Quy Nguyên Trực Chỉ

25. Lý Và Sự Tức Thời Trọn Vẹn

心賦云。有人安到清涼池,須用目足更資也。清涼池者,圓頓一乘之性海也。有目無足不得到清涼池。目者,何也。竆其理也。理者,何也。一心也。足者,何也。行其事也。事者,何也。萬行也。

正所謂。實際理地不受一塵。佛事門中不捨一法。何哉。要知萬法本於一心。一心具乎萬法。法卽全心之法。心乃全法之心。心卽是法,法卽是心。是爲體用不二,理事齊彰。三觀圓修直入如來地矣。

———

25. Lý và sự tức thời trọn vẹn

Phật Thiên chân chẳng từ bên ngoài đến, hết thảy chúng sanh đều sẵn có đầy đủ, chỉ vì vọng niệm hư dối trôi lăn, hai điều chướng ngại(1)che lấp nên không thể rõ biết.

Cho nên, Bồ Tát tu Sáu ba-la-mật(2)và muôn công

———

(1)Hai điều chướng ngại: Có 2 nghĩa. Một là phiền não chướng (những cảm xúc buồn, giận, yêu, ghét... làm che lấp chân tánh) và sở tri chướng (những sự hiểu biết không chân thật làm che lấp trí huệ). Hai là lý chướng (cố chấp vào lý) và sự chướng (cố chấp vào sự).

(2)Sáu ba-la-mật (Lục ba-la-mật, hay Lục độ), gồm bố thí ba-la-mật, trì giới ba-lamật, tinh tấn ba-la-mật, nhẫn nhục ba-la-mật, ba-la-mật thiền định và trí huệ ba-la-mật.

Tâm phú vân: Hữu nhân an đáo thanh lương trì, tu dụng mục túc cánh tư dã. Thanh lương trì giả, viên đốn nhất thừa chi tánh hải dã. Hữu mục vô túc, bất đắc đáo thanh lương trì. Mục giả, hà dã? Cùng kỳ lý dã. Lý giả, hà dã? Nhất tâm dã. Túc giả, hà dã? Hành kỳ sự dã. Sự giả, hà dã? Vạn hạnh dã.

Chánh sở vị, thật tế lý địa bất thọ nhất trần, Phật sự môn trung, bất xả nhất pháp. Hà tai? Yếu tri vạn pháp bổn ư nhất tâm, nhất tâm cụ hồ vạn pháp. Pháp tức toàn tâm chi pháp, tâm nãi toàn pháp chi tâm. Tâm tức thị pháp, pháp tức thị tâm. Thị vi thể dụng bất nhị, lý sự tề chương. Tam quán viên tu, trực nhập Như Lai địa hỹ.

———

hạnh,(1) chứng được sự giác ngộ sáng suốt tròn đầy, với trí huệ không phân biệt, soi tỏ lý chân như; ở trong đạo kim cang dứt sạch hai điều chướng ngại phiền não và sở tri; ở trong đạo giải thoát hiển bày pháp thân trong sạch, như dùng thuốc mà lau kính.

Thiền sư Vĩnh Minh Thọ nói rằng: “Tâm là nguồn cội của pháp giới; đối với các pháp, tâm là quan trọng nhất. Nếu rõ biết được tâm ắt có thể rõ biết tất cả các pháp.”

Kinh Đại quán đỉnh nói: “Tỳ-kheoThiền Tư không tưởng niệm điều chi khác, chỉ giữ lấy một pháp, rồi sau thấy được tâm.”

———

(1)Muôn công hạnh (vạn hạnh): chỉ chung tất cả mọi công hạnh tu tập.

Pháp sư Anh ở Đồng Giang(1) nói: “Này tâm, này tâm! Vốn là tự nhiên, sừng sững đứng riêng, vắng lặng thanh tịnh vững chắc, mầu nhiệm nhất trong các sự mầu nhiệm, huyền diệu hơn cả trong các sự huyền diệu; không đến không đi, không đổi không dời, do thể minh giác mà sanh ra các duyên, như gương soi hàm chứa muôn hình tượng, như biển lớn dung nạp trăm dòng sông. Thâu tóm lại, thần khí ẩn trong gang tấc; trải rộng ra, soi chiếu khắp thế giới Đại thiên; tự do biến hóa, tác dụng vô cùng; là chúng sanh, mà cũng là Phật; là chân thật, mà cũng là quyền biến; khi mê trôi lăn mãi trong chốn mông mênh; lúc ngộ thường rõ biết trong từng giây phút.”

Đạo Phật dạy: “Chỉ một pháp là chính yếu, các pháp không nương vào; duyên bên ngoài tự dứt, tánh mầu nhiệm hiển bày; tâm ý quay về một mối thì trí tuệ nào lại không sáng rõ? Theo dòng tìm được nguồn cội thì chỗ nghi nào lại không thấu suốt? Về ý nghĩa cốt yếu, không còn gì hơn điểm này.”

Kinh Thư nói: “Chỉ một chỗ tinh chuyên, không có hai. Tinh chuyên là quan trọng nhất. Trước phải sửa trị thân tâm, sau mới sửa trị được việc nhà, việc nước.”

Kinh Phật dạy rằng: “Thường giữ tâm chân chánh, chẳng học điều gì khác.”

Mạnh tử nói: “Cái đạo của sự học hỏi không phải gì khác, chỉ tìm lại được cái tâm lạc lối của mình là xong.”(2)

———

(1)Pháp sư Anh ở Đồng Giang, tức pháp sư Đức Tạng Trạch Anh (德藏擇瑛), người Hàng Châu, chùa Tường Phù, có soạn Quán tâm lục, được đưa vào sách Truy môn cảnh huấn (緇門警訓- Đại chánh tạng, quyển 48, số hiệu 2023). Đoạn trích ở đây lấy từ Quán tâm lục.

(2)Trong sách Mạnh tử, quyển 6, Cáo tử chương cú thượng, tiết 11, Mạnh tử than rằng: “Người ta có con gà, con chó chạy lạc thì lo đi tìm lại, nhưng tâm

Người xưa nói: “Biết được tâm mình đang lạc lối, đó chính là chỗ công phu. Không sợ niệm tưởng sanh khởi, chỉ sợ chậm rõ biết. Rõ biết sớm thì dừng lại sớm, hai việc ấy tương quan khéo léo với nhau; biết sai liền sửa lỗi, có thể học theo Cừ, Nhan.”(1)

Kinh Lăng-già dạy rằng: “Phật dạy tâm là chính yếu. Hàng phục được tâm là thành đạo, muôn hạnh đều thành tựu. Lý duy tâm ấy không thể quên được. Mới biết rằng, từ nơi đất mà muôn vật đều sanh sôi; từ nơi lý mà muôn hạnh đều thành tựu.”

Bùi Tướng quốc nói: “Cái tâm bao gồm hết thảy muôn vật, phân chia ra thành giới, định, huệ; mở thông thành sáu ba-la-mật; chia nhỏ ra thành muôn công hạnh. Muôn hạnh chưa từng lìa khỏi tâm chuyên nhất; tâm chuyên nhất chưa từng trái với muôn hạnh. Cho nên nói rằng muôn hạnh hiển bày tông chỉ chân thật.”

Sách Tông kính lục nói rằng: “Lý thuyết và thực hành hỗ trợ cho nhau, không thể thiếu đi một. Pháp hữu vi tuy là hư dối, nhưng nếu bỏ đi thì đạo Phật khó thành; pháp vô vi tuy là chân thật, nhưng nếu vướng chấp vào đó thì tánh trí huệ không thể sáng.

“Cho nên đức Văn-thùy theo lý mà thực hành các hạnh, nhờ đó đạo sai biệt không thiếu; đức Phổ Hiền y theo

———

ý lạc lối thì lại không biết tìm về. Cái đạo của sự học hỏi không phải gì khác, chỉ tìm lại được cái tâm lạc lối của mình là xong.” (人有雞犬放，則知求之，有放心，而不知求。學問之道無他，求其放心而已矣。- Nhân hữu kê khuyển phóng tắc tri cầu chi, hữu phóng tâm nhi bất tri cầu. Học vấn chi đạo vô tha, cầu kỳ phóng tâm nhi dĩ hỹ.)

(1)Cừ, Nhan: tức Cừ Bá Ngọc và Nhan Hồi, đều là bậc hiền sĩ. Cừ Bá Ngọc là quan đại phu hiền đức ở nước Vệ, khi đức Khổng tử lưu lạc từng ở trọ nơi nhà ông. Nhan Hồi (tức Nhan Uyên) là vị đệ tử nổi tiếng hiền hậu nhất của Khổng tử. Ông mất năm 31 tuổi.

為君子說

hạnh mà hiểu được lý, nhờ đó pháp môn căn bản chẳng mất.

“Nếu trái với sự mà suy ra lý, ắt rơi vào chỗ thiếu trí của hàng Thanh văn. Nếu lìa khỏi lý mà thực hành sự việc, tức đồng với sự vướng chấp của phàm phu. Việc làm có đủ cả lý và sự, chính là hàng Bồ Tát Đại thừa.”

Lại nói rằng: “Nếu muốn thành bậc Đại giác, ắt phải làm theo Trung đạo. Trung đạonghĩa là không thiên lệch, không dựa vào. Không thiên lệch về chỗ không, không dựa vào chỗ có; đối với chỗ cókhông vướng mắc; đối với chỗ không cũng không cho là không. Như thế gọi là Trung đạo.”

Trong bài Tâm phú(1) có câu:

Có ai muốn viếng ao trong mát,

Mắt nhìn, chân bước mới đến nơi.

———

(1)Tâm phú (心賦), trích từ sách Thiền quan sách tấn (禪關策進), Đại chánh tạng quyển 48, số hiệu 2024.

———

為君子說

龍舒曰。人皆可以爲君子,而不肯爲君子。不須爲小人,而必欲爲小人。

若誠信恭敬,若温和方正,若推賢揚善,若隨宜利物,凡此之類皆君子之事也。爲之亦不難者,人不肯爲。何哉。

Vi Quân Tử Thuyết

“Ao trong mát, đó là chỉ biển tánh Nhất thừa tức thời trọn đủ. Mắtnhìn mà chânkhông bước thì không đến được ao trong mát ấy. Mắtlà gì? Là sự thấu hiểu được lý. Lý ấy là gì? Là tâm chuyên nhất. Chânlà gì? Là thực hành sự việc. Sự việc đó là gì? Là muôn công hạnh.”

Quả thật là: “Đạt thấu lý chân thật thì dù một mảy bụi trần cũng không nhận lấy, nhưng trong các pháp môn Phật sự thì dù một pháp cũng không buông bỏ.”

Vì sao vậy? Phải biết rằng tâm chuyên nhất là gốc của muôn pháp; trong tâm chuyên nhất có đủ cả muôn pháp. Pháp là pháp của cái tâm trọn vẹn; tâm là tâm của tất cả các pháp. Tâm là pháp; pháp là tâm. Đó chính là thể với dụngchẳng phải hai; lývới sựđều sáng rõ. Tu tập trọn vẹn ba phép quán(1) liền thẳng vào cảnh giới Như Lai.

———

(1)Ba phép quán (Tam quán): tức Không quán, Giả quán và Trung quán. Không quán là quán xét nghĩa không của muôn pháp. Giả quán là quán xét tính chất giả hợp, vô thường. Trung quán là quán xét lý Trung đạo, thấy rõ ý nghĩa rốt ráo muôn pháp chẳng phải không, chẳng phải giả.

———

Vi quân tử thuyết

Long Thư viết: Nhân khả dĩ vi quân tử nhi bất khẳng vi quân tử. Bất tu vi tiểu nhân nhi tất dục vi tiểu nhân, Nhược thành tín cung kính, nhược ôn hòa phương chánh, nhược thôi hiền dương thiện, nhược tùy nghi lợi vật, phàm thử chi loại, giai quân tử chi sự dã. Vi chi diệc bất nan giả, nhân bất khẳng vi, hà tai?

26. Làm Người Quân Tử

若欺詐傲慢,若麤暴諂曲,若說短揚惡,若縱意害物,凡此之類皆小人之事也。爲之有何利益,人必爲之。何哉。

爲君子,則人喜之,神佑之,禍患不生,福鹿可永,所得多矣。雖有時而失,命也。非因君子而失。使不爲君子亦失矣,命有定分故也。

爲小人則人怨之,神怒之,禍患將至,福壽以促,所失多矣。雖有時而得,命也。非因小人而失。使不爲小人亦得矣,命有定分故也。

孔子謂。不知命,無以爲君子。能審此理,所謂君子嬴得爲君子,小人枉了爲小人。如是以修淨土,必不在下品生矣。

———

26. Làm người quân tử

Ông Long Thư nói rằng: “Ở đời, ai cũng có thể làm người quân tử nhưng lại chẳng chịu làm; thật không nên làm kẻ tiểu nhân nhưng lại cố ý làm.

“Như những đức thành tín và cung kính, ôn hòa và ngay thẳng, khuyến khích điều lành, xiển dương điều thiện, tùy lúc thích hợp mà làm lợi ích cho người khác... đều là việc

Nhược khi trá ngạo mạn, nhược thô bạo siểm khúc, nhược thuyết đoản dương ác, nhược túng ý hại vật, phàm thử chi loại, giai tiểu nhân chi sự dã, Vi chi hữu hà lợi ích, nhân tất vi chi, hà tai?

Vi quân tử, tắc nhân hỷ chi, thần hữu chi, họa hoạn bất sanh, phước lộc khả vĩnh, sở đắc đa hỹ. Tuy hữu thời nhi thất, mạng dã, phi nhân quân tử nhi thất. Sử bất vi quân tử diệc thất hỹ, mạng hữu định phần cố dã.

Vi tiểu nhân tắc nhân oán chi, thần nộ chi, họa hoạn tương chí, phước thọ dĩ xúc, sở thất đa hỹ. Tuy hữu thời nhi đắc, mạng dã, phi nhân tiểu nhân nhi đắc. Sử bất vi tiểu nhân diệc đắc hỹ, mạng hữu định phần cố dã.

Khổng tử vị: Bất tri mạng, vô dĩ vi quân tử. Năng thẩm thử lý, sở vị quân tử doanh đắc vi quân tử, tiểu nhân uổng liễu vi tiểu nhân. Như thị dĩ tu Tịnh độ, tất bất tại hạ phẩm sanh hỹ.

———

của người quân tử. Làm những việc ấy nào có khó khăn gì, nhưng người ta lại chẳng chịu làm. Vì sao vậy?

“Như những thói dối trá và ngạo mạn, thô bạo và dua bợ, nói điều lỗi, phát triển việc xấu, phóng túng làm hại người khác... đều là việc của kẻ tiểu nhân. Làm những việc ấy nào có lợi ích gì, nhưng người ta lại cố ý làm. Vì sao vậy?

“Làm người quân tử thì người khác vui mừng, thần minh phù hộ, tai họa chẳng sanh ra, phước lộc lâu dài, chỗ đạt

情說

được rất nhiều. Tuy cũng có lúc thất bại, nhưng đó là do số mạng, chẳng phải do làm quân tử mà bị thất bại. Giá như không làm người quân tử cũng vẫn thất bại, là vì số mạng đã có phần sẵn định.(1)

“Làm kẻ tiểu nhân thì người khác oán ghét, thần minh tức giận, tai họa kéo đến, phước thọ ngắn ngủi, chỗ mất mát rất nhiều. Tuy cũng có lúc thành tựu, nhưng đó là do

———

(1)Nói số mạng là theo Nho học. Theo Phật học, ở đây nên hiểu là định nghiệp.

———

情說

龍舒曰。喜怒好惡嗜欲,皆情也。養情爲惡,縱情爲賊。折情爲善,滅情爲聖。

甘其飲食,美其衣服,大其居處,若此之類是爲養情。

飲食若流,衣服盡飾,居處無厭,若此之類皆是縱情。

犯之不校,觸之不怒,傷之不怨,是謂折情。

犯之,觸之,傷之如空,反生憐愍愚癡之心,是謂滅情。

悟此理,則心地常淨,如在淨土矣。

Tình Thuyết

số mạng, chẳng phải do làm tiểu nhân mà được thành tựu. Giá như không làm kẻ tiểu nhân cũng vẫn được thành tựu vậy, là vì số mạng đã có phần sẵn định.

“Đức Khổng tử dạy rằng: ‘Không hiểu được số mạng, chẳng lấy gì để gọi là quân tử.’

“Nếu ai xét kỹ được lẽ này thật đáng gọi là quân tử, như gọi là tiểu nhân thì thật oan uổng. Được như vậy rồi tu Tịnh độ, ắt không chỉ vãng sanh vào hàng Hạ phẩm.”

———

Tình thuyết

Long Thư viết: Hỷ, nộ, háo, ố thị dục, giai tình dã. Dưỡng tình vi ác, túng tình vi tặc, chiết tình vi thiện, diệt tình vi thánh.

Cam kỳ ẩm thực, mỹ kỳ y phục, đại kỳ cư xử, nhược thử chi loại thị vi dưỡng tình.

Ẩm thực nhược lưu, y phục tận sức, cư xử vô yếm, nhược thử chi loại giai thị túng tình.

Phạm chi bất hiệu, xúc chi bất nộ, thương chi bất oán, thị vị chiết tình.

Phạm chi, xúc chi, thương chi như không, phản sanh lân mẫn ngu si chi tâm, thị vị diệt tình.

Ngộ thử lý, tắc tâm địa thường tịnh, như tại Tịnh độ hỹ.

27. Luận Về Cái Tình Thường - 小因果說

27. Luận về cái tình thường

Ông Long Thư nói rằng: “Mừng, giận, ưa, ghét, tham muốn... đều là những tình thường. Đối với những tình thường ấy, nuôi lớn chúng thì xấu ác, buông thả chúng thì hư hỏng, làm chủ được chúng thì hiền thiện, dứt bỏ được chúng là bậc thánh.

“Ăn uống chuộng thức ngon lạ, y phục chuộng loại quý đẹp, cư xử khoa trương... những việc như vậy gọi là nuôi lớn tình thường.

———

小因果說

龍舒曰。有修橋人,有毀橋人。此天堂地獄之小因也。

有坐轎人,有荷轎人。此天堂地獄之小果也。

觸類長之皆可見矣。常如是省察其心,以修淨土,上品上生,復何疑哉。

Tiểu Nhân Quả Thuyết

“Ăn uống tham cho được nhiều, y phục cố trang sức cho đẹp hơn, cư xử không biết chán... những việc như vậy gọi là buông thả tình thường.

“Bị xâm phạm mà không tranh giành, bị xúc phạm mà không nổi giận, bị thương tổn mà không oán hận... đó gọi là làm chủ được tình thường.

“Bị xâm phạm, bị xúc phạm, bị thương tổn mà xem như không có gì, lại đem lòng thương xót kẻ ngu si đã làm những việc ấy, đó gọi là dứt bỏ được tình thường.

“Hiểu rõ được lẽ ấy thì tâm địa thường trong sạch, cũng như đang ở nơi Tịnh độ.”

———

Tiểu nhân quả thuyết

Long Thư viết: Hữu tu kiều nhân, hữu hủy kiều nhân. Thử thiên đường địa ngục chi tiểu nhân dã.

Hữu tọa kiệu nhân, hữu hà kiệu nhân. Thử thiên đường địa ngục chi tiểu quả dã.

Xúc loại trường chi, giai khả kiến hỹ. Thường như thị tỉnh sát kỳ tâm, dĩ tu Tịnh độ, Thượng phẩm vãng sanh phục hà nghi tai!

28. Bàn Về Nhân, Quả Nhỏ Nhặt - 二天人說

28. Bàn về nhân, quả nhỏ nhặt

Ông Long Thư nói rằng: “Có người sửa cầu, có kẻ làm hỏng cầu. Đó là những cái nhân nhỏ của thiên đường, địa ngục.

“Có người ngồi trên kiệu, có kẻ đi khiêng kiệu. Đó là những cái quả nhỏ của thiên đường, địa ngục.

———

二天人說

龍舒曰。華嚴經云。人生有二天人隨人。一名同生,二曰同名。天人常見人,人不見天人。

此二天人,豈非善惡二部童子之徒歟。人之舉意發言動步,常念此二天人見人,而能無愧。如此修淨土,則必上品上生。

或曰。一人尙有二天人,何天人之多也。曰。一月普現一切水,豈必月之多哉。

Nhị Thiên Nhân Thuyết

“Mọi cảm xúc phát triển trong lòng đều có thể thấy được. Nếu thường soi xét tự tâm như vậy để tu pháp Tịnh độ thì có thể vãng sanh vào hàng Thượng phẩm, không còn nghi ngờ gì nữa.”

———

Nhị thiên nhân thuyết

Long Thư viết: Hoa Nghiêm kinh vân: Nhân sanh hữu nhị thiên nhân tùy nhân, nhất danh Đồng Sanh, nhị viết Đồng Danh. Thiên nhân thường kiến nhân, nhân bất kiến thiên nhân.

Thử nhị thiên nhân, khởi phi thiện ác nhị bộ đồng tử chi đồ dư? Nhân chi cử ý phát ngôn động bộ, thường niệm thử nhị thiên nhân kiến nhân nhi năng vô quý? Như thử tu Tịnh độ, tắc tất Thượng phẩm thượng sanh.

Hoặc viết: Nhất nhân thượng hữu nhị thiên nhân, hà thiên nhân chi đa dã?

Viết: Nhất nguyệt phổ hiện nhất thiết thủy, khởi tất nguyệt chi đa tai?

29. Hai Vị Thiên Nhân - 勸修備說

29. Hai vị thiên nhân

Ông Long Thư nói: “Trong kinh dạy rằng,(1)người đời khi còn sống luôn có hai vị thiên nhân theo sát, một vị tên là Đồng Sanh, một vị tên là Đồng Danh. Thiên nhân thường thấy được người, nhưng người không thấy thiên nhân.

“Hai vị thiên nhân ấy, lẽ nào không phải đồng tử của hai bộ thiện, ác đó sao? Người ta mỗi khi khởi ý, mở lời,

———

(1)Nguyên tác Hán văn nói là kinh Hoa Nghiêm, nhưng chúng tôi chỉ tìm thấy một đoạn có ý nghĩa tương tự trong Vô Lượng Thọ Kinh nghĩa sớ (無量壽經義疏), không thấy nội dung này trong kinh Hoa Nghiêm.

———

勸修備說

龍舒曰。晝必有夜,必爲夜備。暑必有寒,必爲寒備。存必有去, 必爲去備。

何謂夜備。燈燭牀褥。何謂寒備。衾裘炭薪。何謂去備。福慧淨土。

Khuyến Tu Bị Thuyết

cất bước... như thường nghĩ đến hai vị thiên nhân luôn nhìn thấy mình, sao có thể không tự thẹn với lòng (mà làm việc xấu)? Cứ như thế mà tu Tịnh độ, chắc chắn phải được sanh vào hàng Thượng phẩm thượng sanh.”

Có người hỏi rằng: “Nếu mỗi người đều có hai vị thiên nhân, chẳng phải quá nhiều thiên nhân hay sao?”

Đáp: “Một vầng trăng chiếu hiện khắp những nơi có nước, lẽ nào lại có quá nhiều trăng hay sao?

———

Khuyến tu bị thuyết

Long Thư viết: Trú tất hữu dạ, tất vi dạ bị. Thử tất hữu hàn, tất vi hàn bị. Tồn tất hữu khứ, tất vi khứ bị.

Hà vị dạ bị? Đăng, chúc, sàng, nhục. Hà vị hàn bị? Khâm, cừu, thán, tân. Hà vị khứ bị? Phước, huệ, Tịnh độ.

30. Bàn Về Sự Chuẩn Bị Trước - 寄庫功德說

30. Bàn về sự chuẩn bị trước

Ông Long Thư nói: “Có ngày thì có đêm, nên phải chuẩn bị cho lúc đêm về. Có nóng thì có lạnh, cho nên phải chuẩn bị cho lúc rét lạnh. Có sống thì có chết, cho nên phải chuẩn bị cho khi chết.

———

寄庫功德說

龍舒曰。餘徧覽藏經,卽無陰府寄庫之說。奉勸世人以寄庫所費之貲請僧爲西方之供。

一心西方則必得往生。若不爲淨土功德,而爲陰府寄庫,則是志在陰府,死必入陰府矣。

譬如有人,不爲君子之行,以交結賢人君子,乃寄錢於司理院獄子處,待其下獄則用錢免罪。豈不謬哉。

Ký Khố Công Đức Thuyết

“Chuẩn bị những gì cho đêm? Ấy là đèn đuốc, giường ngủ. Chuẩn bị những gì cho khi rét lạnh? Ấy là chăn, áo ấm, than, củi. Chuẩn bị những gì cho khi chết? Ấy là lo tu phước, huệ và Tịnh độ.”

———

Ký khố công đức thuyết

Long Thư viết: Dư biến lãm tạng kinh, tức vô âm phủ ký khố chi thuyết. Phụng khuyến thế nhân dĩ ký khố sở phí chi ti, thỉnh tăng vi Tây phương chi cúng.

Nhất tâm Tây phương, tắc tất đắc vãng sanh. Nhược bất vi Tịnh độ công đức, nhi vi âm phủ ký khố, tắc thị chí tại âm phủ, tử tất nhập âm phủ hỹ.

Thí như hữu nhân, bất vi quân tử chi hạnh, dĩ giao kết hiền nhân quân tử, nãi ký tiền ư ty lý viện ngục tử xứ, đãi kỳ hạ ngục tắc dụng tiền miễn tội, khởi bất mậu tai?

31. Bàn Về Việc Gửi Kho Công Đức - 過現未來三大劫說

31. Bàn về việc gửi kho công đức

Ông Long Thư nói rằng: “Tôi đã xem khắp tạng kinh, không có chỗ nào nói việc gửi kho âm phủ.(1) Xin khuyên người đời dùng tiền của xài phí trong việc ấy mà thỉnh chư tăng thiết lễ cúng hướng về Tây phương.

“Một lòng hướng về Tây phương, ắt được vãng sanh. Nếu không làm những công đức Tịnh độ, chỉ tin việc gửi

———

(1)Đây nói việc người đời thường đốt tiền giấy vàng mã cùng với quần áo, vật dụng để gửi xuống âm phủ cho người chết.

———

過現未來三大劫說

藏經云。莊嚴劫謂之過去。仁賢劫謂之現在。星宿劫謂之未來。三劫之中各具成住壞空四劫。四劫共之爲一大劫。

過去,未來且置而弗論。今言現在仁賢劫數。成劫二十小劫。住劫二十小劫。壞劫二十小劫。空劫二十小劫。

小劫之數,一增一減。從八萬四千歲,增劫之極爲始。

Quá, Hiện, Vị Lai Tam Đại Kiếp Thuyết

kho âm phủ, tức là lòng hướng về âm phủ, khi chết ắt phải xuống âm phủ.

“Ví như có người không học theo đức hạnh bậc quân tử, tuy giao kết với hiền nhân quân tử nhưng lại lo gửi tiền cho quan cai ngục, đợi khi nào mình vào ngục thì dùng tiền ấy mà chuộc tội, chẳng phải là sai lầm lắm sao?”

———

Quá, hiện, vị lai tam đại kiếp thuyết

Tạng kinh vân: Trang nghiêm kiếp, vị chi quá khứ. Nhân hiền kiếp, vị chi hiện tại. Tinh tú kiếp, vị chi vị lai. Tam kiếp chi trung, các cụ thành, trụ, hoại, không tứ kiếp. Tứ kiếp cộng chi, vi nhất đại kiếp.

Quá khứ, vị lai thả trí nhi phất luận. Kim ngôn hiện tại nhân hiền kiếp số. Thành kiếp nhị thập tiểu kiếp, trụ kiếp nhị thập tiểu kiếp, hoại kiếp nhị thập tiểu kiếp, không kiếp nhị thập tiểu kiếp.

Tiểu kiếp chi số, nhất tăng nhất giảm, tùng bát vạn tứ thiên tuế, tăng kiếp chi cực vi thủy.

過百年減一歲,減至三十歲時,饑饉災起。減至二十歲時,疾疫災起。減至十歲減劫之極爲終,刀兵災起。

刀兵災後,復過百年増一歲,増至八萬四千歲時,爲一小劫。

成住壞空劫內,各具二十小劫。二十小劫爲一中劫。四中劫共之爲一大劫。

再言現在住劫之中二十小劫。八小劫中無佛出世。至第九小劫,八萬歲時減至六萬歲,拘畱孫佛出世。

六萬歲減至四萬歲,拘那含牟尼佛出世。

四萬歲減至二萬歲,迦葉佛出世。

二萬歲減至百歲,釋迦牟尼佛出世。

自第十小劫中,八萬四千歲減至八萬歲時,彌勒佛出世。

彌勒佛後,四小劫無佛出世。至十五小劫中,九百九十四佛相續出興。

Quá bách niên giảm nhất tuế, giảm chí tam thập tuế thời, cơ cận tai khởi. Giảm chí nhị thập tuế thời, tật dịch tai khởi. Giảm chí thập tuế giảm kiếp chi cực vi chung, đao binh tai khởi.

Đao binh tai hậu, phục quá bách niên tăng nhất tuế, tăng chí bát vạn tứ thiên tuế thời, vi nhất tiểu kiếp.

Thành trụ hoại không kiếp nội, các cụ nhị thập tiểu kiếp. Nhị thập tiểu kiếp vi nhất trung kiếp. Tứ trung kiếp cộng chi vi nhất đại kiếp.

Tái ngôn hiện tại trụ kiếp chi trung nhị thập tiểu kiếp, Bát tiểu kiếp trung vô Phật xuất thế, chí đệ cửu tiểu kiếp bát vạn tuế thời, giảm chí lục vạn tuế, Câu-lưu-tôn Phật xuất thế.

Lục vạn tuế giảm chí tứ vạn tuế, Câu-na-hàm Mâu-ni Phật xuất thế.

Tứ vạn tuế giảm chí nhị vạn tuế, Ca-diếpPhật xuất thế.

Nhị vạn tuế giảm chí nhất bách tuế, Thích-ca Mâu-ni Phật xuất thế.

Tự đệ thập tiểu kiếp trung, bát vạn tứ thiên tuế giảm chí bát vạn tuế thời, Di-lặc Phật xuất thế.

Di-lặc Phật hậu, tứ tiểu kiếp vô Phật xuất thế, chí thập ngũ tiểu kiếp trung, cửu bách cửu thập tứ Phật, tương tục xuất hưng.

32. Bàn Về Ba Đại Kiếp Quá Khứ, Hiện Tại Và Vị Lai

出興之後,又四小劫無佛出世。至第二十小劫,從十歲增至八萬四千歲住劫滿,樓至佛出世,本願出增劫故。

壞劫時至,大三災豈。大小三災事相盡載中卷,龍華三會,覽者宜悉。

———

32. Bàn về ba đại kiếp quá khứ, hiện tại và vị lai

Trong tạng Kinh chép rằng: Kiếp quá khứ tên là Trang nghiêm, kiếp hiện tại tên là Nhân hiền, kiếp tương lai tên là Tinh tú. Trong ba kiếp ấy, mỗi kiếp đều có đủ bốn giai đoạn là thành, trụ, hoại, không. Bốn giai đoạn này hợp lại thành một Đại kiếp.

Nay tạm gác lại không bàn đến kiếp quá khứ và kiếp vị lai, chỉ nói về kiếp hiện tại là Nhân hiền.

Giai đoạn thành có 20 tiểu kiếp, giai đoạn trụ có 20 tiểu kiếp, giai đoạn hoại có 20 tiểu kiếp, giai đoạn không có 20 tiểu kiếp.

Khoảng thời gian của một tiểu kiếplà một lần tăng và một lần giảm. Khởi đầu từ lúc tuổi thọ con người được 84.000 tuổi, là lúc kiếp tăng hết mức.

Trải qua 100 năm thì tuổi thọ con người giảm đi 1 tuổi,

Xuất hưng chi hậu, hựu tứ tiểu kiếp vô Phật xuất thế, Chí đệ nhị thập cửu kiếp, tùng thập tuế tăng chí bát vạn tứ thiên tuế trụ kiếp mãn, Lâu-chí Phật xuất thế, bổn nguyện xuất tăng kiếp cố.

Hoại kiếp thời chí, đại tam tai khởi. Đại tiểu tam tai sự tướng, tận tải trung quyển, Long Hoa tam hội, lãm giả nghi tất.

———

giảm dần cho tới khi tuổi thọ con người còn 30 tuổi thì nạn đói khởi lên; giảm đến còn 20 tuổi thì bệnh dịch khởi lên; giảm đến còn 10 tuổi là hết mức, nạn đao binh khởi lên.

Sau nạn đao binh rồi thì cứ qua 100 năm tuổi thọ con người lại tăng lên 1 tuổi. Tăng mãi cho đến 84.000 tuổi là đủ một tiểu kiếp.

Mỗi giai đoạn thành, trụ, hoại, không đều có đủ 20 tiểu kiếp; 20 tiểu kiếp hợp thành 1 trung kiếp; 4 trung kiếp hợp thành một đại kiếp.

Lại nói về giai đoạn trụ hiện nay có 20 tiểu kiếp. Trong 8 tiểu kiếp không có Phật ra đời, đến tiểu kiếp thứ chín, từ khi tuổi thọ con người là 84.000 tuổi giảm dần cho đến còn 60.000 tuổi thì đức Phật Câu-lưu-tôn ra đời.

Từ lúc tuổi thọ con người là 60.000 tuổi giảm dần cho đến còn 40.000 tuổi thì đức Phật Câu-na-hàm Mâu-ni ra đời.

尸迦羅越六方禮經

Từ lúc tuổi thọ con người là 40.000 tuổi giảm dần cho đến còn 20.000 tuổi thì đức Phật Ca-diếp ra đời.

Từ lúc tuổi thọ con người là 20.000 tuổi giảm dần cho đến còn 100 tuổi thì đức Phật Thích-ca Mâu-ni ra đời.

Sang tiểu kiếp thứ mười, từ khi tuổi thọ con người là 84.000 tuổi giảm dần cho đến còn 80.000 tuổi thì đức Phật Di-lặc ra đời. Từ sau Phật Di-lặc, trong suốt 4 tiểu kiếp không có Phật ra đời.

Đến tiểu kiếp thứ mười lăm sẽ có 994 đức Phật lần lượt ra đời. Tiếp theo sau đó, lại trong suốt 4 tiểu kiếp không có Phật ra đời.

———

尸迦羅越六方禮經

佛在王舍城,晨朝乞食,遙見雞足山中有長者子名尸迦羅越。嚴頭洗潄,著潔淨衣,東向四拜,南向四拜,西向四拜,北向四拜,向天四拜,向地四拜。

佛到其家問之,何爲。

尸迦羅越言。在此六向拜。

佛言。六向拜此是何法。

尸迦羅越言。父母在時教我,早起六向拜。不知何爲。今父喪亡,不敢違命。

Thi-Ca-La-Việt Lục Phương Lễ Kinh

Đến tiểu kiếp thứ hai mươi, từ lúc tuổi thọ con người là 10 tuổi tăng dần cho đến 84.000 tuổi thì giai đoạn kiếp trụvừa dứt, bấy giờ đức Phật Lâu-chísẽ ra đời, do bổn nguyện của ngài là ra đời vào lúc kiếp tăng.

Khi giai đoạn kiếp hoạiđến, sẽ có ba tai kiếp lớn xảy ra. Về sự tướng của ba tai kiếp lớn và ba tai kiếp nhỏ, đã có nói đầy đủ ở quyển trung,(1)trong bài Long hoa tam hội

———

(1)Xem bài Lược nói về Long Hoa tam hội, trang 770.

———

Thi-ca-la-việt lục phương lễ kinh

Phật tại Vương Xá thành, thần triêu khất thực, diêu kiến Kê túc sơn trung hữu trưởng giả tử danh Thi-ca-la-việt, nghiêm đầu tẩy thấu, trước khiết tịnh y, đông hướng tứ bái, nam hướng tứ bái, tây hướng tứ bái, bắc hướng tứ bái, hướng thiên tứ bái, hướng địa tứ bái.

Phật đáo kỳ gia vấn chi: Hà vi?

Thi-ca-la-việtngôn: Tại thử lục hướng bái.

Phật ngôn: Lục hướng bái thử thị hà pháp?

Thi-ca-la-việtngôn: Phụ mẫu tại thời giáo ngã, tảo khởi lục hướng bái, bất tri hà vi. Kim phụ táng vong, bất cảm vi mạng

佛言。父教汝六向拜,不以身拜之。汝錯會其父意也。

尸迦羅越便長跪言。願佛為我解此六向拜義。

佛言。諦聽。內著心中,爲汝詳解。其有長者智人能斷六惡法,便是拜六方。

何爲六惡法。一者喜飲酒。二者喜博弈。三者喜早臥晚起。四者喜請客。五者喜與惡知識結交。六者喜殺生,謾騙,貪愛他人婦女。若能除此六事,卽是禮拜六方。

汝若不除,禮拜何益。復使惡名流布,家圜不治,錢財耗減,己身羸憊,善行日廢,遐邇不敬。

長者子。當用擇其善者而從之,其不善者而遠之。我無量劫來常親近善知識,今得成佛。

佛復告尸迦羅越。言東向拜者,謂子事父母當有五事。一者孝敬定省,常令父母歡喜。二者早起勅令奴婢,作其飯食,勤儉治家。三

Phật ngôn: Phụ giáo nhữ lục hướng bái, bất dĩ thân bái chi, nhữ thố hội kỳ phụ ý dã.

Thi-ca-la-việt tiện trường quỳ ngôn: Nguyện Phật vị ngã giải thử lục hướng bái nghĩa.

Phật ngôn: Đế thính! Nội trước tâm trung, vị nhữ tường giải. Kỳ hữu trưởng giả trí nhân, năng đoạn lục ác pháp, tiện thị bái lục phương.

Hà vị lục ác pháp? Nhất giả hỷ ẩm tửu, nhị giả hỷ bác dịch, tam giả hỷ tảo ngọa vãn khởi, tứ giả hỷ thỉnh khách, ngũ giả hỷ dữ ác tri thức kết giao, lục giả hỷ sát sanh, mạn phiến, tham ái tha nhân phụ nữ. Nhược năng trừ thử lục sự, tức thị lễ bái lục phương.

Nhữ nhược bất trừ, lễ bái hà ích? Phục sử ác danh lưu bố, gia viên bất trị, tiền tài hao giảm, kỷ thân luy bại, thiện hành nhật phế, hà nhĩ bất kính?

Trưởng giả tử! Đương dụng trạch kỳ thiện giả nhi tùng chi, kỳ bất thiện giả nhi viễn chi. Ngã vô lượng kiếp lai, thường thân cận thiện tri thức, kim đắc thành Phật.

Phật phục cáo Thi-ca-la-việt: Ngôn đông hướng bái giả, vị tử sự phụ mẫu, đương hữu ngũ sự. Nhất giả hiếu kính định tỉnh, thường linh phụ mẫu hoan hỷ. Nhị giả tảo khởi sắc linh nô tỳ, tác kỳ ẩm thực, cần kiệm trị gia. Tam giả đại kỳ phụ mẫu cù lao. Tứ giả đương niệm phụ mẫu ân đức.

者代其父母劬勞。四者當念父母恩德。五者父母疾病,當懷憂慼,求醫治之。

父母視子亦有五事。一者當念令去惡就善。二者當教親近智人。三者當教勤謹學問。四者當令及時娶婦。五者家中所有財產悉當與之。

南向拜者,謂弟子事師,當有五事。一者當敬畏之。二者當依其訓導。三者所以浣濯修治當力爲之。四者勤學不厭。五者過後當以仰望讚德,切勿談其過失。

師教弟子亦有五事。一者誨人不倦,當令疾知。二者要勝他人弟子。三者欲令知見不忘。四者有疑難處當為說明。五者欲令弟子智慧超過於師。

西向拜者,謂婦事夫當有五事。一者夫從外來,當起迎之。二者夫出不在,當炊蒸掃除,敬心相待。三者不得婬心于外,當用堅守閨門。四者若罵言,不得應口作其怒色,所有教誡當承奉之,所有什物不得藏匿自用。五者待夫先寢,然後照管方睡。

đức. Ngũ giả phụ mẫu tật bệnh, đương hoài ưu thích, cầu y trị chi.

Phụ mẫu thị tử diệc hữu ngũ sự. Nhất giả đương linh khử ác tựu thiện. Nhị giả đương giáo thân cận trí nhân. Tam giả đương giáo cần cẩn học vấn. Tứ giả đương linh cập thời thú phụ. Ngũ giả gia trung sở hữu tài sản tất đương dữ chi.

Nam hướng bái giả, vị đệ tử sự sư hữu ngũ sự. Nhất giả đương kính úy chi. Nhị giả đương y kỳ huấn đạo. Tam giả sở dĩ hoán trạc tu trị đương lực vi chi. Tứ giả cần học bất yểm. Ngũ giả quá hậu đương dĩ ngưỡng vọng tán đức, thiết vật đàm kỳ quá thất.

Sư giáo đệ tử diệc hữu ngũ sự. Nhất giả hối nhân bất quyện, đương linh tật tri. Nhị giả yếu thắng tha nhân đệ tử. Tam giả dục linh tri kiến bất vong, Tứ giả hữu nghi nan xứ, đương vị thuyết minh. Ngũ giả dục linh đệ tử trí tuệ siêu quá ư sư.

Tây hướng bái giả, vị phụ sự phu đương hữu ngũ sự. Nhất giả phu tùng ngoại lai đương khởi nghinh chi. Nhị giả phu xuất bất tại đương xuy chưng tảo trừ, kính tâm tương đãi. Tam giả bất đắc dâm tâm vu ngoại, đương dụng kiên thủ khuê môn. Tứ giả nhược mạ ngôn, bất đắc ứng khẩu tác kỳ nộ sắc, sở hữu giáo giới đương thừa phụng chi, sở hữu thập vật bất đắc tàng mặc tự dụng. Ngũ giả đãi phu tiên tẩm, nhiên hậu chiếu quản phương thụy.

夫視婦亦有五事。一者出入當用遞相恭敬。二者飯食當令稱時,勿令妻惱。三者妻欲衣服首飾,勿違其意。富者盡辦,貧者隨分。四者家中所有,悉用付之。五者不得外犯邪色令妻生疑異心。

北向拜者,謂人相處親屬朋友,彼此皆有五事。一者彼此若作惡事,當用遞相勸化,呵諫止之。二者彼此有難有疾,當用看顧調和治之。三者彼此有家懷語,不得為外人說。四者當用各相敬歎,不斷往來,或時觸突不得惱恨。五者彼此貧富不等,當用扶持賑濟,所有美物當用分之。

向地拜者,謂家主視奴僕客使婢,當有五事。一者先用知其饑渴寒暑,然後驅使。二者有病當為呼醫治之。三者不得妄鞭撻之,當用審問虛實然後責治。可恕者恕,恕不得者訓治之。四者若有纖小私財,不得奪之。五者給與物件當令平等,勿得仟偏心。

奴僕使婢事主亦有五事。一者當用早起,勿令主呼。二者所應作者當自上心,勿勞

Phu thị phụ diệc hữu ngũ sự. Nhất giả xuất nhập đương dụng đệ tương cung kính. Nhị giả ẩm thực đương linh xứng thời, vật linh thê não. Tam giả thê dục y phục thủ sức, vật vi kỳ ý, phú giả tân biện, bần giả tùy phận. Tứ giả gia trung sở hữu tất dụng phó chi. Ngũ giả bất đắc ngoại phạm tà sắc, linh thê sanh nghi dị tâm.

Bắc hướng bái giả, vị nhân tương xử thân thuộc bằng hữu, bỉ thử giai hữu ngũ sự. Nhất giả bỉ thử nhược tác ác sự, đương dụng đệ tương khuyến hóa, ha gián chỉ chi. Nhị giả bỉ thử hữu nạn hữu tật, đương dụng khán cố điều hòa trị chi. Tam giả bỉ thử hữu gia hoài ngữ, bất đắc vị ngoại nhân thuyết. Tứ giả đương dụng các tương kính thán bất đoạn vãng lai, hoặc thời xúc đột bất đắc não hận. Ngũ giả bỉ thử bần phú bất đẳng, đương dụng phò trì chẩn tế, sở hữu mỹ vật đương dụng phân chi.

Hướng địa bái giả, vị gia chủ thị nô bộc sử tỳ, đương hữu ngũ sự. Nhất giả tiên dụng tri kỳ cơ khát hàn thử, nhiên hậu khu sử. Nhị giả hữu bệnh đương vị hô y trị chi. Tam giả bất đắc vọng tiên thát chi, đương dụng thẩm vấn hư thật, nhiên hậu trách trị. Khả thứ giả thứ, thứ bất đắc giả huấn trị chi. Tứ giả nhược hữu tiêm tiểu tư tài bất đắc đoạt chi. Ngũ giả cấp chỉ vật kiện đương linh bình đẳng, vật đắc thiên tâm.

Nô bộc sử tỳ sự chủ diệc hữu ngũ sự. Nhất giả đương dụng tảo khởi, vật linh chủ hô. Nhị giả sở ưng tác giả đương tự thượng tâm, vật lao chủ sử. Tam giả đương ái tích

主使。三者當愛惜主物,不得棄捐作賤。四者主翁出入當用小心迎送。五者只宜稱譽主翁,不得說其過惡。

向天拜者,謂人供養沙門善知識,當用五事。一者以眞實心向之。二者恭敬承事不以爲勞。三者數問道理。四者應聞思修。五者請决念佛參禪之旨,晝夜當勤。

沙門善知識亦以五事開示其人。一者教之布施,持戒,忍辱,精進,定心,智慧。二者教之威儀禮節,勿令放肆。三者教之言行相顧,寧使少言多行,不可少行多言。四者教之勤禮三寶,悲愍大小生靈。五者教之回向,發願求生淨土,得菩提道,復度羣情。

如是行之,名為敬順父命禮拜六方。若不如斯,縱拜無益。

爾時尸迦羅越卽受五戒,慇懃禮佛。佛以重說偈言。

鷄鳴當早起,

被衣徐下牀。

澡漱令嚴潔,

兩手捧香花。

chủ vật, bất đắc khí quyên tác tiện. Tứ giả chủ ông xuất nhập đương dụng tiểu tâm nghinh tống. Ngũ giả chỉ nghi xưng dự chủ ông, bất đắc thuyết kỳ quá ác.

Hướng thiên bái giả vị nhân cúng dường sa-môn, thiện tri thức đương dụng ngũ sự. Nhất giả dĩ chân thật tâm hướng chi. Nhị giả cung kính thừa sự bất dĩ vi lao. Tam giả sổ vấn đạo lý. Tứ giả ưng văn tư tu. Ngũ giả thỉnh quyết niệm Phật tham thiền chi chỉ, trú dạ đương cần.

Sa-môn, thiện tri thức diệc dĩ ngũ sự khai thị kỳ nhân. Nhất giả giáo chi bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, định tâm, trí huệ. Nhị giả giáo chi oai nghi lễ tiết, vật linh phóng tứ. Tam giả giáo chi ngôn hành tương cố, ninh sử thiểu ngôn đa hành, bất khả thiểu hành đa ngôn. Tứ giả giáo chi cần lễ Tam bảo, bi mẫn đại tiểu sanh linh. Ngũ giả giáo chi hồi hướng phát nguyện cầu sanh Tịnh độ, đắc Bồ-đề đạo phục độ quần tình.

Như thị hành chi, danh vi kính thuận phụ mạng lễ bái lục phương. Nhược bất như tư, túng bái vô ích.

Nhĩ thời Thi-ca-la-việt tức thọ ngũ giới, ân cần lễ Phật. Phật dĩ trùng thuyết kệ ngôn:

Kê minh đương tảo khởi,

Bị y từ hạ sàng.

Tháo thấu linh nghiêm khiết,

Lưỡng thủ phủng hương hoa.

剔燈換淨水,

供養佛法僧。

合掌恭敬禮,

發願報四恩。

六度法門中,

一一當修學。

布施度慳貪,

持戒度毀犯。

忍辱度瞋恚,

精進度昏沈。

定心度散亂,

智慧度愚癡。

光陰不待人,

勤行莫放逸。

生老病死苦,

人命不久停。

况復臨終時,

無親可恃怙。

無處可隱藏,

無藥可救治。

天福尙有盡,

人福有幾長。

Dịch đăng hoán tịnh thủy,

Cúng dường Phật, Pháp, Tăng.

Hiệp chưởng cung kính lễ,

Phát nguyện báo tứ ân.

Lục độ pháp môn trung,

Nhất nhất đương tu học.

Bố thí độ xan tham,

Trì giới độ hủy phạm,

Nhẫn nhục độ sân nhuế,

Tinh tấn độ hôn trầm,

Định tâm độ tán loạn,

Trí huệ độ ngu si.

Quang âm bất đãi nhân,

Cần hành mạc phóng dật.

Sanh lão bệnh tử khổ,

Nhân mạng bất cửu đình.

Huống phục lâm chung thời,

Vô thân khả thị hỗ.

Vô xứ khả ẩn tàng,

Vô dược khả cứu trị.

Thiên phước thượng hữu tận,

Nhân phước hữu kỷ trường.

父母妻子居,

盡如寄宿客。

夜裏共安身,

天明各消散。

無常亦如是,

預辦佛資糧。

况以六道中,

輪迴無暫已。

今幸得人身,

復聞深妙法。

自行當化他,

彼此俱利益。

六度爲舟船,

能超生死海。

極樂阿彌陀,

願力不思議。

接引上金堦,

親受菩提記。

四衆當奉行,

應求生彼國。

尸迦羅越子,

聞佛所說言,

踊躍甚歡忻,

作禮而信受。

Phụ mẫu thê tử cư,

Tận như ký túc khách.

Dạ lý cộng an thân,

Thiên minh các tiêu tán.

Vô thường diệc như thị,

Dự biện Phật tư lương.

Huống dĩ lục đạo trung,

Luân hồi vô tạm dĩ.

Kim hạnh đắc nhân thân,

Phục văn thâm diệu pháp,

Tự hành đương hóa tha,

Bỉ thử câu lợi ích.

Lục độ vi chu thuyền,

Năng siêu sanh tử hải.

Cực Lạc A-di-đà,

Nguyện lực bất tư nghị.

Tiếp dẫn thướng kim giai,

Thân thọ Bồ-đề ký.

Tứ chúng đương phụng hành,

Ưng cầu sanh bỉ quốc.

Thi-ca-la-việt tử,

Văn Phật sở thuyết ngôn,

Dũng dược thậm hoan hân,

Tác lễ nhi tín thọ.

Phụ Bản 1: Thi Ca La Việt Lục Phương Lễ Kinh

Phụ Bản 2: Phật Thuyết Thiện Sanh Tử Kinh

33. Kinh Thi-Ca-La-Việt Lễ Bái Sáu Phương

33. Kinh Thi-ca-la-việt lễ bái sáu phương(1)

Khi Phật ở tại thành Vương Xá,(2) vào buổi sáng sớm đi khất thực, nhìn xa xa về phía núi Kê Túc(3) thấy có một chàng con nhà trưởng giả tên Thi-ca-la-việt(4) đang chải đầu, súc miệng, rửa mặt, thay y phục sạch sẽ, rồi hướng về phương đông lạy 4 lạy, hướng về phương nam, phương tây, phương bắc cũng lạy mỗi phương 4 lạy, lại hướng lên trời lạy 4 lạy, hướng xuống đất lạy 4 lạy.

———

(1)Kinh này có tên Phạn ngữ là Śīgalovāda-sūtra, được tìm thấy trong Đại chánh tạng, quyển 1, số hiệu 16, với nội dung khác biệt so với bản được khắc trong sách này. Tên Hán văn là Phật thuyết Thi-ca-la-việt lục phương lễ kinh (佛說尸迦羅越六方禮經), do ngài An Thế Cao dịch sang Hán văn vào khoảng năm 148 đến 176, thuộc đời Hậu Hán. Trong bản chữ Vạn (Càn Long), kinh này còn có thêm tên khác là Trường A-hàm Thiện Sanh kinh (gọi tắt là kinh Thiện Sanh), được xếp vào quyển 54, kinh số 551, từ trang 418 đến trang 422. Ngoài ra, kinh này còn được ngài Chi Pháp Độ dịch vào đời Tây Tấn (khoảng năm 301) với tên là Phật thuyết Thiện Sanh tử kinh, được xếp vào Đại chánh tạng, quyển 1, kinh số 17. Trong bản chữ Vạn, kinh này thuộc quyển 54, kinh số 591, từ trang 686 đến trang 692. Chúng tôi vẫn chưa thể xác định được ngài Tông Bổn khi soạn sách này đã dựa vào bản dịch nào, vì có đôi chỗ rất giống với bản của ngài An Thế Cao nhưng phần lớn lại có cấu trúc khác biệt khá xa. Phải chăng vào thế kỷ 11 vẫn còn lưu hành một bản dịch khác của kinh này mà đến nay không còn nữa? Để tạo điều kiện tham khảo đối chiếu, chúng tôi đã cho in kèm 2 phụ bản là hình chụp bản khắc gỗ của 2 bản kinh vừa nói trên.

(2) Thành Vương Xá, tên Phạn ngữ là Rājagṛha, dịch âm là La-duyệt.

(3)Núi Kê Túc (Kê Túc sơn), tên Phạn ngữ là Kukkuṭapada, dịch âm là Khuất-khuấttrá-bá-đà (屈屈吒播陀). Núi này thuộc địa phận nước Ma-kiệt-đà (Magadha), cũng có tên là núi Gurupada (Cũ-lô-bá-đà -窶盧播陀), dịch nghĩa là Tôn Túc, là nơi Tôn giả Ca-diếp từng nhập định.

(4)Thi-ca-la-việt, phiên âm từ Phạn ngữ là Sīṅgālaka, dịch nghĩa là Thiện Sanh. Có nơi gọi ông này là Sujāta, dịch âm là Tu-xà-đà (須闍陀). Về nhân vật trong kinh này, có lẽ là con trai của ông Thi-ca-la-việt thì đúng hơn, mặc dù trong hầu hết các đoạn đều chỉ gọi là Thi-ca-la-việt. Chúng tôi ngờ như thế là vì: thứ nhất, trong tên kinh gọi là “Thiện Sanh tử” (con trai ông Thiện Sanh); thứ hai, phần cuối có một câu kệ cũng gọi nhân vật này là Thi-ca-la-việt tử; thứ ba, trong bản Phật thuyết Thiện Sanh tử kinh do ngài Chi Pháp Độ dịch có kể rõ trong đoạn khởi đầu rằng: “Ông cư sĩ Thiện Sanh bị bệnh nặng không qua khỏi, gọi con trai đến dặn dò việc lễ lạy sáu phương.”

Đức Phật liền đến nhà người ấy, hỏi: “Con đang làm gì vậy?”

Thi-ca-la-việt đáp: “Con ở đây lễ lạy sáu phương.”

Đức Phật hỏi: “Lễ lạy sáu phương như vậy là theo pháp gì?”

Thi-ca-la-việt đáp: “Khi cha mẹ còn sống có dạy con mỗi buổi sáng sớm phải lễ lạy sáu phương, con cũng không hiểu để làm gì. Nay cha mẹ đã qua đời, con không dám trái lời dạy.”

Phật nói: “Cha con dạy việc lễ lạy sáu phương không phải dùng thân lễ lạy như thế. Con đã hiểu sai ý của cha con rồi.”

Thi-ca-la-việt liền quỳ xuống thưa: “Xin Phật từ bi vì con giảng giải ý nghĩa việc lễ lạy sáu phương.”

Phật dạy: “Được, con hãy lắng nghe cho kỹ! Hãy để tâm vào lời dạy, ta sẽ vì con giảng rõ.

“Hàng trưởng giả, những người trí thức, nếu như có thể trừ dứt sáu pháp xấu ác, đó chính là lễ lạy sáu phương.

“Những gì là sáu pháp xấu ác? Một là tham uống rượu, hai là mê cờ bạc, ba là thích ngủ sớm dậy trễ, bốn là ưa mời thỉnh khách khứa, năm là thích kết giao cùng kẻ xấu, sáu là ham thích việc giết hại, lừa gạt, dan díu vợ người. Nếu có thể trừ dứt sáu việc ấy, đó là lễ lạy sáu phương.

“Nếu con không trừ được sáu việc ấy thì sự lễ lạy nào có ích gì? Lại còn lan tràn tiếng xấu, việc nhà rối loạn, tiền của tiêu tốn, thân thể yếu đuối, gầy còm, việc lành ngày càng mai một, kẻ xa người gần không còn ai kính trọng.

“Này chàng trai! Nên biết chọn người tốt để giao tiếp, học hỏi theo; tránh xa những người xấu ác. Như ta từ vô số kiếp trước vẫn thường gần gũi những bậc thiện tri thức, nay mới được thành quả Phật.”

Phật lại bảo Thi-ca-la-việt: “Bảo con lễ lạy phương đông là có ý nghĩa phụng dưỡng cha mẹ phải nhớ 5 điều. Một là hết lòng hiếu kính, chăm nom thăm viếng, thường khiến cha mẹ vui lòng. Hai là mỗi ngày dậy sớm, sắp xếp việc nhà, việc cơm nước, luôn giữ theo nếp nhà cần kiệm. Ba là thay cha mẹ làm mọi việc nặng nhọc. Bốn là luôn nhớ nghĩ đến ơn đức của cha mẹ. Năm là khi cha mẹ có bệnh tật hết lòng lo lắng, tìm thầy thuốc chữa trị.

“Cha mẹ đối với con cũng có 5 điều. Một là dạy con bỏ điều ác, làm điều lành. Hai là dạy con thường gần gũi những người hiểu biết. Ba là dạy con chuyên cần, chú trọng việc học hỏi. Bốn là khi đến tuổi thì lo việc dựng vợ gả chồng. Năm là chia phần tài sản trong gia đình cho con.

“Lễ lạy phương nam là có ý nghĩa người học trò phụng sự thầy phải nhớ 5 điều. Một là giữ lòng cung kính, sợ sệt. Hai là y theo lời thầy dạy bảo. Ba là có những việc giặt giũ, sửa sang phải gắng sức làm. Bốn là chuyên cần học hỏi không chán nản. Năm là sau khi thầy qua đời phải giữ lòng kính ngưỡng, nhớ tưởng, ngợi khen những đức độ của thầy, nhất thiết không được luận bàn đến những điều sai trái, lầm lỗi trước đây của thầy.

“Thầy dạy đệ tử cũng có 5 điều. Một là hết lòng dạy bảo không mỏi mệt, khiến cho học trò mau được hiểu biết. Hai là mong muốn học trò của mình vượt hơn học trò người

khác. Ba là muốn cho học trò không quên những kiến thức đã học. Bốn là khi học trò có những chỗ khó khăn, không hiểu, phải tận tình giảng rõ. Năm là mong muốn dạy dỗ sao cho học trò có được trí tuệ vượt hơn cả thầy.

“Lễ lạy phương tây là có ý nghĩa người vợ đối với chồng phải nhớ 5 điều. Một là khi chồng từ bên ngoài đi vào phải đứng lên chào đón. Hai là khi chồng vắng nhà phải lo việc bếp núc, quét dọn, giữ lòng kính trọng mà chờ đợi. Ba là không được khởi lòng dâm dục với người ngoài, phải giữ chặt cửa khuê phòng. Bốn là khi chồng có nặng lời, không được tùy tiện đối đáp, lộ vẻ giận tức; chồng có dạy răn điều gì phải cung kính nghe theo; có sở hữu món gì cũng không được cất giấu để dùng riêng. Năm là phải đợi chồng nghỉ ngơi trước, tự mình xem xét cẩn thận việc nhà rồi mới đi nghỉ sau.

“Chồng đối với vợ cũng có 5 điều. Một là mỗi khi ra vào đều giữ lòng tương kính. Hai là việc ăn uống có giờ giấc thích hợp, không để vợ phải khó nhọc, buồn bực. Ba là khi vợ muốn mua sắm quần áo, đồ trang sức... chớ nên trái ý; nhà giàu có thì sắm đủ, nghèo khó thì tùy sức. Bốn là giao phó tài sản trong nhà cho vợ coi sóc, gìn giữ. Năm là không được dan díu tư tình với người khác, khiến vợ phải sanh lòng nghi ngờ.

“Lễ lạy phương bắc là có ý nghĩa trong sự giao tiếp cư xử với thân thuộc, bạn bè, đôi bên đều phải nhớ 5 việc. Một là khi có người làm việc xấu ác, lỗi lầm, những người khác phải thay nhau khuyên bảo, can gián, ngăn chặn. Hai là khi có người gặp tai nạn rủi ro, ốm đau tật bệnh, những người khác phải quan tâm chia sẻ giúp đỡ, chữa trị bệnh

tật. Ba là khi một ai đó có lời nói riêng trong nhà, những người khác không được mang ra nói với người ngoài. Bốn là phải giữ lòng kính trọng, ngợi khen điều tốt của nhau; duy trì quan hệ tới lui thăm viếng; nếu như có lúc đụng chạm, xung đột nhau cũng không được sanh lòng buồn giận, oán hờn. Năm là trong quan hệ có sự khác biệt giàu nghèo chẳng giống nhau, nên giúp đỡ, hỗ trợ, cứu vớt lẫn nhau; khi có món ngon vật quý nên chia sẻ cho nhau.

“Lễ lạy phương dưới là có ý nghĩa người chủ đối với những kẻ giúp việc phải biết 5 điều. Một là trước hết phải lưu tâm đến các nhu cầu đói no, lạnh nóng của họ, rồi sau mới sai khiến công việc. Hai là khi họ có bệnh phải lo mời thầy thuốc chữa trị. Ba là không được sai lầm dùng đến đòn roi, đánh đập, cần phải tra xét sự việc rõ ràng rồi sau mới trách phạt. Việc có thể tha thứ thì nên tha thứ; không thể tha được mới phải trách phạt để dạy dỗ. Bốn là khi họ có đôi chút tiền riêng không được tìm cách đoạt lấy. Năm là khi cung cấp, phân chia món gì cho họ đều phải công bằng, bình đẳng như nhau, không được có ý thiên vị.

“Người giúp việc đối với chủ cũng có 5 việc. Một là phải lo dậy sớm, không đợi chủ gọi. Hai là phải biết những việc nên làm thì tự lưu tâm làm, không để nhọc lòng chủ sai khiến. Ba là phải biết thương tiếc quý trọng tài sản của chủ, không được coi rẻ mà vất bỏ, làm hư hỏng. Bốn là mỗi khi chủ nhà có việc ra vào, phải lưu tâm đưa đón. Năm là chỉ nên ngợi khen những điểm tốt đẹp của chủ, không được bàn nói những việc xấu lỗi.

“Lễ lạy phương trên là có ý nghĩa người cúng dường các bậc sa-môn, thiện tri thức phải nhớ 5 điều. Một là

phải dùng tâm chân thật hướng về. Hai là phải cung kính làm việc phụng sự, không cho là khó nhọc. Ba là phải thường nhiều lần thưa hỏi đạo lý. Bốn là phải lắng nghe, suy ngẫm rồi tu tập làm theo. Năm là phải thưa hỏi rõ về tông chỉ của việc niệm Phật, tham thiền, ngày đêm chuyên cần tu tập.

“Hàng sa-môn, thiện tri thức khi chỉ bày cho người cũng phải nhớ 5 điều. Một là dạy người tu tập các pháp bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, định tâm,(1)trí huệ. Hai là dạy người những điều thuộc về oai nghi, lễ tiết, không để buông thả, phóng túng. Ba là dạy người giữ cho lời nói với việc làm luôn tương xứng, hoặc thà nói ít làm nhiều chứ không được nói nhiều làm ít. Bốn là dạy người chuyên cần lễ bái Tam bảo, khởi lòng thương xót hết thảy mọi loài chúng sanh. Năm là dạy người hồi hướng công đức, phát nguyện cầu sanh Tịnh độ, chứng đắc đạo Bồ-đềrồi sẽ trở lại hóa độ chúng sanh.

“Làm theo đúng như những điều trên gọi là cung kính vâng theo lời cha lễ lạy sáu phương. Nếu không làm được như vậy, dù lễ lạy cũng là vô ích.”

Bấy giờ, Thi-ca-la-việtliền xin thọ trì Năm giới, ân cần lễ bái Phật.

Đức Phật liền nói kệ tóm lại rằng:

Gà gáy sớm thức dậy,

Mặc áo, bước xuống giường,

———

(1)Về pháp thứ năm trong sáu ba-la-mật, hầu hết các kinh điển được dịch về sau đều dịch là “thiền định”. Riêng ở đây ta thấy dịch là “định tâm”, còn trong bản dịch của ngài An Thế Cao là “nhất tâm”. Chúng tôi thấy những cách dịch này có vẻ thích hợp hơn trong bối cảnh chung của sáu phẩm chất đang được đề cập. Cách dịch là thiền định dường như do ảnh hưởng sự phát triển mạnh của Thiền tông trong giai đoạn sau này.

Rửa mặt, súc miệng sạch,

Hai tay dâng hương hoa.

Khêu đèn, thay nước sạch

Cúng dường Phật, Pháp, Tăng.

Chắp tay cung kính lễ,

Phát nguyện đền Bốn ơn.

Sáu pháp ba-la-mật,

Thảy thảy đều tu học.

Bố thí trừ tham lam,

Trì giới không hủy phạm,

Nhẫn nhục hết nóng giận,

Tinh tấn khỏi mê trầm,

Định tâm không tán loạn,

Trí huệ dứt ngu si.

Ngày tháng chẳng đợi người,

Chuyên cần không lười nhác.

Khổ sanh, già bệnh, chết,

Mạng người nào được lâu!

Huống chi lúc lâm chung,

Thân thuộc không thể giúp,

Lại không nơi trốn tránh,

Không thuốc nào cứu được.

Phước trời còn phải hết,

Phước người được bao lâu?

Cha mẹ cùng vợ, con...

Như khách cùng quán trọ,

Cùng ngủ nghỉ qua đêm,

Sáng ra, người một nẻo.

Vô thường cũng như vậy,

Sớm lo hướng cõi Phật.

Huống chi trong sáu đường,

Luân hồi không tạm nghỉ.

Nay may được làm người,

Lại nghe pháp sâu mầu.

Tự tu, dạy người tu,

Ta, người đều lợi ích.

Ba-la-mật là thuyền,

Vượt qua biển sanh tử.

Cực Lạc A-di-đà,

Nguyện lực khó nghĩ bàn.

Dẫn bước lên thềm vàng,

Được thọ ký quả Phật.

Bốn chúng(1)vâng làm theo,

Cầu sanh về Cực Lạc.

Con trai ông Thiện Sanh,(2)

Nghe Phật thuyết pháp rồi,

Lòng hân hoan phấn khởi,

Lễ bái tin nhận lời.

———

(1)Bốn chúng: chỉ chung hàng Phật tử xuất gia và tại gia, gồm tỳ-kheo, tỳ-kheo ni, ưu-bà-tắc (cư sĩ nam) và ưu-bà-di (cư sĩ nữ).

(2)Thiện Sanh: tức Thi-ca-la-việt. Tên gọi Thiện Sanh là dịch theo nghĩa.