Quy Nguyên Trực Chỉ

北齊黃門侍郎歸心辯惑篇

Cho nên, muốn biện luận về Tam giáo, chẳng nên đem lòng riêng tư mà luận, chẳng nên đem lòng yêu ghét mà luận. Chỉ nên lấy tâm công bình mà cứu xét chỗ thành tựu cao nhất của mỗi đạo. Như vậy ắt sẽ biết rằng: người đời học theo Nho giáo, kết quả cuối cùng không ngoài sự nghiệp công danh; kẻ học theo Đạo giáo, kết quả cuối cùng không ngoài việc được sống lâu. Còn người đời học theo đạo Phật, kết quả cuối cùng có thể dứt hẳn vòng luân hồi, đạt đến Niết-bàn, rộng độ khắp thảy chúng sanh đều thành Chánh giác. Như vậy, chỗ hơn kém giữa Tam giáo há chẳng đã thấy rõ ràng lắm sao?

Cho nên tôi thường dùng cách nói thí dụ rằng: Chỗ thực hành của Nho giáo chỉ giới hạn trong một nước. Chỗ thực hành của Đạo giáo chỉ giới hạn trong hai cõi trời, người. Còn chỗ thực hành của Phật giáo thì cùng khắp hư không, khắp cả Pháp giới.

Lại nữa, Nho giáo ví như cai trị trong một gia đình, ảnh hưởng không ra khỏi tường rào. Đối với việc bên ngoài tường rào thì chẳng thể tạo được ảnh hưởng gì. Đạo giáo ví như cai trị trong một ấp, ảnh hưởng không ra ngoài

———

北齊黃門侍郎歸心辯惑篇

三世之事信而有徵。家業歸心勿輕慢也。其閒妙旨具諸經論,不復於此少能讚述。但懼汝曹猶未牢,固略重勸誘爾。

Bắc Tề Huỳnh Môn Thị Lang: Quy Tâm Biện Hoặc Thiên

đường biên giới bốn phía. Đối với việc bên ngoài biên giới ấy thì không thể khống chế được nữa. Phật giáo ví như cai trị khắp bốn biển, như vị vua đứng đầu trong thiên hạ, cùng trời cuối đất không ai không là thần dân, lễ nhạc chinh phạt đều do lịnh vua ban ra. Đó là chỗ bàn về chỗ rộng hẹp của Tam giáo.

Kẻ học đạo Nho chết rồi thì hết, nên sự nghiệp không quá trăm năm. Kẻ học Đạo cầu được sống lâu, sự nghiệp cũng không quá ngàn vạn năm. Kẻ học Phật dứt đường sanh tử, lặng lẽ an nhiên thường còn, nên trải qua vô số kiếp nhiều như số hạt bụi cát, không bao giờ cùng tận.

Nho giáo ví như ngọn đèn nhỏ chiếu sáng trong một đêm, qua đêm rồi thì cạn dầu, đèn tắt. Đạo giáo ví như ngọn đèn trăm năm do vua A-xà-thế làm ra để soi sáng xá-lỵ Phật, qua hết trăm năm thì đèn cũng tắt. Phật giáo ví như mặt trời sáng tỏ, soi chiếu muôn đời, lặn ở phương tây lại mọc ở phía đông, tuần hoàn chẳng dứt. Đó là bàn về chỗ lâu mau của Tam giáo.

Trên đây chỉ là lược nói sơ qua chỗ đại ý về Tam giáo, nhưng cũng đã thấy được rõ ràng đầy đủ.

———

Bắc Tề Huỳnh môn Thị lang: Quy tâm biện hoặc thiên

Tam thế chi sự tín nhi hữu trưng. Gia nghiệp quy tâm vật khinh mạn dã. Kỳ gian diệu chỉ cụ chư kinh luận, bất phục ư thử thiểu năng tán thuật. Đãn cụ nhữ tào du vị lao cố lược trùng khuyến du nhĩ.

原夫四塵五陰剖析形有。六舟三駕運載羣生。萬行歸空,千門人善。辯才智慧豈徒七經。百氏之博哉。明非堯,舜,周,孔所及也。

內外兩教本爲一體。漸極爲異深淺不同。內典初門設五種禁。外典仁,義,禮,智,信皆與之符。

仁者不殺之禁也。義者不盗之禁也。禮者不邪之禁也。智者不酒之禁也。信者不妄之禁也。

至如畋狩軍旅,燕亨,刑罰,因民之性不可卒除。就爲之節使不滛濫爾。歸周,孔而背釋宗何其迷也。

俗之謗者,大抵有五。其一,以世界外事及神化無方爲迂誕也。其二,以吉凶禍福或未報應爲欺誑也。其三,以懀尼行業多不精純爲姦慝也。其四,以糜費金寶減耗課役爲損國也。其五,以縱有因緣如報善惡安能辛苦,今日之甲利後世之乙乎,爲異人也。今竝釋之于下云。

釋一曰。夫遙大之物寧可度量。今人所知莫若天地。天爲積氣。地爲積塊。日爲陽

Nguyên phù tứ trần ngũ ấm phấn tích hình hữu. Lục châu tam giá vận tải quần sanh. Vạn hạnh quy không thiên môn nhập thiện. Biện tài trí huệ khởi đồ thất kinh bách thị chi đoàn tai. Minh phi Nghiêu, Thuấn, Châu, Khổng sở cập dã.

Nội ngoại lưỡng giáo bổn vi nhất thể. Tiệm cực vi dị thâm thiển bất đồng. Nội điển sơ môn thuyết ngũ chủng cấm. Ngoại điển nhân, nghĩa, lễ, trí, tín giai dữ chi phù.

Nhân giả bất sát chi cấm dã. Nghĩa giả bất đạo chi cấm dã. Lễ giả bất tà chi cấm dã. Trí giả bất tửu chi cấm dã. Tín giả bất vọng chi cấm dã.

Chí như điền thú quân lữ. Yến phanh hình phạt nhân dân chi tánh bất khả thốt trừ. Tựu vi chi tiết sử bất dâm dật nhĩ. Qui Chu, Khổng nhi bối Thích Tông hà kỳ mê dã.

Tục chi báng giả, đại để hữu ngũ: Kỳ nhất: Dĩ thế giới ngoại sự cập thần hóa vô phương vi vu đản dã. Kỳ nhị: Dĩ cát hung họa phước hoặc vị báo ứng vi khi cuống dã. Kỳ tam: Dĩ tăng ni hạnh nghiệp đa bất tinh thuần vi gian thắc dã. Kỳ tứ: Dĩ mi phí kim bảo giảm hao khóa dịch vi tổn quốc dã. Kỳ ngũ: Dĩ túng hữu nhân duyên như báo thiện ác an năng tân khổ. Kim nhật chi Giáp lợi hậu thế chi Ất hồ, vi dị nhân dã. Kim tịnh thích chi vu hạ vân.

Thích nhất viết: Phù diêu đại chi vật ninh khả độ lượng. Kim nhân sở tri mạc nhược thiên địa. Thiên vi tích khí. Địa

精。月爲陰精。星爲萬物之精。儒家所安也。

精有墮落乃爲石矣。精若是石不得有光。性又質重,何所繫屬。一星之徑大者石里。一宿首尾相去數萬。百里之物,數萬相連。闊狹從科,常不盈縮。又星與日月形色同爾。但以大小,爲其等差。

然而日月,又當石也。石旣牢密,烏兔焉容。石在氣中,豈能獨運。日月星辰,若皆是氣。氣體輕浮,當與天合。往來循環不得錯違。其閒遲疾,理宜一等。何故日月,五星,二十八宿,各有度數,移動不均。寧當氣墮,忽變爲石。

地旣滓濁,法應沈厚。鑿土得泉,乃浮水上。積水之下,復有何物。江河百谷,從何處生。東流到海,何爲不溢。歸墟尾閭,渫何所到。沃焦之石何氣所然。潮汐去還,誰爲節度。天漢懸指,那不散落。水性就下,何故上騰。天闢地開,便有星宿。九州未劃,列國未分。剪彊區野,若爲躔次。封土以來,誰所制

vi tích khối. Nhật vi dương tinh. Nguyệt vi âm tinh. Tinh vi vạn vật chi tinh. Nho gia sở an dã.

Tinh hữu trụy lạc nãi vi thạch hỹ. Tinh nhược thị thạch bất đắc hữu quang. Tánh hựu chất trọng, hà sở hệ thuộc. Nhất tinh chi kính đại giả bách lý. Nhất tú thủ vĩ, tương khứ sở vạn. Bách lý chi vật, số vạn tương liên. Khoát hiệp tùng tà, thường bất doanh súc. Hựu tinh dữ nhật nguyệt, hình sắc đồng nhĩ. Đãn dĩ đại tiểu, vi kỳ đẳng sai.

Nhiên nhi nhật nguyệt, hựu đương thạch dã. Thạch ký lao mật, điểu thố yên dung. Thạch tại phi trung, khởi năng độc vận. Nhật nguyệt tinh thần, nhược giai thị khí. Khí thể khinh phù, đương dữ thiên hiệp. Vãng lai tuần hoàn bất đắc thố vi. Kỳ gian trì tật, lý nghi nhất đẳng. Hà cố nhật nguyệt, ngũ tinh, nhị thập bát tú, các hữu độ số, di động bất quân. Ninh đương khí trụy, hốt biến vi thạch.

Địa ký chỉ trược, pháp ưng trầm hậu. Tạc thổ đắc tuyền, nãi phù thủy thượng. Tích thủy chi hạ, phục hữu hà vật? Giang hà bách cốc, tùng hà xứ sanh? Đông lưu đáo hải, hà vi bất dật? Quy hư vĩ lư, tiết hà sở đáo. Ốc tiêu chi thạch, hà khí sở nhiên. Triều tịch khứ hoàn, thùy vi tiết độ. Thiên hán huyền chỉ, na bất tán lạc. Thủy tánh tựu hạ, hà cố thượng đằng. Thiên tịch địa khai, tiện hữu tinh tú. Cửu châu vị hoạch, liệt quốc vị phân. Tiễn cương khu dã, nhược vi triền thứ, phong thổ dĩ lai, thùy sở chế cát. Quốc hữu

割。國有增減,星無進退。災祥禍福,就中不差。

乾象之大,列星之夥。何爲分野,止繫中國。昴爲旄頭,匈奴之次。西胡,東越,彫題,交趾,獨棄之乎。以此而求,迄無了者。豈得以人事尋常,抑必宇宙外也。凡人之信,唯耳與目。耳目之外,咸致疑焉。

儒家說天,自有數義。或渾或蓋,乍宣乍安。斗極所周,管維所屬。若所親見,不容不同。若所測量,寧足依據。何故信凡人之臆說,迷大聖之妙旨,而欲必無恒沙世界,微塵數劫也。而鄒衍亦有九州之談。山中人不信有魚大如木。海上人不信有木大如魚。漢武不信弦膠。魏文不信火布。胡人見錦,不信有

蟲食樹,吐絲所成。昔在江南,不信有千人氈帳。及來河北不信有一萬斛船。皆實驗也。

世有祝師及諸幻術,猶能履火,蹈刃,種瓜,移井,倐忽之閒,十變五化。人力所爲,尙能如此,何况神通感應,不可思量。千里寶幢,百由旬座,化成淨土,湧出妙塔乎。

Hữu tăng giảm, tinh vô tấn thối. Tai tường họa phước, tựu trung bất sai.

Càn tượng chi đại, liệt tinh chi khỏa. Hà vi phân dã. Chỉ hệ Trung quốc. Mão vi mao đầu, hung nô chi thứ. Tây Hồ, Đông Việt, Điêu Đề, Giao Chỉ, độc khí chi hồ. Dĩ thử nhi cầu, hất vô liễu giả. Khởi đắc dĩ nhân sự tầm thường, ức tất vũ trụ ngoại dã. Phàm nhân chi tín, duy nhĩ dữ mục. Nhĩ mục chi ngoại, hàm trí nghi yên.

Nho gia thuyết thiên, tự hữu sổ nghĩa. Hoặc Hỗn hoặc Cái, sạ Tuyên sạ An. Đấu cực sở châu, quản duy sở thuộc. Nhược sở thân kiến, bất dung bất đồng. Nhược sở trắc lượng, ninh túc y cứ. Hà cố tín phàm nhân chi ức thuyết, mê đại thánh chi diệu chỉ, nhi dục tất vô hằng sa thế giới, vi trần số kiếp dã. Nhi Trâu Diễn diệc hữu cửu châu chi đàm. Sơn trung nhân bất tín hữu ngư đại như mộc. Hải thượng nhân bất tín hữu mộc đại như ngư. Hán Võ bất tín huyền giao. Ngụy Văn bất tín hỏa bố. Hồ nhân kiến cẩm, bất tín hữu trùng thực thọ, thổ ty sở thành. Tích tại Giang Nam, bất tín hữu thiên nhân chiên trướng. Cập lai Hà Bắc, bất tín hữu nhất vạn hộc thuyền. Giai thật nghiêm dã.

Thế hữu chúc sư cập chư ảo thuật, du năng lý hỏa, đạo đao, chủng qua, di tỉnh, thúc hốt chi gian, thập biến ngũ hóa. Nhân lực sở vi, thượng năng như thử, hà huống thần thông cảm ứng, bất khả tư lương. Thiên lý bảo tràng, bách do tuần tòa. Hóa thành tịnh độ, dũng xuất diệu tháp hồ.

釋二曰。夫信謗之微,有如影響。耳聞眼見,其事已多。或乃精誠不深,業緣未感。時儻差闌,終當獲報耳。善惡之行,禍福所歸。九流百氏皆同此論。豈獨釋典爲虛妄乎。

項槖,顏回之短折。原憲,伯夷之凍餒。盗跖,莊蹻之福夀。齊景,桓魋之富強。若引之前業,冀以後生,更爲通耳。

如以行善而偶鍾禍報。爲惡而儻値福徵。便可怨尤,即爲欺詭。則亦堯舜之云虛,周孔之不實也。又欲安所依信而立身乎。

釋三曰。開闢以來,不善人多而善人少。何由悉責其精潔乎。見有名僧高行,棄而不說。若睹凡僧流俗,便生非毀。且學者之不勤,豈教者之爲過。俗僧之學經律,何異士人之學詩禮。

以詩禮之教,格朝廷之人,略無全行者。以經律之禁,格出家之軰,而獨責無犯哉。且闕行之臣,猶求禄位。毀禁之侶,何慚供養乎。其於戒行,自當有犯。一披法服,已墮僧數。

Thích nhị viết: Phù tín báng chi vi, hữu như ảnh hưởng. Nhĩ văn nhãn kiến, kỳ sự dĩ đa. Hoặc nãi tinh thành bất thâm, nghiệp duyên vị cảm. Thời thảng sai lan, chung đương hoạch báo nhĩ. Thiện ác chi hành, họa phước sở quy. Cửu lưu bách thị giai đồng thử luận. Khởi độc Thích điển, vi hư vọng hồ.

Hạng Thác, Nhan Hồi chi đoản chiết. Nguyên Hiến, Bát Di chi đống nỗi. Đạo Chích, Trang Kiều chi phước thọ. Tề Cảnh, Hoàn Đồi chi phú cường. Nhược dẫn chi tiền nghiệp, ký dĩ hậu sanh, cánh vi đồng nhĩ.

Như dĩ hành thiện nhi ngẫu chung họa báo. Vi ác nhi thảng trị phước trưng. Tiện khả hoán vưu, tức vi khi quỷ. Tắc diệc Nghiêu, Thuấn chi vân hư, Châu, Khổng chi bất thật dã. Hựu dục an sở y tín nhi lập thân hồ.

Thích tam viết: Khai tịch dĩ lai, bất thiện nhân đa nhi thiện nhân thiểu. Hà do tất trách kỳ tinh khiết hồ. Kiến hữu danh tăng cao hạnh, khí nhi bất thuyết. Nhược đổ phàm tăng lưu tục, tiện sanh phi hủy. Thả học giả chi bất cần, khởi giáo giả chi vi quá? Tục tăng chi học kinh luận, hà dị sĩ nhân chi học Thi Lễ? Dĩ Thi Lễ chi giáo, cách triều đình chi nhân, lược vô toàn hạnh giả. Dĩ kinh luật chi cấm, cách xuất gia chi bối, nhi độc trách vô phạm tai. Thả khuyết hạnh chi thần, du cầu lộc vị. Hủy cấm chi lữ, hà tàm cúng dường hồ. Kỳ ư giới hạnh, tự đương hữu phạm. Nhất phi pháp phục, dĩ

歲中所計,齋講誦持。比諸白衣,猶不啻山海也。

釋四曰。內教多途,出家自是其一法耳。若能誠孝在心,仁惠爲本。須遠,流水不必剃落鬚髮。豈令罄井田而起塔廟。竆編戶以爲僧尼也。皆由爲故不能節之。遂使非法之寺,妨民稼穡。無業之僧,空國賦算,非大覺之本旨也。

抑又論之。求道者,身計也。惜費者,國謀也。身計,國謀不可兩遂。誠臣狥主而棄親。孝子安家而忘國。各有行也。儒有不屈王侯,高尙其事。隱有讓王,辭相,避世山林。安可計其賦役,以爲罪人。

若能偕化黔首,悉人道場。如妙樂之世,穰佉之國,則有自然稻米,無盡寶藏。安求田蠶之利乎。

釋五曰。形體雖死,精神猶孝。人生在世,望於後身,似不相屬。及其歿後則與前身,似猶老少朝夕耳。

世有魂神,示現夢想。或降童妾,或感妻拏。求索飲食,徵修福祜,亦爲不少矣。今能

đọa tăng số. Tuế trung sở kế, trai giảng tụng trì. Tỷ chư bạch y, du bất thí sơn hải dã.

Thích tứ viết: Nội giáo đa đồ, xuất gia tự thị kỳ nhất pháp nhĩ. Nhược năng thành hiếu tại tâm, nhãn huệ vi bổn. Tu Đạt, Lưu Thủy bất tất thế lạc tu phát. Khởi linh khánh tỉnh điền nhi khởi tháp miếu. Cùng biên hộ dĩ vi tăng ni dã. Giai do vị cố bất năng tiết chi. Toại sử phi pháp chi tự, phương dân giá sắc. Vô nghiệp chi tăng, không quốc phú toán, phi Đại giác chi bổn chỉ dã.

Ức hựu luận chi. Cầu đạo giả, thân kế dã. Tích phí giả, quốc mưu dã. Thân kế quốc mưu, bất khả lưỡng toại. Thành thần tuẫn chủ nhi khí thân. Hiếu tử an gia nhi vong quốc. Các hữu hành dã. Nho hữu bất khuất vương hầu, cao thượng kỳ sự. Ẩn hữu nhượng vương, từ tướng, tỵ thế sơn lâm. An khả kế kỳ phú dịch, dĩ vi tội nhân?

Nhược năng giai hóa kiềm thủ, tất nhập đạo tràng. Như Diệu Lạc chi thế, Hướng Khư chi quốc, tắc hữu tự nhiên đạo mễ, vô tận bảo tạng. An cầu điền tàm chi lợi hồ?

Thích ngũ viết: Hình thể tuy tử, tinh thần du tồn. Nhân sanh tại thế, vọng ư hậu thân, tự bất tương thuộc. Cập kỳ một hậu tắc dữ tiền thân, tự du lão thiếu triêu tịch nhĩ.

Thế hữu hồn thần, thị hiện mộng tưởng. Hoặc giáng đồng thiếp, hoặc cảm thê noa. Cầu sách ẩm thực, trưng tu phước hộ, diệc vi bất thiểu hỹ. Kim nhân bần tiện tật khổ,

貧賤疾苦,莫不怨尤前世不修功業。以此而論,安可不爲之作地乎。

夫有子孫,自是天地閒一蒼生耳。何預身事,而乃愛護遺其基址。况於己之神爽,頓欲棄之哉。

凡夫蒙蔽,不見未來。故言彼生與今非一體耳。若有天眼鑒其念念隨滅,生生不斷。豈可不怖畏耶。

又君子處世,貴能克己復禮,濟時益物。治家者,欲一家之慶。治國者,欲一國之良。僕妾臣民,與身竟何親也,而爲勤苦修德乎。亦是堯舜,周孔虛失愉樂耳。

一人修道濟度幾許蒼生,免脫幾身罪累。幸熟思之,汝曹若顧俗計,樹立門戶不棄妻子,未能出家,但當兼修戒行。畱心誦讀以爲來世津梁。人身難得,勿空過也。

儒家君子,尙離庖廚。見其生不忍其死,聞其聲不食其肉。高柴折像,未知內教,皆能不殺。此乃仁者,自然用心。含生之徒,莫不愛命。去殺之事,必勉行之。好殺之人,臨死報

mạc bất oán vưu tiền thế bất tu công nghiệp. Dĩ thử nhi luận, an khả bất vi chi tác địa hồ.

Phù hữu tử tôn, tự thị thiên địa gian nhất thương sanh nhĩ. Hà dự thân sự, nhi nãi ái hộ di kỳ cơ chỉ. Huống ư kỷ chi thần sảng, đốn dục khí chi tai.

Phàm phu mông tệ, bất kiến vị lai. Cố ngôn bỉ sanh dữ kim phi nhất thể nhĩ. Nhược hữu thiên nhãn gián kỳ niệm niệm tùy diệt, sanh sanh bất đoạn, khởi khả bất bố úy da?

Hựu quân tử xử thế, quý năng khắc kỷ phục lễ, tế thời ích vật. Trị gia giả, dục nhất gia chi khánh. Trị quốc giả, dục nhất quốc chi lương. Bộc thiếp thần dân, dữ thân cánh hà thân dã, nhi vị cần khổ tu đức hồ. Diệc thị Nghiêu, Thuấn, Chu Khổng, hư thất du lạc nhĩ.

Nhất nhân tu đạo tế độ kỳ hứa thương sanh, miễn thoát kỳ thân tội lụy. Hạnh thục tư chi, nhữ tào nhược cố tục kế, thọ lập môn hộ, bất khí thê tử, vị năng xuất gia, đãn đương kiêm tu giới hạnh. Lưu tâm tụng độc, dĩ vi lai thế tân lương. Nhân thân nan đắc, vật không quá dã.

Nho gia quân tử, thượng ly bào trù. Kiến kỳ sanh bất nhẫn kỳ tử, văn kỳ thanh bất thực kỳ nhục. Cao tử chiết tượng, vị tri nội giao, giai năng bất sát. Thử nãi nhân giả, tự nhiên dụng tâm. Hàm sanh chi đồ, mạc bất ái mạng. Khử sát chi sự, tất miễn hành chi. Háo sát chi nhân, lâm tử

驗。子孫殃禍,其數甚多,不能悉錄耳。且示數條於末。

近世有人,常以雞卵白和沐。云使髮光,每沐輒破二三十枚。臨死髮中,但聞啾啾數千雞雛聲。

江陵,劉民,以賣鱓羮爲業。後生一兒,頭是鱓,自頸已下方爲人耳。

王克爲永嘉郡守。有人餉羊,集賓而讌。忽羊繩解來投一客。先跪兩拜,便人衣中。此客竟不言之,固無救請。須臾宰羊爲炙,先行至客。一臠人口,便下皮內,周行徧體,痛楚號呌,遂作羊鳴而死。

梁孝元,在江州,時有人爲望蔡縣令。經劉敬躬亂,縣廨被焚,寄寺而住。民將牛酒作禮,縣令以牛繫刹柱,屏除形像,舖設牀座。於堂上接賓,未殺之頃。牛解徑來,至堦而拜。縣令大笑,命左右宰之。飲噉醉飽,便臥簷下,稍醒而覺體痒,爬搔隱疹,因爾成癩,十許年死。

báo nghiễm, tử tôn ương họa, kỳ số thậm đa, bất năng tất lục nhĩ. Thả thị giáo điều ư mạt.

Cận thế hữu nhân, thường dĩ kê nỗn bạch hòa mộc. vân sử phát quang, mỗi mộc triếp phá nhị tam thập mai. Lâm tử phát trung, đãn văn thu thu sổ thiên kê sồ thanh.

Giang Lăng, Lưu thị, dĩ mại thiện canh vi nghiệp. Hậu sanh nhất nhi, đầu thị thiện, tự cảnh dĩ hạ phương vi nhân nhĩ.

Vương Khắc vi Vĩnh Gia quân thủ. Hữu nhân hướng dương, tập khách nhi yên. Hốt dương thăng giải lai đầu nhất khách. Tiên quỳ lưỡng bái, tiện nhập y trung. Thử khách cách bất ngôn chi, cố vô cứu thỉnh. Tu du tể dương vi chích, tiên hành chí khách. Nhất luyến nhập khẩu, tiện hạ bì nội, châu hành biến thể, thống sở hào khiếu, toại tác dương minh nhi tử.

Lương Hiếu Nguyên, tại Giang Châu, thời hữu nhân vi vọng thái huyện lệnh. Kinh Lưu Kính Cung loạn, huyện giải bị phàn, ký tự nhi trụ. Dân tương ngưu tửu tác lễ, huyện lệnh dĩ ngưu hệ sát trụ, bình trừ hình tượng, phô thiết sàng tòa. Ư đường thượng tiếp tân, vị sát chi khoảnh. Ngưu giải kính lai, chí giai nhi bái. Huyện lịnh đại tiếu, mạng tả hữu tể chi. Ẩm đạm túy bão, tiện ngọa diêm hạ, sảo tỉnh nhi giác thể dương, ba tao ẩn chẩn, nhân nhĩ thành lại, thập hứa niên tử.

楊思達,爲西陽郡守。値侯景亂,時復旱儉,飢民盗田中麥。思達遣一部曲守視。所得盗者,銸截手腕,凡戮十餘人。部曲後生一男,自然無手。

齊有一奉朝請,家甚豪侈。非手殺牛,噉之不美。年三十許病篤,大見牛來,舉體如被刀刺,叫呼而終。

江陵高偉隨吾入齊,凡數年。向幽州淀中補魚。後病每見羣魚齧之而死。

世有癡人,不識仁義。不知富貴,竝由修種。爲子娶婦恨其生資不足,倚作舅姑之尊。蛇虺其性,毒口加誣,不識忌諱。駡辱婦之父母卻云教以婦道。不孝已身,不顧他恨。但憐己之子女,不愛己之兒婦。如此之人,陰紀其過,鬼奪其算。愼不可與爲隣,仍不可與爲援,宜遠之哉。

Dương Tư Đạt, vi Tây Dương quân thủ. Trị Hầu Cảnh loạn, thời phục hạn kiệm, cơ dân đạo điền trung mạch. Tư Đạt khiển nhất bộ khúc thủ thị. Sở đắc đạo giả, triếp tài thủ oản, phàm lục thập dư nhân. Bộ khúc hậu sanh nhất nam, tự nhiên vô thủ.

Tề hữu nhất phụng triều thỉnh, gia thậm hào xỉ. Phi thủ sát ngưu, đạm chi bất mỹ. Niên tam thập hứa bệnh đốc, đại kiến ngưu lai, cử thể như bị đao thích, khiếu hô nhi chung.

Giang Lăng, Cao Vĩ, tùy Ngô nhập Tề, phàm sổ niên. Hướng U châu điền trung bộ ngư. Hậu bệnh mỗi kiến quần ngư niết chi nhi tử.

Thế hữu si nhân, bất thức nhân nghĩa. Bất tri phú quý, tịnh do tu chủng. Vị tử thú phụ hận kỳ sanh tư bất túc, ỷ tác cửu cô chi tôn. Xà hủy kỳ tánh, độc khẩu gia vu, bất thức kỵ húy. Mạ nhục phụ chi phụ mẫu, khước vân giáo dĩ phụ đạo. Bất hiếu kỷ thân, bất cố tha hận. Đãn lân kỷ chi tử nữ, bất ái kỷ chi nhi phụ. Như thử chi nhân, âm kỷ kỳ quá, quỷ đoạt kỳ toán. Thận bất khả dữ vi lân, nhưng bất khả dữ vi viện, nghi viễn chi tai.

5. Hoàng Môn Thị Lang Đời Bắc Tề: Bài Luận Trừ Những Chỗ Sai Lầm

5. Hoàng môn Thị lang đời Bắc Tề:(1)Bài luận trừ những chỗ sai lầm

Tin có việc trong ba đời(2) là vì thật có chứng cứ. Nghiệp nhà quay về nơi tâm chớ nên khinh mạn. Ý chỉ nhiệm mầu ấy có đủ trong kinh luận, nếu chẳng xem lại trong đó thì cũng rất khó thuật lại mà xưng tán. Chỉ e rằng có những người còn chưa được vững chắc nên tôi lược nói lại đôi điều ở đây mà khuyên nhủ đó thôi.

Ban sơ, khi bốn trần(3)và năm ấm(4)phân tách hữu hình; sáu thuyền(5)và ba xe(6)chuyên chở muôn loại chúng sanh. Hết thảy các hạnh đều quy về lẽ không, hết thảy các môn tu đều là việc thiện. Biện tài trí huệ há chỉ có bảy kinh?(7)Trăm họ rộng lớn lắm thay, dẫu có trí sáng như Nghiêu, Thuấn, Châu, Khổng cũng không kịp được!

———

(1) Bắc Tề (479-501), Nguyên là nhà Tề, vì đặt kinh đô ở đất Kiến Nghiệp về phía Bắc nên gọi là Bắc Tề.

(2) Ba đời: tức là quá khứ, hiện tại và vị lai. Ở đây nói tin có việc trong ba đời là muốn nói đến những kiếp sống quá khứ trước đây và những kiếp sống sau này trong tương lai, hay nói cách khác là tin có sự luân hồi, có sự tái sanh chứ không phải sau khi chết là dứt hết.

(3) Bốn trần (Tứ trần, tức là Tứ đại), gồm địa, thủy, hỏa, phong (đất, nước, lửa, gió), được xem là 4 yếu tố tạo thành vật chất.

(4) Năm ấm (Ngũ ấm, cũng gọi là Ngũ uẩn), gồm sắc ấm, thọ ấm, tưởng ấm, hành ấm và thức ấm.

(5) Sáu thuyền (Lục châu), chỉ sáu pháp ba-la-mật, tức Lục độ, ví như sáu chiếc thuyền đưa người vượt qua biển khổ, gồm có: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ.

(6) Ba xe (Tam giá), chỉ Tam thừa trong đạo Phật, theo ý kinh ví với ba loại xe là xe dê, xe nai và xe trâu. Tam thừa là Thanh văn thừa, Duyên giác thừa và Bồ Tát thừa. Đức Phật thuyết dạy giáo pháp Tam thừa là đủ các phương tiện để đưa tất cả chúng sanh đạt đến Niết-bàn, giải thoát.

(7) B ảy kinh: chỉ bảy bộ sách của Nho giáo, gồm kinh Thi, kinh Thư, kinh Dịch, kinh Lễ, kinh Nhạc, kinh Xuân thu và Hiếu kinh.

Hai đạo trong ngoài(1)vốn là một thể, dần dần thành khác đi, chỗ sâu cạn chẳng đồng. Kinh điển đạo Phật dạy Năm giới(2)cho người mới học, cũng là phù hợp với kinh sách Nho giáo nêu lên Ngũ thường.(3)Nhâncũng chính là không giết hại, nghĩacũng chính là không trộm cắp, lễcũng chính là không tà dâm, trícũng chính là không uống rượu, tíncũng chính là không nói dối.

Cho đến như những việc săn bắn, giết chóc, vì là tánh nết lâu ngày của dân, không thể nhất thời dứt được, nên khiến cho bớt dần đi, đừng lạm dùng quá lắm. Như thế mà lại cho rằng Châu công, Khổng tử là nghịch với thuyết Phật, há chẳng sai lầm lắm sao?Người đời kích bác đạo Phật, nhìn chung không ngoài năm điều này:

1. Cho rằng những việc ở ngoài cõi thế cùng những việc thần hóa vô phương là những chuyện viễn vông, không thật.

2. Cho rằng những việc lành, dữ, họa, phước hoặc sự báo ứng chưa đến là những việc dối trá, lừa phỉnh.

3. Cho rằng hạnh nghiệp của tăng ni phần nhiều chẳng trong sạch, thuần khiết, thường là dối trá, gian tà.

4. Cho rằng đạo Phật lãng phí vàng bạc, châu báu, làm giảm bớt những sự đóng góp công quỹ nên có hại cho nước nhà.

———

(1) Hai đạo trong ngoài (nội giáo và ngoại giáo), đây nói theo cách của người theo đạo Phật, thường gọi đạo mình là nội giáo, gọi Nho giáo là Ngoại giáo; cũng như kinh điển đạo Phật gọi là Nội điển, kinh sách thế tục gọi là Ngoại điển.

(2) Năm giới (Ngũ giới): Năm giới căn bản của người tin theo Phật, gồm không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không uống rượu.

(3) Ngũ thường: gồm nhân, nghĩa, lễ, trí và tín.

5. Cho rằng dẫu có nhân duyên, quả báo lành dữ cũng chẳng cần phải khó nhọc khổ sở, vì việc làm của ta trong đời này chỉ có lợi cho kẻ khác ở đời sau, vì khi tái sanh đã là một người khác rồi!

Nay tôi sẽ lần lượt giải thích tất cả năm điều ngờ vực ấy.

Về điều thứ nhất, phàm những sự vật xa xôi, to lớn, há có thể đo lường được sao? Điều mà người nay được biết không gì xa và lớn hơn trời đất. Trời là do khí tích tụ, đất là do khối tích tụ, mặt trời là tinh của khí dương, mặt trăng là tinh của khí âm, các vì sao là tinh của muôn vật. Đó là theo sự sắp xếp của nhà Nho.(1) Dù vậy, có biết bao điều trong vũ trụ mà chúng ta vẫn không sao hiểu biết hết được.

Đất vẫn là chất nặng và rắn, chìm xuống thành khối dày, thế mà đào xuống đất thì gặp mạch nước, hóa ra đất lại nổi trên nước? Sông suối lớn nhỏ hàng trăm dòng đều xuôi chảy về biển, vì sao biển chẳng đầy tràn? Thủy triều lên xuống có chừng mực là do đâu vậy? Trời đất bao la rộng lớn, tại sao phân vạch bờ cõi chỉ chú trọng riêng có Trung Hoa là chính? Chẳng phải còn có các nước Hung Nô, nước Hồ ở phía tây, nước Việt ở phía đông, nước Điêu Đề, nước Giao Chỉ nữa đó sao? Lấy đó mà xét, còn có rất nhiều việc mà không bao giờ ta hiểu cho hết được. Há nên dùng việc tầm thường của người mà suy lường hết ngoài vòng vũ trụ hay sao? Chỗ tin nhận của người phàm chỉ là do tai nghe, mắt thấy mà thôi. Ngoài những điều tai nghe, mắt thấy thì tất cả đều nghi ngờ!

———

(1)Từ đây trở xuống chúng tôi có lược bỏ một số đoạn vì không còn phù hợp với kiến thức hiện nay.

Nhà Nho mô tả về trời, thường dùng nhiều nghĩa. Hoặc cho đó là hỗn, hoặc là cái, hoặc là tuyên, hoặc là an,(1)thảy đều do dùng trí suy diễn mà biết, chẳng phải dùng mắt thấy, tai nghe. Vì sao có thể tin lời ức đoán của phàm phu mà không thấu hiểu ý nghĩa mầu nhiệm của bậc Đại thánh, lại cho rằng không có số thế giới nhiều như cát sông Hằng, không có số kiếp nhiều như số hạt bụi nhỏ? Xưa ông Trâu Diễn đời Chiến quốc luận về chín châu, nói rằng người ở miền núi chẳng tin loài cá có thể lớn như cây đại thụ, còn người sống ở vùng biển lại chẳng tin rằng có những cây lớn bằng loài cá to. Hán Võ đế không tin là có loại keo dùng nối được dây cung đứt,(2) Ngụy Văn đế chẳng tin rằng có thể dùng lửa mà giặt vải chống lửa.(3) Người Hồ nhìn thấy vải lụa, chẳng tin rằng do con tằm ăn lá dâu, nhả tơ mà dệt nên. Xưa ở Giang Nam, người ta chẳng tin có tấm trướng long chiên chứa được ngàn người; trên miền Hà Bắc, dân chúng chẳng tin có chiếc ghe chở đến muôn hộc! Thế mà tất cả những điều ấy đều có thật.

Các pháp sư, nhà ảo thuật thường làm được những chuyện dị kỳ như bước vào lửa, đi trên lưỡi dao sắc... biến hóa ra

———

(1)Hỗn, cái, tuyên, an: Vua Chuyên Húc soạn sách Hỗn thiên, hỗnnghĩa là một khối to lớn, có tri giác nhưng còn hỗn độn, chưa có khai tịch. Vua Hoàng Đế soạn sách Cái thiên, cáinghĩa là che trùm tất cả. Nhà Hạ và nhà Ân soạn sách Tuyên thiên, tuyênnghĩa là bày tỏ cho mọi người đều biết. Nhà Hậu Ngu soạn sách An thiên, annghĩa là làm cho yên định, an ổn. Cả bốn sách ấy đều mở rộng các nghĩa trên mà mô tả về trời.

(2)Đời Hán Võ đế, có một nước ở bờ biển miền Tây dâng cho vua thứ keo có mùi thơm, sứ giả nói rằng có thể dùng keo ấy mà nối dây cung đứt. Vua không tin, sai người cất vào kho ngoài. Về sau, vua bắn cung tại điện Cam Tuyền, dây cung bị đứt. Vua chợt nhớ liền sai người lấy keo ấy ra nối, quả nhiên dây cung liền được như cũ.

(3)Đời Ngụy Văn đế có một nước Tây vực dâng lên vua loại áo bằng vải chống lửa. Sứ giả nói rằng mặc áo ấy vào lửa thì chẳng bị lửa đốt, và khi áo bị bẩn phải dùng lửa mà giặt. Vua không tin, sau thử nghiệm thấy quả đúng như vậy.

hóa ra vật này, vật khác. Sức người thường còn làm được như vậy, huống chi là sự thần thông cảm ứng, chẳng thể suy lường như lọng báu che ngàn dặm, như tòa báu rộng trăm dotuần, như hóa thành cõi Tịnh độ, như đột nhiên mọc lên tháp báu?

Về điều thứ hai, nên biết những sự thành tín hay hủy báng dù nhỏ nhặt cũng đều có ảnh hưởng. Tai nghe mắt thấy những việc như vậy đã có rất nhiều. Nhưng đôi khi vì sự thành tín chưa đủ sâu xa, vì nghiệp duyên chưa đủ cảm ứng nên chưa thấy được. Hoặc có khi xảy ra vào lúc khác, muộn màng hơn, nhưng rốt cuộc thì mọi hành vi đều sẽ có quả báo. Làm thiện thì phước đến, làm ác thì họa theo, tất cả học giả trong thiên hạ(1) đều nói như vậy, đâu chỉ riêng trong kinh điển Phật giáo mà gọi là hư vọng?

Những việc như Hạng Thác, Nhan Hồi chết yểu, Bá Di, Nguyên Hiến phải chịu đói lạnh,(2)Đạo Chích, Trang Kiêu được hưởng phước thọ, vua Tề Cảnh, tướng Hoàn Khôi được cường thịnh, giàu sang,(3)nếu muốn thấu hiểu được thì cần phải rõ biết những nghiệp đời trước, vì do đó mới chiêu cảm quả báo đời sau. Bằng như thấy người làm thiện bỗng chịu tai họa, kẻ làm ác lại gặp phước lành, rồi đem lòng oán trách cho rằng trời đất chẳng công minh, chẳng hóa ra vua Nghiêu, vua Thuấn nói bậy, các vị Châu, Khổng dạy sai? Vậy còn biết tin vào đâu mà lập thân?

Về điều thứ ba, nên biết xưa nay những người làm ác thì nhiều, người làm lành rất ít, như vậy lẽ nào lại đòi

———

(1) Nguyên văn dùng “cửu lưu, bách thị” (trăm họ chín phái), chỉ cho tất cả các học thuyết đương thời. Chín phái gồm có: 1. Phái Nho gia, 2. Phái Đạo gia, 3. Phái Âm dương gia, 4. Phái Pháp gia, 5. Phái Danh gia, 6. Phái Mặc gia, 7. Phái Tung hoành, 8. Phái Tạp gia, 9. Phái Nông gia.

(2) Đây là những trường hợp người làm việc thiện mà chịu khổ nạn, tai họa.

(3) Đây là những trường hợp người làm việc ác mà được hưởng phước lành.

hỏi tất cả mọi người đều phải trong sạch, tinh khiết cả hay sao? Người đời khi thấy hàng danh tăng đức hạnh thì bỏ qua mà không nói đến, còn gặp những kẻ phàm tăng tục nết thì sanh lòng hủy báng, chê bai. Hơn nữa, người học nếu không chuyên cần, há đổ lỗi cho khoa giáo hay sao? Hàng tăng sĩ học kinh luật nào có khác chi nhà Nho học Kinh Thi, kinh Lễ? Những lời dạy trong kinh Thi, kinh Lễ đều là để giúp người trở nên chân chánh, thế mà người học chẳng có ai được hoàn toàn cả! Cũng vậy, giới luật nhà Phật là để giúp người xuất gia tu sửa, nhưng lẽ nào lại chẳng có ai phạm vào? Những người làm quan, dù không đủ đức độ vẫn cầu được bổng lộc tước vị, huống chi hàng tăng lữ hủy cấm, đâu lẽ từ chối sự cúng dường? Cho nên, đối với giới hạnh cũng không khỏi có kẻ hủy phạm. Nhưng một khi đã mặc áo cà-sa là được tính vào hàng tăng lữ, chỉ tính trong khoảng một năm trai giới, tụng trì kinh luận thì so với những người thế tục cũng đã là hơn xa rồi vậy.

Về điều thứ tư, nên biết kinh luận Phật giáo dạy rất nhiều đường tu tập mà xuất gia chỉ là một trong số đó thôi. Nếu người có lòng thành hiếu, lấy nhân huệ làm gốc, như ông Tu-đạt, ông Lưu Thủy, thì chẳng cần cắt tóc cạo râu, há phải bán hết ruộng vườn mà tạo tháp miếu, bỏ cả nhà cửa mà làm tăng ni hay sao? Chỉ vì không có sự tiết chế, quản lý, để cho những ngôi chùa phi pháp dựng lên, hại mất chỗ cày cấy của dân, để cho những thầy tăng không hạnh nghiệp vào đó trốn thuế sưu của Nhà nước. Nhưng đó đâu phải là chủ ý của đấng Đại giác.

Lại nữa, việc cầu đạo là giải thoát thân mình, phát triển kinh tế là việc của Nhà nước. Trong hai đường ấy

không thể đồng thời thực hiện. Như bề tôi theo giúp vua thì phải bỏ mẹ cha, con hiếu lo việc nhà thì bỏ việc nước. Mỗi người phải chọn đường riêng của mình. Nho giáo cũng có những người chẳng lòn cúi bậc vương hầu, giữ tiết khí cao thượng. Các vị danh sĩ cũng có kẻ nhường ngôi vua, từ quan chức, lánh thế tục vào sống trong rừng núi, lẽ nào cũng cho rằng những bậc ấy là trốn sưu thuế, có tội với xã hội hay sao?

Nếu có thể khai hóa cho dân, độ cho tất cả đều vào đạo tràng, như vua Hướng Khư ở cõi Diệu Lạc,(1) thì tự nhiên đất nước sẽ được sung túc, giàu có vô tận, cần chi những mối lợi nhỏ mà buộc người tu phải lo việc làm ruộng, nuôi tằm?

Về điều thứ năm, nên biết rằng hình thể dù chết mà tinh thần vẫn còn. Người đời khi đang sống nghĩ đến kiếp sau thấy dường như chẳng có sự liên hệ, phụ thuộc. Nhưng đến khi chết rồi thì đối với kiếp trước cũng gần gũi tựa như già với trẻ, sớm với chiều.

Trong cuộc sống đôi khi cũng thấy có thần hồn hiện ra trong mộng tưởng, hoặc giáng đồng thiếp, hoặc cảm ứng vợ con hay tôi tớ, đòi hỏi việc cúng kính... những việc như vậy chẳng phải là ít. Những kẻ đời nay nghèo hèn, bệnh hoạn, khốn khổ, đều tự trách mình đời trước chẳng tu phước nghiệp. Theo lẽ đó mà luận, há chẳng nên lo việc tu hành tinh tấn hay sao?

Như khi ta sanh ra con cháu, chỉ là tự nhiên mà có giữa khoảng trời đất này, nào có liên quan gì đến ta mà lại yêu

———

(1) Vua Hướng Khư: Trong kinh Di-lặchạ sanh thành Phật và nhiều Kinh khác có nói rằng: Vào thuở đức Di-lặcra đời làm Phật, sẽ có vị Luân vương tên là Hướng Khư, rộng làm mười đều thiện, tự nhiên trong nước dân được no đủ, vui sướng.

thương, bảo bọc, lo kiến tạo nền móng để lại. Huống chi phần tinh thần của chính mình lại muốn bỏ đi hay sao?

Kẻ phàm phu ngu muội, chẳng thấy đời vị lai, nên nói rằng thân sanh ở đời sau với đời này là khác nhau. Nếu được có thiên nhãn sẽ thấy rằng mỗi một giây phút tiếp nối nhau đều có sự sống liên tục, đời này truyền sang đời khác, chẳng bao giờ dứt, chẳng phải là đáng sợ lắm sao?

Lại nữa, người quân tử sống trong đời quí ở chỗ biết bỏ thân mình mà theo lẽ phải, giúp ích cho xã hội. Giữ việc nhà thì muốn cho gia đình thịnh vượng, giúp việc nước thì muốn cho đất nước an lành. Xét lại, những kẻ tôi tớ, thê thiếp, quần thần, dân chúng đối với mình có quan hệ gì mà mình phải vì họ cần khổ tu đức? Lẽ nào đó cũng là các bậc thánh nhân như Nghiêu, Thuấn, Châu, Khổng bỏ phí mất sự an lạc của thân mình đó sao?

Một người tu hành đạo Phật tế độ cho bao nhiêu kẻ thoát khỏi nhiều đời tội lụy! Hãy nghĩ kỹ mà xem. Nếu những ai còn phải lo liệu việc đời, gầy dựng nhà cửa, chẳng bỏ vợ con, chưa thể xuất gia, thì hãy thường tu giới hạnh, lưu tâm đọc tụng kinh diển, lấy đó làm chỗ hướng đến cho đời sau. Thật rất khó được sanh làm người, vậy chớ nên bỏ luống qua!

Người quân tử của đạo Nho còn xa việc bếp núc, thấy con thú sống chẳng nỡ làm nó chết, nghe tiếng nó kêu la thì không ăn thịt nó. Cao Sài, (1) Chiết Tượng tuy chưa biết đạo Phật nhưng đều không giết hại. Đó là người

———

(1) Cao Sài là học trò đức Khổng tử. Trong sách Tiểu học có chép: “Tử Cao (tức Cao Sài) khi đi chẳng đạp lên bóng người khác, vào mùa thú vật đang sanh nảy chẳng giết vật sống, về mùa cây đang lớn không chặt bẻ cành lá...”

có nhân, dụng tâm một cách tự nhiên. Muôn loài sanh linh thảy đều tham tiếc mạng sống, cho nên mình phải cố gắng tránh việc giết hại. Những kẻ ưa thích làm việc giết hại, khi lâm chung thì quả báo hiện ra, rồi về sau con cháu còn phải chịu tai ương. Những trường hợp như vậy nhiều không kể xiết, dưới đây chỉ tạm ghi ra một số trường hợp:

Gần đây có người thường lấy lòng trắng trứng gà hòa với nước mà gội đầu cho mượt tóc. Suốt đời không biết đã dùng đến biết bao nhiêu là trứng gà. Đến lúc sắp chết bỗng nghe trong mái tóc có tiếng gà con kêu chíp chíp.

Lại ở Giang Lăng có người họ Lưu làm nghề bán canh lươn. Về sau sanh ra một đứa con, đầu mặt như lươn, từ cổ trở xuống mới là hình người.

Quan thái thú quận Vĩnh Gia là Vương Khắc. Một hôm có người đem biếu một con dê. Vương Khắc bày tiệc mời khách đến ăn thịt dê. Khi ấy, sợi dây buộc con dê bị sút ra, dê chạy tới trước một người khách, quì xuống, lạy hai lần và chun vào núp trong áo của người ấy. Nhưng người ấy không nói gì, cũng không xin cứu mạng dê. Liền đó, nhà bếp bắt lấy con dê, làm thịt mang lên đãi khách. Người khách ấy vừa nuốt một miếng thịt vào miệng thì hơi nóng lan ra khắp thân thể, làm đau đớn vô cùng. Người ấy rên la hồi lâu, phát thành tiếng kêu như dê rồi chết!

Đời Hiếu Nguyên nhà Lương, tại Giang Châu có quan huyện lệnh Vọng Thái. Khi có loạn Lưu Kính Cung, dinh quan huyện bị đốt cháy, quan phải tạm trú ở một ngôi

chùa. Dân trong vùng đem bò và rượu đến làm lễ. Quan huyện lệnh sai người buộc con bò vào cột chùa, dẹp hết tượng Phật, sắp đặt bàn ghế làm chỗ ngồi tiếp khách và ăn uống trước chánh điện. Lúc chưa bị giết, con bò bỗng sút dây chạy thẳng tới thềm mà lạy. Quan huyện lệnh cả cười, sai quân bắt đi làm thịt. Ăn uống no say rồi, liền nằm dưới bức rèm mà ngủ. Chừng tỉnh dậy, thấy trong mình phát ngứa, móng tay cào gãi những mụt chỗ kín, nhân đó phát thành bệnh cùi, đau đớn kéo dài hơn mười năm rồi chết.

Dương Tư Đạt làm quan thái thú quận Tây Dương, nhằm lúc có loạn Hầu Cảnh (548 - 552), lại thêm nắng hạn mất mùa, dân đói khổ đi ăn trộm lúa trong ruộng. Tư Đạt sai một viên bộ khúc đem quân giữ lúa, bắt được kẻ trộm liền chặt cánh tay và giết hơn mười người. Về sau, viên bộ khúc ấy sanh ra một đứa con trai không có cánh tay.

Đời nhà Tề có người nhà giàu xa xỉ, thích ăn thịt bò, nhưng phải tự tay giết bò thì ăn mới ngon. Đến khoảng ba mươi tuổi bỗng mắc bệnh nặng, nhìn thấy cả bầy bò kéo đến. Liền đó, khắp cả người như bị dao đâm, kêu gào mà chết.

Cao Vĩ quê ở Giang lăng, theo tôi(1)vào sống ở nước Tề nhiều năm, thường đến châu U, vào trong đầm lạch mà bắt cá. Về sau bị bệnh, thường thấy có bầy cá cắn xé mình, cảm thấy đau đớn cho đến chết.

———

(1)Tác giả, tức quan Thị Lang tự xưng

三教真如本性說

三教真如本性說

眞如本性者。父母未生前,一眞無妄之體,謂之本來靣目。禪宗則日正法眼藏。蓮宗則日本性彌陀。孔子則日天理。老子則日谷神。易道則日太極。名雖有異,其實同一。

眞如本性也。此性,虛而靈,寂而妙。天地未分,先有此理。歷塵劫而不朽,世界壞而不遷。

祖師亦云。有物先天地,無形本寂寥。能爲萬象主,不遂四時凋。正謂此也。

嗟乎。人不能任其自如之眞,而梏於地水火風和合之質。方其受形也,已爲陰血濁氣,昏其本然清淨之體。及其生也,六塵五欲之迷倒,昧於本有之天眞。

是故佛說八萬四千法門,皆是導人反妄而歸真也。其捷徑易行者,唯念佛一門。修之者,心不散亂,三昧現前。是復其本性也。

孔子教人克去己私,復還天理。私欲淨盡,天理流行。老子令人去爾欲,寧爾神,正是谷

Tam Giáo Chân Như Bổn Tánh Thuyết

Tam giáo chân như bổn tánh thuyết

Chân như bổn tánh giả, phụ mẫu vị sanh tiền, nhất chân vô vọng chi thể, vị chi bổn lai diện mục. Thiền tông tắc viết chánh pháp nhãn tạng. Liên tông tắc viết bổn tánh Di-đà. Khổng tử tắc viết thiên lý. Lão tử tắc viết cốc thần. Dịch đạo tắc viết thái cực. Danh tuy hữu dị, kỳ thật đồng nhất.

Chân như bổn tánh dã. Thử tánh, hư nhi linh tịch nhi diệu. Thiên địa vị phân, tiên hữu thử lý. Lịch trần kiếp nhi bất hủ. Thế giới hoại nhi bất thiên.

Tổ sư diệc vân: Hữu vật tiên thiên địa, vô hình bổn tịch liêu. Năng vi vạn tượng chủ, bất trục tứ thời điêu. Chánh vị thử dã.

Ta hồ! Nhân bất năng nhậm kỳ tự như chi chân, nhi cốc ư địa thủy hỏa phong hòa hiệp chi chất. Phương kỳ thọ hình dã, dĩ vi âm huyết trược khí, hôn kỳ bổn nhiên thanh tịnh chi thể. Cập kỳ sanh dã, lục trần ngũ dục chi mê đảo, muội ư bổn hữu chi thiên chân.

Thị cố Phật thuyết bát vạn tứ thiên pháp môn, giai thị đạo nhân phản vọng nhi quy chân dã. Kỳ tiệp kính dị hành giả, duy niệm Phật nhất môn. Tu chi giả, tâm bất tán loạn, tam-muộihiện tiền. Thị phục kỳ bổn tánh dã.

Khổng tử giáo nhân khắc khứ kỷ tư, phục hoàn thiên lý. Tư dục tịnh tận, thiên lý lưu hành. Lão tử linh nhân khứ

神不死也。谷者,虛也。神者,靈也。謂之虛靈不昧也。虛靈不昧者,卽毀不滅性也。

書云。自誠明謂之性。自明誠謂之教。誠則明矣。明則誠矣。唯天下至誠,謂能盡其性。能盡其性,則能盡人之性。能盡人之性,則能盡物之性。能盡物之性,則知聖凡之性同體也。

金剛經云。是法平等,無有高下。是法者,指其本性也。本性喻乎金剛,言其堅固不壞也。無有高下者,上至諸佛菩薩,下至蠢動含靈,謂其皆有佛性。故曰平等也。

心經云。不増不滅。此性在聖不増,在凡不滅,故曰不増不滅也。

豈不見儒云。一切含靈,各其一太極。亦此理也。

嗚呼。聖凡人物,本乎一性。只因迷悟之殊,染淨之別。所以有成聖也,有成凡也。有爲人也,有爲物也。夫如是則物命之類,豈可殺而食之乎。今時若殺他而食之,他時必殺汝亦食之。

nhĩ dục, ninh nhĩ thần, chánh thị cốc thần bất tử dã. Cốc giả, hư dã. Thần giả, linh dã. Vị chi hư linh bất muội dã. Hư linh bất muội giả, tức hủy bất diệt tánh dã.

Thư vân: Tự thành minh vị chi tánh. Tự minh thành vị chi giáo. Thành tắc minh hỹ. Minh tắc thành hỹ. Duy thiên hạ chí thành, vị năng tận kỳ tánh. Năng tận kỳ tánh, tắc năng tận nhân chi tánh. Năng tận nhân chi tánh, tắc năng tận vật chi tánh. Năng tận vật chi tánh, tắc tri thánh phàm chi tánh đồng thể dã.

Kim Cang kinh vân: Thị pháp bình đẳng, vô hữu cao hạ. Thị pháp giả, chỉ kỳ bổn tánh dã. Bổn tánh dụ hồ kim cang, ngôn kỳ kiên cố bất hoại dã. Vô hữu cao hạ giả, thượng chí chư Phật, Bồ Tát, hạ chí xuẩn động hàm linh, vị kỳ giai hữu Phật tánh, cố viết bình đẳng dã.

Tâm kinh vân: Bất tăng bất giảm. Thử tánh tại thánh bất tăng, tại phàm bất giảm. Cố viết bất tăng bất giảm dã.

Khởi bất kiến Nho vân: Nhất thiết hàm linh, các hữu nhất thái cực. Diệc thử lý dã.

Ô hô. Thánh phàm nhân vật, bổn hồ nhất tánh. Chỉ nhân mê ngộ chi thù, nhiễm tịnh chi biệt. Sở dĩ hữu thành thánh dã, hữu thành phàm dã. Hữu vi nhân dã, hữu vi vật dã. Phù như thị tắc vật mạng chi loại, khởi khả sát nhi thực chi hồ. Kim thời nhược sát tha nhi thực chi, tha thời tất sát nhữ diệc thực chi.

不見楞嚴經云。人死爲羊,羊死爲人,遞相吞噉。豈可逃哉。

或曰。天生萬物,所以養人也。若不殺不食,使禽獸之逾多,將何以治之。

答曰。因是殺食者多,墜墮者亦多。若能不殺不食,則無遞償之患矣。何則,世閒男女盡持齋戒,則自然不食。不食,則不殺。不殺,則不墮。不墮,則地獄變爲天堂,凡夫成乎佛也。

梵網經云。持戒比丘不殺生草,而况於有情乎。有情者,佛命含靈也。無情者,草木瓦礫也。由是推之,則大小物命之類皆不可殺也。

汝等諸人,切宜仔細,究心念佛,啟悟真源。若也了了自見,法法現前,是名見性成佛,超出輪迴。若也一念差遲,永沈苦海。可謂。披毛從此得,作佛也由他。

Bất kiến Lăng Nghiêm kinh vân: Nhân tử vi dương, dương tử vi nhân, đệ tương thôn đạm. Khởi khả đào tai.

Hoặc viết: Thiên sanh vạn vật, sở dĩ dưỡng nhân dã. Nhược bất sát bất thực, sử cầm thú chi du đa, tương hà dĩ trị chi?

Đáp viết: Nhân thị sát thực giả đa, trụy đọa giả diệc đa. Nhược năng bất sát bất thực, tắc vô đệ thường chi hoạn hỹ. Hà tắc, thế gian nam nữ tận trì trai giới, tắc tự nhiên bất thực. Bất thực, tắc bất sát. Bất sát, tắc bất đọa. Bất đọa, tắc địa ngục biến vi thiên đường, phàm phu thành hồ Phật dã.

Phạm Võng kinh vân: Trì giới tỳ-kheo bất sát sanh thảo, nhi huống ư hữu tình hồ. Hữu tình giả, Phật mạng hàm linh dã. Vô tình giả, thảo mộc ngõa lịch dã. Do thị suy chi, tắc đại tiểu vật mạng chi loại, giai bất khả sát dã.

Nhữ đẳng chư nhân, thiết nghi tử tế, cứu tâm niệm Phật, khải ngộ chân nguyên. Nhược dã liễu liễu tự kiến pháp pháp hiện tiền, thị danh kiến tánh thành Phật, siêu xuất luân hồi. Nhược dã nhất niệm sai trì, vĩnh trầm khổ hải. Khả vị phi mao tùng thử đắc, tác Phật dã do tha.

6. Tam Giáo Dạy Về Chân Như Bổn Tánh

6. Tam giáo dạy về chân như bổn tánh

Chân như bổn tánhlà cái thể hoàn toàn chân thật, không một mảy may hư vọng, sẵn có từ khi cha mẹ còn chưa sanh ra, cũng gọi là bổn lai diện mục. Thiền tông gọi đó là Chánh pháp nhãn tạng; Liên tông(1) gọi là Bổn tánh Di-đà. Khổng tử gọi là thiên lý. Lão tử gọi là cốc thần. Kinh Dịch gọi là thái cực. Tên gọi tuy khác mà kỳ thật cũng đồng như nhau.

Tánh ấy rỗng không mà linh diệu, vắng lặng mà mầu nhiệm. Từ thuở trời đất chưa phân đã có cái lý ấy rồi. Trải qua nhiều kiếp như số hạt bụi nhỏ cũng chẳng mất; dầu cho thế giới có hư hoại cũng chẳng thay đổi.

Tổ sư dạy rằng: “Có một vật hiện hữu trước cả trời đất, vắng lặng cô tịch không hình tướng, thường làm chủ mọi hiện tượng, không thay đổi theo bốn mùa.” Chính là nghĩa của chân như bổn tánhvậy.

Than ôi! Người ta chẳng biết gìn giữ cái chân tánh tự nhiên sẵn có của mình nên bị buộc trói vào cái thể xác vật chất do bốn món đất, nước, lửa, gió hợp thành. Đang khi thọ lấy hình hài đã bị âm huyết và trược khí làm cho mê tối thể tánh bổn nhiên thanh tịnh. Đến lúc sanh ra đời lại mê say, điên đảo với năm món dục, sáu trần cảnh, nên đối với cái thiên chân sẵn có càng thêm mờ mịt! Vì thế, Phật dạy tám muôn bốn ngàn pháp môn đều nhằm dắt dẫn người đời bỏ vọng về chân. Trong đó, pháp môn thẳng tắt và dễ thực hành hơn hết là pháp môn niệm Phật. Người tu tập pháp này, lòng không tán loạn thì tam-muộihiện tiền. Đó là trở về với bổn tánh vậy.

———

(1) Tức Tịnh độ tông.

Đức Khổng tử dạy người kiềm chế lòng tham muốn của riêng mình để trở lại với thiên lý. Chỗ tham muốn của riêng mình đã dứt sạch thì thiên lý tự sẽ lưu hành.

Đức Lão tử dạy người ta bỏ lòng tham muốn, giữ yên thần trí, đó chính là cốc thầnkhông hư hoại. Cốclà nghĩa rỗng không, thầnlà nghĩa linh diệu. Cốc thầnnghĩa là rỗng không linh diệu không mê tối. Đó chính là cái chân tánh không thể hủy diệt.

Kinh Thư dạy rằng: Do thành thật mà được sáng suốt, đó gọi là tự tánh; do sáng suốt mà được thành thật, đó gọi là chỉ dạy. Cho nên, thành thật ắt được sáng suốt, sáng suốt ắt được thành thật. Chỉ người chí thành trong thiên hạ mới thấu hiểu được tự tánh. Thấu hiểu được tự tánh thì thấu hiểu được tánh của người khác. Thấu hiểu được tánh của người khác thì thấu hiểu được tánh của muôn vật. Thấu hiểu được tánh của muôn vật thì biết được rằng tánh của thánh nhân với phàm phu cũng đồng một thể.

Kinh Kim Cang dạy rằng: “Pháp này bình đẳng, không có sự cao thấp.” Nói “pháp này” là chỉ cho bổn tánh. Bổn tánh ấy ví như kim cương, là vì nó rắn chắc, không thể hư hoại. Nói “không có sự cao thấp” là vì, trên từ chư Phật, Bồ Tát, dưới cho đến các loài sâu bọ, côn trùng thảy đều có tánh Phật, cho nên nói là bình đẳng.

Tâm kinh dạy rằng: “Không thêm không bớt.” Chân tánh ấy ở nơi bậc thánh cũng không thêm, ở nơi phàm phu cũng không bớt, cho nên nói là “không thêm không bớt”.

Nho giáo cũng dạy rằng: “Muôn loài có sự sống, thảy đều có đủ một khí thái cực.” Đó cũng là lý chân như bổn tánh vậy.

東坡學士飲食說

Than ôi! Thánh, phàm, người, vật vốn đồng một tánh. Chỉ bởi mê, ngộ mà khác nhau; chỉ tại nhiễm ô hay thanh tịnh mà thành phân biệt! Cho nên mới có thánh, có phàm, có người, có vật. Như vậy thì đối với các loài vật, lẽ nào lại nên giết để ăn thịt hay sao? Ngày nay nếu giết nó mà ăn, ngày sau ắt nó cũng sẽ giết mình mà ăn lại. Kinh Lăng Nghiêm dạy rằng: “Người chết làm dê, dê chết làm người, ăn nuốt lẫn nhau.” Lẽ nào trốn tránh được sao?

Có kẻ nói rằng: “Trời sanh muôn vật là để nuôi người. Nếu mình chẳng giết đi mà ăn, thì cầm thú ngày càng nhiều biết làm sao mà trị?”

Đáp rằng: “Bởi số người giết vật ăn thịt quá nhiều, cho nên phải đọa làm vật cũng nhiều. Nếu người ta chẳng giết hại, chẳng ăn thịt, thì khỏi bị cái nạn phải lần hồi thường mạng. Vì sao vậy? Nếu mọi người khắp thế giới đều giữ theo trai giới, tự nhiên chẳng còn ăn thịt. Không ăn thịt

———

東坡學士飲食說

夫天地之閒,陰陽之內,發生萬靈,并以萬物。然其萬物滋益萬靈,萬靈之中人爲第一。雖云第一,還依食本。食本已具,然後可以立身,可以立行。

其立行者何用禾黍稷麥菽,及瓜果茄菜之物

Đông Pha Học Sĩ Ẩm Thực Thuyết

thì không còn giết hại. Không giết hại thì không phải sa đọa. Khi ấy, địa ngục sẽ hóa thiên đường, phàm phu cũng thành Phật Thánh.”

Kinh Phạm Võng dạy rằng: “Bậc tỳ-kheo giữ giới không làm chết cây cỏ, huống chi là đối với loài hữu tình! Hữu tình là các loài vật sẵn có tánh Phật, vô tình là các loại cỏ cây, ngói sỏi. Theo đó mà suy ra thì hết thảy các loài vật có mạng sống, dầu lớn, dầu nhỏ cũng chẳng nên giết hại.

Các người nên chín chắn chuyên tâm niệm Phật, thấu rõ cội nguồn chân thật. Nếu tu tập đến mức tự mình thấu suốt tất cả, muôn pháp hiển bày trước mắt, đó gọi là kiến tánh thành Phật, vượt thoát luân hồi. Chỉ cần một niệm sai lệch chậm chạp thì muôn kiếp phải chìm trong biển khổ. Có thể nói rằng: “Mở lông từ đó được, thành Phật cũng do đây.”

———

Đông pha học sĩ ẩm thực thuyết

Phù thiên địa chi gian, âm dương chi nội, phát sanh vạn linh tinh dĩ vạn vật. Nhiên kỳ vạn vật tư ích vạn linh, vạn linh chi trung nhân vi đệ nhất. Tuy vân đệ nhất, hoàn y thực bổn. Thực bổn dĩ cụ, nhiên hậu khả dĩ lập thân, khả dĩ lập hạnh.

Kỳ lập thân giả hà, dụng hòa thủ đạo mạch thúc, cập qua quả gia thái chi vật dã. Kỳ lập hạnh giả hà, hành nhân

也。其立行者何行仁義福智信,作士農工商之業也所以人作隨其意而成立之。

且如畜類,皆是萬靈之數,亦有五常之理。喜怒哀樂,動淨昇沈,痛痒饑飽,孳生愛護,如我亦然。堪嗟世人以爲食噉,橫加炮炙,深可悲哉。

嗚呼。形雖我不同,命亦吾無異。烹他身而養我身,宰他命而生我命,實非仁恕之心,乃是愚癡之意。凡食肉者,皆犯五常。

屠戮他身,肥甘自已,爲不仁也。離他眷屬,延我親朋,爲不義也。將他肉體,供獻神人,爲不禮也。稱言食祿,當受刀砧,爲不智也。設餌粧謀,引人陷穽,爲不信也。

噫。人居塵世,全藉五常。知而故犯,不足爲人。

又曰。世有常言。欠我錢債,作畜還償。當我食禄,俱無過咎。

余愼思之,亦不然也。緣眾生靈,即人性命。命爲己命,債爲世財。債可以捐,命不可捨。展轉寃讎,更相互受。今將爲食,可不愍乎。

nghĩa lễ trí tín, tác sĩ nông công thương chi nghiệp dã. Sở dĩ thế nhân các tùy ký ý, nhi thành lập chi.

Thả như súc loại, giai thị vạn linh chi số, diệc hữu ngũ thường chi lý. Hỷ nộ ai lạc, động tịnh thăng trầm, thống dương cơ bão, tư sanh ái hộ như ngã diệc nhiên. Kham tu thế nhân dĩ vi thực đạm, hoạnh gia pháp chích, thâm khả bi tai.

Ô hô! Hình tuy ngã bất đồng, mạng diệc ngô vô dị. Phanh tha thân nhi dưỡng ngã thân, tể tha mạng nhi sanh ngã mạng, thật phi nhân thứ chi tâm, nãi thị ngu si chi ý. Phàm thực nhục giả, giai phạm ngũ thường.

Đồ lục tha thân, bào cam tự dĩ, vi bất nhân dã. Ly tha quyến thuộc, duyên ngã thân bằng, vi bất nghĩa dã. Tương tha nhục thể, cung hiến thần nhân, vi bất lễ dã. Xưng ngôn thực lộc, đương thọ đao chân, vi bất trí dã. Thiết nhị trang mưu, dẫn nhân hãm tỉnh, vi bất tín dã.

Y. Nhân cư trần thế, toàn tạ ngũ thường, tri nhi cố phạm, bất túc vi nhân.

Hựu viết: Thế hữu thường ngôn: Khiếm ngã tiền trái, tác súc hoàn thường. Đương ngã thực lộc, câu vô quá cữu.

Dư thận tư chi, diệc bất nhiên dã. Duyên chúng sanh linh, tức nhân tánh mạng. Mạng vi kỷ mạng, trái vi thế tai. Trái khả dĩ quyên, mạng bất khả xả. Triển chuyển oan cừu, cánh tương hỗ thọ. Kim tương vi thực, khả bất mẫn hồ.