Quy Nguyên Trực Chỉ

破不信地獄

破不信地獄

或曰。地獄之說,不足信也。

一元曰。牢獄之說,亦不足信也。

牢獄現存,焉可不信。

曰。牢獄雖存,吾卽無也。

或曰。師雖不受牢獄之苦,亦不可斷其無。

曰。如是,如是。地獄亦現在,子何不信乎。

或曰。朱子所言人死之後形旣朽滅,神亦飄散。雖有剉燒舂磨,且無所施。是以冥府十王不足信也。明矣。

一元曰。朱子之說謬之甚矣。反越夫子之大理,又失自己之妄言。我以審問。朱子旣以神亦飄散,如何卻有鬼神。

孔子曰。敬鬼神而遠之,非其鬼而祭之(1)。又曰。爲之宗廟,以鬼饗之。春秋祭祀以時思之。

———

(1)Nguyên văn những câu này trong Luận ngữ là: 敬鬼神而遠之，可謂知矣。非其鬼而祭之，諂也。(Kính quỷ thần nhi viễn chi, khả vị trí hỷ. phi kỳ quỷ nhi tế chi, siểm dã)

Phá Bất Tín Địa Ngục

Phá bất tín địa ngục

Hoặc viết: Địa ngục chi thuyết, bất túc tín dã. Nhất Nguyên viết: Lao ngục chi thuyết, diệc bất túc tín dã.

Viết: Lao ngục hiện tồn, yên khả bất tín?

Viết: Lao ngục tuy tồn, ngô tức vô dã.

Hoặc viết: Sư tuy bất thọ lao ngục chi khổ, diệc bất khả đoán kỳ vô.

Viết: Như thị, như thị. Địa ngục diệc hiện tại, tử hà bất tín hồ?

Hoặc viết: Chu tử sở ngôn, nhân tử chi hậu, hình ký hủ diệt, thần diệc phiêu tán, Tuy hữu tỏa thiêu thung ma, thả vô sở thi. Thị dĩ Minh phủ Thập vương bất túc tín dã. Minh hỹ.

Nhất Nguyên viết: Chu tử chi thuyết, mậu chi thậm hỹ. Phản việt phu tử chi đại lý, hựu thất tự kỷ chi vọng ngôn. Ngã dĩ thẩm vấn, Chu tử ký dĩ thần diệc phiêu tán, như hà khước hữu quỷ thần?

Khổng tử viết: Kính quỷ thần nhi viễn chi, phi kỳ quỷ nhi tế chi. Hựu viết: Vi chi tông miếu, dĩ quỷ hưởng chi. Xuân thu tế tự, dĩ thời tư chi.

又曰。生則親安之,祭則鬼饗之。

又曰。宗廟致敬,鬼神著矣。孝悌之致通於神明。

又曰。禹吾無間然矣。菲飲食而致孝乎鬼神。

禮記,孔子曰。人死曰鬼,此五代之所不變也。

由此觀之,不唯夫子所說鬼神,乃至百家諸子皆共說之。不見聖經賢傳中,盡載鬼神之事,豈無朱子之言乎。

朱子又言。范文正公曰。若獨享富貴而不恤宗族,異日何以見祖宗於地下,將何顏以入家廟乎。

旣謂形朽滅,神飄散,泯然無迹,何人在於地下,家廟乎。何人去見祖宗乎。如此者,朱子之欺心妄語,斯可見矣。

昔日唐太宗,早聞武后欲壞其成法,故欲殺之。袁天罡曰。殺之則再生人世,怨怒愈深。太宗然之,故令爲尼,建立感業寺處之。出劉三吳細鑑,唯通鑑略之。

Hựu viết: Sanh tắc thân an chi, tế tắc quỷ hưởng chi.

Hựu viết: Tông miếu trí kính, quỷ thần trước hỹ. Hiếu để chi trí, thông ư thần minh.

Hựu viết: Vũ ngô vô gián nhiên hỹ, phỉ ẩm thực nhi trí hiếu hồ quỷ thần.

Lễ ký, Khổng tử viết: Nhân tử viết quỷ, thử ngũ đại chi sở bất biến dã.

Do thử quan chi, bất duy Phu tử sở thuyết quỷ thần, nãi chí bách gia chư tử giai cộng thuyết chi. Bất kiến thánh kinh hiền truyện trung, tận tải quỷ thần chi sự, khởi vô Chu tử chi ngôn hồ?

Chu tử hựu ngôn: Phạm Văn Chánh Công viết, nhược độc hưởng phú quý, nhi bất tuất tông tộc, dị nhật hà dĩ kiến tổ tông ư địa hạ, tương hà nhan dĩ nhập gia miếu hồ?

Ký vị hình hủ diệt, thần phiêu tán, mẫn nhiên vô tích, hà nhân tại ư địa hạ, gia miếu hồ? Hà nhân khứ kiến tổ tông hồ? Như thử giả, Chu tử chi khi tâm vọng ngữ, tư khả kiến hỹ.

Tích nhật Đường Thái Tông, tảo văn Võ hậu dục hoại kỳ thành pháp, cố dục sát chi. Viên Thiên Cang viết: Sát chi tắc tái sanh nhân thế, oán nộ dũ thâm. Thái Tông nhiên chi, cố linh vi ni, kiến lập Cảm Nghiệp tự xử chi. Xuất Lưu tam ngô tế giám, duy Thông giám lược chi.

天罡謂再生人世,怨怒愈深。朱子謂形朽滅,神飄散。兩家之言,天地懸隔,孰是孰非。夫天罡明理之人也,豈衆人可同日而語哉。

又司馬溫公與元城劉先生曰。佛家言天堂地獄,且夫實有此不。元城曰。佛之設此,有理有迹。推其理,俾人易惡向善耳。論其迹,則實有地獄也。

且鄒衍謂天地之外如神州,赤縣者八九。

莊子謂六合之外,聖人存而弗論。凡人耳目所不及,安知其無。

溫公動容而服應,自此敬佛。

復引古德云。天堂無則已,有則君子登。地獄無則已,有則小人入。誠哉是言也。

今將一喻以破多惑。諸仁者。汝等有夢不。

。有夢。

曰。夢中曾受苦樂不。

曰。曾受苦樂。

餘曰。受苦樂之時,要見是身受耶,神受耶。

Thiên Cang vị tái sanh nhân thế, oán nộ dũ thâm. Chu tử vị hình hủ diệt, thần phiêu tán. Lưỡng gia chi ngôn, thiên địa huyền cách, thục thị thục phi. Phù Thiên Cang minh lý chi nhân dã, khởi chúng nhân khả đồng nhật nhi ngữ chi.

Hựu Tư Mã Ôn Công dữ Nguyên Thành Lưu tiên sanh viết: Phật gia ngôn thiên đường địa ngục, thả phù thật hữu thử phủ? Nguyên Thành viết: Phật chi thiết thử, hữu lý hữu tích. Suy kỳ lý, tỉ nhân dịch ác hướng thiện nhĩ. Luận kỳ tích, tắc thật hữu địa ngục dã. Thả Trâu Diễn vị thiên địa chi ngoại, như Thần châu, Xích huyện giả bát cửu, Trang tử vị lục hiệp chi ngoại, thánh nhân tồn nhi phất luận. Phàm nhân nhĩ mục sở bất cập, an tri kỳ vô?

Ôn Công động dung nhi phục ưng, tự thử kính Phật.

Phục dẫn cổ đức vân: Thiên đường vô tắc dĩ, hữu tắc quân tử đăng; địa ngục vô tắc dĩ, hữu tắc tiểu nhân nhập.

Thành tai thị ngôn dã!

Kim tương nhất dụ, dĩ phá đa hoặc. Chư nhân giả, nhữ đẳng hữu mộng phủ?

Viết: Hữu mộng.

Viết: Mộng trung tằng thọ khổ lạc phủ?

Viết: Tằng thọ khổ lạc.

Dư viết: Thọ khổ lạc chi thời, yếu kiến thị thân thọ da, thần thọ da?

或曰。身臥於牀,豈是身也。

曰。元來是神受耶。地獄之苦皆是魂神受之,實非形體也。在生夢中尙有苦樂,况死去而無地獄乎。

若聽朱子之言,反累後人入地獄也。何則。若有不信罪福之徒,使其放縱造惡,而墮地獄。卻不是反被朱子之害也。

朱子故排佛氏,謬出此言而惑其衆。是以不足信也。明矣。

噫。胡子不懼地獄,僞造崇正之辯,誹謗大聖,誑惑迷人。令自他同入地獄,可悲也哉。

嗚呼。牢獄有,作者去受。地獄有,亦是作者去受。我不作牢獄之罪,不受牢獄之形。不造地獄之業,不受地獄之苦。豈可執其己見,斷其無也。

或曰。如是,如是。何以修持不墮地獄。

一元曰。汝等堅持齋戒,念佛,參禪,果證菩提,高超極樂。依此而行,非但地獄不去受,天堂亦不去受也。

Hoặc viết: Thân ngọa ư sàng, khởi thị thân dã.

Viết: Nguyên lai thị thần thọ da. Địa ngục chi khổ, giai thị hồn thần thọ chi, thật phi hình thể dã. Tại sanh mộng trung thượng hữu khổ lạc, huống tử khứ nhi vô địa ngục hồ?

Nhược thính Chu tử chi ngôn, phản lụy hậu nhân nhập địa ngục dã. Hà tắc? Nhược hữu bất tín tội phước chi đồ, sử kỳ phóng túng tạo ác, nhi đọa địa ngục, khước bất thị phản bị Chu tử chi hại dã.

Chu tử cố bài Phật thị, mậu xuất thử ngôn nhi hoặc kỳ chúng. Thị dĩ bất túc tín dã. Minh hỹ.

Y, hồ tử bất cụ địa ngục, ngụy tạo sùng chánh chi biện, phỉ báng đại thánh, cuống hoặc mê nhân, linh tự tha đồng nhập địa ngục, khả bi dã tai!

Ô hô, lao ngục hữu, tác giả khứ thọ. Địa ngục hữu diệc thị tác giả khứ thọ. Ngã bất tác lao ngục chi tội, bất thọ lao ngục chi hình; bất tạo địa ngục nghiệp, bất thọ địa ngục chi khổ. Khởi khả chấp kỳ kỷ kiến, đoán kỳ vô dã?

Hoặc viết: Như thị, như thị. Hà dĩ tu trì, bất đọa địa ngục?

Nhất Nguyên viết: Nhữ đẳng kiên trì trai giới, niệm Phật, tham thiền, quả chứng Bồ-đề, cao siêu cực lạc. Y thử nhi hành, phi đãn địa ngục bất khứ thọ, thiên đường diệc bất khứ thọ dã.

11. Phá Trừ Ý Kiến Không Tin Địa Ngục

11. Phá trừ ý kiến không tin địa ngục

Có người nói: “Thuyết về địa ngục không đủ để tin nhận.”

Nhất Nguyên này hỏi: “Thuyết về lao ngục thế gian cũng không đủ để tin.”

Người kia hỏi: “Lao ngục thế gian hiện có, sao có thể không tin?”

Đáp: “Lao ngục tuy có, nhưng với tôi là không.”

Người kia nói: “Tuy thầy không phải chịu cái khổ ở lao ngục, nhưng cũng không nên nói chắc là không có.”

Nhất Nguyên đáp: “Đúng vậy, đúng vậy! Địa ngục cũng là hiện có, sao ông lại không tin?”

Người kia nói: “Theo lời Chu tử(1)thì người ta sau khi chết hình hài rữa nát, hồn phách tan rã, cho dù có những việc chặt, đốt, xay, giã... cũng chẳng nhằm vào đâu! Như vậy, chuyện Mười điện Diêm-la ở âm phủ thật chẳng đủ để tin! Vậy là rõ lẽ rồi!”

Nhất Nguyên đáp: “Thuyết ấy của Chu tử thật sai lầm lắm, chẳng những trái nghịch với lý chính của đức Phu tử,(2)lại còn trái với những lời của chính Chu tử đã từng nói ra. Tôi hỏi lại ông, Chu tử đã cho rằng thần hồn tan rã, vậy sao lại có quỉ thần?

“Đức Khổng tử nói: ‘Nên kính quỉ thần mà tránh xa

———

(1) Tức Chu Hối Am.

(2) Phu tử: tức Khổng tử, cũng gọi là Khổng phu tử.

(vậy có thể gọi là người có trí)’, hoặc nói: ‘Chẳng phải vong linh tổ tiên của mình mà cúng tế (là siểm nịnh)(1)...

“Lại nói rằng: ‘Lập ra nhà tông miếu là để vong linh tổ tiên nhận sự cúng tế, hai mùa xuân thu tế tự là tùy theo mùa mà tưởng nhớ.’

“Lại nói: ‘Lo việc phụng dưỡng thì cha mẹ được yên ổn; lo việc tế tự thì vong linh tổ tiên nhận hưởng.’

“Lại nói: ‘Đối với tông miếu hết sức tôn kính thì quỷ thần ghi nhận; lòng hiếu đễ hết mức thì cảm động thần minh.’

“Lại nói: ‘Đối với vua Vũ,(2)ta chẳng có chỗ nào chê được. Ngài ăn uống đạm bạc nhưng cúng kính quỉ thần trọng hậu.’

“Trong sách Lễ ký, đức Khổng tử nói: ‘Người thác rồi gọi là vong linh. Lẽ ấy từ thời Ngũ đại(3)không hề thay đổi.’

“Từ đó suy ra thì chẳng những đức Phu tử nói về quỉ thần, cho đến các bậc hiền giả, triết gia trong khắp thiên hạ cũng đều nói đến. Ông chẳng thấy trong các kinh truyện thánh hiền đều có ghi chép chuyện quỉ thần, lẽ nào lại là không có như Chu tử nói hay sao?

“Vả lại, chính Chu tử có dẫn lời Phạm Văn Chánh Công nói rằng: ‘Nếu hưởng sự giàu sang một mình không biết giúp đỡ người trong tộc họ, thì ngày sau làm sao nhìn mặt

———

(1)Những phần trong ngoặc đơn do chúng tôi căn cứ nguyên văn trong Luận ngữmà thêm vào cho rõ nghĩa.

(2)Vua Vũ: ở đây chỉ vua Hậu Vũ nhà Hạ, lên ngôi vào khoảng năm 2205 trước Công nguyên.

(3)Ngũ đại: chỉ năm đời vua cổ của Trung Hoa, gồm các triều đại Đường, Ngu, Hạ, Thương và Chu.

tổ tông dưới suối vàng? Còn mặt mũi nào bước vào nơi thờ phụng ông bà tiên tổ?’

“Chu tử đã nói là hình hài rữa nát, hồn phách tan rã, không còn dấu tích gì, vậy người nào ở dưới suối vàng, ở nơi thờ phụng tổ tiên? Lại người nào đến gặp mặt tổ tông? Như thế thì việc Chu tử đem lòng dối trá nói ra lời sai trái là có thể thấy được!

“Ngày xưa, vua Đường Thái tông(1) sớm nghe được việc Võ hậu(2) muốn phá hoại cơ nghiệp nhà Đường.(3) Vua toan giết bà, Viên Thiên Cang can gián rằng: ‘Nếu bệ hạ làm việc giết hại, ắt phải tái sanh trong chốn nhân gian, oán thù càng thêm sâu nặng.’ Vua Thái tông cho là phải, bèn ép bà xuống tóc làm ni cô, xây chùa Cảm Nghiệp cho bà ở đó tu hành. Chuyện này có chép trong Lưu tam ngô tế giám, nhưng sách Thông giám đã lược bỏ đi.

“Viên Thiên Cang nói rằng tái sanh ở nhân gian thì oán thù thêm sâu nặng, còn Chu tử lại nói rằng hình hài rữa nát, hồn phách tan rã. Lời nói của hai người ấy cách xa nhau như trời với đất, vậy ai đúng, ai sai? Xét như ông Thiên Cang là người đưa ra lý lẽ sáng suốt, đâu phải là lời nói với hạng dân thường hằng ngày?(4)

———

(1) Đường Thái tông, tức Lý Thế Dân, vị vua thứ 2 của nhà Đường lên ngôi năm 627,cầm quyền đến năm 649.

(2) Võ hậu, sau khi Đường Cao Tông nối ngôi Thái tông lập Vương thị làm hoàng hậu, rồi lại phế Vương hậu mà lập Võ hậu làm hoàng hậu. Năm 683, Đường Cao tông mất, Võ hậu bắt đầu thâu tóm quyền hành. Năm 688 bà tàn sát tông thất nhà Đường để củng cố quyền lực. Năm 689 đổi quốc hiệu là Đại Chu, sang năm 690 chính thức lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu là Thiên Thụ, ở ngôi trong 21 năm.

(3) Tương truyền khi Võ hậu vừa mới vào cung, Viên Thiên Cang đã có lời tiên đoán về việc sau này bà sẽ giết hại tông thất nhà Đường, chiếm lấy thiên hạ.

(4) Đoạn này nhấn mạnh ở điểm Viên Thiên Cang đưa ra lý lẽ này với vua Đường Thái tông, nên phải thận trọng sáng suốt, không thể tùy tiện như nói với người thường.

“Lại nữa, Tư Mã Ôn Công có hỏi Nguyên Thành Lưu tiên sanh rằng: ‘Nhà Phật nói thiên đường, địa ngục, quả thật có hay chăng?’ Ông Nguyên Thành đáp rằng: ‘Phật nói ra như vậy là có lý, có tích. Xét về lý thì khiến cho người ta bỏ ác làm lành. Luận về tích thì địa ngục hẳn là thật có. Như Trâu Diễn có nói về những cảnh ở ngoài trời đất, có đến 8, 9 nơi như những xứ Thần Châu, Xích Huyện...(1) Trang tử(2) có nói tới những chỗ ngoài cả sáu phương,(3) khi Thánh nhân(4) còn cũng không bàn đến, huống chi tai mắt của kẻ phàm phu không thấu tới, sao biết là không có?’

“Ôn Công nghe rồi thay đổi thái độ mà chịu phục, từ đó cung kính Phật pháp.”

Nhất Nguyên lại dẫn lời người xưa dạy rằng: “‘Thiên đường chẳng có thì thôi, nếu có ắt người quân tử phải được lên. Địa ngục chẳng có thì thôi, nếu có ắt kẻ tiểu nhân phải đọa vào.’ Lời ấy đúng lắm thay!

“Nay tôi xin đưa ra một thí dụ để phá trừ nhiều chỗ nghi ngờ. Này các vị, đã có bao giờ nằm mộng hay chăng?”

Đáp: “Có nằm mộng.”

———

(1) Thần Châu và Xích Huyện là những cảnh giới huyền vi được mô tả theo Lão giáo. Tương truyền Thần Châu ở cách Côn Lôn 50 dặm về hướng đông nam, ở đó có cảnh Hòa Mỹ Đô, vuông vức ba ngàn dặm, là thành của chư thần Ngũ nhạc, chỗ ngự của đức Đế vương, là chỗ các bậc Thánh nhân sanh ra. Còn Xích Huyện nằm về hướng nam Côn lôn, nơi ấy mưa gió đúng thời, nóng lạnh đúng tiết, đời sống dễ chịu.

(2) Trang tử, tức Trang Châu, người đời Đông châu, ở xứ Mông Thành, nước Sở. Ông có trước tác bộ sách Trang tử, truyền đến đời nhà Đường, niên hiệu Thiên Bảo, vua Đường Huyền tông (713-755) xuống chiếu ban tên cho bộ sách của ông là Nam Hoa chân kinh (thường gọi tắt là Nam Hoa Kinh) và phong cho ông là Nam Hoa Chân nhân. Ông cùng với Lão tử được tôn xưng là hai vị Tổ của Đạo gia.

(3) Sáu phương: chỉ trên trời, dưới đất và bốn phương đông, tây, nam, bắc.

(4) Thánh nhân: chỉ đức Khổng tử.

Hỏi: “Khi nằm mộng, các vị có từng thấy vui sướng hay bị buồn khổ chăng?”

Đáp: “Thật đã có những lúc vui sướng hay buồn khổ.”

Lại hỏi: “Trong lúc vui sướng hay buồn khổ đó, xét thấy là thân thể mình thọ nhận hay là tinh thần thọ nhận?

Đáp: “Thân thể đang nằm trên giường, làm sao thọ nhận được?”

Nhất Nguyên nói: “Như vậy tức là tinh thần thọ nhận. Sự khổ ở địa ngục cũng vậy, là do hồn phách tinh thần lãnh chịu, chẳng phải thân thể này. Trong giấc mộng lúc sống còn có sự sướng khổ, huống chi sau khi chết lại chẳng có địa ngục hay sao?

“Nếu nghe theo lời của Chu tử, ắt phải khiến cho người đời sau vào địa ngục cả. Vì sao vậy? Nếu có hạng người không tin việc tội phước, ắt sẽ buông thả phóng túng làm các việc ác, phải đọa vào địa ngục, chẳng phải là bị Chu tử làm hại hay sao?

“Chu tử cố ý bài bác đạo Phật mà nói càn ra những lời như vậy để mê hoặc lòng người, nên chẳng đáng tin theo. Lẽ ấy đã rõ ràng rồi vậy.

“Than ôi! Sao chẳng biết sợ địa ngục, lại ngụy tạo cách biện luận như nêu cao chánh đạo mà thật ra là phỉ báng

bậc Đại thánh, lừa dối kẻ mê muội, khiến cho cả mình và người đều phải vào địa ngục? Thật đáng thương thay!

“Ôi! Có chốn lao ngục, kẻ phạm hình pháp phải chịu giam cầm; có cảnh địa ngục, những kẻ làm ác cũng phải đọa vào đó. Ta không phạm hình pháp nên không phải chịu vào lao ngục, không làm các điều ác nên không phải chịu cảnh khổ địa ngục, nhưng lẽ nào cứ chấp chặt theo ý riêng của mình mà nói quyết rằng không có địa ngục hay sao?”

Người kia thưa rằng: “Đúng vậy, đúng vậy! Nhưng biết phải tu sửa, vâng theo những gì để khỏi đọa vào địa ngục?”

Nhất Nguyên nói: “Các ông nên giữ bền sự trai giới, niệm Phật, tham thiền, ắt sẽ chứng quả Bồ-đề, siêu thăng Cực lạc. Nếu làm theo như thế, chẳng những khỏi rơi vào địa ngục, mà cũng không còn phải thọ nghiệp nơi cõi trời nữa!(1)

———

(1)Nguyên tác sử dụng chữ “thiên đường” trong bối cảnh giao thoa giữa 3 nền đạo lý Phật, Lão và Khổng, nhưng thật ra ở đây hiểu theo ý nghĩa trong kinh Phật là chỉ những cõi trời trong Tam giới, là những cảnh giới mà chúng sanh tu Thập thiện được sanh về, hưởng mọi sự khoái lạc, nhưng vẫn chưa thoát khỏi luân hồi sinh tử. Kỳ thật, trong Phật giáo không có khái niệm “thiên đường” giống như một số tôn giáo khác. Theo lời thiền sư Tông Bổn ở đây, người tu hành chân chính chẳng những không phải đọa vào địa ngục mà còn vượt thoát cả luân hồi sanh tử, nên không còn phải tái sanh dù là nơi các cõi trời.

地獄輪迴異類說

地獄輪迴異類說

出儒典

隋,開皇中,太府寺丞,趙文昌,死而復活,云。有人引至閻羅王所。王問。一生以來,作何福業。

答曰。家貧無力可營功德,唯持金剛般若。王聞合掌讚言。善哉。功德甚大。卽放還生。

使人引至南門首,見周武帝在門側房中,三重鉗鎖。喚昌云。卿旣還家,爲吾向隋皇帝說。吾諸罪竝以辯了。唯滅佛法罪重,未可得竟。爲營功德,俾出地獄。

及出門外,見大糞坑,有人頭髮上出。問引人云。何人也。引人答曰。此是秦將白起,罪猶未了。

昌歸得活,遂奏其事。敕天下僧尼,爲周武帝誦金剛經,設大供,仍入隋史。

Địa Ngục Luân Hồi Dị Loại Thuyết (Xuất Nho Điển)

Địa ngục luân hồi dị loại thuyết

(Xuất Nho điển)

Tùy, Khai Hoàng trung, Thái Phủ tự thừa, Triệu Văn Xương tử nhi phục hoạt vân: Hữu nhân dẫn chí Diêm-la Vương sở, Vương vấn: Nhất sanh dĩ lai, tác hà phước nghiệp?

Đáp viết: Gia bần vô lực khả doanh công đức, duy trì Kim cang Bát-nhã.

Vương văn hiệp chưởng tán ngôn: Thiện tai! Công đức thậm đại. Tức phóng hoàn sanh.

Sử nhân dẫn chí nam môn thủ, kiến Châu Võ Đế tại môn trắc phòng trung, tam trùng kiềm tỏa, hoán Xương vân: Khanh ký hoàn gia, vị ngô hướng Tùy Hoàng Đế thuyết, ngô chư tội tịnh dĩ biện liễu, duy diệt Phật pháp tội trọng, vị khả đắc cánh, vị doanh công đức, tỉ xuất địa ngục.

Cập xuất môn ngoại, kiến đại phẩn khanh, hữu nhân đầu phát thượng xuất, vấn dẫn nhân vân: Hà nhân dã? Dẫn nhân đáp viết: Thử thị Tần tướng Bạch Khởi, tội do vị liễu.

Xương quy đắc hoạt, toại tấu kỳ sự. Sắc thiên hạ tăng ni vị Châu Võ Đế tụng Kim cang kinh, thiết đại cúng, nhưng nhập Tùy sử.

感應賦載庾信墮地獄爲九頭龜也。緣庾信在世爲人故將浮詞誑語,排斥佛氏,以致感應如斯。悔之晚矣。

名臣言行錄載王荆公,子名雱,所爲不善。凡荆公悖理傷道之事,多出於雱。及雱死後,荆公彷彿見雱,荷鐵枷立于門側。由是捨宅建寺,爲雱追冥福,脫其苦難。

以是證之則儒家之書固有地獄之說矣。乃謂釋氏地獄之說爲無有,何其未之思也。南史載梁武帝夢眇目僧,執手爐入宮內,欲託生王宮。覺而後宮生子,幼卽病目,醫療不効。竟眇一目,是爲元帝。

名臣言行錄載范祖禹將生,其母夢一偉丈夫立于側曰。我漢將軍鄧禹也。覺而產兒,遂名祖禹。以鄧禹內行淳備,遂字之曰淳夫。

又不見事文類聚,蒙求等書。羊怙識環。鮑靚記井。向靖女亡而再育,問父母以求刀。文澹幻質以還生,說香囊而驗父。

Cảm ứng phú tải Dữu Tín đọa địa ngục vi cửu đầu quy dã. Duyên Dữu Tín tại thế vi nhân, cố tương phù tự cuống ngữ, bài xích Phật thị, dĩ trí cảm ứng như tư, hối chi vãn hỹ.

Danh thần ngôn hạnh lục tải Vương Kinh Công, tử danh Bàng, sở vi bất thiện. Phàm Kinh Công bội lý thương đạo chi sự, đa xuất ư Bàng. Cập Bàng tử hậu, Kinh Công phảng phất kiến Bàng, hà thiết gia lập vu môn trắc. Do thị xả trạch kiến tự, vị Bàng truy minh phước, thoát kỳ khổ nạn.

Dĩ thị chứng chi, tắc Nho gia thư, cố hữu địa ngục chi thuyết hỹ. Nãi vị Thích thị địa ngục chi thuyết vi vô hữu, hà kỳ vị chi tư dã.

Nam sử tải Lương Võ Đế, mộng miễu mục tăng, chấp thủ lô nhập cung nội, dục thác sanh vương cung. Giác nhi hậu cung sanh tử, ấu tức bệnh mục, y liệu bất hiệu, cánh miễu nhất mục, thị vi Nguyên đế.

Danh thần ngôn hạnh lục tải Phạm Tổ Võ tương sanh, kỳ mẫu mộng nhất vĩ trượng phu lập vu trắc viết: Ngã Hán tướng quân Đặng Võ dã. Giác nhi sản nhi, toại danh Tổ Võ. Dĩ Đặng Võ nội hành thuần bị, toại tự chi viết Thuần phu.

Hựu bất kiến sự văn loại tụ, mông cầu đẳng thư, Dương Hỗ thức hoàn, Bảo Tịnh ký tỉnh, Hướng Tĩnh nữ vong nhi tái dục, vấn phụ mẫu dĩ cầu đao, Văn Đạm huyễn chất dĩ hoàn sanh, thuyết hương nang nhi nghiệm phụ.

以是證之則儒家之書固有輪迴之說。乃以釋氏輪迴之說爲非,何其不察之也。

地獄輪迴之說,前旣言之矣。至於死而變爲畜生,見於儒家之所紀者非一。

隋書,李士謙云。鯀化爲能,杜宇爲鶗鴂,褒君爲龍,牛哀爲虎,彭生爲豖,如意爲犬,黃母爲黿,宜武爲鼈,鄧艾爲牛,徐伯爲魚,鈴下爲鳥,書生爲蛇。

嗚呼。紀載於儒書者如此,非釋氏刱爲此說也。

洪邁云。親見殺猪羊者,臨終臥地作猪羊鳴。

古人謂至暴化爲虎。程子謂親見村民化爲虎,自引虎入其家食其猪。古今此類甚多,世人猶不信矣。

莊周曰。萬物出於機入於機。賈誼曰。化爲異類兮,亦可足患。

孔子曰。原始反終。故知生死之說。信斯言也,則知人有此身,不可以常保,背善趨惡不免爲異類也。

Dĩ thị chứng chi, tắc Nho gia chi thư, cố hữu luân hồi chi thuyết. Nãi dĩ Thích thị luân hồi chi thuyết vi phi, hà kỳ bất sát chi dã?

Địa ngục luân hồi chi thuyết, tiền ký ngôn chi hỹ. Chí ư tử nhi biến vi súc sanh, kiến ư Nho gia chi sở kỉ giả phi nhất.

Tùy thư, Lý Sĩ Khiêm vân: Cổn hóa vi năng, Đỗ Vũ vi đề quyết, Bao Quân vi long, Ngưu Ai vi hổ, Bàng Sanh vi thỉ, Như Ý vi khuyển, Huỳnh Mẫu vi ngoan, Nghi Võ vi miết, Đặng Ngải vi ngưu, Từ Bá vi ngư, Linh Hạ vi điểu, Thư Sanh vi xà.

Ô hô! Kỉ tải ư Nho thư giả như thử, phi Thích thị sáng vi thử thuyết dã.

Hồng Mại vân: Thân kiến sát trư dương giả, lâm chung ngọa địa tác trư dương minh.

Cổ nhân vị chí bạo hóa vi hổ, Trình tử vị thân kiến thôn dân hóa vi hổ, tự dẫn hổ nhập kỳ gia, thực kỳ trư. Cổ kim thử loại thậm đa, thế nhân du bất tín hỹ?

Trang Chu viết: Vạn vật xuất ư cơ nhập ư cơ. Cổ Nghị viết: Hóa vi dị loại hề, diệc khả túc hoạn.

Khổng tử viết: Nguyên thủy phản chung, cố tri sanh tử chi thuyết. Tín tư ngôn dã, tắc tri nhân hữu thử thân bất khả dĩ thường bảo, bối thiện xu ác bất miễn vi dị loại dã.

玄宗直指云。人用禽獸心,死必爲禽獸。生用人天心,死必歸人天。此乃不易之理也,何謂無輪迴。

靜齋學士云。聰明不能敵業,富貴豈免輪迴。

由是推之則三教皆言此事。豈可以目前未見而不信也。

故佛慈悲廣大之心,示五乘之教。人乘者,教人持五戒而常獲人身,不墮於異類也。天乘者,教人修十善而報得天身,不止於爲人也。

後之三乘者教人由聲聞,緣覺,以至於佛道。永斷生死輪迴,歸于淨土,常住不滅,證無上覺,還度眾生也。

吁。天下之大道遠理,孰有過於此哉。

Huyền Tông trực chỉ vân: Nhân dụng cầm thú tâm, tử tất vi cầm thú. Sanh dụng nhân thiên tâm, tử tất quy nhân thiên. Thử nãi bất dịch chi lý dã, hà vị vô luân hồi?

Tĩnh Trai học sĩ vân: Thông minh bất năng địch nghiệp, phú quý khởi miễn luân hồi.

Do thị suy chi, tắc Tam giáo giai ngôn thử sự, khởi khả dĩ mục tiền vị kiến nhi bất tín dã?

Cố Phật dĩ từ bi quảng đại chi tâm, thị ngũ thừa chi giáo. Nhân thừa giả, giáo nhân trì ngũ giới nhi thường hoạch nhân thân, bất đọa ư dị loại dã. Thiên thừa giả, giáo nhân tu thập thiện nhi báo đắc thiên thân, bất chỉ ư vi nhân dã.

Hậu chi tam thừa giả, giáo nhân do Thanh văn, Duyên giác, dĩ chí ư Phật đạo, vĩnh đoạn sanh tử luân hồi, quy vu Tịnh độ, thường trụ bất diệt, chứng Vô thượng giác, hoàn độ chúng sanh dã.

Hu! Thiên hạ chi đại đạo viễn lý, thục hữu quá ư thử tai!

12. Nói Về Địa Ngục, Luân Hồi Và Súc Sanh

12. Nói về địa ngục, luân hồi và súc sanh

(Trích từ các sách của Nho gia)

Đời nhà Tùy, khoảng niên hiệu Khai Hoàng (589-604), có ông Triệu Văn Xương giúp việc cho chùa Thái Phủ, chết rồi sống lại kể rằng: “Có người dẫn tôi đến chỗ vua Diêm-la, vua hỏi: ‘Trọn một đời qua có làm được phước nghiệp gì không?’ Tôi đáp: ‘Nhà nghèo không thể làm được công đức gì, chỉ biết trì tụng kinh Kim cang Bát-nhã(1) mà thôi.’ Vua nghe xong chắp tay khen rằng: ‘Lành thay! Công đức rất lớn!’ Liền tha cho sống lại. Vua lại sai người dẫn đến trước cửa phía nam, nhìn thấy Chu Võ đế(2) ở trong một căn phòng, chỗ gần cửa ra vào, xiềng xích vây quanh đến ba lớp. Võ đế gọi tôi nói rằng: ‘Ông về nhà nhớ đến nói với Tùy Hoàng đế(3) rằng: Các tội của ta đều xử xong rồi, chỉ còn tội diệt Phật pháp rất nặng nên chưa dứt được. Xin vua hãy vì ta tạo nhiều công đức, giúp ta được ra khỏi địa ngục.’

———

(1)Kinh Kim cang Bát nhã: tức kinh Kim cang, tên đầy đủ là Kim cang Bát-nhã Bala-mật kinh.

(2)Chu Võ đế: một trong Tam Võ Nhất tông phá Phật. Tam võ là Thái Vũ đế (Bắc Ngụy), Chu Võ đế (Bắc Chu) và Đường Võ đế. Nhất tông là Thế tông của nhà Hậu Chu. Chu Võ đế khởi nghiệp từ năm 559, có Vũ Văn Hộ giúp sức. Đến năm 572 thì giết Vũ Văn Hộ, tự nắm quyền chính, đặt niên hiệu là Kiến Đức. Hai năm sau (574) thì bắt đầu phá hoại Phật pháp. Pháp nạn này kéo dài cho đến năm 577. Bắc Chu diệt vong năm 581, như vậy cho đến thời điểm xảy ra câu chuyện Triệu Văn Xương ít nhất cũng khoảng 10 năm rồi.

(3)Tùy Hoàng đế: tức Tùy Văn đế, tên Dương Kiên, trước làm quan nhà Bắc Chu, được phong tước Tùy công, đến năm 589 thì diệt nhà Bắc Chu, tự xưng làm Hoàng đế, đạt niên hiệu là Khai Hoàng. Câu chuyện này xảy ra khi Tùy Văn đế còn tại vị, như vậy là trong khoảng từ năm 589 đến năm 604, vì vào năm này thì Tùy Văn đế bị Thái tử Quảng giết chết.

“Khi tôi ra ngoài cửa thành, thấy một hầm phẩn lớn, từ bên dưới thấy có một cái đầu tóc nhô lên, liền hỏi người dẫn đường: ‘Ai đó vậy?’ Người ấy đáp rằng: ‘Đó là tướng nước Tần tên Bạch Khởi,(1)chịu tội đến nay chưa dứt.’”

Triệu Văn Xương được sống lại trở về rồi, liền đem chuyện ấy tâu lên Tùy Văn đế. Vua liền sắc chư tăng ni trong thiên hạ vì Chu Võ đế mà trì tụng kinh Kim cang, lập trai đàn cúng thí rất lớn. Nhân đó sai chép chuyện này vào sử nhà Tùy.

Trong Cảm ứng phúcó chép việc Sưu Tín(2)đọa xuống địa ngục làm con rùa chín đầu. Là vì Sưu Tín khi sống thường dùng lời phù phiếm, láo xược mà bài xích đạo Phật, nên phải chịu báo ứng như vậy. Đến khi hối lỗi thì đã muộn rồi!

Sách Danh thần ngôn hạnh lục(3)có chép việc Vương Kinh Công có đứa con tên Bàng, làm nhiều việc chẳng lành. Phàm những việc xấu trái với đạo lý mà ông Kinh Công phạm vào, phần lớn đều do nơi Bàng. Sau khi Bàng chết, Vương Kinh Công mơ hồ nhìn thấy con mang gông sắt đứng bên cửa. Do đó mới sửa sang căn nhà đang ở thành một ngôi chùa, vì con mà cầu phước đức hướng về cõi âm, mong cho con thoát khỏi khổ nạn.

———

(1) Bạch Khởi: tướng nước Tần thời Chiến quốc (403-221 trước Công nguyên). Bạch Khởi có tài dùng binh, đánh dẹp trên bảy mươi thành, giết không biết bao nhiêu mạng người.

(2) Sưu Tín tên tự là Tử Sơn, người xứ Tân Dã, sống vào đời Nam Bắc triều, làm chức Hữu vệ tướng quân vào đời Nguyên đế nhà Lương (552-554). Ông là người học rộng, có tài văn chương, nhưng thường lạm dụng để viết ra nhiều điều xảo mị, lừa gạt người khác.

(3) Danh thần ngôn hạnh lục: bộ sách gồm Tiền tập 10 cuốn, Hậu tập 14 cuốn, do Châu tử đời Tống soạn; lại có Tục tập 8 cuốn, Biệt tập 26 cuốn, Ngoại tập 17 cuốn do Lý Ấu Võ soạn.

Lấy đó làm bằng chứng thì thấy trong sách của nhà Nho vốn đã có nói về địa ngục rồi. Vậy mà lại nói thuyết địa ngục của đạo Phật là không có, vì sao không chịu suy xét?

Nam sử(1)có chép việc Lương Võ đế(2)nằm mộng thấy vị tăng chột mắt cầm cái lư hương nhỏ đi vào trong nội cung, dường như có ý thác sanh vào cung vua. Sau khi vua tỉnh giấc thì trong hậu cung vừa sanh được một hoàng tử. Hoàng tử ấy từ nhỏ đã đau mắt, chữa trị không dứt được, cuối cùng cũng mù một mắt, sau là Nguyên đế.(3)

Sách Danh thần ngôn hạnh lụclại có chép việc ông Phạm Tổ Vũ khi sắp sanh ra thì người mẹ nằm mộng thấy một người đàn ông cao lớn đứng bên cạnh nói rằng: “Tôi là tướng nhà Hán, tên Đặng Vũ.” Sau khi bà tỉnh giấc liền sanh ra đứa con trai, mới đặt tên là Tổ Vũ. Vì trước kia ông Đặng Vũ là người có đủ các nết tốt, nên sau đó bà mới đặt tên tự cho con là Thuần Phu.

Lại như trong các sách sưu tập truyện tích, tạp sự, còn ghi chép những chuyện như Bào Tịnh nhớ cái giếng đời trước, Dương Hỗ biết được chiếc vòng đời trước, đứa con gái của Hướng Tĩnh(4) chết rồi tái sanh, hỏi cha mẹ tìm

———

(1) Nam sử: bộ sách đời Đường, do Lý Diên Thọ soạn, gồm 80 cuốn, chép việc từ nhà Tống đến hết nhà Trần, cộng là 170 năm. Ngoài ra còn có bộ Bắc sử 100 cuốn, chép việc từ nhà Tùy, cộng là 242 năm.

(2) Lương Võ đế: một vị vua rất sùng tín đạo Phật, trị vì từ năm 502 đến năm 549. Chính ông là người đã sai sứ tiếp đón Tổ Bồ-đề Đạt-ma vào năm 520 khi ngài vừa mới đến Trung Hoa.

(3) Nguyên đế: lên ngôi năm 552 và cầm quyền đến năm 554. Sau khi Võ đế gặp loạn Hầu Cảnh thì Giản Văn đế lên nối ngôi, trị vì trong 2 năm rồi mới đến Nguyên đế kế vị.

(4) Hướng Tĩnh người đời Tấn, có đứa con gái nhỏ bị bệnh. Khi ấy đứa bé cầm một con dao nhỏ mà chơi. Người mẹ giật dao lại chẳng cho nàng cầm, nàng giữ lại làm mẹ bị đứt tay. Sau bệnh không khỏi, bé gái chết. Được một năm sau, người mẹ lại sanh ra một đứa con gái nữa. Đến năm bốn tuổi, bé gái ấy hỏi mẹ rằng: “Con dao hồi trước của con, nay ở đâu?” Người mẹ đáp rằng không biết. Đứa bé nhắc: “Ngày trước, vì giành con dao mà mẹ đứt

lại con dao, và Văn Đạm thác rồi sống lại, nói chuyện bao hương để chứng minh cho cha biết.

Lấy đó làm bằng chứng, trong sách sử của Nho gia vốn đã có nói đến việc luân hồi. Vậy mà lại nói thuyết luân hồi của đạo Phật là sai trái, vì sao không chịu suy xét?

Các thuyết về địa ngục, luân hồi đã nói qua như vậy, còn như việc chết rồi mà hóa thành súc sanh cũng được ghi chép không ít trong các sách của Nho gia.

Trong Tùy thư, Lý Sĩ Khiêm(1) có ghi lại những việc ông Cỗn hóa làm con năng,(2) Đỗ Vũ hóa làm con đề quyết,(3) Bao Quần hóa rồng, Ngưu Ai làm cọp,(4) Bành Sanh hóa thành heo,(5) Như Ý làm chó,(6) Hoàng mẫu làm trạnh,(7)

———

tay, sao lại nói rằng không biết?” Bà mẹ lấy làm kinh ngạc, bèn đưa ra một lúc nhiều con dao để thử. Đứa bé chọn đúng ngay con dao ngày trước nó cầm chơi. Như vậy, rõ ràng đứa bé đã tái sanh.

(1)Lý Sĩ Khiêm tên tự là Nhượng Chi, làm chức Tham quân ở phủ Khai Phong vào đời Tùy (589-617), nhà rất giàu có, thường ra sức cứu giúp người khốn khó. Một hôm, nằm mộng thấy có người mặc áo đỏ bảo rằng: ‘Trời xét ông là người có đức, sau này sẽ được báo đáp.’ Nói xong, biến mất. Về sau, Lý Sĩ Khiêm thọ đến trăm tuổi, con cháu đều được làm quan.

(2)Sách Tả truyện chép việc ông Cỗn làm quan trị thủy vào đời vua Nghiêu (2367-2256 trước Công nguyên), do việc trị thủy không thành bèn tự gieo mình xuống núi mà chết, hồn phách hóa làm con năng vàng (có hình dáng tương tự như con rồng), đi xuống dưới vực sâu.

(3)Đề quyết: tên khác của chim đỗ quyên, một loài chim ăn đêm có tiếng kêu nghe buồn thảm, thường gọi là chim cuốc.

(4)Sách Hoài nam tử có chép việc Ngưu Ai mang bệnh bảy ngày, sau hóa làm cọp. Người anh của ông bước vào cửa phòng bị ông vồ chết.

(5)Đời Chiến quốc, Trang công trong khi vào yết kiến Tề hầu có qua một vùng đồi núi. Người hầu bỗng nhìn thấy công tử Bành Sanh là người đã bị ông hại chết trước đó, liền kêu lớn: ‘Công tử Bành Sanh kìa!’ Trang công nhìn về phía trước, thấy một con heo rất lớn, bèn nổi giận quát to rằng: ‘Bành Sanh dám hiện ra đi!’ Tức thì con heo hiện ra hình người, đứng dậy kêu lớn. Trang công sợ quá, té xuống xe, bị thương nơi chân.

(6)Triệu vương tên Như Ý, là con thứ của vua Hán Cao tổ (206-195 trước Công nguyên) với Thích phu nhân. Bà Lữ Hậu vợ vua Hán Cao tổ sai người đầu độc giết ông Như Ý, hồn phách ông hóa làm con chó xanh.

(7)Sách Tục Hán thư có chép việc Hoàng mẫu là người xứ Giang Hạ, sống vào đời vua Linh đế (168-189). Một hôm bà đi tắm, lặn xuống rất sâu mà

mẹ ông Tuyên Võ làm con ba ba,(1)Đặng Ngãi làm bò, Từ Bá làm cá, Linh Hạ làm chim, Thư Sanh làm rắn...

Ôi! Những chuyện ấy vốn chép ở sách Nho, chẳng phải do đạo Phật nói ra.Ông Hồng Mại(2)có nói: “Chính tôi từng thấy những kẻ giết heo, dê, tới lúc lâm chung nằm lăn dưới đất cất tiếng kêu la giống như heo, dê...”

Người xưa nói: “Những kẻ hung bạo hết sức thì hóa làm cọp.” Trình tử nói: “Chính tôi từng thấy một người dân làng hóa làm cọp, lại dẫn con cọp khác về nhà bắt lợn ăn.”

Những chuyện như vậy, xưa nay từng có rất nhiều, sao người đời chẳng chịu tin?

Trang Châu(3)nói: “Vạn vật sanh ra do lẽ trời, cũng trở về theo lẽ trời.” Cổ Nghi nói: “Người hóa thành loài khác cũng không đáng lo.” Khổng tử dạy rằng: “Xét từ chỗ cội nguồn cho đến tận cùng, nên biết được thuyết sanh tử.” Tin được lời ấy thì biết rằng người ta không thể giữ mãi cái thân này. Nếu ngược với điều lành, thuận theo điều ác thì không thể tránh khỏi phải làm súc sanh!

Sách Huyền tông trực chỉnói: “Người có lòng dạ như thú vật, khi chết ắt phải làm thú vật. Kẻ sống có tình người, thuận đạo trời, khi chết ắt sanh trong hai cõi trời,

———

không thấy trở lên, hóa làm con trạnh.

(1) Vào đời nhà Hán, mẹ ông Tuyên Võ ở xứ Đan Dương, được tám mươi tuổi. Một hôm, bà xuống ao tắm rồi hóa thành con ba ba. Bốn anh em ông Tuyên Võ mới đóng cửa đào một cái ao trong nhà, thả ba ba xuống đó nuôi. Mấy ngày sau, con ba ba ló đầu lên, ngó bốn hướng, thấy gần cửa có một khoảng trống nhỏ, liền chui qua đó mà đi ra, rồi đi luôn không trở lại nữa.

(2) Hồng Mại tự là Cảnh Lự, giữ chức Hàn Lâm học sĩ vào đời vua Tống Cao tông (1161), Ông là người có học lực tinh thông, co soạn sách Dung trai tùy bút.

(3) Trang Châu: tức Trang tử, tác giả Nam hoa kinh.

người.” Đó là lẽ thật không thay đổi, sao nói rằng chẳng có luân hồi?

Tĩnh Trai học sĩ nói: “Dù thông minh cũng không thể chống lại nghiệp lực, dù giàu sang cũng không thể thoát khỏi luân hồi.”

Theo như trên mà suy ra thì Tam giáo đều có nói về việc này, lẽ nào chỉ vì chưa thấy tận mắt mà không tin hay sao?

Cho nên, đức Phật mở lòng từ bi rộng lớn, chỉ bày giáo pháp năm thừa. Nhân thừadạy người giữ theo Năm giới,(1)nhờ đó thường được sanh làm người, không phải đọa làm thân súc sanh. Thiên thừa dạy người tu tập Mười điềulành,(2)nhờ đó được sanh lên các cõi trời, không ở mãi trong cõi người. Ba thừa sau nữa là Thanh văn thừa, Duyên giác thừacho đến Phật thừa, nhờ tu tập theo đó mà dứt trừ vĩnh viễn sanh tử luân hồi, sanh về Tịnh độ, được thường còn không diệt mất, chứng đắc trí huệ Vô thượng, trở lại cứu độ chúng sanh.

Ôi! Chân lý cao xa của đạo lớn trong thiên hạ cũng không ngoài những điều này!

———

(1)Năm giới: tức Ngũ giới, bao gồm: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không uống rượu.

(2)Mười điều lành, tức Thập thiện đạo, bao gồm: 1. Không sát sanh, thường làm việc tha thứ và phóng sanh; 2. Không trộm cắp, thường tu hạnh bố thí, giúp đỡ, san sẻ với mọi người; 3. Không tà dâm, luôn giữ lòng chung thủy một vợ một chồng; 4. Không nói dối, luôn nói lời chân thật; 5. Không nói trau chuốt, thô tục, thường nói những lời có ý nghĩa, có ích lợi; 6. Không nói đâm thọc, gây chia rẽ, thường nói những lời tạo ra sự đoàn kết, thương yêu nhau; 7. Không nói lời độc ác, gây tổn hại, thường nói những lời ôn hòa, nhu thuận; 8. Không tham lam, luôn quán xét rằng mọi thứ của cải vật chất đều chỉ là giả tạm, không thường tồn; 9. Không sân nhuế, thường tu tập hạnh từ bi, nhẫn nhục; 10. Không ngu mê, tà kiến, thường sáng suốt tu tập theo chánh kiến.

辯明升降托胎

辯明升降托胎

或曰。釋氏言投胎托生者,言升降輪轉者,此等之言,誠爲可惡,詎可信之。世閒愚夫愚婦被他所惑。讀書智者不被其惑哉。

一元曰。子是博覽智人耶。

或曰。然。

一元曰。子是智人,則能竆通萬物之理。乞將二事剖斷之。

或曰。懷胎生產之事,必從夫妻交感而生,焉有外來投胎者。縱然有之,要見從何處來,從何處入。所言投胎托生者,决不可信矣。

所言升降輪轉者,實無此事。設事有之,何不人生其畜,畜生其人。只見人生人,畜生畜焉。斷此二事必不可信。

一元笑曰。子旣稱爲智者,不應自昧其心。山僧雖是愚陋,不被子之所瞞。

或曰。師若達理,何不爲我詳說之。

Biện Minh Thăng Giáng Thác Thai

Biện minh thăng giáng thác thai

Hoặc viết: Thích thị ngôn đầu thai thác sanh giả, ngôn thăng giáng luân chuyển giả, thử đẳng chi ngôn thành vi khả ố, cự khả tín chi, Thế gian ngu phu ngu phụ bị tha sở hoặc, độc thư trí giả bất bị kỳ hoặc tai.

Nhất Nguyên viết: Tử thị bác lãm trí nhân da?

Hoặc viết: Nhiên.

Nhất Nguyên viết: Tử thị trí nhân, tắc năng cùng thông vạn vật chi lý, khất tương nhị sự phẫu đoán chi.

Hoặc viết: Hoài thai sanh sản chi sự, tất tùng phu thê giao cảm nhi sanh, yên hữu ngoại lai đầu thai giả? Túng nhiên hữu chi, yếu kiến tùng hà xứ lai, tùng hà xứ nhập. Sở ngôn đầu thai thác sanh giả, quyết bất khả tín hỹ.

Sở ngôn thăng giáng luân chuyển giả, thật vô thử sự. Thiết sự hữu chi, hà bất nhân sanh kỳ súc, súc sanh kỳ nhân, chỉ kiến nhân sanh nhân, súc sanh súc yên? Đoán thử nhị sự tất bất khả tín.

Nhất Nguyên tiếu viết: Tử ký xưng vi trí giả, bất ưng tự muội kỳ tâm. Sơn tăng tuy thị ngu lậu, bất bị tử chi sở man.

Hoặc viết: Sư nhược đạt lý, hà bất vị ngã tường thuyết chi?

一元曰。然。吾語汝,汝當諦聽焉。子言投胎托生皆從交感而有。世閒無子之人,多取妻妾以交感,而終身竟無一箇兒女者。何耶。

要知投胎托生必假內外因緣,方得成就。云何內外因緣。本人宿業爲內因,父母遺體爲外緣。內外因緣和合而有。若無宿業自因,終不托胎。何以故。父母猶如水土,神識猶如種子。若無種子决定不生。

子不信有外來投胎之事,設使有之,要見從何處來,從何處入。我今再將喻法,爲子决疑。譬如人在深房閨閣之內,有花香從外而來。其人聞之,宛然可見,且花香亦無形相,亦無隔礙,時風送來爲自然耳。

神識投胎亦復如是。况神識亦無形相,亦不隔礙,業風吹來亦自然耳。

猶如人之妄想,有甚隔礙亦如夢中之事,與覺時則同。况夢亦無形相,亦不隔礙皆爲自然耳。

Nhất Nguyên viết: Nhiên, ngô ngứ nhữ, nhữ đương đế thính yên. Tử ngôn đầu thai thác sanh, giai tùng giao cảm nhi hữu. Thế gian vô tử chi nhân, đa thủ thê thiếp dĩ giao cảm, nhi chung thân cánh vô nhất cá nhi nữ giả, hà da?

Yếu tri đầu thai thác sanh, tất giả nội ngoại nhân duyên, phương đắc thành tựu. Vân hà nội ngoại nhân duyên? Bổn nhân túc nghiệp, vi nội nhân. Phụ mẫu di thể, vi ngoại duyên. Nội ngoại nhân duyên hòa hiệp nhi hữu. Nhược vô túc nghiệp tự nhân, chung bất thác thai. Hà dĩ cố? Phụ mẫu du như thủy thổ, thần thức du như chủng tử. Nhược vô chủng tử, quyết định bất sanh.

Tử bất tín hữu ngoại lai đầu thai chi sự, thiết sử hữu chi, yếu kiến tùng hà xứ lai, tùng hà xứ nhập. Ngã kim tái tương dụ pháp, vị tử quyết nghi. Thí như nhân tại thâm phòng khuê cáp chi nội, hữu hoa hương tùng ngoại nhi lai. Kỳ nhân văn chi, uyển nhiên khả kiến, thả hoa hương diệc vô hình tướng, diệc vô cách ngại, thời phong tống lai, vi tự nhiên nhĩ.

Thần thức đầu thai, diệc phục như thị. Huống thần thức diệc vô hình tướng, diệc bất cách ngại, nghiệp phong xuy lai, diệc tự nhiên nhĩ.

Do như nhân chi vọng tưởng, hữu thậm cách ngại. Diệc như mộng trung chi sự, dữ giác thời tắc đồng. Huống mộng diệc vô hình tướng, diệc bất cách ngại, giai vi tự nhiên nhĩ.

神識投胎亦復如是。要知胎腹與屋舍不別。神識投胎如人進屋,乃自然耳。或曰。屋舍甚大,胎腹極小,奚能藏得身乎。

一元曰。神識,乃是無相之靈性。靈性能大能小。大則無邊際,小則看不見。入胎腹不以爲小,入屋舍不以爲大。此乃自然之理,何必懷疑。

子又言。人生人,畜生畜,焉有升降輪轉之事乎。設使有之,何不人生其畜,畜生其人。此之無知之言,愚癡極甚。

譬如士之求官,必從官求。離官而得者,無有是處。且夫人形是一,欲爲三教百家之業,必須各從其類而得之。離類而得之,無有是處。

亦如神識是一,皆由造作不同,遂使投胎有異。投人胎則爲人。投畜胎則爲畜。豈可言其人生畜,畜生人哉。

亦如水性是一,落在諸處,因處得名。又如金性是一,造作衆器,因器類相。神識升降托胎亦復如是。

Thần thức đầu thai, diệc phục như thị. Yếu tri thai phúc dữ ốc xá bất biệt. Thần thức đầu thai như nhân tấn ốc, nãi tự nhiên nhĩ.

Hoặc viết: Ốc xá thậm đại, thai phúc cực tiểu, hề năng tàng đắc thân hồ?

Nhất Nguyên viết: Thần thức nãi thị vô tướng chi linh tánh. Linh tánh năng đại năng tiểu. Đại tắc vô biên tế, tiểu tắc khán bất kiến. Nhập thai phúc bất dĩ vi tiểu, nhập ốc xá bất dĩ vi đại. Thử nãi tự nhiên chi lý, hà tất hoài nghi.

Tử hựu ngôn: Nhân sanh nhân, súc sanh súc, yên hữu thăng giáng luân chuyển chi sự hồ? Thiết sử hữu chi, hà bất nhân sanh kỳ súc, súc sanh kỳ nhân? Thử chi vô tri chi ngôn, ngu si cực thậm.

Thí như sĩ chi cầu quan, tất tùng quan cầu. Ly quan nhi đắc giả, vô hữu thị xứ. Thả phù nhân hình thị nhất, dục vi Tam giáo bách gia chi nghiệp, tất tu các tùng kỳ loại nhi đắc chi. Ly loại nhi đắc chi, vô hữu thị xứ.

Diệc như thần thức thị nhất, giai do tạo tác bất đồng, toại sử đầu thai hữu dị. Đầu nhân thai tắc vi nhân, đầu súc thai tắc vi súc. Khởi khả ngôn kỳ nhân sanh súc, súc sanh nhân tai?

Diệc như thủy tánh thị nhất, lạc tại chư xứ, nhân xứ đắc danh. Hựu như kim tánh thị nhất, tạo tác chúng khí, nhân khí loại tướng. Thần thức thăng giáng thác thai, diệc phục như thị.

或曰。師言明矣。

一元曰。復有多種受胎,不及盡述。二事之義,略說如斯。所言成形之事,非止胎生,亦有卵生者,濕生者,化生者。子讀儒書,人倫一界之事尙識未盡,焉能識十界之事乎。或曰。何爲十界。

一元曰。佛界,菩薩界,緣覺界,聲聞界,天界,人界,修羅界,餓鬼界,畜生界,地獄界。總名四聖六凡,共成十界。

若神識作佛業,生佛界,作菩薩業生菩薩界,作緣覺業,生緣覺界,作聲聞業,生聲聞界,作天業生天界,作人業生人界,作修羅業生修羅界,作餓鬼業生餓鬼界,作畜生業生畜生界,作地獄業生地獄界。

所謂神識無定,隨業受報。一見華嚴經云。

若人欲了知,

三世一切佛,

應觀法界性,

一切唯心造。

豈不然乎。

Hoặc viết: Sư ngôn minh hỹ.

Nhất Nguyên viết: Phục hữu đa chủng thọ thai, bất cập tận thuật. Nhị sự chi nghĩa, lược thuyết như tư. Sở ngôn thành hình chi sự phi chỉ thai sanh, diệc hữu nỗn sanh giả, thấp sanh giả, hóa sanh giả. Tử độc Nho thư, nhân luân nhất giới chi sự thượng thức vị tận, yên năng thức thập giới chi sự hồ?

Hoặc viết: Hà vi thập giới?

Nhất Nguyên viết: Phật giới, Bồ Tát giới, Duyên giác giới, Thanh văn giới, thiên giới, nhân giới, tu-la giới, ngạ quỷ giới, súc sanh giới, địa ngục giới. Tổng danh tứ thánh, lục phàm, cộng thành thập giới.

Nhược thần thức tác Phật nghiệp, sanh Phật giới; tác Bồ Tát nghiệp, sanh Bồ Tát giới; tác Duyên giác nghiệp, sanh Duyên giác giới; tác Thanh văn nghiệp, sanh Thanh văn giới; tác thiên nghiệp, sanh thiên giới; tác nhân nghiệp, sanh nhân giới; tác tu-langhiệp, sanh tu-la giới; tác ngạ quỷ nghiệp, sanh ngạ quỷ giới; tác súc sanh nghiệp, sanh súc sanh giới; tác địa ngục nghiệp, sanh địa ngục giới.

Sở vị thần thức vô định, tùy nghiệp thọ báo. Bất kiến

Hoa Nghiêm kinh vân:

Nhược nhân dục liễu tri.

Tam thế nhất thiết Phật.

Ưng quán pháp giới tánh.

Nhất thiết duy tâm tạo.

Khởi bất nhiên hồ?

子欲明大理,必須閱藏經,究本性,方可稱爲博學有智之人,愼勿以管見窺天,反謗吾家大法。

或曰。餘雖讀書,實未能達此之理。今幸尊師開示,如闇得燈,如貧得寶。

一元曰。切不可執著小知小見,悞卻儞生死大事,還要修持淨業,願出苦輪。

先德云。

世有才人文僣絶,

可憐不遇空王說,

幾多枉負聰明心,

到底生死打不徹。

誠哉是言也。

嗚呼。吾以復引因果,勸子回頭。昔有僧明琛,通內外學,能畫蛇,作常山蛇勢,并作蛇論。生身變爲蛇。

李伯時,畫馬,作打輥馬勢,活現馬形。驗此二事,顯明念佛定成佛,求生淨土,定生淨土。子何不以念佛爲心,求生淨土哉。

或曰。謹遵師命,當以修持。禮敬殷勤,辭謝而退。

Tử dục minh đại lý, tất tu duyệt tạng kinh, cứu bổn tánh, phương khả xưng vi bác học hữu trí chi nhân. Thận vật dĩ quản kiến khuy thiên, phản báng ngô gia đại pháp.

Hoặc viết: Dư tuy độc thư, thật vi năng đạt thử chi lý, Kim hạnh tôn sư khai thị, như ám đắc đăng, như bần đắc bảo.

Nhất Nguyên viết: Thiết bất khả chấp trước tiểu tri tiểu kiến, ngộ khước nễ sanh tử đại sự. Hoàn yếu tu trì tịnh nghiệp, nguyện xuất khổ luân.

Tiên đức vân:

Thế hữu tài nhân văn tiếm tuyệt.

Khả lân bất ngộ không vương thuyết.

Kỷ đa uổng phụ thông minh tâm.

Đáo để sanh tử đả bất triệt.

Thành tai thị ngôn dã!

Ô hô, ngô dĩ phục dẫn nhân quả, khuyến tử hồi đầu. Tích hữu tăng Minh Sâm, thông nội ngoại học, năng họa xà, tác thường sơn xà thế, tịnh tác xà luận, sanh thân biến vi xà.

Lý Bá Thời họa mã, tác đả cổn mã thế, hoạt hiện mã hình.

Nghiệm thử nhị sự, hiển minh niệm Phật định thành Phật; cầu sanh Tịnh độ, định sanh Tịnh độ. Tử hà bất dĩ niệm Phật vi tâm, cầu sanh Tịnh độ tai?

Hoặc viết: Cẩn tuân sư mạng, đương dĩ tu trì. Lễ kính ân cần, từ tạ nhi thối.

13. Nói Về Việc Đầu Thai Thác Sanh Luân Chuyển

13. Nói về việc đầu thai thác sanh luân chuyển

Có người bảo: “Đạo Phật nói việc đầu thai thác sanh luân chuyển lên xuống, lời ấy thật đáng ghét, sao có thể tin được? Chỉ những kẻ ngu muội ở thế gian mới bị mê hoặc, hàng trí giả đọc sách ắt không thể bị dối gạt.”

Nhất Nguyên hỏi: “Thế ông có phải thuộc hàng trí giả đọc sách biết rộng đó chăng?”

Đáp: “Phải.”

Nhất Nguyên nói: “Ông là trí giả, ắt có thể thông suốt đến tột cùng cái lý của vạn vật. Xin ông phân tích rõ hai việc ấy.”

Người kia nói: “Việc mang thai và sanh sản ắt là do nơi vợ chồng giao cảm mà có, làm sao lại có cái chi ở bên ngoài đầu thai vào? Ví như có đi nữa, thì cũng phải thấy được là từ đâu mà đến, từ đâu mà vào? Nên nói rằng có việc đầu thai thác sanh thì quyết không thể tin được.

“Còn nói rằng có việc luân chuyển lên xuống, việc ấy thật không có. Ví như có việc ấy, tại sao người chẳng sanh ra thú vật, thú vật chẳng sanh ra người, chỉ thấy người sanh người, thú sanh thú mà thôi? Xét hai việc ấy ắt là không thể tin được.”

Nhất Nguyên cười mà nói rằng: “Ông đã nhận là hàng trí giả thì chẳng nên tự làm mê muội lòng mình. Lão tăng ở núi này tuy là quê mùa ngu dốt, nhưng chẳng thể bị ông lừa dối.”

Người kia nói: “Nếu thầy thông suốt lý ấy, sao không giảng rõ cho tôi nghe?”

Nhất Nguyên đáp: “Được, tôi sẽ nói, ông hãy lắng nghe cho kỹ. Ông vừa nói rằng việc đầu thai thác sanh đều là do nơi sự giao cảm mà có, nhưng ở đời có những kẻ không con, dù đã lấy rất nhiều vợ, đều có giao cảm, mà trọn đời cũng không có con cái. Tại sao vậy?

“Nên biết rằng, trong việc đầu thai thác sanh, ắt phải do đủ nhân duyên trong ngoài mới được thành tựu. Thế nào là nhân duyên trong ngoài? Nghiệp lực của mỗi người, đó là nhân bên trong. Hình thể cha mẹ ban cho, đó là duyên bên ngoài. Nhân duyên trong ngoài hòa hợp mà có. Nếu không có nghiệp đời trước làm nhân, thì không thể có việc thác sanh. Vì sao vậy? Cha mẹ ví như nước và đất, thần thức ví như hạt giống. Nếu không có hạt giống, chắc chắn không thể có sự nảy sanh.

“Ông không tin có cái chi ở ngoài vào mà đầu thai và thác sanh; và ví như có thì cũng phải thấy được từ đâu mà đến và từ đâu mà vào. Nay tôi lại đưa ra một ví dụ để dứt lòng nghi cho ông. Ví như có người đang ở trong phòng kín, có mùi hoa thơm từ ngoài bay vào. Người ấy nghe mùi hương, dường như thấy được vậy. Nhưng hương hoa vốn không hình tướng, cũng không bị ngăn ngại, gió thoảng đưa nó đến là tự nhiên vậy thôi.

“Thần thức đầu thai cũng giống như vậy, cũng không có hình tướng, cũng không bị ngăn ngại, cũng do ngọn gió nghiệp thổi đến, cũng là tự nhiên vậy thôi. Lại như những ý tưởng lan man trong tâm người, chúng có ngăn ngại gì đâu? Lại như những việc xảy ra trong mộng, so với lúc

tỉnh thức thì cảm nhận cũng giống nhau, mà mộng cũng không có hình tướng, cũng không bị ngăn ngại, cũng đều là tự nhiên vậy thôi.

“Thần thức đầu thai cũng giống như vậy. Nên biết rằng, bào thai với nhà ở chẳng khác gì nhau. Thần thức đầu thai ví như người ta đi vào nhà, cũng là tự nhiên vậy thôi.”

Người kia hỏi: “Nhà thì rất lớn, bào thai thì rất nhỏ, làm sao dung chứa được cái thân?”

Nhất Nguyên đáp: “Thần thức là tánh linh không hình tướng. Linh tánh ấy có thể lớn lên hay nhỏ lại. Khi lớn thì không có bờ bến, khi nhỏ thì nhìn không thấy được. Thế nên khi vào bào thai không thấy là nhỏ, khi vào nhà ở cũng chẳng cho là lớn. Đó là lẽ tự nhiên, sao phải hoài nghi?

“Ông lại nói rằng, người sanh ra người, thú sanh ra thú, làm gì có việc luân chuyển lên xuống? Ví như có, thì tại sao người chẳng sanh ra thú vật, thú vật chẳng sanh ra người? Đó là lời nói của kẻ không biết, hết sức ngu si! Ví như kẻ sĩ muốn làm quan, ắt phải tìm cầu nơi cửa quan. Nếu rời bỏ cửa quan mà được làm quan, thật là vô lý! Vả lại, như con người tuy hình thể giống nhau, nhưng muốn theo các nghề nghiệp khác nhau đều phải tùy theo từng chỗ thích hợp mới được. Như tìm cầu không đúng nơi mà được thì thật là vô lý!

“Thần thức cũng vậy, đều là giống nhau, do chỗ tạo nghiệp khác nhau nên có sự đầu thai khác nhau. Vào thai người thì làm người, vào thai thú thì làm thú, sao có thể nói rằng người sanh ra thú, thú sanh ra người?

“Cũng như tính chất của nước vốn là như nhau, nhưng tùy theo chỗ chảy vào mà gọi tên khác nhau (như sông,

hồ, suối...). Lại như tính chất của vàng đều như nhau, làm ra các món đồ khác nhau thì có hình dáng khác nhau. Thần thức đầu thai lên xuống trong các cảnh giới cũng giống như vậy.”

Người kia thưa: “Lời thầy nói thật đã rõ ràng.”

Nhất Nguyên nói: “Lại còn rất nhiều cách thọ thai, không thể nói hết. Ý nghĩa của hai việc trên chỉ nói sơ qua như vậy.

“Còn nói về việc thành hình, không chỉ có một cách sanh từ bào thai, còn có những loài sanh ra từ trứng, từ nơi ẩm ướt, hoặc do biến hóa mà sanh ra.(1) Ông đọc sách của Nho gia, chỉ riêng trong một cõi người này còn chưa biết hết, làm sao biết được việc trong Mười cảnh giới?”

Người kia hỏi: “Những gì là mười cảnh giới?”

Nhất Nguyên đáp: “Đólà cảnh giới chư Phật, cảnh giới chư Bồ Tát, cảnh giới Duyên giác, cảnh giới Thanh văn, cảnh giới chư thiên, cảnh giới nhân loại, cảnh giới A-tu-la, cảnh giới ngạ quỷ, cảnh giới súc sanh và cảnh giới địa ngục. Trong Mười cảnh giới này, bốn cảnh giới đầu là thuộc về bậc thánh, sáu cảnh sau là thuộc về bậc phàm.

“Nếu thần thức làm những việc tương ứng với cảnh giới chư Phật thì sanh về cảnh giới chư Phật. Nếu làm những việc tương ứng với cảnh giới Bồ Tát ắt sanh về cảnh giới Bồ Tát. Nếu làm những việc tương ứng với cảnh giới Duyên giác, sẽ sanh về cảnh giới Duyên giác. Nếu làm những việc tương ứng với cảnh giới Thanh văn, ắt sanh về cảnh giới Thanh văn.

———

(1)Trong kinh điển có nói đến bốn cách sanh ra này bao gồm: thai sanh, noãn sanh, thấp sanh và hóa sanh.

“Nếu tạo nghiệp cõi trời thì sanh lên cảnh giới chư thiên. Nếu tạo nghiệp cõi người ắt sanh vào cảnh giới loài người. Nếu tạo nghiệp a-tu-la, sẽ sanh vào cảnh giới a-tu-la. Nếu tạo nghiệp ngạ quỷ, ắt sanh vào cảnh giới ngạ quỷ. Nếu tạo nghiệp súc sanh thì sanh vào cảnh giới súc sanh. Nếu tạo nghiệp địa ngục, ắt phải sanh vào cảnh giới địa ngục. Cho nên nói rằng thần thức vốn không xác định, chỉ tùy theo nghiệp mà thọ báo. Trong kinh Hoa Nghiêm có nói:

Nếu ai muốn rõ biết,

Ba đời, mười phương Phật.

Nên quán tánh Pháp giới,

Hết thảy đều do tâm.

“Chẳng phải đúng vậy sao?

“Nếu ông muốn thấu rõ chân lý, phải đọc qua kinh Phật, tự suy xét bản tánh, mới có thể được xem là người có trí, học rộng. Phải thận trọng chớ nên nhìn trời qua ống nhỏ(1) rồi chê bai Chánh pháp của đạo Phật!”

Người kia thưa: “Tôi tuy có đọc sách nhưng thật chưa đạt tới lý lẽ này. Nay may gặp được thầy mở bày chỉ bảo, khác nào như trong đêm tối có được ngọn đèn, như kẻ nghèo khổ bắt được của báu.”

Nhất Nguyên nói: “Ông chẳng nên chấp chặt lấy chỗ thấy biết hẹp hòi mà bỏ qua việc lớn sanh tử. Nên trở về

———

(1)Nhìn trời qua ống nhỏ: như người nhìn lên trời qua cái ống nhỏ, rồi cho rằng bầu trời chỉ nhỏ hẹp như những gì mình thấy, cũng tương tự như thành ngữ “ếch ngồi đáy giếng coi trời bằng vung”. Cách nói này để chỉ những người kiến thức hẹp hòi nhưng cố chấp vào đó cho là chân lý, không thể nhận biết được những gì cao xa hơn chỗ biết của mình.

tu tập các nghiệp lành, phát nguyện được thoát ra khỏi vòng khổ não.

“Người xưa có dạy rằng:

Những bậc tài nhân giỏi văn chương,

Thương vì chẳng gặp đấng Pháp vương.

Uổng phí thông minh không lợi ích,

Chẳng thoát khỏi tay quỷ Vô thường.

“Lời ấy đúng lắm thay!

“Than ôi! Nay tôi sẽ dẫn vài tích xưa nhân quả để khuyên ông thức tỉnh! Xưa có một vị tăng tên Minh Sâm, học thông cả Phật pháp và các môn học thế tục. Ông thường vẽ hình rắn, chế tác ra trận thế Thường sơn dựa theo hình rắn(1) và bàn luận việc rắn. Rồi ngay khi đang sống bỗng hoá hình thành rắn!

“Lại có Lý Bá Thời thường vẽ hình ngựa, chế tác trận thế ngựa đá bánh xe. Rồi ngay khi đang sống bỗng hóa ra hình ngựa.

“Dựa vào hai việc ấy thì thấy rõ rằng: niệm Phật nhất định sẽ thành Phật, cầu sanh Tịnh độ thì nhất định được về Tịnh độ. Sao ông lại không phát tâm niệm Phật, cầu sanh Tịnh độ?”

Người kia thưa: “Xin kính cẩn vâng lời thầy dạy, sẽ lo việc tu trì.”

Rồi ân cần lễ kính, từ tạ ra về.

———

(1)Trận thế Thường sơn dựa theo hình rắn (Thường sơn xà thế): núi Thường sơn, quận Cối Kê có loài rắn rất tinh quái, bị đánh ở đầu thì dùng đuôi quật đến, bị chặn ở đuôi thì dùng đầu tấn công kẻ địch chứ không tháo chạy. Binh pháp Tôn Vũ cũng có nói đến loại trận thế dựa theo tích cách của loại rắn này, gọi là “đánh đầu thì đuôi ứng”.