Quy Nguyên Trực Chỉ

預辦淨土資糧

sông suối, đồng ruộng, đều khiến cho hết thảy chúng sanh phát tâm Bồ-đề. Nếu Bồ Tát không phát tâm như vậy thì phạm vào khinh giới.’(1)

———

(1)Nguyên bản Hán văn dùng “khinh cấu tội”, chỉ việc phạm vào một trong các khinh cấu giới hay khinh giới, tiếng Phạn là duṣkṛta, dịch âm là đột-kiết-la. Các khinh giới được thiết lập trong mối quan hệ so sánh với 10 trọng giới, vì thế mà gọi là khinh giới, có nghĩa là nhẹ hơn so với các trọng giới, chứ hoàn toàn không có nghĩa là đáng xem thường. Các kinh luận nói về

———

預辦淨土資糧

龍舒曰。譬如人入大城中,則先覓安下處,卻出幹事,抵暮昏黑,則有投宿之地。

先覓安下處者,修淨土之謂也。抵暮昏黑者,大限到來之謂也。有投宿之地者,生蓮華中不落惡趣之謂也。

又如春月遠行,先須備雨具,驟雨忽至,則無淋漓狼狽之患。

先備雨具者,修淨土之謂也。驟雨忽至者,大命將盡之謂也。無淋漓狼狽之患者,不至沈輪惡趣受諸苦惱之謂也。

且先覓安下處者,不害其幹事。先備雨具

Dự Biện Tịnh Độ Tư Lương

“Này các vị! Nên y theo lời dạy của Phật Tổ, đừng trái với lời khuyên của ông Long Thư. Được như vậy thì tốt đẹp biết bao!”

———

khinh giới có phần khác biệt nhau, nhưng theo kinh Phạm Võng thì có 48 khinh giới thuộc Bồ Tát giới, và giới đang nói đây là giới thứ 45, có tên là bất hóa chúng sanh giới(不化眾生戒), cũng gọi là bất hóa hữu tình giới(不化有情戒).

———

Dự biện Tịnh độ tư lương

Long Thư viết: Thí như nhân nhập đại thành trung, tắc tiên mịch an hạ xứ, khước xuất cán sự, để mộ hôn hắc, tắc hữu đầu túc chi địa.

Tiên mịch an địa xứ giả, tu Tịnh độ chi vị dã. Để mộ hôn hắc giả, đại hạn đáo lai chi vi dã. Hữu đầu túc chi địa giả, sanh liên hoa trung bất lạc ác thú chi vị dã.

Hựu như xuân nguyệt viễn hành, tiên tu bị vũ cụ; sậu vũ hốt chí, tắc vô lâm ly lang bái chi hoạn.

Tiên bị vũ cụ giả, tu Tịnh độ chi vị dã. Sậu vũ hốt chí giả, đại mạng tương tận chi vị dã. Vô lâm ly lang bái chi hoạn giả, bất chí trầm luân ác thú thọ chư khổ não chi vị dã.

Thả tiên mịch an hạ xứ giả, bất hại kỳ cán sự. Tiên bị

者,不害其遠行。是修淨土者。是修淨土者皆不妨一切世務,人何爲而不修乎。

雖罪惡人皆可以修。何則。譬如鐵石雖重,頼舟船力可以渡江。一鍼雖輕,不頼舟船,江不可渡。

蓋謂人有重罪,仗佛力者可生淨土。罪惡雖輕,不仗佛力亦不得生。

又如蟻蟲,萬死萬生不能一里。若附人身,千里可至。仗佛力而生淨土者,亦復如是。

強徤之時若不預辦。閉眼之後,將奈之何。必須火急修持,求生淨土。

世閒晝必有夜,寒必有暑。人所共知不可隱者。若曰生必有死,人乃諱之不肯說出,何太蔽乎。

諸仁者。此時不修,可痛惜哉。可痛惜哉。

vũ cụ giả, bất hại kỳ viễn hành. Thị tu Tịnh độ giả, giai bất phương nhất thiết thế vụ, nhân hà vi nhi bất tu hồ?

Tuy tội ác nhân, giai khả dĩ tu. Hà tắc? Thí như thiết thạch tuy trọng, lại châu thuyền lực khả dĩ độ giang. Nhất châm tuy khinh, bất lại châu thuyền giang bất khả độ.

Cái vị nhân hữu trọng tội, trượng Phật lực giả khả sanh Tịnh độ. Tội ác tuy khinh, bất trượng Phật lực diệc bất đắc sanh.

Hựu như nghị trùng, vạn tử vạn sanh bất năng nhất lý. Nhược phụ nhân thân, thiên lý khả chí. Trượng Phật lực nhi sanh Tịnh độ giả, diệc phục như thị.

Cường kiện chi thời, nhược bất dự biện. Bế nhãn chi hậu, tương nại chi hà? Tất tu hỏa cấp tu trì, cầu sanh Tịnh độ.

Thế gian trú tất hữu dạ, hàn tất hữu thử. Nhân sở cộng tri bất khả ẩn giả. Nhược viết sanh tất hữu tử, nhân nãi húy chi bất khẳng thuyết xuất, hà thái tế hồ?

Chư nhân giả, thử thời bất tu, khả thống tích tai! Khả thống tích tai!

47. Chuẩn Bị Hành Trang Trên Đường Về Tịnh Độ

42. Chuẩn bị hành trang trên đường về Tịnh độ

Ông Long Thư nói rằng: “Ví như người vừa đến một thành phố lớn, trước hết phải tìm một nơi trú ngụ, rồi sau mới đi lo công việc. Đến khi chiều tối mới có chỗ nghỉ ngơi.

“Trước hết phải tìm một nơi trú ngụ, đó là nói phải lo tu tập pháp môn Tịnh độ. Đến khi chiều tối, đó là nói khi cái hạn kỳ lớn nhất trong đời đã đến. Có chỗ nghỉ ngơi, đó là nói được hóa sanh từ hoa sen, không đọa vào các cảnh giới xấu ác.

“Lại ví như người đi xa vào mùa mưa,(1)trước hết phải chuẩn bị áo đi mưa. Khi trời thình lình đổ mưa mới không bị cái nạn ướt dầm khốn khổ.

“Trước hết phải chuẩn bị áo đi mưa, đó là nói phải lo tu tập pháp môn Tịnh độ. Khi trời thình lình đổ mưa, đó là nói khi mạng sống sắp dứt. Không bị cái nạn ướt dầm khốn khổ, đó là nói không phải chìm đắm vào các nẻo dữ mà nhận chịu khổ não.

“Vả lại, việc trước hết tìm nơi trú ngụ cũng không hại gì đến công việc phải làm; việc chuẩn bị áo đi mưa cũng không hại gì cho việc đi xa. Cũng vậy, việc tu tập pháp môn Tịnh độ không hại gì cho hết thảy mọi công việc trong đời sống. Vậy mọi người vì sao lại không tu?

———

(1)Dịch sát theo nguyên tác là mùa xuân, chỉ mùa có nhiều mưa. Chúng tôi theo ý mà dịch.

“Dù là người đã phạm tội ác cũng có thể tu. Vì sao vậy? Ví như sắt đá rất nặng, nhưng nhờ có ghe thuyền nên có thể chở qua sông. Như cây kim tuy là nhẹ, nhưng nếu không nhờ vào ghe thuyền cũng không thể đưa qua sông.(1)

“Cho nên nói rằng, người dù có tội nặng nhưng nương nhờ sức Phật vẫn có thể sanh về Tịnh độ. Dù tạo tội nhẹ mà không nương nhờ sức Phật cũng không thể được vãng sanh.

“Lại như loài kiến, dù có trải qua muôn kiếp sống cũng không đi được đến một dặm, nhưng nếu bám trên thân người thì có thể đến được nơi xa ngàn dặm! Người nương nhờ sức Phật được vãng sanh Tịnh độ cũng giống như vậy.

“Trong lúc còn đang khỏe mạnh nếu không chuẩn bị, đến khi nhắm mắt biết làm thế nào? Cho nên phải gấp rút tu trì, cầu sanh Tịnh độ.

“Sự đời có ngày ắt phải có đêm, có lạnh ắt phải có nóng, ai ai cũng rõ biết không thể che giấu được. Cũng như nói có sống ắt phải có chết, nhưng người ta lại sợ chẳng dám nói ra! Sao lại che giấu quá đáng vậy?

“Này các vị! Nếu ngay bây giờ không lo tu thì đáng tiếc lắm thay! Thật đáng tiếc lắm thay!”

———

(1)Ví dụ này lấy ý từ kinh Tỳ-kheo Na-tiên, đoạn đối thoại thứ 6 trong phần 3 (Tu tập và giải thoát) của quyển hạ. Ngài Na-tiên so sánh hàng trăm hòn đá vẫn có thể nổi trên mặt nước nhờ xếp lên một chiếc thuyền, trong khi chỉ một hòn đá nhỏ vừa ném xuống nước đã phải chìm ngay.

臨終正念往生

臨終正念往生

知歸子問善導和尙曰。世事之大莫越生死。一息不來便屬後世。一念差錯便墮輪迴。小子累蒙開誨念佛往生之法,其理甚明。 又恐病來死之時,心識散亂,仍慮他人惑動正念,忘失淨因。伏望重示歸徑之方,俾脫沈淪之苦。

善哉問也。凡一切人命終欲生淨土須是不得怕死。常念此身多苦不淨,惡業種種交纒。若得捨此穢形,超生淨土,受無量快樂,解脫生死苦趣。乃是稱意之事,如脫弊衣得換珍服。但當放下身心,莫生戀著。

凡遇有病之時,便念無常一心待死。叮囑家人及看病人,往來問後人,凡來我前爲我念佛,不得說眼前閑雜之話。家中長短之事亦不須輭言安慰,祝願安樂,此皆虛花無益之語。

若病重將終之際,親屬不得垂淚哭泣,及發

Lâm Chung Chánh Niệm Vãng Sanh

Lâm chung chánh niệm vãng sanh

Tri Quy tử vấn Thiện Đạo hòa thượng viết: Thế sự chi đại, mạc việt sanh tử. Nhất tức bất lai, tiện thuộc hậu thế. Nhất niệm sai thố, tiện đọa luân hồi. Tiểu tử lụy mông khai hối niệm Phật vãng sanh chi pháp, kỳ lý thậm minh, hựu khủng bệnh lai tử chi thời, tâm thức tán loạn, nhưng lự tha nhân hoặc động chánh niệm, vong thất tịnh nhân, Phục vọng trùng thị quy kính chi phương, tỉ thoát trầm luân chi khổ.

Sư viết: Thiện tai vấn dã. Phàm nhất thiết nhân, mạng chung dục sanh Tịnh độ, tu thị bất đắc phạ tử, thường niệm thử thân đa khổ, bất tịnh, ác nghiệp chủng chủng giao triền. Nhược đắc xả thử uế hình, siêu sanh tịnh độ, thọ vô lượng khoái lạc, giải thoát sanh tử khổ thú, nãi thị xứng ý chi sự, như thoát tệ y đắc hoán trân phục. Đãn đương phóng hạ thân tâm, mạc sanh luyến trước.

Phàm ngộ hữu bệnh chi thời, tiện niệm vô thường nhất tâm đãi tử. Đinh chúc gia nhân, cập khán bệnh nhân, vãng lai vấn hậu nhân, phàm lai ngã tiền vị ngã niệm Phật, bất đắc thuyết nhãn tiền nhàn tạp chi thoại. Gia trung trường đoản chi sự, diệc bất tu nhuyễn ngôn an úy, chúc nguyện an lạc, thử giai hư hoa vô ích chi ngữ.

Nhược bệnh trọng tương chung chi tế, thân thuộc bất đắc thùy lệ khốc khấp, cập phát ta thán áo não chi thanh,

嗟嘆懊惱之聲惑亂心神失其正念。但當同聲念佛助其往生,待氣盡了多時,方可哀泣。

纔有絲毫戀世閒心,便成罣疑礙,不得解脫。若得明曉淨土之人,頻來策勵極爲大幸。

若依此者,决定超生卽無疑也。

又問曰。求醫服藥還可用否。

答。求醫服藥初不相妨。然藥者只能醫病不能醫命。命若盡時,藥豈奈何。若殺物命爲藥,切不可也。

又問曰。求神祈福如何。

答曰。人命長短生時以定,何假鬼神延之耶。若迷惑信邪,殺害眾生祭祀鬼神,但增罪業,反損壽矣。大命若盡,小鬼奈何。空自慞惶,俱無所濟,切宜謹之。當以抄寫此文貼向目前令時時見之,免致臨危忘失。

又問曰。平生未曾念佛人,還用得否。

答曰。此法僧,俗,男,女,未念佛人,用之皆得往生,决無疑矣。

hoặc loạn tâm thần thất kỳ chánh niệm. Đãn đương đồng thanh niệm Phật, trợ kỳ vãng sanh. Đãi khi tận liễu đa thời, phương khả ai khấp.

Tài hữu ty hào luyến thế gian tâm, tiện thành quái ngại, bất đắc giải thoát. Nhược đắc minh hiểu Tịnh độ chi nhân tần lai sách lệ cực vi đại hạnh.

Nhược y thử giả, quyết định siêu sanh tức vô nghi dã.

Hựu vấn viết: Cầu y phục dược hoàn khả dụng phủ?

Đáp: Cầu y phục dược sơ bất tương phương. Nhiên dược giả, chỉ năng y bệnh bất năng y mạng. Mạng nhược tận thời, dược khởi nại hà? Nhược sát vật mạng vi dược, thiết bất khả dã.

Hựu vấn viết: Cầu thần kỳ phước như hà?

Đáp viết: Nhân mạng trường đoản, sanh thời dĩ định, hà giả quỷ thần diên chi da? Nhược mê hoặc tín tà, sát hại chúng sanh tế tự quỷ thần, đãn tăng tội nghiệp phản tổn thọ hỹ. Đại mạng nhược tận, tiểu quỷ nại hà? Không tự chương hoàng câu vô sở tế, thiết nghi cẩn chi. Đương dĩ sao tả thử văn thiếp hướng mục tiền linh thời thời kiến chi, miễn trí lâm nguy vong thất.

Hựu vấn viết: Bình sanh vị tằng niệm Phật nhân, hoàn dụng đắc phủ?

Đáp viết: Thử pháp tăng, tục, nam, nữ, vị niệm Phật nhân, dụng chi giai đắc vãng sanh, quyết vô nghi hỹ.

43. Lâm Chung Chánh Niệm Được Vãng Sanh

餘多見世人於平常念佛禮讚發願求生西方,及致病來卻又怕死,都不說著往生解脫之事。直待氣消命盡識投冥界,方始十念鳴鐘。恰如賊去關門,齊何事也。

死門事大,須是自家著力始得。若一念差錯,歷劫受苦,誰人相代。思之,思之。

若無事時,當以精進念佛,竭力受持是爲臨終大事。可謂。

一條蕩蕩西方路,

徑直歸家莫問津。

———

43. Lâm chung chánh niệm được vãng sanh

Ông Tri Qui tử thưa hỏi hoà thượng Thiện Đạo(1) rằng: “Việc lớn ở thế gian không gì hơn chuyện sống chết. Một

———

(1)Hòa thượng Thiện Đạo (613-681): cao tăng đời Đường, hoằng truyền giáo pháp Tịnh độ, được người đời tôn xưng là Tổ thứ hai của Bạch liên xã (Tịnh độ tông). Ngài họ Châu, người đất Lâm Chuy (nay là huyện Lâm Chuy ở Sơn Đông), nhưng cũng có tài liệu nói ngài là người Tứ châu. Năm Trinh Quán thứ 19, ngài đến Trường An hoằng truyền pháp môn niệm Phật. Ngoài việc giáo hóa đồ chúng theo pháp môn Tịnh độ, Ngài còn sao chép kinh A-di-đà đến mấy vạn quyển, lại vẽ tranh Tịnh độ biến tướng đến hơn 300 bức. Niên hiệu Vĩnh Long thứ hai (681), ngày 14 tháng 3, ngài có chút bệnh nhẹ, an nhiên viên tịch, thọ 69 tuổi. Đệ tử lớn của ngài là Hoài Uẩn cùng các môn đệ khác an táng di thể tại núi Chung Nam, Trường An, xây chùa lập tháp tại đây để kỷ niệm, nay chính là chùa Hương Tích, tháp Sùng Linh. Ảnh hưởng sự giáo hóa của ngài vẫn còn cho đến tận ngày nay. Ngày 14 tháng 5 năm 1980, Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc cùng với Tịnh độ tông Nhật Bản đã quy tụ rất đông tín đồ Phật giáo cả 2 nước, cử hành đại lễ kỷ niệm 1300 năm Đại sư Thiện Đạo viên tịch.

Dư đa kiến thế nhân ư bình thường niệm Phật lễ tán phát nguyện cầu sanh Tây phương, cập trí bệnh lai khước hựu phạ tử, đô bất thuyết trước vãng sanh, giải thoát chi sự. Trực đãi khí tiêu mạng tận thức đầu minh giới, phương thủy thập niệm minh chung, kháp như tặc khứ quan môn, tề hà sự dã?

Tử môn sự đại, tu thị tự gia trước lực thủy đắc. Nhược nhất niệm sai thố, lịch kiếp thọ khổ, thùy nhân tương đại? Tư chi, tư chi!

Nhược vô sự thời, đương dĩ tinh tấn niệm Phật, kiệt lực thọ trì, thị vi lâm chung đại sự. Khả vị:

Nhất điều đãng đãng Tây phương lộ,

Kính trực quy gia mạc vấn tân.

———

hơi thở ra không trở vào đã chuyển sang đời khác; một niệm tưởng sai lầm liền đọa ngay trong chốn luân hồi. Con từng được Thầy chỉ dạy pháp môn niệm Phật cầu vãng sanh, việc ấy đã sáng rõ. Chỉ sợ đến khi lâm bệnh, cái chết gần kề, tâm thức tán loạn, lại bị người khác làm cho rối loạn chánh niệm, mất đi cái nhân lành thanh tịnh. Vậy cúi xin Thầy chỉ dạy cho một lần nữa pháp môn nhanh chóng thẳng tắt này, để con thoát khỏi nỗi khổ trầm luân.”

Hòa thượng Thiện Đạo nói: “Thật khéo hỏi thay! Nói chung tất cả mọi người, khi lâm chung muốn vãng sanh về Tịnh độ thì không nên sợ chết. Nên quán tưởng rằng

thân xác này là nơi tụ họp, vấn vít lẫn nhau của nhiều nỗi khổ, của những thứ bất tịnh cùng đủ mọi nghiệp ác. Nếu được buông bỏ xác thân nhơ nhớp này mà siêu sanh Tịnh độ, hưởng vô số những điều khoái lạc, giải thoát khỏi chốn sanh tử khổ não, đó mới điều thỏa lòng hợp ý, cũng như cởi bỏ cái áo xấu mà mặc vào y phục quý giá. Chỉ nên buông xả thân tâm, đừng sinh lòng luyến ái, vướng mắc.

“Mỗi khi có bệnh, nên quán niệm lẽ vô thường, sẵn sàng chờ đợi cái chết. Phải căn dặn kỹ những người nhà, người nuôi bệnh cũng như những kẻ tới lui thăm viếng, rằng mỗi khi gặp mặt chỉ nên vì mình niệm Phật, đừng nhắc đến những chuyện thế sự hỗn tạp, những việc tốt xấu trong nhà... cũng không nên dùng những lời mềm yếu mà an ủi, hay cầu chúc được yên vui. Đó đều là những lời sáo rỗng, chẳng có ích gì.

“Nếu gặp cơn bệnh nặng sắp qua đời, những người thân thuộc không được rơi lệ khóc than, cũng không được nói những lời ai oán, khóc kể buồn thảm, làm cho người sắp chết phải rối loạn tâm thần, để mất chánh niệm. Chỉ nên cùng nhau cất tiếng niệm Phật để giúp thêm cho việc vãng sanh. Đợi khi đã tắt hơi hồi lâu mới được than khóc.

“Nếu chỉ còn một mảy may tâm luyến ái thế gian cũng là chướng ngại, không được giải thoát. Nếu được những người hiểu rõ pháp môn Tịnh độ thường đến khích lệ thì đó là điều may mắn rất lớn.

“Nếu y theo như trên mà làm, chắc chắn sẽ vãng sanh, không còn nghi ngờ gì nữa.”

Lại hỏi rằng: “Có nên mời thầy đến dùng thuốc điều trị chăng?”

Hòa thượng Thiện Đạo đáp: “Việc mời thầy đến dùng thuốc điều trị với việc cầu sanh Tịnh độ hoàn toàn không có gì trở ngại cho nhau. Nhưng dùng thuốc chỉ có thể trị được bệnh, không cứu được mạng. Nếu mạng đã dứt, thuốc có làm gì được? Còn như việc giết hại vật mạng để làm thuốc thì dứt khoát không nên làm.”

Lại hỏi: “Còn như việc cầu khấn, cúng vái thần linh thì thế nào?”

Hòa thượng Thiện Đạo nói: “Mạng người dài ngắn đã định sẵn từ lúc sanh ra,(1)làm sao nhờ quỉ thần kéo dài thêm được? Nếu mê lầm tin theo tà mỵ, giết hại chúng sanh cúng tế quỉ thần, chỉ tăng thêm tội nghiệp, sẽ tác dụng ngược lại làm giảm bớt tuổi thọ. Mạng lớn nếu đã dứt thì đám quỷ nhỏ có làm gì được? Bỗng không sinh lòng sợ sệt thật chẳng có ích gì, cho nên phải hết sức thận trọng. Nên chép lại văn này treo ở nơi dễ thấy để thường xem lại, tránh trường hợp đến lúc khẩn thiết lại quên mất.

Lại hỏi: “Như người cả đời chưa từng niệm Phật, có thể theo pháp này được chăng?”

Hòa thượng Thiện Đạo đáp rằng: “Pháp tu này dù là người xuất gia hay tại gia, nam hay nữ, người chưa từng niệm Phật, nếu làm theo đều được vãng sanh, chắc chắn không phải nghi ngờ.

“Tôi từng thấy nhiều người lúc bình thường niệm Phật, lễ bái, phát nguyện cầu sanh Tây phương, nhưng khi mắc bệnh lại sợ chết, không còn nói gì đến việc giải thoát vãng sanh. Chờ đến lúc người chết thần khí tiêu tan,

———

(1)Ở đây nên hiểu là do định nghiệp.

臨終三疑

mạng sống đã dứt, thần thức sa vào cảnh giới tối tăm, bấy giờ mới đánh chuông niệm mười tiếng Phật, khác nào như đợi kẻ cướp đi rồi mới đóng cửa, có ích gì đâu?

“Cửa chết là việc lớn, nên tự mình gắng sức mới được. Chỉ một niệm sai lầm phải chịu khổ trong nhiều kiếp, có ai chịu thay cho mình được? Hãy suy xét kỹ, suy xét kỹ!

———

臨終三疑

慈照宗主,淨土十門告誡云。念佛人,臨終三疑不生淨土。

一者,疑我生來作業極重,修行日淺,恐不得生。

二者,疑我欠人債負,或有心願未了,及貪瞋癡未息,恐不得生。

三者,疑我雖念彌陀,臨命終時,恐佛不來迎接。

有此三疑,因疑成障,失其正念,不得往生。故念佛之人,切要諦信佛經明旨,勿生疑心。

Lâm Chung Tam Nghi

“Trong khi còn được bình an vô sự, nên tinh tấn niệm Phật, hết sức thọ trì, đó là lo cho việc lớn lúc lâm chung.

“Đó gọi là:

Một đường lồng lộng đến Tây phương,

Thẳng tắt về nhà không vấn vương.

———

Lâm chung tam nghi

Từ Chiếu Tông chủ, Tịnh độ thập môn cáo giới vân: Niệm Phật nhân, lâm chung tam nghi bất sanh Tịnh độ.

Nhất giả, nghi ngã sanh lai tác nghiệp cực trọng, tu hành nhật thiển, khủng bất đắc sanh.

Nhị giả, nghi ngã khiếm nhân trái phụ, hoặc hữu tâm nguyện vị liễu, cập tham sân si vị tức, khủng bất đắc sanh.

Tam giả, nghi ngã tuy niệm Di-đà, lâm mạng chung thời, khủng Phật bất lai nghinh tiếp.

Hữu thử tam nghi, nhân nghi thành chướng, thất kỳ chánh niệm bất đắc vãng sanh.

Cố niệm Phật chi nhân, thiết yếu đế tín Phật kinh minh chỉ, vật sanh nghi tâm.

44. Ba Điều Nghi Lúc Lâm Chung

十六觀經云。至心念南無阿彌陀佛一聲,滅八十億劫生死重罪。上至一心不亂。下至十念成功。接向九蓮,令辭五濁。

苟能心心不昧,念念無差,則疑情永斷,決定往生。

可謂。

十萬億程彈指到,

絲毫擬議隔千山。

———

44. Ba điều nghi lúc lâm chung

Trong sách Tịnh độ thập môn cáo giới,(1)ngài Từ Chiếu Tông chủ có dạy rằng: “Những người niệm Phật, nếu lúc lâm chung có ba điều nghi thì không vãng sanh Tịnh độ.

“Thứ nhất là nghi mình suốt đời tạo nhiều nghiệp nặng, việc tu hành chưa được bao lâu, có lẽ không được vãng sanh.

“Thứ hai là nghi mình còn thiếu nợ người, hoặc có điều tâm nguyện chưa làm xong, lòng tham lam, sân hận, si mê chưa dứt, có lẽ không được vãng sanh.

———

(1)Sách Lô sơn Liên tông bảo giám niệm Phật chánh hạnh gọi tên tác phẩm này là Tịnh độ thập môn giáo giới.

Thập lục quán kinh vân: Chí tâm niệm Nam mô A-di-đà Phật nhất thanh, diệt bát thập ức kiếp sanh tử trọng tội. Thượng chí nhất tâm bất loạn, hạ chí thập niệm thành công, tiếp hướng cửu liên, linh từ ngũ trược.

Cẩu năng tâm tâm bất muội, niệm niệm vô sai, tắc nghi tình vĩnh đoạn, quyết định vãng sanh.

Khả vị:

Thập vạn ức trình đàn chỉ đáo,

Ty hào nghĩ nghị cách thiên san.

———

“Ba là nghi mình tuy có niệm Phật A-di-đà, nhưng sợ vào lúc lâm chung Phật không đến tiếp dẫn.

“Do nơi ba mối nghi này mà thành chướng ngại, để mất chánh niệm, không được vãng sanh.”

Cho nên, người niệm Phật cần phải hết lòng tin tưởng vào những gì đã nói rõ trong kinh Phật, chớ sinh lòng nghi.

Trong kinh Thập lục quán có dạy: “Chí tâm niệm một tiếng Nam mô A-di-đà Phậtcó thể diệt được tội nặng trong tám mươi ức kiếp sanh tử. Trên từ hàng thượng căn nhất tâm bất loạn, dưới cho đến kẻ hạ căn niệm tròn

臨終四關

mười tiếng, thảy đều được sinh về chín phẩm hoa sen,(1) khiến cho lìa bỏ năm sự uế trược.”(2)

———

(1)Chín phẩm hoa sen: tức chín bậc vãng sanh, từ Hạ phẩm hạ sanh cho đến Thượng phẩm thượng sanh.

(2)Năm sự uế trược (Ngũ trược): là năm tính chất bất tịnh vốn có ở thế giới Ta-bà này, bao gồm: Kiếp trược, Kiến trược, Phiền não trược, Chúng sanh trược và Mạng trược.

———

臨終四關

四關者,慈照宗主,淨土十門告誡云。凡夫雖有信心念佛,緣爲宿業障重合墮地獄,乘佛力故於牀枕閒將輕換重。若也因病苦故悔悟身心,當生淨土也。

無智之人不了此事,卻言我今念佛又有病苦,反謗彌陀。因此一念惡心徑入地獄。此是一關也。

二者,雖則持戒念佛,緣爲口談淨土,意戀娑婆,不求出世善根,爲愛家圜長旺。以致臨終遭病,怕死貪生,信受童兒呼神喚鬼,燒錢化馬,殺戮眾生。緣此心邪無佛攝護。因此流浪,墮落三塗,是二關也。

Lâm Chung Tứ Quan

“Nếu có thể giữ tâm thường sáng suốt, niệm thường không thay đổi, ắt lòng nghi phải dứt sạch, chắc chắn được vãng sanh.

“Có thể nói là:

Vượt đường vạn dặm trong thoáng chốc,

Một chút lòng nghi, cách muôn trùng.

———

Lâm chung tứ quan

Tứ quan giả, Từ Chiếu Tông chủ, Tịnh độ thập môn cáo giới vân: Phàm phu tuy hữu tín tâm niệm Phật, duyên vị túc nghiệp chướng trọng, hiệp đọa địa ngục, thừa Phật lực cố ư sàng chẩm gian tương khinh hoán trọng. Nhược dã nhân bệnh khổ cố hối ngộ thân tâm, đương sanh Tịnh độ dã.

Vô trí chi nhân bất liễu thử sự, khước ngôn ngã kim niệm Phật hựu hữu bệnh khổ, phản báng Di-đà. Nhân thử nhất niệm ác tâm kính nhập địa ngục. Thử thị nhất quan dã.

Nhị giả, tuy tắc trì giới niệm Phật, duyên vị khẩu đàm Tịnh độ, ý luyến Ta-bà, bất cầu xuất thế thiện căn, vị ái gia viên trưởng vượng. Dĩ trí lâm chung tao bệnh, phạ tử tham sanh, tín thọ đồng nhi hô thần hoán quỷ, thiêu tiền hóa mã, sát lục chúng sanh. Duyên thử tâm tà, vô Phật nhiếp hộ. Nhân thử lưu lãng, đọa lạc tam đồ, thị nhị quan dã.

三者,或因服藥須用酒鯹,或被親情遞相逼勸。此人無决定信,丧失善根,臨終追赴王前,任王判斷,是第三關也。

四者,臨終之際,思惟活業,繫綴資財,愛戀眷屬,心放不下,失卻正念。故於家舍墮鬼趣中,以爲禍崇,或爲慳犬,或作蛇身,守護家庭,宛如在日,是爲四關也。

是以楊提刑言。

愛不重不生娑婆,

念不一不生淨土。

誠哉是言。

凡修淨土者,要當酌實,蠲浮思,專想寂,念念彌陀,全身放下。但能堅此一念,便可碎彼四關,則淨土蓮臺的非遙矣。

可謂。

一句彌陀無別念,

不勞彈指到西方。

Tam giả, hoặc nhân phục dược tu dụng tửu tinh, hoặc bị thân tình đệ tương bức khuyến. Thử nhân vô quyết định tín, táng thất thiện căn, lâm chung truy phó vương tiền, nhậm vương phán đoán, thị đệ tam quan dã.

Tứ giả, lâm chung chi tế, tư duy hoạt nghiệp, hệ chuế tư tài, ái luyến quyến thuộc, tâm phóng bất hạ, thất khước chánh niệm, cố ư gia xá đọa quỷ thú trung, dĩ vi họa sùng, hoặc vi xan khuyển, hoặc tác xà thân, thủ hộ gia đình, uyển như tại nhật, thị vi tứ quan dã.

Thị dĩ Dương Đề Hình ngôn:

Ái bất trọng bất sanh Ta-bà,

Niệm bất nhất bất sanh Tịnh độ.

Thành tai thị ngôn!

Phàm tu Tịnh độ giả, yếu đương chước thật, quyên phù tư, chuyên tưởng tịch, niệm niệm Di-đà, toàn thân phóng hạ. Đãn năng kiên thử nhất niệm, tiện khả toái bỉ tứ quan, tắc Tịnh độ liên đài đích phi diêu hỹ.

Khả vị:

Nhất cú Di-đà vô biệt niệm.

Bất lao đàn chỉ đáo Tây phương.

45. Bốn Cửa Ải Lúc Lâm Chung

45. Bốn cửa ải lúc lâm chung

Về bốn cửa ải, trong sách Tịnh độ thập môn giáo giớingài Từ Chiếu Tông chủ có dạy rằng:

“Kẻ phàm phu tuy có lòng tin niệm Phật nhưng do nghiệp chướng ngày trước còn nặng, lẽ ra phải đọa vào địa ngục, nhờ nương sức Phật nên chỉ phải chịu bệnh tật nằm liệt giường, đó là chuyển nặng thành nhẹ. Nếu nhân sự bệnh khổ đó mà sinh lòng hối lỗi, tỉnh ngộ thân tâm, ắt sẽ được vãng sanh Tịnh độ.

“Những kẻ ngu si không hiểu rõ việc ấy nên nói rằng: ‘Nay mình niệm Phật lại phải chịu bệnh khổ!’ Liền trở lại báng bổ đức A-di-đà. Do nơi một niệm tưởng xấu ác đó phải đọa ngay vào địa ngục. Đó là cửa ải thứ nhất.

“Thứ hai là tuy có trì giới niệm Phật nhưng chỉ nói Tịnh độ ngoài miệng mà trong lòng thường tham luyến chốn Tabà, không có sự mong cầu căn lành xuất thế, vì tham muốn cảnh nhà to vườn rộng. Đến khi lâm chung có bệnh, tham sống sợ chết, tin theo những việc đồng bóng, cầu thần khấn quỉ, đốt giấy vàng bạc, giết hại chúng sanh. Do tâm tà mỵ đó nên không có Phật đến tiếp dẫn, nhân đó phải trôi nổi, đọa vào ba đường ác.(1)Đó là cửa ải thứ nhì.

“Thứ ba là nhân khi có bệnh dùng thuốc phải có rượu, các món tanh, hoặc do người thân, anh em nhà nài ép, khuyên lơn, tự mình lại không có ý chí quyết định nên căn

———

(1)Ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh.

lành phải tiêu mất. Đến khi lâm chung bị lôi đến trước Diêm vương, mặc tình phán xử. Đólà cửa ải thứ ba.

“Thứ tư là đến phút lâm chung lại nhớ tưởng đến công việc làm ăn sinh sống, bị trói buộc vào tiền bạc của cải, luyến ái quyến thuộc, tâm buông thả không dừng được nên mất cả chánh niệm. Vì vậy mà ở ngay nơi chốn nhà cửa của mình đọa vào cảnh giới của loài quỷ, loài thú, chuốc mối họa lớn, hoặc sinh làm con chó tiếc của, hoặc làm thân rắn, quanh quẩn gìn giữ cửa nhà, dường như ngày trước còn sống. Đó là cửa ải thứ tư.”

Cho nên, ông Dương Đề Hình có nói rằng:

Không vì nặng luyến ái,

Chẳng sinh nơi Ta-bà.

Tâm niệm không chuyên nhất,

Chẳng sinh về Tịnh độ.

Lời ấy thật đúng thay!

Người tu Tịnh độ cần phải chọn lấy điều chân thật, trừ bỏ những ý tưởng vu vơ không thật, một lòng vắng lặng, thường niệm đức Phật A-di-đà, toàn thân đều buông bỏ. Chỉ cần kiên trì giữ mãi một niệm như thế, liền phá tan được bốn cửa ải kia, ắt tòa sen nơi Tịnh độ cũng không còn xa nữa.

Có thể gọi là:

Một niệm Di-đà không xen tạp,

Khảy tay chẳng nhọc đến Tây phương

Phụ Lục - 山居百詠

山居百詠

山居古鏡久埋塵,

今日重磨氣象新。

痕垢淨除光始現,

分明靣見本來人。

山居力學悟禪宗,

日用先須達苦空。

不識本來眞靣目,

拈花微笑丧家風。

山居幽隱白雲深,

學道先當要識心。

大則放之周法界,

卷之則退不容鍼。

山居學道只求心,

何必區區向外尋。

Sơn Cư Bách Vịnh

Sơn cư bách vịnh

1.

Sơn cư cổ kính cửu mai trần,

Kim nhật tùng ma khí tượng tân.

Ngấn cấu tịnh trừ quang thủy hiện,

Phân minh diện kiến bổn lai nhân.

2.

Sơn cư lực học ngộ thiền tông,

Nhật dụng tiên tu đạt khổ không.

Bất thức bổn lai chân diện mục,

Niêm hoa vi tiếu, táng gia phong.

3.

Sơn cư u ẩn bạch vân thâm,

Học đạo tiên đương yếu thức tâm.

Đại tắc phóng chi châu pháp giới,

Quyến chi tắc thối bất dung châm.

4.

Sơn cư học đạo chỉ cầu tâm,

Hà tất khu khu hướng ngoại tầm.

舉步便應登寶所,

莫將黃葉當眞金。

山居返照看心田,

退步原來是上前。

密密工夫無間斷,

必然叅透祖師禪。

山居寂寂養良知,

唯在當人自保持。

情念易來爲道念,

果然成佛已多時。

山居赤洒淨無埃,

終日如愚養聖胎。

本分生涯誰識得,

世人咸笑我癡獃。

山居茅瓦竹爲椽,

守道安貧樂自然。

Cử bộ tiện ưng đăng bảo sở,

Mạc tương hoàng diệp đáng chân kim.

5.

Sơn cư phản chiếu khán tâm điền,

Thối bộ nguyên lai, thị thướng tiền.

Mật mật công phu vô gián đoạn,

Tất nhiên tham thấu Tổ sư thiền.

6.

Sơn cư tịch tịch dưỡng lương tri,

Duy tại đương nhân tự bảo trì.

Tình niệm dịch lai vi đạo niệm,

Quả nhiên thành Phật dĩ đa thì.

7.

Sơn cư xích sái tịnh vô ai,

Chung nhật như ngu, dưỡng thánh thai.

Bổn phận sanh nhai, thùy thức đắc?

Thế nhân hàm tiếu ngã si ngai.

8.

Sơn cư mao ngõa trúc vi chuyên,

Thủ đạo an bần lạc tự nhiên.

盡日閉關無別事,

長伸兩腳枕雲眠。

山居風景異人閒,

雲鳥飛行自往還。

物我一如忘彼此,

柴門雖設未嘗關。

山居自古遠囂塵,

絶學無爲閑道人。

風月滿懷竆快活,

高歌一曲和陽春。

山居老衲百無能,

供佛常然一盞燈。

不假添油光燦爛,

十方世界悉圓明。

山居日日是良朝,

糲飯充膓水一瓢。

Tận nhật bế quan vô biệt sự,

Trường thân lưỡng cước, chẩm vân miên.

9.

Sơn cư phong cảnh dị nhân gian,

Vân điểu phi hành tự vãng hoàn.

Vật ngã nhất như vong bỉ thử,

Sài môn tuy thiết vị thường quan.

10.

Sơn cư tự cổ viễn hiêu trần,

Tuyệt học vô vi nhàn đạo nhân.

Phong nguyệt mãn hoài cùng khoái hoạt,

Cao ca nhất khúc hòa dương xuân.

11.

Sơn cư lão nạp bách vô năng,

Cúng Phật thường nhiên nhất trản đăng.

Bất giả thiêm du, quang xán lạn,

Thập phương thế giới tất viên minh.

12.

Sơn cư nhật nhật thị lương triêu,

Lệ phạn sung trường, thủy nhất biều.

誰識老僧竆到底,

庭前栢樹當香燒。

山居枯淡果然竆,

掀倒禪牀懶下功。

聖解凡情俱不立,

一輪明月照虛空。

山居門掩竹林幽,

雲自非兮水自流。

守己安貧隨分過,

有人問我只低頭。

山居出入放頭低,

不理人閒是與非。

收拾身心歸故里,

免敎帶水又拖泥。

山居卜築隱巖阿,

免得隨流逐世波。

Thùy thức lão tăng cùng đáo để,

Đình tiền bách thụ đáng hương thiêu.

13.

Sơn cư khô đạm quả nhiên cùng,

Hiên đảo thiền sàng lãn há công.

Thánh giải phàm tình câu bất lập,

Nhất luân minh nguyệt chiếu hư không!

14.

Sơn cư môn yểm trúc lâm u,

Vân tự phi hề thủy tự lưu.

Thủ kỷ an bần tùy phận quá,

Hữu nhân vấn ngã, chỉ đê đầu.

15.

Sơn cư xuất nhập phóng đầu đê,

Bất lý nhân gian thị dữ phi.

Thâu thập thân tâm quy cố lý,

Miễn giao đái thủy hựu đà nê!

16.

Sơn cư bốc trúc ẩn nham a,

Miễn đắc tùy lưu trục thế ba.

知足安貧常快樂,

木人齊唱太平歌。

山居景致樂天成,

堪嘆閻浮世不平。

逆順是非多利害,

莫如緘口過平生。

山居養拙度餘年,

榮辱分明在目前。

實乃世情朝暮改,

必然滄海變桑田。

山居縮首得便宜,

寂滅身心那個知。

不是偷安唯避禍,

名疆利鎻盡拋離。

山居無物作生涯,

淡飯黃虀逐日挨。

Tri túc an bần, thường khoái lạc,

Mộc nhân tề xướng thái bình ca!

17.

Sơn cư cảnh trí lạc thiên thành,

Kham thán Diêm-phù thế bất bình!

Nghịch thuận, thị phi, đa lợi hại,

Mạc như giam khẩu quá bình sanh.

18.

Sơn cư dưỡng chuyết độ dư niên.

Vinh nhục phân minh tại mục tiền.

Thật nãi thế tình triêu mộ cải,

Tất nhiên thương hải biến tang điền.

19.

Sơn cư súc thủ đắc tiện nghi,

Tịch diệt thân tâm ná cá tri?

Bất thị du an duy tỵ họa,

Danh cương lợi tỏa tận phao ly.

20.

Sơn cư vô vật tác sanh nhai,

Đạm phạn hoàng tê trục nhật ai.

富貴功名非我事,

得寬懷處且寬懷。

山居一味菜根香,

物外閑人歲月長。

逐日挨來牽補過,

明朝何必預思量。

山居觸處體安然,

亦可方兮亦可圓。

只有兩般除不得,

饑來契飯困來眠。

山居無事可評論,

日未斜時便掩門。

富貴輸他千萬倍,

清閑還我二三分。

山居茅屋兩三閒,

樂道忘情不掩關。

Phú quý công danh phi ngã sự,

Đắc khoan hoài xứ thả khoan hoài.

21.

Sơn cư nhất vị thái căn hương,

Vật ngoại nhàn nhân tuế nguyệt trường.

Trục nhật ai lai khiên bổ quá,

Minh triêu hà tất dự tư lương?

22.

Sơn cư xúc xứ thể an nhiên,

Diệc khả phương hề, diệc khả viên.

Chỉ hữu lưỡng ban trừ bất đắc,

Cơ lai khiết phạn khốn lai miên.

23.

Sơn cư vô sự khả bình luận,

Nhật vị tà thời tiện yểm môn.

Phú quý thâu tha thiên vạn bội,

Thanh nhàn hoàn ngã nhị tam phân.

24.

Sơn cư mao ốc lưỡng tam gian.

Lạc đạo vong tình bất yểm quan.

鵲噪鴉鳴談般若,

清風明月伴僧閑。

山居一佛一爐香,

靜裏乾坤日月長。

渴飲饑飡無別事,

寒來向火煖乘涼。

山居灑落任吟哦,

飯後茶來遣睡魔。

世上黃金何足貴,

一身安樂値錢多。

山居遁迹萬緣休,

失落鞭繩懶看牛。

散誕無拘由我樂,

諸人何不早回頭。

山居老衲念成灰,

倚杖閑觀松竹梅。

Thước táo nha minh đàm Bát-nhã,

Thanh phong minh nguyệt bạn tăng nhàn.

25.

Sơn cư nhất Phật nhất lư hương,

Tĩnh lý càn khôn nhật nguyệt trường.

Khát ẩm, cơ xan vô biệt sự,

Hàn lai hướng hỏa nỗn thừa lương.

26.

Sơn cư sái lạc nhiệm ngâm nga.

Phạn hậu trà lai khiển thụy ma.

Thế thượng hoàng kim hà túc quý?

Nhất thân an lạc trị tiền đa.

27.

Sơn cư độn tích vạn duyên hưu,

Thất lạc tiên thằng lại khán ngưu.

Tán đản vô câu do ngã lạc,

Chư nhân hà bất tảo hồi đầu?

28.

Sơn cư lão nạp niệm thành hôi.

Ỷ trượng nhàn quan tòng trúc mai.

佛祖尙然猶懶做,

客來只得強相陪。

山居處事出尋常,

莫使身心分外忙。

昔日趙州酬應懶,

王來猶不下禪牀。

山居深隱閉禪關,

喜得浮生日日閑。

坐聽松風談妙法,

大王嘉饌孰能飡。

山居歸隱樂先天,

默契眞如教外傳。

大道本來無所染,

莫萌妄念汙心田。

山居默坐是眞修,

學道無如歇念頭。

Phật tổ thượng nhiên do lãn tố,

Khách lai chỉ đắc cưỡng tương bồi.

29.

Sơn cư xử sự xuất tầm thường,

Mạc sử thân tâm phân ngoại mang.

Tích nhật Triệu Châu thù ứng lại,

Vương lai do bất há thiền sàng.

30.

Sơn cư thâm ẩn bế thiền quan,

Hỷ đắc phù sanh nhật nhật nhàn.

Tọa thính tòng phong đàm diệu pháp,

Đại vương gia soạn, thục năng xan?

31.

Sơn cư qui ẩn lạc tiên thiên,

Mặc khế chân như giáo ngoại truyền.

Đại đạo bổn lai vô sở nhiễm.

Mạc manh vọng niệm ố tâm điền.

32.

Sơn cư mặc tọa thị chân tu,

Học đạo vô như yết niệm đầu.

衣裏明珠原不失,

何須辛苦外邊求。

山居晦迹養眞心,

多少狂迷逐外尋。

始信古人言不託,

無絃琴上孰知音。

山居回首自沈吟,

丈鐵焉能博寸金。

海有枯時終見底,

世人至死不知心。

山居兀坐恰如癡,

心地分明了了知。

風作松濤來聒耳,

昂然不顧且歌詩。

山居遣興偶成詩,

人若耽詩亦是癡。

Y lý minh châu nguyên bất thất,

Hà tu tân khổ ngoại biên cầu.

33.

Sơn cư hối tích dưỡng chân tâm,

Đa thiểu cuồng mê trục ngoại tầm.

Thủy tín cổ nhân ngôn bất thác,

Vô huyền cầm thướng thục tri âm?

34.

Sơn cư hồi thủ tự trầm ngâm,

Trượng thiết yên năng bác thốn câm?

Hải hữu khô thì, chung kiến để,

Thế nhân chí tử bất tri tâm.

35.

Sơn cư ngột tọa kháp như si,

Tâm địa phân minh liễu liễu tri.

Phong tác tùng đào lai quát nhĩ,

Ngang nhiên bất cố thả ca thi.

36.

Sơn cư khiển hứng ngẫu thành thi,

Nhân nhược đam thi diệc thị si.

生死命根如未斷,

莫存知見把心欺。

山居峻險少人登,

竹榻跏趺一個僧。

媿我寂寥無伴侶,

自知方寸冷如冰。

山居冷淡佛家風,

實是身竆道不竆。

無價摩尼人罕識,

可憐對靣不相逢。

山居寂寞正相宜,

好把良心養片時。

月照寒松明祖意,

箇中能有幾人知。

山居風物自天然,

大道昭昭在目前。

Sanh tử mạng căn như vị đoạn,

Mạc tồn tri kiến bả tâm khi.

37.

Sơn cư tuấn hiểm thiểu nhân đăng,

Trúc tháp già phu nhất cá tăng.

Quí ngã tịch liêu vô bạn lữ,

Tự tri phương thốn lãnh như băng.

38.

Sơn cư lãnh đạm Phật gia phong,

Thật thị thân cùng đạo bất cùng.

Vô giá ma-ni nhân hãn thức,

Khả lân đối diện bất tương phùng!

39.

Sơn cư tịch mịch chánh tương nghi,

Hảo bả lương tâm dưỡng phiến thì.

Nguyệt chiếu hàn tùng minh tổ ý,

Cá trung năng hữu kỷ nhân tri?

40.

Sơn cư phong vật tự thiên nhiên,

Đại đạo chiêu chiêu tại mục tiền.

不識祖宗深密旨,

徒勞念佛與叅禪。

山居包納太虛空,

萬象森羅盡在中。

左右逢原皆佛事,

不消棒喝不施功。

山居默坐悟眞空,

一法通來萬法通。

非但我今能達了,

恒沙諸佛體皆同。

山居隨分卽修行,

無慮無憂過此生。

本有眞空非悟得,

聖人亦是強安名。

山居常撫不絃琴,

一曲無生悅我心。

Bất thức tổ tông thâm mật chỉ,

Đồ lao niệm Phật dữ tham thiền!

41.

Sơn cư bao nạp thái hư không,

Vạn tượng sum la tận tại trung.

Tả hữu phùng nguyên giai Phật sự,

Bất tiêu bổng hát, bất thi công.

42.

Sơn cư mặc tọa ngộ chân không,

Nhất pháp thông lai vạn pháp thông.

Phi đãn ngã kim năng đạt liễu,

Hằng sa chư Phật thể giai đồng.

43.

Sơn cư tùy phận tức tu hành,

Vô lự vô ưu quá thử sanh.

Bổn hữu chân không phi ngộ đắc,

Thánh nhân diệc thị cưỡng an danh.

44.

Sơn cư thường phủ bất huyền cầm,

Nhất khúc vô sanh duyệt ngã tâm.

直下反聞,聞自性,

誰家屋裏沒觀音。

山居獨坐大雄峰,

靣靣軒窻處處通。

雲去雲來遮不住,

一乘高顯太虛空。

山居空寂臥禪僧,

晝夜常持般若經。

始識眾生原是佛,

從來熱水卽寒冰。

山居遙窈自無塵,

不假修持見本眞。

眞佛何曾離左右,

今人便是舊時人。

山居如意任東西,

大道何曾有悟迷。

Trực hạ phản văn, văn tự tánh,

Thùy gia ốc lý một Quán Âm?

45.

Sơn cư độc tọa đại hùng phong,

Diện diện hiên song xứ xứ thông.

Vân khứ vân lai già bất trụ,

Nhất thừa cao hiển thái hư không.

46.

Sơn cư không tịch ngọa thiền tăng.

Trú dạ thường trì Bát-nhã kinh.

Thủy thức chúng sanh nguyên thị Phật,

Tùng lai nhiệt thủy tức hàn băng.

47.

Sơn cư dao yểu tự vô trần.

Bất giả tu trì kiến bổn chân.

Chân Phật hà tằng ly tả hữu?

Kim nhân tiện thị cựu thời nhân.

48.

Sơn cư như ý nhiệm đông tây,

Đại đạo hà tằng hữu ngộ mê?

好肉剜瘡難下手,

鉢盂添柄亦成非。

山居高臥守清虛,

飲啄隨緣樂有餘。

不用將心除妄念,

要知忘念卽眞如。

山居雖是小茅庵,

大道當陽直指南。

莫住化城忘寶所,

重加精進急須叅。

山居高隱白雲中,

多少盲迷不見蹤。

向外尋眞眞轉遠,

刻舟求劍枉施功。

山居平地有深坑,

只貴當人具眼明。

Hảo nhục oan sang nan hạ thủ,

Bát vu thiêm bính diệc thành phi.

49.

Sơn cư cao ngọa thủ thanh hư,

Ẩm trác tùy duyên lạc hữu dư.

Bất dụng tương tâm trừ vọng niệm,

Yếu tri vong niệm tức chân như.

50.

Sơn cư tuy thị tiểu mao am,

Đại đạo đương dương trực chỉ nam.

Mạc trụ hóa thành vong bảo sở,

Trùng gia tinh tấn cấp tu tham.

51.

Sơn cư cao ẩn bạch vân trung,

Đa thiểu manh mê bất kiến tung.

Hướng ngoại tầm chân chân chuyển viễn,

Khắc chu cầu kiếm uổng thi công.

52.

Sơn cư bình địa hữu thâm khanh,

Chỉ quí đương nhân cụ nhãn minh.

伏虎降龍皆末事,

法身不動悟無生。

山居獨出衆高峰,

四壁無依徹骨竆。

說與世人渾不信,

區區只得自消融。

山居寥落道人家,

一種平懷度歲華。

饑喫金牛無米飯,

渴來便飲趙州茶。

山居叅學志孤高,

爲道忘軀不顧勞。

坐到五更天欲曉,

靑松滴露濕禪袍。

山居寄迹暫依棲,

生死何曾有定期。

Phục hổ hàng long giai mạt sự,

Pháp thân bất động ngộ vô sanh.

53.

Sơn cư độc xuất chúng cao phong,

Tứ bích vô y triệt cốt cùng.

Thuyết dữ thế nhân hồn bất tín,

Khu khu chỉ đắc tự tiêu dung.

54.

Sơn cư liêu lạc đạo nhân gia,

Nhất chủng bình hoài độ tuế hoa.

Cơ khiết Kim Ngưu vô mễ phạn,

Khát lai tiện ẩm Triệu Châu trà.

55.

Sơn cư tham học chí cô cao,

Vị đạo vong khu bất cố lao.

Tọa đáo ngũ canh thiên dục hiểu,

Thanh tùng trích lộ thấp thiền bào.

56.

Sơn cư ký tích tạm y thê,

Sanh tử hà tằng hữu định kỳ?

分付當人高著眼,

急修打點出頭時。

山居結草在重巖,

喜得翻身出閙籃。

知足便爲安樂國,

莫敎過分太無慚。

山居苦行一頭陀,

廢寢忘飡自琢磨。

了得唯心眞淨土,

方知極樂在娑婆。

山居勝境異尋常,

普示諸人不覆藏。

水鳥樹林宣妙法,

高山平地總西方。

山居趺坐一蒲團,

日用工夫在反觀。

Phân phó đương nhân cao trước nhãn,

Cấp tu đả điểm xuất đầu thì.

57.

Sơn cư kết thảo tại trùng nham,

Hỷ đắc phiên thân xuất náo lam.

Tri túc tiện vi An Lạc quốc,

Mạc giáo quá phận thái vô tàm.

58.

Sơn cư khổ hạnh nhất đầu đà,

Phế tẩm vong xan tự trác ma.

Liễu đắc duy tâm chân Tịnh độ,

Phương tri Cực Lạc tại Ta-bà.

59.

Sơn cư thắng cảnh dị tầm thường,

Phổ thị chư nhân bất phú tàng.

Thủy điểu thọ lâm tuyên diệu pháp,

Cao sơn bình địa tổng Tây phương.

60.

Sơn cư phu tọa nhất bồ đoàn,

Nhật dụng công phu tại phản quan.

本命元辰知落處,

舌頭不被別人謾。

山居客到問工夫,

寂照雙忘一字無。

莫恠老僧無法說,

從來懶得起規模。

山居唯置一禪牀,

定裏心忘法亦忘。

臨濟德山施棒喝,

老僧不動見空王。

山居自在可藏身,

天下知心有幾人。

除卻我家親的子,

世閒宜假不宜眞。

山居塵垢不相侵,

自在逍遙樂道心。

Bổn mạng nguyên thần tri lạc xứ,

Thiệt đầu bất bị biệt nhân man.

61.

Sơn cư khách đáo vấn công phu,

Tịch chiếu song vong nhất tự vô,

Mạc quái lão tăng vô pháp thuyết,

Tùng lai lại đắc khởi qui mô.

62.

Sơn cư duy trí nhất thiền sàng

Định lý tâm vong pháp diệc vong.

Lâm Tế, Đức Sơn thi bổng hát,

Lão tăng bất động kiến Không vương.

63.

Sơn cư tự tại khả tàng thân,

Thiên hạ tri tâm hữu kỷ nhân?

Trừ khước ngã gia thân đích tử,

Thế gian nghi giả bất nghi chân.

64.

Sơn cư trần cấu bất tương xâm,

Tự tại tiêu diêu lạc đạo tâm.

此事人人皆可學,

本來非古亦非今。

山居竆理自歡娛,

不被虛名幻相拘。

三教本來同一體,

非僧非道亦非儒。

山居靜地暗嗟吁,

紅紫紛紛反亂朱。

要識先天皆此理,

谷神太極卽眞如。

山居閑處樂清幽,

散慮逍遙得自由。

沈默寂寥情念盡,

晝眠夜寐萬緣休。

山居空寂學無爲,

過去因緣莫要追。

Thử sự nhân nhân giai khả học,

Bổn lai phi cổ diệc phi kim.

65.

Sơn cư cùng lý tự hoan ngâu,

Bất bị hư danh ảo tướng câu.

Tam giáo bổn lai đồng nhất thể,

Phi tăng phi đạo diệc phi nho!

66.

Sơn cư tĩnh địa ám ta hu,

Hồng tử phân phân phản loạn châu.

Yếu thức tiên thiên giai thử lý,

Cốc thần, thái cực tức chân như.

67.

Sơn cư nhàn xứ nhạo thanh u,

Tán lự tiêu diêu đắc tự do.

Trầm mặc tịch liêu tình niệm tận,

Trú miên dạ mỵ vạn duyên hưu.

68.

Sơn cư không tịch học vô vi,

Quá khứ nhân duyên mạc yếu truy.

現在尙應無所住,

未來豈可預前思。

山居默坐養希夷,

額下藏珠要寶持。

開口向人言不得,

點頭唯許自家知。

山居獨樂自家知,

左右逢原任所之。

心地若能無罣礙,

何妨說偈與吟詩。

山居孤迥在高崖,

嘯月吟風稱我懷。

堪嘆世人全不省,

一輪眞性永沈埋。

山居無事不開門,

獨坐竆心泯見聞。

Hiện tại thượng ưng vô sở trụ,

Vị lai khởi khả dự tiền tư?

69.

Sơn cư mặc tọa dưỡng hy di,

Ngạch hạ tàng châu yếu bảo trì.

Khai khẩu hướng nhân ngôn bất đắc,

Điểm đầu duy hứa tự gia tri.

70.

Sơn cư độc lạc tự gia tri,

Tả hữu phùng nguyên nhậm sở chi.

Tâm địa nhược năng vô quái ngại,

Hà phương thuyết kệ dữ ngâm thi?

71.

Sơn cư cô huýnh tại cao nhai,

Khiếu nguyệt ngâm phong xứng ngã hoài.

Kham thán thế nhân toàn bất tỉnh,

Nhất luân chân tánh vĩnh trầm mai.

72.

Sơn cư vô sự bất khai môn,

Độc tọa cùng tâm mẫn kiến văn.

紙帳梅花松月照,

人閒別是一乾坤。

山居深遠路迢迢,

大道無形本寂寥。

日裏清風頻掃地,

夜來明月掛松梢。

山居獨立勢巉嵒,

明月清風一擔擔。

問我西來何此意,

前三三與後三三。

山居常把正門開,

大道當機任客來。

若得老僧親勘過,

人人可作棟梁材。

山居欲入覓天眞,

先讀開蒙上大人。

Chỉ trướng mai hoa tòng nguyệt chiếu,

Nhân gian biệt thị nhất càn khôn.

73.

Sơn cư thâm viễn lộ điều điều,

Đại đạo vô hình bổn tịch liêu.

Nhật lý thanh phong tần tảo địa,

Dạ lai minh nguyệt quải tùng sao.

74.

Sơn cư độc lập thế sàm nham,

Minh nguyệt thanh phong nhất đảm đam.

Vấn ngã Tây lai hà tổ ý?

Tiền tam tam dữ hậu tam tam.

75.

Sơn cư thường bả chánh môn khai,

Đại đạo đương cơ nhậm khách lai.

Nhược đắc lão tăng thân khám quá,

Nhân nhân khả tác đống lương tài.

76.

Sơn cư dục nhập mịch thiên chân,

Tiên độc khai mông thượng đại nhân.

讀到牢關知禮處,

十方世界現全身。

山居深隱白雲隈,

風入松林震法雷。

驚動世閒昏睡漢,

速開兩眼莫徘徊。

山居高照日先來,

直下承當眼便開。

明了一乘圓教旨,

何勞又去訪天台。

山居四畔起烟霞,

石鼎焚香誦法華。

三界無安如火宅,

老僧長駕白牛車。

山居夜半子規啼,

瀑布巖前瀉碧溪。

Độc đáo lao quan tri lễ xứ,

Thập phương thế giới hiện toàn thân.

77.

Sơn cư thâm ẩn bạch vân ôi,

Phong nhập tòng lâm chấn pháp lôi.

Kinh động thế gian hôn thụy hán,

Tốc khai lưỡng nhãn mạc bồi hồi.

78.

Sơn cư cao chiếu nhật tiên lai,

Trực hạ thừa đương nhãn tiện khai.

Minh liễu nhất thừa viên giáo chỉ,

Hà lao hựu khứ phỏng Thiên thai.

79.

Sơn cư tứ bạn khởi yên hà,

Thạch đỉnh phần hương tụng Pháp hoa.

Tam giới vô an như hỏa trạch,

Lão tăng trường giá bạch ngưu xa.

80.

Sơn cư dạ bán tử qui đề,

Bộc bố nham tiền tả bích khê.

未到盡驚山險峻,

曾來方識路高低。

山居休把自心瞞,

始識登高眼界寬。

放去大千遮不住,

收來祗在一毫端。

山居知識異常倫,

明鏡當臺辨驗人。

妍醜難瞞都照出,

本來明鏡絶疎親。

山居峭壁凛然寒,

寶劍當軒孰敢看。

外道邪魔俱腦裂,

老僧禪定正輕安。

山居別是一家風,

不與人閒趣味同。

Vị đáo tận kinh sơn hiểm tuấn,

Tằng lai phương thức lộ cao đê.

81.

Sơn cư hưu bả tự tâm man,

Thủy thức đăng cao nhãn giới khoan.

Phóng khứ đại thiên già bất trụ,

Thâu lai chi tại nhất hào đoan.

82.

Sơn cư tri thức dị thường luân,

Minh kính đương đài biện nghiệm nhân.

Nghiên xú nan man đô chiếu xuất,

Bổn lai minh kính tuyệt sơ thân.

83.

Sơn cư tiễu bích lẫm nhiên hàn,

Bảo kiếm đương hiên thục cảm khan?

Ngoại đạo tà ma câu não liệt,

Lão tăng thiền định chánh khinh an.

84.

Sơn cư biệt thị nhất gia phong,

Bất dữ nhân gian thú vị đồng.

木馬奔嘶天外去,

沓無音信絶行蹤。

山居路險信難通,

瞎漢焉能達此宗。

只許作家施手段,

相逢盡在不言中。

山居客到問禪宗,

始覺從前錯用功。

開口以知來歷處,

可憐不識悟眞心。

山居悟得一眞空,

那問南宗與北宗。

如意寶珠持在手,

光明何處不圓通。

山居學道未爲艱,

唯有安心守道難。

Mộc mã bôn tê thiên ngoại khứ,

Đạp vô âm tín tuyệt hành tung.

85.

Sơn cư lộ hiểm tín nan thông,

Hạt hán yên năng đạt thử tông?

Chỉ hứa tác gia thi thủ đoạn,

Tương phùng tận tại bất ngôn trung.

86.

Sơn cư khách đáo vấn thiền tông,

Thủy giác tùng tiền thác dụng công.

Khai khẩu dĩ tri lai lịch xứ,

Khả lân bất thức ngộ chân không.

87.

Sơn cư ngộ đắc nhất chân không,

Ná vấn Nam tông dữ Bắc tông?

Như ý bảo châu trì tại thủ,

Quang minh hà xứ bất viên thông?

88.

Sơn cư học đạo vị vi gian,

Duy hữu an tâm thủ đạo nan.

百尺竿頭重進步,

一槌打碎祖師關。

山居回首歎歸歟,

識破元來總是虛。

莫去沿門竆乞食,

自家衣裏有明珠。

山居清苦不奢華,

客到蒿湯便當茶。

具眼舌頭知味好,

通身灑落早歸家。

山居常隱白雲閒,

道在其中意自閑。

公案現成人不識,

外循枝葉強追攀。

山居黃葉逐風飄,

手握空拳亦不消。

Bách xích can đầu trùng tấn bộ,

Nhất chùy đả toái Tổ sư quan.

89.

Sơn cư hồi thủ thán quy dư,

Thức phá nguyên lai tổng thị hư.

Mạc khứ duyên môn cùng khất thực,

Tự gia y lý hữu minh châu.

90.

Sơn cư thanh khổ bất xa hoa,

Khách đáo hao thang tiện đáng trà.

Cụ nhãn thiệt đầu tri vị hảo,

Thông thân sái lạc tảo quy gia.

91.

Sơn cư thường ẩn bạch vân gian,

Đạo tại kỳ trung ý tự nhàn.

Công án hiện thành nhân bất thức,

Ngoại tuần chi diệp cưỡng truy phan!

92.

Sơn cư hoàng diệp trục phong phiêu,

Thủ ác không quyền diệc bất tiêu.

佛祖只傳家裏事,

逢人懶得口嘮叨。

山居葉落悉歸根,

獨露眞常顯法身。

此事不明多費力,

百城烟水渺無垠。

山居道者有何能,

法法全彰最上乘。

瞬目揚眉皆祖意,

拈椎竪拂亦眞情。

山居覆屋只苫茅,

冷淡清虛絶世交。

一片白雲橫谷口,

幾多歸鳥盡迷巢。

山居渾不厭居山,

就樹誅茅縛半閒。

Phật tổ chỉ truyền gia lý sự,

Phùng nhân lãn đắc khẩu lao thao.

93.

Sơn cư diệp lạc tất qui căn,

Độc lộ chân thường hiển pháp thân.

Thử sự bất minh đa phí lực,

Bá thành yên thủy miểu vô ngân.

94.

Sơn cư đạo giả hữu hà năng?

Pháp pháp toàn chương tối thượng thằng.

Thuấn mục dương my giai Tổ ý,

Niêm chùy thụ phất diệc chân tình.

95.

Sơn cư phú ốc chỉ thiêm mao,

Lãnh đạm thanh hư tuyệt thế giao.

Nhất phiến bạch vân hoành cốc khẩu,

Kỷ đa qui điểu tận mê sào!

96.

Sơn cư hồn bất yếm cư sơn,

Tựu thụ tru mao phược bán gian.

一個老僧猶是窄,

豈容俗客到禪關。

山居見道已忘山,

萬法由來本自閑。

南北東西渾不辨,

此身常寂太虛閒。

山居滿目是靑山,

峻疉崎嶇行路難。

行到水竆山盡處,

自然得寶不空還。

山居亦在苦娑婆,

百歲光陰一刹那。

盡此報身生極樂,

前頭險路已無多。

山居獨處樂天眞,

明月清風轉法輪。

Nhất cá lão tăng du thị trách,

Khởi dung tục khách đáo thiền quan?

97.

Sơn cư kiến đạo dĩ vong sơn,

Vạn pháp do lai bổn tự nhàn.

Nam bắc đông tây hồn bất biện,

Thử thân thường tịch thái hư gian.

98.

Sơn cư mãn mục thị thanh sơn,

Tuấn điệp kỳ khu hành lộ nan.

Hành đáo thủy cùng sơn tận xứ,

Tự nhiên đắc bảo bất không hoàn.

99.

Sơn cư diệc tại khổ Ta-bà,

Bá tuế quang âm nhất sát-na.

Tận thử báo thân sanh Cực Lạc,

Tiền đầu hiểm lộ dĩ vô đa.

100.

Sơn cư độc xử lạc thiên chân,

Minh nguyệt thanh phong chuyển pháp luân.