rùa mù dưới biển sâu, 100 năm mới nổi lên một lần, lại có một cây khô có bộng, 100 năm mới trôi qua chỗ con rùa một lần, sự trùng hợp để con rùa nổi lên và chui được vào bộng cây là điều rất hiếm có.

禮佛發願文

Chính vì thế mà người xưa trân trọng Chánh pháp, xem nhẹ tài vật, mang vàng cho không giữa chợ; vì pháp quên thân, đứng giữa sân tuyết phủ. Vàng bạc chỉ là vật chất hư dối bên ngoài, sao bằng giáo pháp tột cùng? Thân mạng là nghiệp báo một đời, sao sánh được với chân lý rốt ráo?

Nên biết rằng, đối với những lời dạy dỗ uốn nắn chân thật không lúc nào được xao lãng, phải ghi tạc vào xương cốt, khắc sâu trong tâm thức. Chính vì vậy mà xưa kia Trang vương nước Sở xem nhẹ nước lớn ngàn cỗ xe,(1)chỉ

———

(1)Thời Chiến quốc dựa vào số lượng chiến xa mỗi nước có được để đánh giá nước ấy là lớn hay nhỏ. Nước có được ngàn cỗ xe được xem là nước lớn.

———

禮佛發願文

歸依十方盡虛空徧法界,不可說,不可說佛刹微塵數世界,過,現,未來佛法僧三寶。

現坐道塲,千華臺上百寶光中,萬德世尊,說經教主本師釋迦牟尼佛。

西方極樂世界,大慈,大悲,大願,大力,大聖,世尊,本師阿彌陀佛。

當來下生慈氏如來本師彌勒尊佛。

Lễ Phật Phát Nguyện Văn

trọng một lời của Thân Thúc;(1)Phạm Hiến khinh thường muôn mẫu ruộng tốt mà quí nửa câu của người lái thuyền. Đó chỉ là việc thế gian, người ta còn xem nhẹ vật chất, trân trọng lời hay, huống chi đối với sách Tôngkính này, lời lời hợp lẽ vô sanh, nghĩa lý giúp chứng thành đạo quả, há nên xem nhẹ hay sao?

———

(1)Sách Tả tuyện chép việc Sở Trang vương sau khi diệt nước Trần, Thân Thúc từ nước Tề về, chỉ nói chuyện nước Tề mà không nhắc đến nước Trần. Vua hỏi: ‘Ta lấy được nước lớn ngàn cỗ xe, sao nhà ngươi không có một lời mừng?’ Thân Thúc tâu: ‘Nước Tề thuở xưa có vụ kiện này, thần không xử được, xin vua xử cho.’ Vua hỏi: ‘Vụ kiện gì?’ Thân Thúc nói: ‘Có con trâu đạp ruộng lúa, người chủ ruộng bắt lấy con trâu mà không bắt thường lúa.’ Vua nói: ‘Con trâu đạp lúa có chỗ mà thôi, không phải hư cả ruộng lúa, vậy nên xử cho thường theo giá lúa, không được bắt trâu.’ Thân Thúc tâu: ‘Vậy vua nước Trần có lỗi chi thì nhà vua đem binh mà trách phạt lỗi ấy thôi, sao lại lấy cả nước và phá hủy tông miếu của người ta?’ Sở Trang vương bèn trả nước Trần và lập trả tông miếu như cũ.

———

Lễ Phật phát nguyện văn

Quy y thập phương tận hư không biến pháp giới, bất khả thuyết, bất khả thuyết Phật sát vi trần số thế giới, quá, hiện, vị lai, Phật Pháp Tăng Tam bảo.

Hiện tọa đạo tràng, thiên hoa đài thượng bá bảo quang trung, vạn đức Thế Tôn, thuyết kinh giáo chủ, Bổn sư Thích-caMâu Ni Phật.

Tây phương Cực lạc thế giới đại từ, đại bi, đại nguyện, đại lực, đại thánh Thế Tôn, Bổn sư A-di-đàPhật.Đương lai hạ sanh, Từ thị Như Lai, Bổn sư Di-lặcTôn Phật

大智文殊師利菩薩。大行願王普賢菩薩。大慈悲父觀世音菩薩。大勢至菩薩。諸尊菩薩摩訶薩。西天此土一切祖師菩薩。護法列席諸天菩薩。

復願。不違本誓,不捨慈悲,乞賜天眼遙觀,天耳遙聞,他心速鑑,爲作證明。

弟子某甲等,從我今身,盡未來際身,誓依普賢菩薩摩訶薩,不可說無邊行願,及我此四十八種不可說廣大行願,我當生生修學,世世無違。

信解堅固不可說。

决定無疑不可說。

發菩提心不可說。

持清淨戒不可說。

見佛聞法不可說。

禮敬稱讚不可說。

乘事供養不可說。

懺悔隨喜不可說。

勇猛精進不可說。

慈悲喜捨不可說。

Đại trí Văn-thù-sư-lợi Bồ Tát. Đại hạnh nguyện vương Phổ Hiền Bồ Tát. Đại từ bi phụ Quán Thế Âm Bồ Tát. Đại Thế Chí Bồ Tát. Chư tôn Bồ Tát ma-ha-tát. Tây thiên thử độ nhất thiết Tổ sư Bồ Tát. Hộ pháp liệt tịch chư thiên Bồ Tát.

Phục nguyện, bất vi bổn thệ, bất xả từ bi, khất tứ thiên nhãn diêu quan, thiên nhĩ diêu văn, tha tâm tốc giám, vị tác chứng minh.

Đệ tử (mỗ, giáp) đẳng, tùng ngã kim thân, tận vị lai tế thân, thệ y Phổ Hiền Bồ Tát ma-ha-tát, bất khả thuyết vô biên hạnh nguyện cập ngã thử tứ thập bát chủng bất khả thuyết quảng đại hạnh nguyện, ngã đương sanh sanh tu học, thế thế vô vi.

Tín giải kiên cố bất khả thuyết.

Quyết định vô nghi bất khả thuyết.

Phát Bồ-đề tâm bất khả thuyết.

Trì thanh tịnh giới bất khả thuyết.

Kiến Phật văn pháp bất khả thuyết.

Lễ kính xưng tán bất khả thuyết.

Thừa sự cúng dường bất khả thuyết.

Sám hối tùy hỷ bất khả thuyết.

Dũng mãnh tinh tấn bất khả thuyết.

Từ bi hỷ xả bất khả thuyết.

行無邊行不可說。

發廣大願不可說。

修學回向不可說。

智慧明了不可說。

法身無量不可說。

功德莊嚴不可說。

淨土化身不可說。

蒙佛授記不可說。

相好光明不可說。

圓音善巧不可說。

總持辦才不可說。

秘密三昧不可說。

壽量名號不可說。

微細甚深不可說。

眞如平等不可說。

妙用甚深不可說。

方便知見不可說。

示成正覺不可說。

那伽大定不可說。

師子震吼不可說。

Hành vô biên hạnh bất khả thuyết.

Phát quảng đại nguyện bất khả thuyết.

Tu học hồi hướng bất khả thuyết.

Trí huệ minh liễu bất khả thuyết.

Pháp thân vô lượng bất khả thuyết.

Công đức trang nghiêm bất khả thuyết.

Tịnh độ hóa thân bất khả thuyết.

Mông Phật thọ ký bất khả thuyết.

Tướng hảo quang minh bất khả thuyết.

Viên âm thiện xảo bất khả thuyết.

Tổng trì biện tài bất khả thuyết.

Bí mật Tam-muội bất khả thuyết.

Thọ lượng danh hiệu bất khả thuyết.

Vi tế thậm thâm bất khả thuyết.

Chân như bình đẳng bất khả thuyết.

Diệu dụng thậm thâm bất khả thuyết.

Phương tiện tri kiến bất khả thuyết.

Thị thành chánh giác bất khả thuyết.

Na-già đại định bất khả thuyết.

Sư tử chấn hống bất khả thuyết.

神通無礙不可說。

神力無畏不可說。

降伏衆魔不可說。

摧破外道不可說。

分身變化不可說。

隨類示現不可說。

轉大法輪不可說。

普度眾生不可說。

隨順饒益不可說。

代眾生苦不可說。

究竟成熟不可說。

悉令解脫不可說。

往生佛國不可說。

證悟佛乘不可說。

具諸佛法不可說。

作諸佛事不可說。

入佛衆會不可說。

同佛受樂不可說。

如上所發四十八種廣大行願爲首。誓期滿足百萬阿僧祇大願。惟冀,三寶世尊,觀世音

Thần thông vô ngại bất khả thuyết.

Thần lực vô uý bất khả thuyết.

Hàng phục chúng ma bất khả thuyết.

Tồi phá ngoại đạo bất khả thuyết.

Phân thân biến hóa bất khả thuyết.

Tùy loại thị hiện bất khả thuyết.

Chuyển đại pháp luân bất khả thuyết.

Phổ độ chúng sanh bất khả thuyết.

Tùy thuận nhiêu ích bất khả thuyết.

Đại chúng sanh khổ bất khả thuyết.

Cứu cánh thành thục bất khả thuyết.

Tất linh giải thoát bất khả thuyết.

Vãng sanh Phật quốc bất khả thuyết.

Chứng ngộ Phật thừa bất khả thuyết.

Cụ chư Phật pháp bất khả thuyết.

Tác chư Phật sự bất khả thuyết.

Nhập Phật chúng hội bất khả thuyết.

Đồng Phật thọ lạc bất khả thuyết.

Như thượng sở phát tứ thập bát chủng quảng đại hạnh nguyện vi thủ. Thệ kỳ mãn túc bách vạn a-tăng-kỳ đại nguyện. Duy ký Tam bảo Thế Tôn, Quán Thế Âm Bồ Tát,

菩薩,同體慈悲,證明攝受。弟子某等若違一願者,不取正覺。

何以故。阿彌陀佛發願如是,十方諸佛發願亦如是。普賢菩薩發願如是,諸大菩薩發願亦如是。中峰祖師發願如是,歷代祖師發願亦如是。大善知識發願如是,弟子發願亦如是。

今爲同學大衆,發願如是,普爲法界眾生發願亦如是。如是,如是,無不如是。願同如是恆沙衆,盡入如來願海中。

所有禮讚供養福,

請佛住世轉法輪。

隨喜懺悔諸善根,

囘向眾生及佛道。

我昔所造諸惡業,

皆由無始貪瞋癡。

從身語意之所生,

一切我今皆懺悔。

願我臨欲命終時,

盡除一切諸障礙。

面見彼佛阿彌陀,

đồng thể từ bi, chứng minh nhiếp thọ, đệ tử (mỗ) đẳng nhược vi nhất nguyện giả, bất thủ chánh giác.

Hà dĩ cố? A-di-đà Phật phát nguyện như thị. Thập phương chư Phật phát nguyện diệc như thị, Phổ Hiền Bồ Tát phát nguyện như thị. Chư đại Bồ Tát phát nguyện diệc như thị. Trung phong Tổ sư, phát nguyện như thị. Lịch đại Tổ sư phát nguyện diệc như thị. Đại thiện tri thức phát nguyện như thị, đệ tử phát nguyện diệc như thị.

Kim vị đồng học đại chúng, phát nguyện như thị, phổ vị pháp giới chúng sanh phát nguyện diệc như thị. Như thị như thị, vô bất như thị, nguyện đồng như thị hằng sa chúng, tận nhập Như Lai nguyện hải trung.

Sở hữu lễ tán cúng dường phước.

Thỉnh Phật trụ thế chuyển pháp luân.

Tùy hỷ sám hối chư thiện căn.

Hồi hướng chúng sanh cập Phật đạo.

Ngã tích sở tạo chư ác nghiệp.

Giai do vô thỉ tham sân si.

Tùng thân ngữ ý chi sở sanh.

Nhất thiết ngã kim giai sám hối.

Nguyện ngã lâm dục mạng chung thời.

Tận trừ nhất thiết chư chướng ngại.

Diện kiến bỉ Phật A-di-đà.

卽得往生安樂刹。

我旣往生彼國已,

現前成就此大願。

一切圓滿盡無餘,

利樂一切眾生界。

彼佛衆會咸清淨,

我時於勝蓮華生。

親覩如來無量光,

現前受我菩提記。

蒙彼如來授記已,

化身無數百俱胝。

智力廣大徧十方,

普利一切眾生界。

乃至虛空世界盡,

眾生及業煩惱盡。

如是一切無盡時,

我願究竟恒無盡。

我此普賢殊勝行,

無邊勝福皆囘向。

普願沈溺諸眾生,

速往無量光佛刹。

Tức đắc vãng sanh An Lạc sát.

Ngã ký vãng sanh bỉ quốc dĩ.

Hiện tiền thành tựu thử đại nguyện.

Nhất thiết viên mãn tận vô dư.

Lợi lạc nhất thiết chúng sanh giới.

Bỉ Phật chúng hội hàm thanh tịnh.

Ngã thời ư thắng liên hoa sanh.

Thân đổ Như Lai vô lượng quang.

Hiện tiền thọ ngã Bồ-đề ký.

Mông bỉ Như Lai thọ ký dĩ.

Hóa thân vô số bách câu chi.

Trí lực quảng đại biến thập phương.

Phổ lợi nhất thiết chúng sanh giới.

Nãi chí hư không thế giới tận.

Chúng sanh cập nghiệp phiền não tận.

Như thị nhất thiết vô tận thời.

Ngã nguyện cứu kính hằng vô tận.

Ngã thử Phổ Hiền thù thắng hạnh.

Vô biên thắng phước giai hồi hướng.

Phổ nguyện trầm nịch chư chúng sanh.

Tốc vãng Vô Lượng Quang Phật sát.

願以此功德,

普及於一切,

我等與眾生,

皆共成佛道。

上報四重恩,

下濟三塗苦。

若有見聞者,

悉發菩提心。

盡此一報身,

同生極樂國。

盡此一報身,

同生極樂國。

十方三世一切佛。

一切菩薩摩訶薩。

摩訶般若波羅密。

(弟子佛之人,須發此願。不依此願者,不名發菩提心也。)

如上發願文,與諸人作箇樣子。凡有修福念佛禮讚,誦經,乃至毫芒之善,悉皆囘向西方。有所歸趣,臨終定生淨土也。

Nguyện dĩ thử công đức.

Phổ cập ư nhất thiết.

Ngã đẳng dữ chúng sanh.

Giai cộng thành Phật đạo.

Thượng báo tứ trọng ân.

Hạ tế tam đồ khổ.

Nhược hữu kiến văn giả,

Tất phát Bồ-đề tâm.

Tận thử nhất báo thân.

Đồng sanh Cực lạc quốc.

Tận thử nhất báo thân.

Đồng sanh Cực lạc quốc.

Thập phương tam thế nhất thiết Phật.

Nhất thiết Bồ Tát ma-ha-tát.

Ma-ha-bát-nhã ba-la-mật.

(Đệ tử Phật chi nhân tu phát thử nguyện. Bất y thử nguyện giả, bất danh phát Bồ-đề tâm dã.)

Như thượng phát nguyện văn, dữ chư nhân tác cá dạng tử. Phàm hữu tu phước, niệm Phật, lễ tán, tụng kinh, nãi chí hào mang chi thiện, tất giai hồi hướng Tây phương. Hữu sở quy thú, lâm chung định sanh Tịnh độ dã.

30. Bài Văn Lễ Phật Và Phát Nguyện

諸仁者。果能持此戒,發此願,行此行,非但往生淨土,亦不落於緣覺,聲聞之地。親證普賢境界,直至成佛矣。

———

30. Bài văn lễ Phật và phát nguyện

Quy y Tam bảo: Phật, Pháp, Tăng trong ba đời quá khứ, hiện tại và vị lai ở các cõi Phật khắp mười phương, cùng khắp hư không pháp giới, không thể nói hết, không thể nói hết các cõi Phật nhiều như số hạt bụi nhỏ.

Hiện ngồi nơi đạo tràng, trên tòa sen ngàn cánh, giữa trăm đạo hào quang là đức Thế Tôn đủ muôn đức hạnh, bậc Giáo chủ thuyết giảng kinh điển, Bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.

Tây phương Cực Lạc thế giới, đại từ, đại bi, đại nguyện, đại lực, Đại Thánh Thế Tôn, Bổn sư A-di-đà Phật.

Đương lai hạ sanh, Từ thị Như Lai, Bổn sư Di-lặcTôn Phật

Đại Trí Văn-thù-sư-lỵ Bồ Tát

Đại Hạnh Nguyện Vương Phổ Hiền Bồ Tát

Đại Từ Bi Phụ Quán Thế Âm Bồ Tát

Đại Thế Chí Bồ Tát

Chư tôn Bồ Tát ma-ha-tát

Chư nhân giả, quả năng trì thử giới, phát thử nguyện, hành thử hạnh, phi đãn vãng sanh Tịnh độ, diệc bất lạc ư Duyên giác, Thanh văn chi địa, thân chứng Phổ Hiền cảnh giới, trực chí thành Phật hỹ.

———

Chư vị Tổ sư Tây thiên(1)Bồ Tát

Hộ Pháp liệt tịch chư thiên Bồ Tát

Ngưỡng nguyện chư vị chẳng trái lời thề xưa, không bỏ đức từ bi, mở lòng dùng sức thiên nhãn thấy xa, thiên nhĩ nghe xa, tha tâm chiếu rõ, chứng minh cho đệ tử.

Đệ tử chúng con từ đời này cho đến mãi mãi các đời sau, nguyện y theo hạnh nguyện vô biên không thể nói hết của đức Đại Bồ Tát Phổ Hiền và y theo bốn mươi tám hạnh nguyện sâu rộng không thể nói hết dưới đây của chính bản thân mình. Chúng con nguyện sẽ đời đời tu học, kiếp kiếp không sai lời đã nguyện. Bốn mươi tám lời nguyện sau đây đều không thể nghĩ bàn, không thể nói hết:

1. Nguyện có niềm tin và sự hiểu biết.

2. Nguyện có sự quyết định chắc chắn không nghi ngờ.

3. Nguyện phát tâm Vô thượng Bồ-đề.

4. Nguyện trì giới thanh tịnh.

5. Nguyện được gặp Phật, nghe Pháp.

6. Nhược thực hành lễ kính, ngợi khen, xưng tụng.

———

(1)Tây thiên: chỉ Ấn Độ. Các vị Tổ sư ở đây là 28 đời Tổ sư, từ ngài Ca-diếp cho đến Tổ Bồ-đề Đạt-ma, người đầu tiên sang Trung Hoa truyền bá Thiền tông.

7. Nguyện phụng sự cúng dường.

8. Nguyện sám hối tùy hỷ.

9. Nguyện dũng mãnh tinh tấn.

10. Nguyện tu tập từ, bi, hỷ, xả.

11. Nguyện thực hành vô biên hạnh nguyện.

12. Nguyện phát khởi thệ nguyện sâu rộng.

13. Nguyện tu học hồi hướng.

14. Nguyện được trí huệ sáng suốt rõ ràng.

15. Nguyện được Pháp thân vô lượng.

16. Nguyện được công đức trang nghiêm.

17. Nguyện được hóa thân Tịnh độ.

18. Nguyện được Phật thọ ký.

19. Nguyện được thân tướng tốt đẹp tỏa sáng.

20. Nguyện nói ra âm thanh trọn vẹn, khéo léo.

21. Nguyện được đủ các pháp tổng trì, tài biện thuyết.

22. Nguyện được các tam-muội bí mật.

23. Nguyện được tuổi thọ và danh hiệu vô lượng.

24. Nguyện đạt đến sự tinh tế thâm sâu.

25. Nguyện đạt được chân như bình đẳng.

26. Nguyện được chỗ dùng mầu nhiệm thâm sâu.

27. Nguyện được đủ phương tiện, tri kiến.

28. Nguyện thị hiện thi hành đạo Chánh giác.

29. Nguyện đạt được Đại định Na-già.

30. Nguyện thuyết pháp như tiếng sư tử rống.

31. Nguyện được thần thông vô ngại.

32. Nguyện được sức thần không sợ sệt.

33. Nguyện hàng phục chúng ma.

34. Nguyện phá trừ ngoại đạo.

35. Nguyện phân thân biến hóa.

36. Nguyện tùy chủng loại chúng sanh thị hiện.

37. Nguyện chuyển Đại Pháp luân.

38. Nguyện cứu độ khắp thảy chúng sanh.

39. Nguyện tùy thuận làm lợi ích chúng sanh.

40. Nguyện thay chúng sanh chịu mọi khổ não.

41. Nguyện đạt đến cứu cánh rốt ráo.

42. Nguyện độ thoát hết thảy chúng sanh.

43. Nguyện được vãng sanh về cõi Phật.

44. Nguyện chứng ngộ Phật thừa.

45. Nguyện được đầy đủ pháp Phật.

46. Nguyện làm các Phật sự.

47. Nguyện được vào hội chúng nơi có Phật.

48. Nguyện được hưởng sự an vui như Phật.

Chúng con nguyện lấy bốn mươi tám hạnh nguyện sâu rộng như trên làm căn bản để thực hành trọn vẹn trăm vạn a-tăng-kỳ đại nguyện khác nữa. Ngưỡng nguyện Tam bảo, Thế Tôn, Bồ Tát Quán Thế Âm, cùng một lòng từ bi chứng minh và nhiếp thọ. Nếu chúng con có trái với một lời nguyện nào, thề sẽ không thành Chánh giác.

Vì sao vậy? Vì đức Phật A-di-đà phát nguyện như vậy, chư Phật mười phương cũng phát nguyện như vậy. Ngài Bồ Tát Phổ Hiền phát nguyện như vậy, chư đại Bồ Tát cũng phát nguyện như vậy. Đại sư Trung Phong phát nguyện như vậy, chư vị Tổ sư nhiều đời cũng phát nguyện như vậy. Các vị đại thiện tri thức phát nguyện như vậy, đệ tử cũng phát nguyện như vậy.

Nay chúng con vì đại chúng cùng tu học mà phát nguyện như vậy, lại cũng vì chúng sanh trong khắp pháp giới mà phát nguyện như vậy. Như vậy, như vậy, lúc nào cũng như vậy, nguyện cùng với đại chúng số nhiều như cát sông Hằng như vậy, đều vào trong biển hạnh nguyện của Như Lai.

Lễ tán, cúng dường nhờ phước ấy,

Thỉnh Phật trụ thế chuyển pháp luân.

Tùy hỷ sám hối mọi thiện căn,

Hồi hướng chúng sanh thành Phật đạo.

Xưa kia vốn tạo bao nghiệp ác,

Đều do muôn kiếp tham, sân, si,

Từ thân, miệng, ý tội sanh ra,

Hết thảy, nay con xin sám hối.

Nguyện sao đến lúc con mạng chung,

Bao nhiêu chướng ngại đều dứt hết,

Mắt nhìn thấy Phật A-di-đà,

Liền được vãng sanh cõi An Lạc.

Khi vãng sanh về cõi Phật rồi,

Tức thời thành tựu các đại nguyện,

Trọn vẹn, đầy đủ không khiếm khuyết,

Lợi lạc hết thảy mọi chúng sanh.

Chúng hội cõi Phật đều thanh tịnh,

Con từ hoa sen vượt trội sanh,

Mắt thấy hào quang Phật vô lượng.

Tức thời được thọ ký Bồ-đề.

Nhờ ơn Như Lai thọ ký rồi,

Liền tự hóa thân nhiều vô số,

Trí lực rộng lớn khắp mười phương,

Rộng làm lợi ích mọi chúng sanh.

Cho dù hư không, thế giới tận,

Chúng sanh cùng nghiệp, phiền não tận,

Như vậy hết thảy thời gian tận,

Đại nguyện rốt ráo vẫn không cùng.

Con theo hạnh Phổ Hiền thù thắng,

Thắng phước vô biên đều hồi hướng.

Nguyện khắp bao chúng sanh mê đắm,

Đều nhanh đến cõi Vô Lượng Quang.(1)

Nguyện đem công đức này,

Hướng về khắp tất cả,

Đệ tử và chúng sanh,

Đều trọn thành Phật đạo.

Trên báo bốn ân sâu,(2)

Dưới cứu ba đường khổ.(3)

Những ai được thấy, nghe,

Đều phát tâm Bồ-đề,

Vừa dứt một báo thân,

Cùng sanh về Cực Lạc.

———

(1) Vô Lượng Quang, tức Vô Lượng Quang Phật, là danh hiệu khác của đức Phật A-di-đà. Ngoài ra ngài còn được tôn xưng là Vô Lượng Thọ Phật.

(2) Bốn ơn sâu (Tứ trọng ân): 1. Ơn cha mẹ, 2. Ơn chúng sanh, 3. Ơn tổ quốc, 4. Ơn Tam bảo.

(3) Ba đường khổ (Tam đồ hay Tam ác đạo): gồm có hỏa đồ, huyết đồ và đao đồ, chỉ các cảnh giới địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Do nghiệp ác mà chúng sanh phải thọ sanh vào 3 cảnh giới này, chịu nhiều khổ não, nên gọi là Ba đường khổ.

淨土成佛

Kính ngưỡng,

Hết thảy chư Phật ba đời trong mười phương.

Hết thảy chư vị Đại Bồ Tát.

Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật!

(Người đệ tử Phật nên phát nguyện như thế này. Những ai không noi theo sự phát nguyện này chưa thể gọi là phát tâm Bồ-đề.)

Bài văn phát nguyện này có thể xem là khuôn mẫu cho mọi người. Phàm những ai có tu phước, niệm Phật, tán lễ,

———

淨土成佛

蓮宗寶鑑云。金剛定後,菩薩因圓。解脫道中,如來果滿。具四無量心,得四無礙辯。十八種法,不共三乘。十力現前,說法無畏。塵沙或盡,萬行功成。十號俱彰,三身圓顯。

具九十七種大人相。放八萬四千大光明。悲智雙融,福慧兩足。現居十重報土,能垂萬類化身。布大慈雲,雨大法雨。滂沱法界,潤澤群生。咸悟本心,同成正覺。

Tịnh Độ Thành Phật

tụng kinh, cho đến chỉ làm chút ít việc lành, hết thảy đều nên hồi hướng về cảnh giới Tây phương. Đã có chỗ quy hướng như vậy thì khi lâm chung chắc chắn sẽ được vãng sanh về Tịnh độ.

Này các vị! Nếu quả thật có thể trì giới như thế, phát nguyện như thế, thực hành công hạnh như thế, thì không chỉ là được vãng sanh Tịnh độ, mà còn khỏi rơi vào cảnh giới của hàng Thanh văn, Duyên giác, tự mình chứng nghiệm được cảnh giới Phổ Hiền, thẳng một đường đi tới quả Phật.

———

Tịnh độ thành Phật

Liên tông bảo giám vân: Kim cang định hậu, Bồ Tát nhân viên. Giải thoát đạo trung, Như Lai quả mãn. Cụ Tứ vô lượng tâm, đắc Tứ vô ngại biện. Thập bát chủng pháp bất cộng Tam thừa. Thập lực hiện tiền, thuyết pháp vô uý. Trần sa hoặc tận, vạn hạnh công thành. Thập hiệu cụ chương, Tam thân viên hiển.

Cụ cửu thập thất chủng đại nhân tướng, phóng bát vạn tứ thiên đại quang minh. Bi trí song dung, phước huệ lưỡng túc. Hiện cư thập trọng báo độ, năng thùy vạn loại hóa thân. Bố đại từ vân, vũ đại pháp vũ. Bàng đà pháp giới, nhuận trạch quần sanh. Hàm ngộ bổn tâm, đồng thành Chánh giác.

31. Tu Tịnh Độ Thành Phật

選佛若無如是眼,

宗風那得到如今。

願以此功德,

普及於一切,

我等與眾生,

皆共成佛道。

———

31. Tu Tịnh độ thành Phật

Sách Liên tông bảo giám dạy rằng: “Sau khi đạt đại định Kim cang thì nhân Bồ Tát trọn vẹn, vào đạo giải thoát rồi thì quả Như Lai thành tựu. Khi ấy có đủ Bốn tâm vô lượng,(1)được Bốn biện tài không ngăn ngại,(2)Mười tám pháp chẳng cùng với Ba thừa;(3)ngay tức thời

———

(1) Bốn tâm vô lượng: gồm có từ tâm, bi tâm, hỷ tâm và xả tâm.

(2) Bốn biện tài không ngăn ngại: Tứ vô ngại biện, cũng gọi là Tứ vô ngại trí hay Tứ vô ngại giải, chỉ bốn khả năng biện luận, thuyết pháp vô ngại biên, Nghĩa vô ngại biện, Từ (lời nói) vô ngại biện, Lạc thuyết vô ngại biện. Đó là bốn tài biện thuyết của hàng Bồ Tát lớn

(3) Tức Thập bát bất cộng pháp: Mười tám pháp vượt cao hơn các quả vị Thanh văn, Duyên giác và Bồ Tát thừa, chỉ có bậc giải thoát rốt ráo mới đạt đến, cũng gọi là Thập bát bất cụ pháp, bao gồm: 1.Thân vô thất (Thân không lỗi); 2. Khẩu vô thất (Miệng không lỗi); 3. Niệm vô thất (Ý tưởng không lỗi); 4. Vô dị tưởng (Không có ý tưởng xen tạp); 5. Vô bất định tâm (Không có tâm xao động); 6. Vô bất tri dĩ xả (Chẳng phải không biết chuyện đã bỏ); 7. Dục vô diệt (Sự dục không diệt); 8. Tinh tấn vô diệt (Sự tinh tấn không diệt); 9. Niệm vô diệt (Ý tưởng không diệt); 10. Huệ vô diệt (Trí huệ không diệt); 11. Giải vô diệt (Giải thoát không diệt); 12. Giải thoát tri kiến vô diệt (Giải thoát tri kiến không diệt); 13. Nhất thiết thân nghiệp tùy trí huệ hành (Hết thảy nghiệp của thân tùy theo trí huệ mà thi hành); 14. Nhất thiết khẩu nghiệp tùy trí huệ hành (Hết thảy nghiệp của miệng tùy theo trí huệ mà thi hành); 15. Nhất thiết ý nghiệp tùy trí huệ hành (Hết thảy

Tuyển Phật nhược vô như thị nhãn.

Tông phong na đắc đáo như kim.

Nguyện dĩ thử công đức

Phổ cập ư nhất thiết

Ngã đẳng dữ chúng sanh

Giai cộng thành Phật đạo.

———

được Mười sức,(1)thuyết pháp không sợ sệt; hết thảy mọi sự sai lầm nghi hoặc nhiều như cát bụi đều dứt sạch, tất cả công hạnh đều thành tựu; Mười hiệu(2)đầy đủ sáng rõ,

———

nghiệp của ý tùy theo trí huệ mà thi hành); 16. Trí huệ tri quá khứ thế vô ngại (Trí huệ biết đời hiện tại không ngăn ngại).

(1) Tức Thập lực hay Thập trí lực, gồm có: 1. Tri thị xứ phi xứ trí lực (知是處非處智力): Biết rõ tính khả thi và tính bất khả thi trong mọi trường hợp; 2. Tri tam thế nghiệp báo trí lực (知三世業報智力): Biết rõ luật nhân quả, tức là nhân nào tạo thành quả nào; 3. Tri nhất thiết sở đạo trí lực (知一切所道智力): Biết rõ các nguyên nhân dẫn đến tái sanh về các cảnh giới khác nhau; 4. Tri chủng chủng giới trí lực (智種種界智力): Biết rõ các thế giới với những yếu tố hình thành; 5. Tri chủng chủng giải trí lực (知種種解智力): Biết rõ cá tính của mỗi chúng sanh; 6. Tri nhất thiết chúng sanh tâm tính trí lực (知一切眾生心性智力): Biết rõ căn cơ học đạo cao thấp của mỗi chúng sanh; 7. Tri chư thiền giải thoát tam-muội trí lực (知諸禪解脫三昧智力): Biết rõ tất cả các phương thức thiền định; 8. Tri túc mệnh vô lậu trí lực (知宿命無漏智力): Biết rõ các tiền kiếp của chính mình; 9. Tri thiên nhãn vô ngại trí lực (知天眼無礙智力): Biết rõ sự hoại diệt và tái sanh của chúng sanh; 10. Tri vĩnh đoạn tập khí trí lực (知永斷習氣智力): Biết các pháp ô nhiễm sẽ chấm dứt như thế nào. (Các trí lực thứ 8, thứ 9 và thứ 10 cũng chính là Tam minh của Phật.)

(2) Do thành tựu sự giải thoát rốt ráo nên các đức Phật đều có đủ 10 danh hiệu tôn xưng, mỗi danh hiệu nói lên một khía cạnh siêu việt của đức Phật. Mười hiệu bao gồm: 1. Như Lai, 2. Ứng cúng, 3. Chánh biến tri, 4. Minh

Ba thân(1) hiển bày trọn vẹn; có đủ 97 tướng tốt của bậc đại nhân, phóng ra 84.000 đạo hào quang sáng rực; bi và trí cùng hòa hợp, phước và huệ cùng đầy đủ; thị hiện sống nơi cảnh giới nghiệp báo của Mười trọng cấm,(2) thường

———

hạnh túc, 5. Thiện thệ, 6. Thế gian giải, 7. Vô thượng sĩ điều ngự trượng phu, 8. Thiên nhân sư, 9. Phật, 10. Thế Tôn.

(1) Ba thân (Tam thân): mỗi đức Phật đều có đủ ba thân là Pháp thân, Báo thân và Hóa thân.

(2) Mười trọng cấm (Thập trọng cấm hay Thập trọng cấm giới), gồm có: 1. Sát giới: không giết hại bất cứ sanh mạng nào, 2. Đạo giới: không trộm cắp, lường gạt tài vật của người khác, 3. Dâm giới: giữ theo đúng lễ nghi phép tắc trong giao tiếp nam nữ, không làm việc dâm dục, 4. Vọng ngữ giới: thường nói ra lời chân thật, không lừa dối người khác, 5. Cô tửu giới: rượu có thể làm cho tâm trí mê loạn, không tỉnh táo, nên không uống rượu, cũng không mua bán rượu, 6. Thuyết tứ chúng quá giới: không nói lỗi của hàng tứ chúng, tức là hàng tỳ-kheo, tỳ-kheo ni, ưu-bà-tắc (cư sĩ nam) và ưu-bà-di (cư sĩ nữ), 7. Tự tán huỷ tha giới: không tự cho mình là hay giỏi mà chê bai, khinh mạn người khác, 8. Xan tích gia huỷ giới: không tham lam tích lũy tài vật, thường buông xả những vật sở hữu, 9. Sân tâm bất thọ hối giới: không khởi tâm sân hận, hờn giận người khác, sẵn lòng tha thứ, chấp nhận sự ăn năn hối lỗi của kẻ khác, 10. Báng Tam bảo giới: thường cung kính, tôn trọng Tam bảo, không chê bai hủy báng. Mười trọng cấm này thường áp dụng đối với người xuất gia, còn đối với hàng cư sĩ thì là Thập ác hay Thập bất thiện nghiệp, gồm có: 1. Sát sanh, 2. Trộm cắp, 3. Tà dâm, 4. Vọng ngữ, 5. Ỷ ngữ, 6. Lưỡng thiệt, 7. Ác khẩu, 8. Tham dục, 9. Sân nhuế, 10. Tà kiến. Những điều kể trên đều là những ác nghiệp dẫn đến thọ sanh vào những cảnh giới xấu ác.

thương xót muôn loài mà hóa thân, làm đám mây lành đại từ che mát, tưới cơn mưa lớn Chánh pháp thấm nhuần pháp giới, tươi mát cả quần sanh, khiến cho tất cả đều tự thấy bản tâm, cùng thành Chánh giác.

Học Phật nếu không nhìn chân thật,

Tông phong sao đến được chỗ này?

Nguyện đem công đức này,

Hướng về khắp tất cả,

Đệ tử và chúng sanh,

Đều trọn thành Phật đạo.

Quyển Hạ - 辦明異端

歸元直指

卷下

辦明異端

太原,王先生,名中,字克平,問空谷禪師曰。論語云。攻乎異端斯害也已。晦菴指佛老爲異端。此說何如。

空谷曰。異端者,雜學也。孔子謂習於雜學,則害於正道之學。直言而已,且無蘊奧。朱子何以拘直爲曲乎。孔子存時,佛法未至中國。孔子惟聞佛之道德,故稱西方有大聖人。

漢明帝時,佛法纔至中國,孔子已沒六百年矣。是故孔子不見佛法也。旣不見佛法,指佛何法爲異端乎。佛法旣爲異端,孔子何以指佛爲聖人乎。

老死旣爲異端,孔子何以言曰。老聃博古知今,則吾師也。是以博問老子之後,傳誦其

Biện Minh Dị Đoan

QUY NGUYÊN TRỰC CHỈ

QUYỂN HẠ

Biện minh dị đoan

Thái Nguyên, Vương tiên sanh, danh Trung, tự Khắc Bình, vấn Không Cốc thiền sư viết: Luận ngữvân: Công hồ dị đoan, tư hại dã dĩ. Hối Am chỉ Phật, Lão vi dị đoan, thử thuyết hà như?

Không Cốc viết: Dị đoan giả, tạp học dã. Khổng tử vị tập ư tạp học, tắc hại ư chánh đạo chi học. Trực ngôn nhi dĩ, thả vô uẩn áo. Châu tử hà dĩ câu trực vi khúc hồ? Khổng tử tồn thời, Phật pháp vị chí Trung Quốc, Khổng tử duy văn Phật chi đạo đức, cố xưng tây phương hữu đại thánh nhân.

Hán Minh đế thời, Phật pháp tài chí Trung Quốc, Khổng tử dĩ một lục bách niên hỹ. Thị cố Khổng tử bất kiến Phật pháp dã. Ký bất kiến Phật pháp, chỉ Phật hà pháp vi dị đoan hồ? Phật pháp ký vi dị đoan, Khổng tử hà dĩ chỉ Phật vi thánh nhân hồ?

Lão tử ký vi dị đoan, Khổng tử hà dĩ ngôn viết: Lão Đam bác cổ tri kim, tắc ngô sư dã? Thị dĩ bác vấn Lão tử

語,以示門弟子焉。晦菴非惟曲排佛老,亦悖孔子崇尙佛老也。

後世指佛老爲異端者,圖掩其德,設此逄蒙之計也。後學自無所燭者,未免隨人指呼,效而言之,喚鐘作罋也。一朝學到李屏山,林希逸,而至景濂,大章諸公之地,自能識破矣。

夫佛老者,道學也。指道學爲異端者,其爲智乎,不智乎。其爲善心乎,謾人乎。汝亦學理者,猶未識破也。今識破之後,不可死於一人,半人之語乎。韓子未知佛法之前,所以排佛。及見大顚禪師之後,深敬佛法。

晦菴潛心佛學,可謂博矣。其排佛者,心病也。苟不排佛,則後學多看佛書。凡看佛書,則見其心病矣。晦菴密設牆壍,關住後學,令後學欲歸於己,是以力排佛也。要顯自己之功,圖掩他人之德。是何心乎。

詩曰。

采苓采苓,

首陽之巔。

chi hậu, truyền tụng kỳ ngữ, dĩ thị môn đệ tử yên? Hối Am phi duy khúc bài Phật, Lão, diệc bội Khổng tử sùng thượng Phật, Lão dã.

Hậu thế chỉ Phật, Lão vi dị đoan giả, đồ yểm kỳ đức, thiết thử Bàng Mông chi kế dã. Hậu học tự vô sở chúc giả, vị miễn tùy nhân chỉ hô, hiệu nhi ngôn chi, hoán chung tác úng dã. Nhất triêu học đáo Lý Bình Sơn, Lâm Hy Dật, nhi chí Cảnh Liêm, Đại Chương chư công chi địa, tự năng thức phá hỹ.

Phù Phật, Lão giả, đạo học dã. Chỉ đạo học vi dị đoan giả, kỳ vi trí hồ, bất trí hồ? Kỳ vi thiện tâm hồ, mạn nhân hồ? Nhữ diệc học lý giả, du vị thức phá dã. Kim thức phá chi hậu, bất khả tử ư nhất nhân bán nhân chi ngữ hồ. Hàn tử vị tri Phật pháp chi tiền, sở dĩ bài Phật. Cập kiến Đại Điên Thiền sư chi hậu, thâm kính Phật pháp.

Hối Am tiềm tâm Phật học, khả vị bác hỹ. Kỳ bài Phật giả, tâm bệnh dã. Cẩu bất bài Phật, tắc hậu học đa khán Phật thư. Phàm khán Phật thư, tắc kiến kỳ tâm bệnh hỹ. Hối Am mật thuyết tường tiệm, quan trụ hậu học, linh hậu học dục ư kỷ, thị dĩ lực bài Phật dã. Yếu hiển tự kỷ chi công, đồ yểm tha nhân chi đức, thị hà tâm hồ?

Thi viết:

Thái linh thái linh.

Thủ dương chi điên.

人之爲言,

苟亦無信。

舍旃舍旃,

苟亦無然。

人之爲言,

胡得焉。

此之謂也。

曰。師言明矣。孔子崇尙佛老,諸書具載。晦菴排之,實悖孔子也。吾儕未之思耳。余雖未常排佛,然亦因其排,故余亦惑之,未克篤敬於佛。

今也反而思之,余害至德甚矣。是爲大謬。痛心疾首,悔而追之,不可得已。自今而後,受佛明教,歸依禮敬,庶爲補過之萬一矣。

Nhân chi vi ngôn.

Cẩu diệc vô tín.

Xả chiên xả chiên.

Cẩu diệc vô nhiên.

Nhân chi vi ngôn.

Hồ đắc yên?

Thử chi vị dã!

Viết: Sư ngôn minh hỹ. Khổng tử sùng thượng Phật, Lão, chư thư cụ tải. Hối Am bài chi, thật bội Khổng tử dã. Ngô sài vị chi tư nhĩ. Dư tuy vị thường bài Phật, nhiên diệc nhân kỳ bài, cố dư diệc hoặc chi, vị khắc đốc kính ư Phật.

Kim dã phản nhi tư chi, dư hại chí đức thậm hỹ. Thị vi đại mậu. Thống tâm tật thủ, hối nhi truy chi, bất khả đắc dĩ. Tự kim nhi hậu, thọ Phật minh giáo, quy y lễ kính, thứ vi bổ quá chi vạn nhất hỹ.

1. Biện Minh Lẽ Di Đoan

1. Biện minh lẽ dị đoan

Tiên sanh Vương Trung, tự Khắc Bình, người Thái Nguyên, thưa hỏi thiền sư Không Cốc rằng: “Sách Luận ngữnói: ‘Để tâm nghiên cứu những thuyết dị đoan tà lệch là có hại.’ Hối Am(1)lại cho rằng đạo Phật và đạo Lão đều là dị đoan tà lệch, lời ấy thế nào?”

Thiền sư Không Cốc đáp: “Nói dị đoan tà lệch là để chỉ những học thuyết hỗn tạp, không chính đáng. Khổng tử nói: ‘Nếu theo cái học hỗn tạp ắt phải có hại cho đường học chân chánh.’ Đó là lời nói thẳng thắn, rõ ràng, không có gì uẩn khúc, ẩn ý, vì sao Chu tử(2) lại uốn ngay thành cong? Vào thời Khổng tử, đạo Phật chưa truyền tới Trung Hoa. Khổng tử chỉ được nghe nói về đạo đức của Phật, đã ngợi khen rằng: ‘Phương tây(3) có bậc đại thánh nhân.’

“Đời Hán Minh đế,(4)pháp Phật mới chính thức truyền

———

(1) Hối Am là hiệu của Chu tử, chính tên là Chu Hy. Hối Am là gọi theo tên ngôi nhà mà Chu tử từng giảng dạy học trò vào đời Tống (960-1279), nay thuộc huyện Kiến Dương, tỉnh Phúc Kiến, nằm về phía tây bắc núi Vân Cốc. Học thuyết của Chu Hy được một số nhà Nho tin theo. Ông cũng có hiệu là Thảo Đường, nhờ có kiến thức rộng nên được vua Lý Tông đời Tống phong chức Thái sư, tước Huy quốccông. Ông ban đầu theo học Phật, về sau làm việc biên tập và chú giải các sách Nho như Tứ thư, Ngũ kinh...

(2) Tức Hối Am.

(3) Phương tây: chỉ Ấn Độ, vì nằm về phía tây Trung Hoa.

(4) Tức vào đời Hậu Hán, sau loạn Vương Mãng, thuộc thế kỷ thứ nhất. Hán Minh đế ở ngôi từ năm 58 đến năm 75. Vào năm Ất Sửu (65), vị vua này đã phái một sứ bộ do Sái Âm dẫn đầu sang Ấn Độ để cầu thỉnh kinh tượng và mời chư tăng sang truyền bá đạo Phật. Thật ra thì đạo Phật đã bắt đầu được truyền đến Trung Hoa từ đời Hán Bình đế, vào khoảng năm đầu tiên của Công nguyên.

đến Trung Hoa. Lúc ấy, Khổng tử đã mất hơn 600 năm rồi. Như vậy, Khổng tử thật không được biết đến pháp Phật. Đã không biết đến pháp Phật thì chỉ vào pháp nào của Phật mà cho là dị đoan tà lệch? Hơn nữa, nếu pháp Phật đã là dị đoan tà lệch, vì sao Khổng tử lại ngợi khen Phật là bậc đại thánh nhân?

“Còn như nói Lão tử là dị đoan tà lệch, vì sao Khổng tử lại có lời khen rằng: ‘Lão Đam là người hiểu thấu việc xưa nay, thật đáng làm thầy ta.’ Vì thế, sau khi thưa hỏi nhiều việc với Lão tử, Khổng tử đã đem lời của Lão tử truyền dạy lại cho các đệ tử của mình.

“Hối Am như vậy không chỉ dùng lời sai lệch bài bác đạo Phật và đạo Lão, mà còn phản bội sự tôn kính của Khổng tử(1)đối với đạo Phật và đạo Lão.

“Người đời sau có kẻ cho rằng pháp Phật với đạo Lão là dị đoan, tà lệch, làm che lấp đức sáng của Phật Lão, đều do ở cái mưu kế Bàng Mông phản thầy của Hối Am.(2) Vì kẻ hậu học không tự mình sáng tỏ mới rơi vào chỗ chỉ biết nói theo

người khác, nhìn thấy chuông đồng lại gọi là cái lu! Đến khi sự học đạt đến mức như các ông Lý Bình

———

(1) Hối Am bài xích Phật Lão, tự nhận mình là người đạo Nho nhưng lại nói ngược lời Khổng tử, nên nói là phản bội.

(2) Mưu kế Bàng Mông phản thầy của Hối Am: Vào đời nhà Hạ, khoảng 2.000 năm trước Công nguyên, Bàng Mông học bắn cung với Hậu Nghệ. Học xong, suy nghĩ rằng: ‘Trong thiên hạ chỉ có Nghệ là hơn ta mà thôi.’ Bàng Mông liền mưu việc giết thầy để thành người bắn giỏi nhất. Trường hợp của Hối Am cũng vậy, ông theo học pháp Phật để rồi trở lại tìm cách bài bác đạo Phật, cũng có thể gọi là phản thầy.

Sơn, Lâm Hy Dật... hoặc được như các vị Cảnh Liêm, Đại Chương... thì tự nhiên sẽ có thể thấu hiểu mà nhận biết được.

“Học thuyết của Phật với Lão đều là theo đạo lý. Thử hỏi, nếu bảo học theo đạo lý là dị đoan thì ấy là người sáng suốt hay là kẻ ngu si? Là người có lòng tốt hay là kẻ dối trá? Ông cũng là người học theo đạo lý nhưng chưa nhận biết được lẽ ấy. Nay sau khi đã nhận biết được rồi, đừng nên rơi vào chỗ sai lầm chỉ vì lời nói của kẻ khác.

“Hàn tử(1) khi chưa học biết pháp Phật thì bài bác, đến sau khi được gặp thiền sư Đại Điên thì hết lòng tôn kính pháp Phật. Hối Am ngấm ngầm học Phật, cũng có thể gọi là biết nhiều hiểu rộng, nhưng quay sang bài bác đạo Phật là vì trong lòng còn có chỗ sai lệch, khiếm khuyết. Nếu không bài bác thì e rằng những kẻ hậu học ắt sẽ có nhiều người đọc kinh sách Phật. Khi đọc kinh sách Phật ắt sẽ thấy rõ chỗ sai lệch, khiếm khuyết của mình. Vì thế mà Hối Am mới âm thầm rào chắn, ngăn cản hàng hậu học, khiến cho họ tin tưởng theo ông. Đó là lý do ông cố sức bài bác đạo Phật. Vì muốn khoe bày công trạng của mình mà cố sức che giấu đức độ của người khác, lòng dạ như vậy là thế nào?

———

(1)Tức Hàn Dũ, một bậc danh nho sống vào đời nhà Đường, có làm bài văn tế cá sấu rất nổi tiếng. Về sau, ở nước ta có Nguyễn Thuyên cũng có văn tài, làm bài văn tế cá sấu bằng văn Nôm rất hay, được vua đổi họ thành Hàn Thuyên là do liên hệ với câu chuyện của Hàn Dũ.

“Kinh Thi có đoạn:

Hái rau linh, hái rau linh,

Núi Thủ Dương phải lên tận đỉnh.(1)

Chỉ là chuyện bịa đặt thôi,

Chớ nên nhẹ dạ cả tin lời người.

Nghe rồi để lọt qua tai,

Thì lời bịa đặt gạt ai được nào?

“Cũng chính là nói lên ý nghĩa này.”

Vương Trung thưa: “Lời thầy dạy rất rõ. Việc đức Khổng tử tôn kính Phật và Lão, trong các sách đều có nói. Hối Am chê bai, thật trái ngược với ý của Khổng tử. Chúng tôi thật chưa suy xét chỗ đó. Tuy tôi chưa từng bài bác đạo Phật, nhưng nghe theo lời chê bai của Hối Am cũng là lầm lạc. Vì thế mà chưa hết lòng kính ngưỡng pháp Phật. Nay xét lại rất có hại cho đức hạnh của chính mình, đó thật là lỗi lầm rất lớn. Nay tôi lấy làm đau xót, ăn năn hối hận, nhưng việc đã lỡ rồi! Từ nay xin nhận lãnh giáo pháp sáng suốt của đức Phật, qui y lễ kính, mong sửa đổi được lỗi lầm trong muôn một!”

———

(1)Rau linh, có nơi hiểu là rau đắng, là loại rau mọc nơi ẩm thấp, nên dùng trong bài này để nói rõ lời bịa đặt vô lý chẳng nên tin theo, vì làm sao lên đỉnh núi mà có thể hái được rau linh?

辦明楊墨

辦明楊墨

太原曰。或謂佛學爲九流之數,又類楊墨之流。此事實然不。

空谷曰。甚矣。子胡不知也。九流載於史記。漢武帝時,司馬相如之所述也。此時未有佛法,何以知佛爲九流也。夫楊墨一行之士也。佛是弘道大聖人也。豈可類於楊墨耶。

楊墨以行事爲教,無大道之法言。孟子非之。公非也。佛以大道爲教,綂天地三教之極祖也。惜相如之不遇乎。遇則推尊而尙之。必有可觀也。

曰。佛有兼愛,近乎墨也。

曰。慈悲喜捨,佛之德也。豈是溺情汨志之愛乎。慈悲之愛也,德也。溺情之愛者,私也。韓昌黎曰。博愛之謂仁。此流於情而混淆也。

孔子曰。博施於民而能濟衆,必也聖乎。孟子曰。惻隱之心,仁之端也。孔孟非溺情汨志,亦非眞妄混淆。故可與慈悲之愛相表裏。

Biện Minh Dương, Mặc

Biện minh Dương, Mặc

Thái Nguyên viết: Hoặc vị Phật học vi cửu lưu chi số, hựu loại Dương, Mặc chi lưu, thử sự thật nhiên phủ?

Không cốc viết: Thậm hỹ, tử hồ bất tri dã? Cửu lưu tải ư Sử ký, Hán Võ đế thời, Tư Mã Tương Như chi sở thuật dã. Thử thời vị hữu Phật pháp, hà dĩ tri Phật vi cửu lưu dã? Phù Dương, Mặc nhất hành chi sĩ dã, Phật thị hoằng đạo đại thánh nhân dã, khởi khả loại ư Dương, Mặc da?

Dương, Mặc dĩ hành sự vi giáo, vô đại đạo chi pháp ngôn. Mạnh tử phi chi, công phi dã. Phật dĩ đại đạo vi giáo, thống thiên địa tam giáo chi cực tổ dã, Tích Tương Như chi bất ngộ hồ, ngộ tắc suy tôn nhi thượng chi, tất hữu khả quan dã.

Viết: Phật hữu kiêm ái, cận hồ Mặc dã?

Viết: Từ bi hỷ xả Phật chi đức dã, khởi thị nịch tình mịch chí chi ái hồ? Từ bi chi ái giả, đức dã. Nịch tình chi ái giả, tư dã. Hàn Xương Lê viết: Bác ái chi vị nhân. Thử lưu ư tình nhi hỗn hào dã.

Khổng tử viết: Bác thí ư dân nhi năng tế chúng, tất dã thánh hồ? Mạnh tử viết: Trắc ẩn chi tâm, nhân chi đoan dã. Khổng Mạnh phi nịch tình cốt chí, diệc phi chân vọng hỗn hào, cố khả dữ từ bi chi ái tương biểu lý.

嗚呼。儒宗以綱常爲先,明道兼之。釋宗以明道爲先,綱常兼之。衆人觀之似乎不同。達人觀之而實同也。

法華經云。是法住法位，世間相常住。若說俗閒經書,治世語言,貲資生業等皆順正法。

華嚴經云。佛法不異世閒法,世間法不異佛法。若如是,豈無綱常之道耶。

老子曰。愛民治國能無爲乎。凡如是者,佛老皆有綱常也。旣有綱常之道,豈不忠於君,不孝於親,不修道德,不弘仁義。由此觀之,佛老豈違綱常乎。

三教聖人鼎立天下,司大道之化權也。旣不識佛老之道,是不智也。曲排佛老,是無仁也。

孔孟之學教人學仁義也。讀其書而遺其仁義,輒攻於文藝乎。恃彼文藝肆於己意,而至曲排佛老,誤之甚矣。丧其心德,亦誤後學。諸人當自省察而已矣。

Ô hô! Nho tông dĩ cang thường vi tiên, minh đạo kiêm chi. Thích tông dĩ minh đạo vi tiên, cang thường kiêm chi. Chúng nhân quan chi tự hồ bất đồng, đạt nhân quan chi nhi thật đồng dã.

Pháp Hoa kinh vân: Thị pháp trụ pháp vị, thế gian tướng thường trụ. Nhược thuyết tục gian kinh thư, trị thế ngữ ngôn, tư sanh nghiệp đẳng, giai thuận chánh pháp.

Hoa Nghiêm kinh vân: Phật pháp bất dị thế gian pháp, thế gian pháp bất dị Phật pháp. Nhược như thị, khởi vô cang thường chi đạo da?

Lão tử viết: Ái dân trị quốc năng vô vi hồ? Phàm như thị giả, Phật, Lão giai hữu cang thường dã. Ký hữu cang thường chi đạo, khởi bất trung ư quân, bất hiếu ư thân, bất tu đạo đức, bất hoằng nhân nghĩa? Do thử quan chi, Phật, Lão khởi vi cang thường hồ?

Tam giáo thánh nhân đỉnh lập thiên hạ, tư đại đạo chi hóa quyền dã. Ký bất thức Phật, Lão chi đạo, thị bất trí dã. Khúc bài Phật, Lão, thị vô nhân dã.

Khổng, Mạnh chi học, giáo nhân học nhân nghĩa dã. Độc kỳ thư nhi di kỳ nhân nghĩa, triếp công ư văn nghệ hồ. Thị bỉ văn nghệ tứ ư kỷ ý, nhi chí khúc bài Phật, Lão, ngộ chi thậm hỹ. Táng kỳ tâm đức, diệc ngộ hậu học, chư nhân đương tự tỉnh sát nhi dĩ hỹ.