Quy Nguyên Trực Chỉ

孝養父母報恩文

tin lẽ ấy, nên xem qua phẩm Hỏa trạch và phẩm Pháp sư trong kinh Pháp Hoa để rõ.

Nay ta khuyên người học đạo sau này, nếu muốn tu quả Vô thượng Bồ-đề, nên tham lễ bậc minh sư và nghe theo lời dạy bảo. Nếu gặp phải vị thầy kém cỏi,(1) thì người học

———

(1)Nguyên văn là “manh sư” tức ông thầy mù, ý nói người ngu dốt chẳng có đủ tri thức, tự mình chưa biết đường đi.

———

孝養父母報恩文

連宗寶鑑云。念佛，乃諸法之要。孝養，爲百行之先。孝心卽是佛心，孝行無非佛行。欲得道同諸佛，先須孝養二親。

故賾禪師云。孝之一字，眾妙之門。佛語以孝爲宗。佛經以孝爲戒。言中不昧，口出戒光。直下分明，頓開心地。

夫孝者，有在家之孝，有出家之孝。在家孝者，父母愛之，喜而不忘。父母惡之，勞而不怨。承順顏色，以盡養生。出家孝者，割愛辭親，飡微契本。深入無之理。上酬罔極之恩。趣解脫之要途。報慈親之犍徑。非但未來獲益，亦於鋧見世成功。

Hiếu Dưỡng Phụ Mẫu Báo Ân Văn

đạo dẫu muốn siêu thăng, hóa ra lại phải chịu chìm đắm mất vậy! Cho nên mới nói rằng:

Qua sông phải dùng bè.

Đến bờ cần chi ghe!

° ° °

———

Hiếu dưỡng phụ mẫu báo ân văn

Liên Tông Bảo Giám vân: Niệm Phật, nãi chư pháp chi yếu. Hiếu dưỡng, vi bách hạnh chi tiên. Hiếu tâm tức thị Phật tâm, hiếu hạnh vô phi Phật hạnh. Dục đắc đạo đồng chư Phật, tiên tu hiếu dưỡng nhị thân.

Cố Trạch Thiền sư vân: Hiếu chi nhất tự, chúng diệu chi môn. Phật ngữ dĩ hiếu vi tông, Phật kinh dĩ hiếu vi giới. Ngôn trung bất muội, khẩu xuất giới quang. Trực hạ phân minh, đốn khai tâm địa.

Phù hiếu giả, hữu tại gia chi hiếu, hữu xuất gia chi hiếu. Tại gia hiếu giả, phụ mẫu ái chi, hỷ nhi bất vong. Phụ mẫu ố chi, lao nhi bất oán. Thừa thuận nhan sắc, dĩ tận dưỡng sanh. Xuất gia hiếu giả, cát ái từ thân, xan vi khế bổn. Thâm nhập vô vi chi lý. Thượng thù võng cực chi ân. Thú giải thoát chi yếu đồ. Báo từ thân chi kiện kính. Phi đãn vị lai hoạch ích, diệc ư hiện thế thành công.

所以。如來子夜踰城，道圓雪嶺，盧能白金遺母，法繼黃梅。然而。以法斷恩，應恩報德。是以迦維省父。忉利寧親。至於貧乏無依，理合躬親給侍。

是故。畢陵伽起盡心之戒。忍大師有養母之堂。陳睦州織屨供親。朗法師荷擔遊學。然則出家者，以法味爲甘旨。不忘反哺之心。以佛事爲勤勞。未遺世諦之礼禮。非但一世父母，而多生父母皆報。不唯一身父母，而法

界父母皆度。同豋覺岸。

豈止周公之配天。普示迷津，故逾考叔之純孝。

出家之孝，其利溥哉。如或因緣未和，父母不聽。宜盡在家之孝，勸修出世之因。若能卽俗而眞，亦有成佛之路。

覬反嬰兒之行，無虧膝下之嚴。報雙親顧復之勞。致一乘圓滿之地。遂使在家菩薩，行解無疑。出俗高人，因斯可鑑。其有局於事佛，不能盡於事親。睹斯有感于中，可以克全其孝。

Sở dĩ Như Lai tử dạ du thành, đạo viên tuyết lãnh, Lư Năng bạch kim di mẫu, pháp kế Huỳnh Mai. Nhiên nhi, dĩ pháp đoạn ân, ưng ân báo đức. Thị dĩ Ca-duytỉnh phụ, Đao-lỵninh thân. Chí ư bần phạp vô y, lý hiệp cung thân cấp thị.

Thị cố, Tất-lăng-giàkhởi tận tâm chi giới. Nhẫn Đại sư hữu dưỡng mẫu chi đường. Trần Mục Châu, chức lũ cung thân. Lãng Pháp sư, hà đảm du học. Nhiên tắc xuất gia giả, dĩ pháp vị vi cam chỉ, bất vong phản bộ chi tâm. Dĩ Phật sự vi cần lao. Vị di thế đế chi lễ. Phi đãn nhất thế phụ mẫu, nhi đa sanh phụ mẫu giai báo. Bất duy nhất thân phụ mẫu, nhi pháp giới phụ mẫu giai độ. Đồng đăng giác ngạn.

Khởi chỉ Châu công chi phối thiên. Phổ thị mê tân, cố du Khảo Thúc chi thuần hiếu.

Xuất gia chi hiếu, kỳ lợi phổ tai. Như hoặc nhân duyên vị hòa, phụ mẫu bất thính. Nghi tận tại gia chi hiếu, khuyến tu xuất thế chi nhân. Nhược năng tức tục nhi chân, diệc hữu thành Phật chi lộ.

Ký phản anh nhi chi hạnh, vô khuy tất hạ chi nghiêm. Báo song thân cố phục chi lao. Trí nhất thừa viên mãn chi địa. Toại sử tại gia Bồ Tát hành giải vô nghi. Xuất tục cao nhân, nhân tư khả giám. Kỳ hữu cuộc ư sự Phật, bất năng tận ư sự thân. Đổ tư hữu cảm vu trung, khả dĩ khắc toàn kỳ hiếu.

3. Hiếu Dưỡng Và Báo Ơn Cha Mẹ

嗚呼。光陰易往，父母難忘。有親在堂如佛在世。以此報親之德，圓成念佛之功。

是知，父母喜歡，則諸佛喜懽。此心清淨，則佛土清淨。可謂。

野色更無山隔斷，

天光直與水相連。

———

3. Hiếu dưỡng và báo ơn cha mẹ(1)

Trong Liên Tông Bảo Giám có nói rằng: “Niệm Phật là pháp cốt yếu trong các pháp; hiếu dưỡng là hạnh đứng đầu trong trăm hạnh. Tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu khác chi hạnh Phật? Muốn được đạo lớn như chư Phật, trước phải lo hiếu dưỡng song thân.”

Cho nên Trạch Thiền sư nói rằng: “Một chữ hiếu là cửa mọi đạo mầu.” Lời Phật lấy hiếu làm tông, kinh Phật lấy hiếu làm giới. Trong lời nói chẳng có điều ám muội, ngoài cửa miệng giữ gìn cho sáng suốt, thẳng suốt rõ ràng, mau khai tâm địa.

Phàm trong đạo hiếu, có cái hiếu của người tại gia, có cái hiếu của bậc xuất gia. Hiếu của người tại gia là: cha mẹ có yêu, mình mừng mà chẳng quên; cha mẹ có ghét

———

(1) Bài trước đã nói về việc tôn sùng Tam bảo, đó là biết ơn trưởng dưỡng pháp thân. Bài này nói về việc hiếu dưỡng cha mẹ, đó là biết ơn sanh thành, nuôi nấng sắc thân. Có biết ơn Tam bảo, báo hiếu cha mẹ, thì công đức niệm Phật mới được thành tựu trọn vẹn.

Ô hô! Quang âm dị vãng, phụ mẫu nan vong. Hữu thân tại đường, như Phật tại thế. Dĩ thử báo thân chi đức. Viên thành niệm Phật chi công.

Thị tri, phụ mẫu hỷ hoan, tắc chư Phật hỷ hoan. Thử tâm thanh tịnh, tắc Phật thổ thanh tịnh. Khả vị:

Dã sắc cánh vô sơn cách đoạn.

Thiên quang trực dữ thủy tương liên.

———

mình nhọc mà chẳng oán. Đem hết sức mà phụng dưỡng, lưu tâm thuận theo vẻ mặt của mẹ cha.(1)Hiếu của bậc xuất gia là: cắt đứt tình ái, lìa bỏ người thân, tiết chế việc ăn uống mà quay về hợp với bản tính, hiểu sâu lý vô vi, trên đáp đền ơn đức cao dày, nương theo đường giải thoát, báo hiếu mẹ cha theo cách mạnh mẽ và nhanh chóng, chẳng những được lợi ích trong tương lai, mà ngay đời hiện tại cũng được phần công quả.

Cho nên, đức Như Lai vượt thành lúc nửa đêm, thành đạo trên núi Tuyết;(2)tổ Lư Năng để tiền cho mẹ, nối pháp

———

(1) Nghĩa là phải biết tùy theo sự buồn vui của cha mẹ mà hết lòng chiều chuộng, để cho cha mẹ được hài lòng.

(2) Đức Như Lai vượt thành lúc nửa đêm: Đức Thích-caNhư Lai khi còn làm thái tử, đi ra bốn cửa thành, xem thấy bốn tướng khổ (sanh, lão, bệnh, tử), liền phát tâm cầu đạo giải thoát. Vua cha là Tịnh-phạn không thuận theo ý ngài, nên cố tìm mọi cách để giữ ngài lại trong cung vua. Vì thế, thái tử phải nhân lúc đêm khuya mà vượt thành để ra đi theo con đường xuất gia cầu đạo. Về sau ngài tu hành và thành đạo trên Hy-mã-lạp sơn. (Hymalaya). Dãy núi này quanh năm tuyết phủ nên cũng được gọi là Tuyết sơn.

tại Hoàng Mai.(1)Nhưng dù đã tu hành dứt lòng ái luyến, cũng phải lo việc báo đáp ân đức mẹ cha. Bởi vậy nên Phật lên cung Đao-lỵ thăm mẹ,(2)về đền Ca-duy viếng cha.(3)Dầu cho nghèo khó không chỗ nương nhờ, cũng nên đích thân phụng dưỡng hầu hạ. Cho nên, vì ông Tất-lăng-già tận hiếu mà Phật chế giới,(4)Nhẫn Đại sư làm nhà nuôi mẹ,(5)Trần Mục Châu may dép nuôi mẹ,(6)Lãng Pháp

———

(1) Tổ Lư Năng để bạc cho mẹ: Theo kinh Pháp Bảo Đàn, Lục tổ Đại sư họ Lư tên Huệ Năng, người xứ Lãnh Nam. Cha mất sớm, nhà nghèo thường đi đốn củi bán lấy tiền nuôi mẹ. Một ngày kia đến chỗ bán củi, nghe người ta tụng kinh Kim Cang bỗng nhiên tỉnh ngộ, liền hỏi thăm mới biết có Ngũ tổ đang truyền pháp ở huyện Hoàng Mai. Ngài muốn tìm đến học đạo, nhưng nhà nghèo và còn có mẹ già nên không biết làm sao ra đi. Khi ấy có người khách tặng cho mười lượng bạc. Ngài để bạc ở nhà cho mẹ, rồi tìm đến huyện Hoàng Mai tham học với Ngũ tổ. Sau được truyền pháp thành Tổ thứ sáu (Lục Tổ).

(2) Phật lên cung Đao-lỵ thăm mẹ: Trong Ma-da Kinh có ghi lại chuyện Phật lên cảnh trời Đao-lỵ, đến trong vườn Hoan Hỷ, an cư nơi cội cây Ba-lỵ-chất-đa-la trong ba tháng. Mẹ ngài trước đây là hoàng hậu Ma-gia nay đã sanh lên cõi trời này. Ngài liền đến thăm hỏi và thuyết pháp giúp mẹ tiêu trừ phiền não, chứng đạo giải thoát.

(3) Về đền Ca-duy viếng cha: Trong Phật thuyết Tịnh phạn vương bát Niết-bàn kinh (佛說淨飯王般涅槃經) có ghi rằng: Lúc ấy, đức Thế Tôn ngự tại núi Linh Thứu, nhìn về thành Ca-duy (hay Ca-duy-vệ, phiên âm từ Kapilavastu, thường gặp hơn là cách đọc Ca-tì-la-vệ), thấy phụ vương nằm trên giường bệnh sắp băng. Phật liền phóng ra ánh đại quang minh, dùng phép Thần túc mà bay về thành Ca-duy, có A-nan và nhiều vị đệ tử khác cùng đi theo. Phật thăm viếng và thuyết pháp với cha, nhờ đó mà vua Tịnh phạn thăng hà một cách an ổn.

(4) Trong bộ Đại luận có ghi việc ông Tất-lăng-già-bà-tá (Pilingavatsa) xuất gia làm tỳ-kheo nhưng cha mẹ nghèo khó, không có gì ăn uống. Ông Tất-lăng-già chẳng dám đem của tín thí mà nuôi cha mẹ, mới đem việc ấy bạch với Phật. Phật thấy ông hết lòng hiếu thảo, liền dạy ông khuyên cha mẹ thọ Tam quy, Ngũ giới, rồi sau đó mỗi khi khất thực được phép mang thức ăn về cúng dường cha mẹ. Phật nhân đó chế thành điều giới, dạy chư tỳ-kheo rằng: “Từ nay về sau, nếu ai chẳng làm đúng như vậy mà dùng của tín thí để nuôi cha mẹ thì phạm giới.”

(5) Nhẫn Đại sư nuôi mẹ có nhà: Tức là Ngũ tổ Hoằng Nhẫn Đại sư, được tâm pháp của Tứ tổ Đạo Tín. Ngài từ nhỏ đã sớm không có cha. Khi được Tứ tổ truyền pháp rồi, ngoài việc thuyết pháp độ sanh, ngài cũng không quên cất riêng một căn nhà để sớm hôm phụng dường mẹ già.

(6) Trần Mục Châu : tức là sư Đạo Minh, họ Trần, vì ở thành Mục Châu,

sư gánh cha mẹ đi tham học.(1)

Vậy nên, bậc xuất gia lấy pháp vị làm mùi ngon ngọt, cũng không quên báo đáp công ơn nuôi dưỡng tự ấu thời; dù lấy Phật sự làm việc cần lao, cũng chẳng bỏ lễ nghi đúng đắn của thế tục.

Chẳng những cha mẹ một đời, mà cha mẹ nhiều đời cũng đều phải lo báo đáp; chẳng những cha mẹ của một thân này, mà cha mẹ ở khắp pháp giới cũng đều độ thoát, cùng đến bờ giác ngộ.

Há chỉ có Châu công thuận với đạo trời,(2) cảnh tỉnh kẻ lầm mê còn có Khảo Thúc được tôn thuần hiếu.(3)

———

nên gọi là Trần Mục châu. Sư gốc người Giang Nam, lúc mới sanh ra có hào quang màu hồng tía chiếu khắp nhà, trên mặt có bảy ngôi sao, hình tướng khác người. Nhân khi đến chùa Khai Quang lễ Phật, liền phát tâm xuất gia, được cha mẹ cho phép. Ngài giữ giới hạnh tinh nghiêm, học thông Ba tạng kinh điển. Khi ở chùa Khai Quang, ngài may dép cỏ bồ để bán lấy tiền nuôi mẹ.

(1) Lãng Pháp sư gánh cha mẹ đi tham học: Tức là Tôn giả Tả Khê Lãng, ngài mặc một chiếc áo cà sa bảy miếng đến bốn mươi năm chưa bỏ, dùng một cái tọa cụ trọn đời không đổi. Khi Ngài rửa bát, có bầy khỉ theo bưng; khi ngài tụng kinh, có bầy chim bay tụ đến quanh đàn. Trong khi đi tham học, ngài đặt cha mẹ ngồi ở hai đầu gánh mà gánh đi theo để chăm sóc, phụng dưỡng.

(2) Châu công thuận với đạo trời: Châu công họ Cơ tên Đán, là em của Võ vương Cơ Phát, (1134-1116 trước Công nguyên), người đã diệt nhà Thương của vua Trụ mà lên ngôi, lập ra nhà Châu trị vì trong khoảng 900 năm. Võ vương truy tôn cha là Cơ Xương hiệu Văn vương và phong cho Cơ Đán tước công, nên gọi là Châu công. Châu công giúp Võ vương chế ra nghi lễ của nhà Châu, đặt điều lệ tế tự trời đất, xem vua là bậc Thiên tử (con trời) thuận theo đạo trời mà cai trị thiên hạ. Sau khi Võ vương băng hà, Thành vương nối ngôi cha lại dùng Châu công làm nhiếp chánh. Trong sách Hiếu kinh, đức Khổng tử khen Châu công là bậc đại hiếu.

(3) Khảo Thúc được tôn thuần hiếu: Trong sách Tả chuyện có ghi rằng: Trang công tên Mục Sanh là con trưởng của Võ công. Mẹ là Khương thị thương con nhỏ là Thúc Đoạn, em của Trang công, bèn bày mưu cho Thúc Đoạn cướp ngôi vua. Việc bất thành, Trang công liền giết em và đày mẹ ra đất Dĩnh. Có một vị quan là Khảo Thúc biết chuyện ấy, nói rằng: “Đành rằng mẹ chẳng ra mẹ, nhưng con không lẽ chẳng ra con!” Bèn kiếm lấy đầu con chim cú dâng lên vua. Trang công hỏi chim gì, Khảo Thúc thưa rằng : ‘Đó

Đạo hiếu của hàng xuất gia, lợi ích phổ cập lớn thay! Còn như nhân duyên chưa hòa, cha mẹ chẳng thuận, thì nên gắng hết sức giữ tròn đạo hiếu tại gia, khuyến khích cha mẹ tu trì để tạo mối nhân duyên xuất thế. Nếu có thể biết tục là chân, cũng là con đường thẳng lên cõi Phật.

Những mong noi theo nết cũ, trở lại làm trẻ thơ,(1)đừng rời xa giường gối mẹ cha.(2)Đáp đền ơn nuôi dưỡng sanh thành, cũng là đến Nhất thừa trọn vẹn. Nếu người tại gia thật sự giữ tròn được hạnh Bồ Tát, thì những bậc xuất

———

là chim cú, ban ngày nó chẳng nhìn thấy núi Thái sơn, nhưng ban đêm có thể trông rõ mảy lông mùa thu. Vậy nên nó sáng về việc nhỏ mà tối về việc lớn. Lúc nó nhỏ, mẹ nó nuôi nấng, tới chừng lớn lên nó cắn lại và mổ mắt mẹ. Nó là giống chim bất hiếu cho nên phải giết.” Vua ngồi lặng thinh. Bỗng có người đầu bếp dâng lên món thịt dê. Vua sai lấy một miếng vai mà ban cho Khảo Thúc. Thúc lựa lấy chỗ ngon mà gói vào ống tay áo. Vua lấy làm lạ, bèn hỏi duyên cớ. Khảo Thúc thưa rằng: “Thần ở nhà còn có mẹ già, thường ngày ăn đồ phụng dưỡng của tiểu thần chớ chưa hề được hưởng ơn vua. Cho nên thần cất đi một miếng đặng đem về dâng cho mẹ.” Vua khen rằng: “Khanh đáng gọi là hiếu thảo!” Nói xong, vua thở dài. Khảo Thúc hỏi duyên cớ, vua đáp rằng: “Khanh còn có mẹ già để phụng dưỡng, như quả nhân đây thật chẳng bằng.” Khảo Thúc vờ như không biết, hỏi rằng: “Quốc thái phu nhân còn đó, cớ sao lại nói là chẳng bằng?” Vua đem việc đã làm ra kể lại. Khảo Thúc thưa rằng: “Thúc Đoạn đã mất không bàn đến, nay Quốc thái phu nhân hãy còn, nếu không phụng dưỡng, có khác gì chim cú!” Vua nói: “Trước ta có lời thề rằng, nếu chẳng tới suối vàng thì không nhìn nhau nữa. Vậy phải làm sao?” Khảo Thúc đáp: “Thần có một kế có thể giải lời thề ấy. Xin đào đất thành hầm sâu, làm một con suối vàng dưới đó, đưa Thái phu nhân xuống nơi ấy rồi vua mới đến mà ra mắt, xin ăn năn tội. Như vậy có thể chẳng trái với lời thề, rồi mới rước mẹ về phụng dưỡng.” Vua mừng rỡ làm y theo lời ấy, mẹ con mới gặp nhau. Vua rước mẹ về triều mà phụng dưỡng như xưa. Người trong nước khen rằng: “Khảo Thúc là bậc thuần hiếu, cảm hóa được Trang công.”

(1)Trở lại làm trẻ thơ: Sách Nhị thập tứ hiếu kể chuyện ông Lão Lai tử đời nhà Châu là bậc cao sĩ, thờ cha mẹ chí hiếu, thường dâng lên những món ngon ngọt. Tuổi ông đã bảy mươi nhưng chẳng tỏ vẻ già yếu, sợ cha mẹ thấy vậy rầu buồn. Ông thường mặc áo năm màu sặc sỡ, giả như trẻ thơ múa hát, đùa cợt bên cạnh cha mẹ để làm vui. Lại có khi bưng nước lên thềm, giả vờ trượt chân ngã rồi khóc oa oa để cha mẹ phải bật cười.

(2)Cha mẹ tuổi già phải chăm sóc mỗi ngày, mỗi giờ, không được rời đi nơi xa. Người xưa nói: “Phụ mẫu tại đường bất khả viễn du.- 父母在堂不可遠遊” (Cha mẹ còn sống, con chẳng được đi xa.) Cũng chính là ý này.

gia cao quý cũng nên noi theo gương ấy. Chẳng nên chăm chăm giữ việc tu hành theo Phật mà chẳng hết lòng hiếu dưỡng mẹ cha. Như ai có hiểu và cảm nhận được lẽ này, nên xét kỹ lại mình cho tròn đạo hiếu.

Than ôi! Ngày tháng trôi qua thấm thoát, công ơn cha mẹ há dễ quên sao? Còn được thấy cha mẹ hiện tiền, khác nào như có Phật tại thế. Lấy sự báo hiếu mẹ cha làm đức, đó chính là niệm Phật thành công.

Nên biết, cha mẹ vui lòng thì chư Phật hoan hỷ, tâm này trong sạch thì cõi Phật thanh tịnh. Có thể nói là:

Đồng nội trải xa không đồi núi.

Nắng soi nước chiếu chẳng phân hai!

行腳求師開示字

行腳求師開示字

弟子宗本，生于四明，陳氏。承感雙親撫恤，請師訓誨。入學攻書，父教師嚴，頗通詩禮。

年十五時，有族兄朽木處士，因恙棄世，屍臥空堂。余經堂門而過。乃見亡兄四大。驚怖憂疑，自叹歎曰。

世相非堅，命如風燭，無常忽到，難躱難逃。遂欲出家學道，超脫輪迴。不識修行路頭，心中猶豫。到於本境茶亭禮佛。偶見一僧危然端坐。

余乃叩問。是何大德。僧曰。吾是遊方禪和子也。余見此說不勝喜悅。遂卽迎請歸家，具辯香齋供養。

飯食已訖，拜問禪師。弟子欲逃生死，不知依何法修。禪師問我，是何姓名，是何年紀。

宗本答曰。弟子姓陳，名靜修，年十五歲也。禪師讚歎曰。年己幼而發心高，世之希有。陳善男子，一心寂靜聽吾所說。

Hành Cước Cầu Sư Khai Thị Tự

Hành cước cầu sư khai thị tự

Đệ tử Tông Bổn, sanh vu Tứ Minh, Trần thị. Thừa cảm song thân phủ tuất thỉnh sư huấn hối. Nhập học công thơ, phụ giáo sư nghiêm, phả thông thi lễ.

Niên thập ngũ thời, hữu tộc huynh, Hủ Mộc xử sĩ, nhân dạng khí thế, thi ngọa không đường. Dư kinh đường môn nhi quá. Nãi kiến vong huynh tứ đại. Kinh bố ưu nghi, tự thán viết.

Thế tướng phi kiên, mạng như phong chúc, vô thường hốt đáo, nan đóa nan đào. Toại dục xuất gia học đạo, siêu thoát luân hồi. Bất thức tu hành lộ đầu, tâm trung do dự. Đáo ư bổn cảnh trà đình lễ Phật, ngẫu kiến nhất tăng nguy nhiên đoan tọa.

Dư nãi khấu vấn, thị hà đại đức? Tăng viết: Ngô thị du phương thiền hòa tử dã. Dư kiến thử thuyết bất thắng hỷ duyệt, toại tức nghinh thỉnh quy gia, cụ biện hương trai cúng dường.

Phạn thực dĩ ngật, bái vấn thiền sư. Đệ tử dục đào sanh tử, bất tri y hà pháp tu. Thiền sư vấn ngã, thị hà tánh danh, thị hà niên kỷ.

Tông Bổn đáp viết, đệ tử tánh Trần, danh Tĩnh Tu, niên thập ngũ tuế dã. Thiền sư tán thán viết: Niên kỷ ấu nhi phát tâm cao, thế chi hy hữu. Trần thiện nam tử, nhất tâm tịch tĩnh thính ngô sở thuyết.

唯有徑路修行，但念阿彌陀佛。宗本問。念阿彌陀佛，焉得便超生死乎。

禪師答曰。信憑佛說，脫苦良方，無如念佛。若不念佛，生死難逃。

問曰。念佛法門有何所出。

答曰。念佛法門非止一經一教之中所載。蓋大千恒沙經卷之內，無一不具念佛法門也。若依此法而修，决定往生淨土。

問。念佛有幾許功德，可以往生淨土。

答。若人以四天下七寶，供養佛及菩薩，緣覺，聲聞等，其福甚多。不如勸人念佛一聲，其福勝彼。

問。一聲佛名，云何能勝。

答。佛國往生論云。譬如有人，初生墮地，卽能一日行千里，足一千年，滿中七寶奉施於佛。不如有人，於後惡世能稱一聲阿彌陀佛，其福過彼。自念尙以如此，何兄勸人。

Duy hữu kinh lộ tu hành, đãn niệm A-di-đà Phật. Tông Bổn vấn: Niệm A-di-đà Phật, yên đắc tiện siêu sanh tử hồ?

Thiền sư đáp viết: Tín bằng Phật thuyết, thoát khổ lương phương, vô như niệm Phật. Nhược bất niệm Phật, sanh tử nan đào.

Vấn viết: Niệm Phật pháp môn hữu hà sở xuất?

Đáp viết: Niệm Phật pháp môn phi chỉ nhất kinh nhất giáo chi trung sở tải. Cái đại thiên hằng sa kinh quyển chi nội, vô nhất bất cụ niệm Phật pháp môn dã. Nhược y thử pháp nhi tu, quyết định vãng sanh Tịnh độ.

Vấn: Niệm Phật hữu kỷ hứa công đức, khả dĩ vãng sanh Tịnh độ?

Đáp: Nhược nhân dĩ tứ thiên hạ thất bảo, cúng dường Phật, cập Bồ Tát, Duyên giác, Thanh văn đẳng, kỳ phước thậm đa. Bất như khuyến nhân niệm Phật nhất thanh, kỳ phước thắng bỉ.

Vấn: Nhất thanh Phật danh, vân hà năng thắng?

Đáp: Phật quốc Vãng sanh luận vân. Thí như hữu nhân, sơ sanh đọa địa, tức năng nhất nhật hành thiên lý, túc nhất thiên niên, mãn trung thất bảo, phụng thí ư Phật, bất như hữu nhân, ư hậu ác thế năng xưng nhất thanh A-di-đà Phật, kỳ phước quá bỉ. Tự niệm thượng dĩ như thử, hà huống khuyến nhân.

問。佛德雖然如是，凡夫罪業所多。云何一世念佛便得往生淨土。

答。十六觀經云。至心念南無阿彌陀佛一聲，滅八十億劫生死重罪。有人平生造五逆十惡，臨終十念阿彌陀佛，尙得往生。况一世齋

戒念佛乎。

問。阿彌陀佛，何故有如是廣大功德，廣大行願。

答。大阿彌陀經云。釋迦佛一日容顏異常。侍者阿難恠而問之。佛言。善哉汝所問者，勝於供養一天下聲聞緣覺及布施諸天下人民，以至蜎飛蝡動之類。雖至累劫，猶百千萬億倍，不及所問功德。

所以者何。以諸天帝王人民，乃至蜎飛蝡動之類，皆因汝所問而得度脫。以此觀之，是釋迦佛初欲說阿彌陀佛之時，其存於心而形於色者。以異於平日，則阿彌陀佛所以感諸佛者，固已非常。况於感一切眾生乎。

Vấn : Phật đức tuy nhiên như thị. Phàm phu tội nghiệp sở đa. Vân hà nhất thế niệm Phật tiện đắc vãng sanh Tịnh độ?

Đáp: Thập lục quán kinh vân: Chí tâm niệm Nam mô A-di-đà Phật nhất thanh, diệt bát thập ức kiếp sanh tử trọng tội. Hữu nhân bình sanh tạo ngũ nghịch, thập ác, lâm chung thập niệm A-di-đà Phật, thượng đắc vãng sanh. Huống nhất thế trai giới niệm Phật hồ.

Vấn: A-di-đàPhật, hà cố hữu như thị quảng đại công đức, quảng đại hạnh nguyện.

Đáp: Đại A-di-đà kinh vân: Thích-ca Phật nhất nhật dung nhan dị thường. Thị giả A-nan quái nhi vấn chi. Phật ngôn: Thiện tai nhữ sở vấn giả, thắng ư cúng dường nhất thiên hạ Thanh văn, Duyên giác cập bố thí chư thiên nhân dân, dĩ chí quyên phi nhuyễn động chi loại. Tuy chí lụy kiếp, du bách thiên vạn ức bội, bất cập sở vấn công đức.

Sở dĩ giả hà? Dĩ chư thiên đế vương nhân dân, nãi chí quyên phi nhuyễn động chi loại, giai nhân nhữ sở vấn, nhi đắc độ thoát. Dĩ thử quán chi thị Thích-ca Phật sơ dục thuyết A-di-đà Phật chi thời, kỳ tồn ư tâm nhi hình ư sắc giả. Dĩ dị ư bình nhật, tắc A-di-đà Phật, sở dĩ cảm chư Phật giả, cố dĩ phi thường. Huống ư cảm nhất thiết chúng sanh hồ.

何則。觀其阿彌陀佛，初發願云。

我至成佛時，

名聲超十方。

人天欣得聞，

俱來生我剎。

... ... ...

地獄鬼畜生，

亦生我剎中。

是則，凡在三界，六道輪迴之內者，無所不度，可知矣。阿彌陀佛現在西方極樂世界，又在十方世界教化無央數人天，以至蜎飛蝡動之類。蜎飛者，謂微細蛆蟲也。若此者佛尚化度，况於人乎。

阿彌陀佛又有願云。若稱我名必生我國。若不爾者，誓不作佛。是以廣度眾生，無有竆極。而人一念歸依，遂生其國。由此推之，念

佛功德實不可思議也。

阿彌陀佛又云。若有眾生，欲生我國，上品者，須用慈悲不殺，愛護含靈，具諸戒行，讀誦大乘，解第一義，諦理深明，供養三寶，孝敬雙

Hà tắc? Quán kỳ A-di-đà Phật, sơ phát nguyện vân:

Ngã chí thành Phật thời.

Danh thanh siêu thập phương.

Nhân thiên hân đắc văn.

Câu lai sanh ngã sát,

... ... ...

Địa ngục, quỷ, súc sanh.

Diệc sanh ngã sát trung.

Thị tắc, phàm tại tam giới lục đạo luân hồi chi nội giả, vô sở bất độ, khả tri hỹ. A-di-đà Phật hiện tại Tây phương Cực lạc thế giới, hựu tại thập phương thế giới giáo hóa vô ương số nhân thiên, dĩ chí quyên phi nhuyễn động chi loại. Quyên phi giả, vị vi tế phi trùng dã. Nhuyễn động giả, vị vi tế thư trùng dã. Nhược thử giả Phật thượng hóa độ, huống ư nhân hồ.

A-di-đà Phật, hựu hữu nguyện vân: Nhược xưng ngã danh, tất sanh ngã quốc. Nhược bất nhĩ giả, thệ bất tác Phật. Thị dĩ quảng độ chúng sanh, vô hữu cùng cực. Nhi nhân nhất niệm quy y, toại sanh kỳ quốc. Do thử suy chi, niệm Phật công đức, thật bất khả tư nghị dã.

A-di-đà Phật hựu vân: Nhược hữu chúng sanh, dục sanh ngã quốc, thượng phẩm giả, tu dụng từ bi bất sát, ái hộ hàm linh, cụ chư giới hạnh, độc tụng Đại thừa, giải đệ nhất nghĩa, đế lý thâm minh, cúng dường Tam bảo, hiếu

親，悲憐貧苦，教化有情，加持法食，普施鬼神，諸惡莫作，眾善奉行。若能如是念佛者，决定上品上生，直至成佛。

其或力量未充，且自堅持齋戒，一心念佛。若能念念無閒，亦不在下品生矣。

况此法門不揀賢愚，不擇貴賤，不在貧富，不分男女，不問老幼，不拘僧俗，不論久近，皆可念佛。

念佛軌則亦以不拘，或高聲念，低聲念，流水念，頂禮念，攝心念，叅究念，觀想念，輪珠念，行道念，伷住立念，靜坐念，側臥念，默念，明念，千念，萬念，皆同一念，唯要决定信心，求生淨土。果能如是行持，何用別尋知識。

可謂。

行船盡在把梢人，

達者同登安養國。

宗本問曰。世閒之人多說家緣縈絆，世務纏身。且待老來，然後念佛。此等之人，唯願釋之。

kính song thân, bi lân bần khổ, giáo hóa hữu tình, gia trì pháp thực, phổ thí quỷ thần, chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành. Nhược năng như thị niệm Phật giả, quyết định thượng phẩm thượng sanh, trực chí thành Phật.

Kỳ hoặc lực lượng vị sung, thả tự kiên trì trai giới, nhất tâm niệm Phật. Nhược năng niệm niệm vô gián, diệc bất tại hạ phẩm sanh hỹ.

Huống thử pháp môn, bất giản hiền ngu, bất trạch quý tiện, bất tại bần phú, bất phân nam nữ, bất vấn lão ấu, bất câu tăng tục, bất luận cửu cận, giai khả niệm Phật.

Niệm Phật quỹ tắc diệc dĩ bất câu, hoặc cao thanh niệm, đê thanh niệm, lưu thủy niệm, đảnh lễ niệm, nhiếp tâm niệm, tham cứu niệm, quán tưởng niệm, luân châu niệm, hành đạo niệm, trụ lập niệm, tĩnh tọa niệm, trắc ngọa niệm, mặc niệm, minh niệm, thiên niệm, vạn niệm, giai đồng nhất niệm, duy yếu quyết định tín tâm, cầu sanh Tịnh độ. Quả năng như thị hành trì, hà dụng biệt tầm tri thức.

Khả vị:

Hành thuyền tận tại bả sao nhân.

Đạt giả đồng đăng An Dưỡng quốc.

Tông Bổn vấn viết: Thế gian chi nhân đa thuyết gia duyên oanh bán, thế vụ triền thân, thả đãi lão lai nhiên hậu niệm Phật. Thử đẳng chi nhân, duy nguyện thích chi.

禪師曰。苦哉。苦哉。何等愚謬之言也。豈不見死心禪師云。世閒之人，財寶如山，妻妾滿室。日夜歡樂，他豈不要長生在世。争柰前程有限，暗裏相催，符到便行，不容遲滯。

閻羅老死不順人情，無常鬼王有何靣目。且據諸人眼裏親見，耳裏親聞，前街後巷，親情眷屬，朋友兄弟，強壯後生，死卻多少。

豈不聞古人云。

莫待老來方學道，

孤墳盡是少年人。

又云。自從早年，索養妻子。經營家計，受盡萬千辛苦。忽然三寸氣斷，未免一旦皆休。若是孝順兒孫，齋得幾僧，看得部經，燒得陌紙。春三秋九，做得碗羹飯，哭得幾聲。猶是記憶爺娘。

若是不肖之子，父母方死，骨頭未冷。作撻財產，出賣田圓，恣意作樂。以此較之，著甚麽急。兒孫自有兒孫福，莫與兒孫作遠憂。

復引古德云。

Thiền sư viết: Khổ tai! Khổ tai! Hà đẳng ngu mậu chi ngôn dã. Khởi bất kiến Tử Tâm thiền sư vân: Thế gian chi nhân, tài bảo như sơn, thê thiếp mãn thất, nhật dạ hoan lạc, tha khởi bất yếu trường sanh tại thế. Tranh nại tiền trình hữu hạn, ám lý tương thôi, phù đáo tiện hành, bất dung trì trệ.

Diêm La lão tử bất thuận nhân tình, vô thường quỷ vương hữu hà diện mục? Thả cứ chư nhân nhãn lý thân kiến, nhĩ lý thân văn, tiền nhai hậu hạng, thân tình quyến thuộc, bằng hữu huynh đệ, cường tráng hậu sanh, tử khước đa thiểu.

Khởi bất văn cổ nhân vân:

Mạc đãi lão lai phương học đạo.

Cô phần tận thị thiếu niên nhân.

Hựu vân: Tự tùng tảo niên, sách dưỡng thê tử, kinh doanh gia kế, thọ tận vạn thiên tân khổ. Hốt nhiên tam thốn khí đoạn, vị miễn nhất đán giai hưu. Nhược thị hiếu thuận nhi tôn, trai đắc kỷ tăng, khán đắc bộ kinh, thiêu đắc mạch chỉ. Xuân tam, Thu cửu, tố đắc uyển canh phạn, khốc đắc kỷ thanh, do thị ký ức gia nương.

Nhược thị bất tiếu chi tử, phụ mẫu phương tử, cốt đầu vị lãnh. Tác thác tài sản, xuất mại điền viên, tứ ý tác lạc. Dĩ thử giác chi, trước thậm ma cấp. Nhi tôn tự hữu nhi tôn phước, mạc dữ nhi tôn tác viễn ưu.

Phục dẫn cổ đức vân:

冷笑富家翁，

營生恾似箭。

囤內米生蟲，

庫中錢爛貫，

日裏把秤稱，

夜閒點燈算。

形骸如偎儡，

莫教繩索斷。

死心，如此苦口勸人。曾許儞，且做世業，待老來方念佛乎。當思人生在世，能有幾時。石火電光，貶眼便過。趂此未老無病之前，抖擻身心，撥棄塵事。得一日光景，念一日佛名。得一時工夫，修一時淨業。

由他臨命終時，好死惡死。只要我之盤纏，預辯了也。我之前程，穩穩當當了也。若不如此，後悔難追，思之，思之。

且喜。彌陀甚易念，淨土甚易生。世人雖然，難免營辯家緣。亦須早晚焚香念佛。况此念佛法門人皆可以通行。譬如千年暗室，一燈

Lãnh tiếu phú gia ông.

Doanh sanh mang tợ tiễn.

Độn nội mễ sanh trùng.

Khố trung tiền lạn quán.

Nhật lý bả sứng xưng.

Dạ gian điểm đăng toán.

Hình hài như ôi lỗi.

Mạc giáo thằng sách đoạn.

Tử tâm, như thử khổ khẩu khuyến nhân. Tằng hứa nễ, thả tố thế nghiệp, đãi lão lai phương niệm Phật hồ. Đương tư nhân sanh tại thế, năng hữu kỷ thời. Thạch hỏa điện quang, biếm nhãn tiện quá. Sấn thử vị lão vô bệnh chi tiền, đẩu tẩu thân tâm, bát khí trần sự. Đắc nhất nhật quang cảnh, niệm nhất nhật Phật danh. Đắc nhất thời công phu, tu nhất thời tịnh nghiệp.

Do tha lâm mạng chung thời, hảo tử ố tử. Chỉ yếu ngã chi bàn triền, dự biện liễu giả. Ngã chi tiền trình, ổn ổn đương đương liễu dã. Nhược bất như thử, hậu hối nan miễn, tư chi, tư chi.

Thả hỷ, Di-đà thậm dị niệm, Tịnh độ thậm dị sanh. Thế nhân tuy nhiên, nan miễn doanh biện gia duyên. Diệc tu tảo vãn phần hương niệm Phật. Huống thử niệm Phật pháp môn nhân giai khả dĩ thông hành. Thí như thiên niên ám

照之則爲明矣。故雖殺牛屠馬之人，放下屠刀，亦可以修。

所以修者不難，亦不妨一切俗事。在官者，不妨職業。在士者，不妨修讀。在商賈，不妨販賣。在農夫，不妨耕種。在婦人，不妨女工。在公門，不妨事上。在僧嵞徒，不妨叅禪。凡一切所爲，皆不相妨。

或在晨昏禮念，或在忙裏偂閑。每日或念千聲百聲，或念三五百聲，或念十聲，唯要回向發願，願往西方。誠能如是，决定往生矣。陳善男子。儞若齋戒精嚴，一心念佛。不生淨土者，某甲當墮拔舌地獄。

我見禪師發誓深重，是則驚騤拜，蒙感開示念佛法門也。

禪師曰。若言淨土教門，億劫之中，說不能盡。是以略舉數言耳。

古德云。

上士一决一切了，

中下多聞多不信。

thất, nhất đăng chiếu chi tắc vi minh hỹ. Cố tuy sát ngưu đồ mã chi nhân, phóng hạ chữ đao, diệc khả dĩ tu.

Sở dĩ tu giả bất nan. Diệc bất phường nhất thiết tục sự. Tại quan giả, bất phường chức nghiệp. Tại sĩ giả bất phường tu độc. Tại thương cổ bất phường phiến mại. Tại nông phu bất phường canh chủng. Tại phụ nhân bất phường nữ công. Tại công môn, bất phường sự thượng. Tại tăng đồ, bất phường tham thiền. Phàm nhất thiết sở vi, giai bất tương phường.

Hoặc tại thần hôn lễ niệm, hoặc tại mang lý tiển nhàn. Mỗi nhật hoặc niệm thiên thanh bách thanh, hoặc niệm tam ngũ bách thanh, hoặc niệm thập thanh, duy yếu hồi hướng phát nguyện, nguyện vãng Tây phương. Thành năng như thị, quyết định vãng sanh hỹ.

Trần thiện nam tử! Nhĩ nhược trai giới tinh nghiêm, nhất tâm niệm Phật, bất sanh Tịnh độ giả, mỗ giáp đương đọa Bạt thiệt địa ngục.

Ngã kiến thiền sư phát thệ thâm trọng, thị tắc kinh quỳ bái, mông cảm khai thị niệm Phật pháp môn dã.

Thiền sư viết: Nhược ngôn Tịnh độ giáo môn, ức kiếp chi trung thuyết bất năng tận. Thị dĩ lược cử sổ ngôn nhĩ.

Cổ đức vân:

Thượng sĩ nhất quyết nhất thiết liễu.

Trung hạ đa văn đa bất tín.

誠哉是言也。夫眞信修行之士，要生西方淨土，不是說了便休。須是把做一件大事相似。

若是信得及便從今日去，發大勇猛，發大精進，莫問會與不會，見性不見性，但只執持一句。南無阿彌陀佛。

如靠著一座須彌山，搖撼不動。只此一念是汝本師。只此一念卽是化佛。只此一念是破地獄之猛將。只此一念是斬羣邪之寶劍。只此一念是開黑暗之明燈。只此一念是渡苦海之大船。只此一念是脫生死之良方。只此一念是出三界之徑路。只此一念是本性彌陀。只此一念是唯心淨土。

但只要記得，這一句阿彌陀佛在念，莫教失落。念念常現前，念念不離心。無事也如是念，有事也如是念。安樂也如是念，病苦也如是念。生也如是念，死也如是念。

如是一念分明，又何必問人覓歸程乎。可謂。

一句彌陀無别念，

不勞彈指到西方。

Thành tai thị ngôn dã. Phù chân tín tu hành chi sĩ, yếu sanh Tây phương Tịnh độ, bất thị thuyết liễu tiện hưu. Tu thị bả tố nhất kiện đại sự tương tự.

Nhược thị tín đắc cập tiện tùng kim nhật khứ, phát đại dũng mãnh, phát đại tinh tấn, mạc vấn hội dữ bất hội, kiến tánh bất kiến tánh, đãn chỉ chấp trì nhất cú: Nam-mô A-di-đà Phật.

Như kháo trước nhất tòa Tu-di sơn, diêu hám bất động, chỉ thử nhất niệm, thị nhữ bổn sư. Chỉ thử nhất niệm, tức thị Hóa Phật. Chỉ thử nhất niệm, thị phá địa ngục chi mãnh tướng. Chỉ thử nhất niệm, thị trảm quần tà chi bảo kiếm. Chỉ thử nhất niệm, thị khai hắc ám chi minh đăng. Chỉ thử nhất niệm, thị độ khổ hải chi đại thuyền. Chỉ thử nhất niệm, thị thoát sanh tử chi lương phương. Chỉ thử nhất niệm, thị xuất tam giới chi kinh lộ. Chỉ thử nhất niệm, thị bổn tánh Di-đà. Chỉ thử nhất niệm, thị duy tâm Tịnh độ.

Đãn chỉ yếu ký đắc, giá nhất cú A-di-đà Phật tại niệm, mạc giáo thất lạc. Niệm niệm thường hiện tiền, niệm niệm bất ly tâm. Vô sự dã như thị niệm, hữu sự dã như thị niệm. An lạc dã như thị niệm. Bệnh khổ dã như thị niệm. Sanh dã như thị niệm, tử dã như thị niệm.

Như thị nhất niệm phân minh, hựu hà tất vấn nhân mịch quy trình hồ? Khả vị:

Nhất cú Di-đà vô biệt niệm.

Bất lao đàn chỉ đáo Tây phương.

禪師叮嚀再告曰。陳善男子。今將十法戒之法，付囑與汝。汝將此法，亦以開示後人。精進修行，同成佛果。

宗本答曰。用廣發揮於後世，庶幾有補於將來。

禪師曰。善哉。善哉。十法戒者。佛法戒，菩薩法戒，緣覺法戒，聲聞法戒，天法戒，人法戒，修羅法戒，餓鬼法戒，畜生法戒，地獄

法戒。

夫十法戒者，一心具足。隨造隨受。據儞所作因，還儞所作果。是以善行惡行，世閒之因也。三界六道，世閒之果也。持戒念佛，出世閒之果也。淨土成佛，出世閒之果也。

人天路上，作福爲先。生死海中，念佛第一。今有欲快樂人天，而不修福。欲出離生死，而不念佛。是猶鳥無翼而欲飛，木無根而

欲茂，然可得哉。

要將念佛爲正因，作福爲助道。福慧雙修，成等正覺。所以因該果海，果徹因源，因果無差，始終不眛。何以故。形直影端，聲和

Thiền sư đinh ninh tái cáo viết: Trần thiện nam tử, kim tương thập pháp giới chi pháp, phó chúc dữ nhữ. Nhữ tương thử pháp, diệc dĩ khai thị hậu nhân. Tinh tấn tu hành, đồng thành Phật quả.

Tông Bổn đáp viết: Dụng quảng phát huy ư hậu thế, thứ kỷ hữu bổ ư tương lai.

Thiền sư viết: Thiện tai, thiện tai. Thập pháp giới giả: Phật pháp giới, Bồ Tát pháp giới, Duyên giác pháp giới, Thanh văn pháp giới, Thiên pháp giới, Nhân pháp giới, Tu-la pháp giới, Ngạ quỷ pháp giới, Súc sanh pháp giới, Địa ngục pháp giới.

Phù thập pháp giới giả, nhất tâm cụ túc. Tùy tạo tùy thọ, cứ nhĩ sở tác nhân, hoàn nhĩ sở tác quả. Thị dĩ thiện hành ác hành thế gian chi nhân dã. Tam giới lục đạo, thế gian chi quả dã. Trì giới niệm Phật, xuất thế gian chi nhân dã. Tịnh độ thành Phật, xuất thế gian chi quả giả.

Nhân thiên lộ thượng tác phước vi tiên. Sanh tử hải trung, niệm Phật đệ nhất. Kim hữu dục khoái lạc nhân thiên, nhi bất tu phước. Dục xuất ly sanh tử, nhi bất niệm Phật. Thị do điểu vô dực nhi dục phi, mộc vô căn dục mậu, nhiên khả đắc tai.

Yếu tương niệm Phật vi chánh nhân, tác phước vi trợ đạo. Phước huệ song tu, thành đẳng chánh giác. Sở dĩ nhân cai quả hải, quả triệt nhân nguyên, nhân quả vô sai, thủy chung bất muội. Hà dĩ cố? Hình trực ảnh đoan, thanh hòa

響順。應知因實，果則不虛。如今是人臨終是果。作惡而惡境現前。念佛而佛界自至。

豈不見華嚴經云。

若人欲了知，

三世一切佛。

應觀法戒性，

一切唯心造。

是也。

宗本問曰。依何法修，得到佛法果。

禪師曰。當知六道眾生皆有佛性眞如平等。一體同觀如諸佛想，如父母想。無問寃親，悉皆濟度。盡未來世，行普賢行。能於此法而修，卽與諸佛齊等。

問。依何法修，得到菩薩法界。

答。布施度慳貪。持戒度毀犯。忍辱度瞋恚。精進度懈怠。禪定度昏散。智慧度愚癡。能依此法而修，卽與菩薩同等。

問。依何法修，只到緣覺法界。

答。中乘之人，樂獨善寂。雖知諸因緣，不行普度。是以只到緣覺法界。

hưởng thuận. Ưng tri nhân thật, quả tắc bất hư. Như kim thị nhân, lâm chung thị quả. Tác ác, nhi ác cảnh hiện tiền. Niệm Phật, nhi Phật giới tự chí.

Khởi bất kiến Hoa Nghiêm kinh vân:

Nhược nhân dục liễu tri.

Tam thế nhất thiết Phật.

Ưng quán pháp giới tánh.

Nhất thiết duy tâm tạo.

Thị dã.

Tông Bổn vấn viết: Y hà pháp tu, đắc đáo Phật pháp quả?

Thiền sư viết: Đương tri lục đạo chúng sanh, giai hữu Phật tánh chân như bình đẳng. Nhất thể đồng quán như chư Phật tưởng, như phụ mẫu tưởng. Vô vấn oan thân, tất giai tế độ. Tận vị lai thế, hành Phổ Hiền hạnh. Năng ư thử pháp nhi tu, tức dữ chư Phật tề đẳng.

Vấn: Y hà pháp tu, đắc đáo Bồ Tát pháp giới.

Đáp: Bố thí độ xan tham. Trì giới độ hủy phạm. Nhẫn nhục độ sân nhuế. Tinh tấn độ giải đãi. Thiền định độ hôn tán. Trí huệ độ ngu si. Năng y thử pháp nhi tu, tức dữ Bồ Tát đồng đẳng.

Vấn: Y hà pháp tu, chỉ đáo Duyên giác pháp giới?

Đáp: Trung thừa chi nhân, nhạo độc thiện tịch. Tuy tri chư pháp nhân duyên, bất hành phổ độ. Thị dĩ chỉ đáo Duyên giác pháp giới.

問。依何法修，只致聲聞法界。

答。小乘之人，怕怖生死如獞獐跳，不顧後羣。欲速出三界，自求涅槃。是以只到聲聞法界。

問。依何法修，只生天道。

答。修十善業，得生天法界。

問。依何法修，復得人倫。

答。五戒堅持，得生人法界。

問。造何罪業，墮落修羅。

答。若人雖修善業，常懷勝負瞋慢之心，墮在修羅法界。

問。造何惡業，墮落餓鬼。

答。慳貪不捨，慢眾獨食，墮在餓鬼法界。

問。造何惡業，墮落畜生。

答。造作愚癡邪惡之業，决墮畜生法界。

問。造何惡業，墮落地獄。

答。毀謗三寶，造作眾惡，定墮地獄法界。

此上十法界者，蓋隨人所作所修。

Vấn: Y hà pháp tu chỉ trí Thanh văn pháp giới?

Đáp: Tiểu thừa chi nhân, phạ bố sanh tử như đồng chương khiêu, bất cố hậu quần. Dục tốc xuất tam giới, tự cầu Niết-bàn. Thị dĩ chỉ đáo Thanh văn pháp giới.

Vấn: Y hà pháp tu chỉ sanh Thiên đạo?

Đáp: Tu thập thiện nghiệp, đắc sanh thiên pháp giới.

Vấn: Y hà pháp tu phục đắc nhân luân?

Đáp: Ngũ giới kiên trì, đắc sanh nhân pháp giới.

Vấn: Tạo hà tội nghiệp đọa lạc tu-la?

Đáp: Nhược nhân tuy tu thiện nghiệp, thường hoài thắng phụ sân mạn chi tâm, đọa tại tu-la pháp giới.

Vấn: Tạo hà ác nghiệp đọa lạc ngạ quỷ?

Đáp: Xan tham bất xả, mạn chúng độc thực, đọa tại ngạ quỷ pháp giới.

Vấn: Tạo hà ác nghiệp đọa lạc súc sanh?

Đáp: Tạo tác ngu si tà ác chi nghiệp, quyết đọa súc sanh pháp giới.

Vấn: Tạo hà ác nghiệp đọa lạc địa ngục?

Đáp: Hủy báng Tam bảo, tạo tác chúng ác, định đọa địa ngục pháp giới.

Thử thượng thập pháp giới giả, cái tùy nhân sở tác sở tu.

4. Trên Đường Cầu Thầy Học Đạo

宗本頂禮，謝師曰。若非宿生慶幸，焉得遇於明師開示也。

禪師告辭而又曰。汝若有疑未决，可看蓮宗寶鑑，淨土指歸，龍舒淨土文，萬善獞同歸集，智者大師十疑論，天如則禪師或問，神棲安養賦，淨土决疑論。凡所讚揚淨土經教者，皆可看之。

宗本曰。恭禀師命，信受奉行。出家叅學事理，文長不錄。

———

4. Trên đường cầu thầy học đạo(1)

Tông Bổn tôi sanh ở nhà họ Trần nơi xứ Tứ Minh, nhờ ơn cha mẹ nuôi dưỡng và rước thầy dạy dỗ từ nhỏ. Đến lúc vào trường đèn sách, cha nghiêm huấn, thầy chỉ bảo, nên cũng hiểu thông được văn chương lễ nghĩa.
Năm 15 tuổi, có người anh họ là Hủ Mộc,(2) nhân có bệnh nhẹ mà qua đời, thi thể còn đặt nơi nhà trống. Tôi

———

(1) Bài này là lời tự thuật của ngài Tông Bổn, ghi lại lúc mới phát tâm xuất gia tu tập và gặp thầy dẫn dắt, nhờ đó mới tỉnh ngộ và đắc nhập pháp môn niệm Phật với Mười pháp giới.
(2) Nguyên văn là Hủ Mộc xử sĩ. Xử sĩ là những người có học nhưng vì lý do nào đó không muốn tham gia việc đời, cũng có nghĩa như ẩn sĩ, cư sĩ. Hủ Mộc có lẽ là tên hiệu chứ không phải tên thật. Người này tự cho rằng thân mình không ra giúp đời, cũng như cây gỗ mục chẳng làm được gì, mới tự xưng là Hủ Mộc xử sĩ.

Tông Bổn đảnh lễ, tạ sư viết: Nhược phi túc sanh khánh hạnh, yên đắc ngộ ư minh sư khai thị dã.

Thiền sư cáo từ, nhi hựu viết: Nhữ nhược hữu nghi vị quyết, khả khán Liên Tông Bảo Giám, Tịnh độ chỉ quy, Long Thư Tịnh độ văn, Vạn thiện đồng quy tập, Trí Giả Đại sư thập nghi luận, Thiên Như Tắc Thiền sư hoặc vấn, Thần Thê An Dưỡng phú, Tịnh độ quyết nghi luận. Phàm sở tán dương Tịnh độ kinh giáo giả, giai khả khán chi.

Tông Bổn viết: Cung bẩm sư mạng, tín thọ phụng hành. Xuất gia tham học sự lý, văn trường bất lục.

———

đi ngang qua cửa, thấy cái thân tứ đại(1) của anh mình thì sợ sệt, lo buồn, tự than rằng: “Ôi! Hình tướng ở đời không hề bền chắc, mạng sống chỉ như ngọn đèn trước gió. Vô thường xảy tới, trốn tránh khó thay!” Liền muốn xuất gia học đạo, cầu được siêu thoát luân hồi. Nhưng chẳng biết khởi sự tu hành như thế nào, nên lòng còn do dự. Liền đến ngôi chùa nhỏ trong vùng mà lễ Phật. Bỗng gặp một vị tăng đang ngồi thẳng lưng dáng

———

(1)Cái thân tứ đại: Theo quan niệm xưa thì thân thể con người hợp bởi bốn chất, gọi là bốn đại hay tứ đại. Bốn đại ấy là: 1. Địa đại, hay chất đất, cũng chỉ chung những yếu tố thuộc về thể rắn. 2. Thủy đại, hay chất nước, cũng chỉ chung những yếu tố thuộc về thể lỏng. 3. Hỏa đại, hay chất lửa, cũng chỉ chung những yếu tố thuộc về sức nóng, hơi ấm. 4. Phong đại, hay chất gió, cũng chỉ chung những yếu tố thuộc về sự chuyển động. Khi bốn đại tan rã thì thân xác con người không còn tồn tại nữa.

vẻ uy nghi, tôi liền cúi đầu làm lễ thưa hỏi rằng: “Đại đức là ai?”

Vị tăng đáp: “Tôi là người tu thiền(1) đi du phương.”(2)
Tôi nghe được lời ấy, mừng khôn kể xiết. Tức thì thỉnh vị tăng ấy về nhà, sắm đủ hương hoa và các thứ vật thực cúng dường.
Lễ cúng dường đã xong, tôi quỳ lạy thiền sư mà thưa hỏi rằng: “Đệ tử muốn thoát khỏi vòng sanh tử, chưa biết nên tu theo pháp gì?”
Thiền sư liền hỏi rõ họ tên và tuổi tác. Tông Bổn này thưa rằng: “Đệ tử họ Trần, tên là Tĩnh Tu, năm nay được mười lăm tuổi.”
Thiền sư khen ngợi rằng: “Tuổi còn nhỏ mà phát tâm cao, thật là ít có trong đời! Này thiện nam tử họ Trần, hãy giữ một lòng tịch tĩnh mà nghe ta nói đây: Duy có một pháp tu thẳng tắt là chỉ cần niệm đức Phật A-di-đà mà thôi.”
Tông Bổn này hỏi lại: “Niệm Phật A-di-đà có thể vượt thoát được sanh tử hay sao?
Thiền sư đáp: “Cứ tin theo lời Phật dạy thì trong các pháp tu thoát khổ, chẳng pháp nào bằng niệm Phật. Nếu chẳng niệm Phật, khó mà vượt thoát được sanh tử.”

———

(1) Nguyên văn là “thiền hòa tử du phương”. Cách dùng “thiền hòa tử” ở đây cũng giống như “thiền tăng”. Từ điển Đinh Phúc Bảo ghi: “Thiền hòa, cũng viết là thiền hòa tử. Thiền hòa tức là người tham thiền.” (禪和, 又曰禪和子。禪和者,參禪之人也。- Thiền hòa, hựu viết thiền hòa tử. Thiền hòa giả, tham thiền chi nhân dã.)

(2) Du phương: đi nhiều nơi. Vị tăng du phương là người chọn cách du hóa khắp nơi, vừa để hóa độ những kẻ hữu duyên, vừa để tham học với những bậc cao tăng thạc đức.

Tông Bổn lại hỏi: “Pháp môn niệm Phật này do đâu mà có?”

Thiền sư đáp: “Pháp môn niệm Phật chẳng phải chỉ có dạy trong một kinh mà thôi. Trong vô số kinh điển, không có kinh nào lại chẳng nói đủ về pháp môn niệm Phật. Nếu y theo phép này mà tu, chắc chắn sẽ được vãng sanh về Tịnh độ.”
Lại hỏi: “Công đức niệm Phật được bao nhiêu mà có thể vãng sanh về Tịnh độ?”
Đáp rằng: “Nếu có người đem bảy món báu trong bốn cõi thiên hạ (1) mà cúng dường chư Phật, Bồ Tát, Duyên giác, Thanh văn, La hán, phước đức rất nhiều. Như có người khuyên người khác niệm Phật một tiếng, phước đức lại còn nhiều hơn thế nữa.”
Lại hỏi: “Niệm Phật một tiếng, làm sao phước đức lại có thể nhiều hơn?”
Thiền sư đáp: “Sách Vạn thiện đồng quy dẫn lời trong Trí luận nói rằng:(2)
‘Ví như có người vừa sanh ra rơi xuống đất đã có thể đi được mỗi ngày ngàn dặm, đi như vậy trọn ngàn năm, dùng hết thảy bảy món báu trong các cõi thế giới mình đã đi qua mà dâng cúng Phật, cũng không bằng có người ở đời ác trược về sau xưng niệm được một câu

———

(1) Bốn cõi thiên hạ: Chỉ chung cõi thế gian này. Theo quan niệm xưa là gồm có bốn châu: 1. Phương bắc là Câu-lô châu, 2. Phương nam là Thiệm-bộ châu, 3. Phương đông là Thắng thần châu, 4. Phương tây là Ngưu-hóa châu.
(2) Nguyên văn ghi là “Phật quốc Vãng sanh luận”.
Tuy nhiên, cho đến nay chúng tôi chưa biết có bộ luận nào mang tên này, nhưng
thực sự có tìm được đoạn trích dẫn trên đây trong sách Vạn thiện đồng quy, nói
là trích từ bộ Trí luận. Có lẽ đây là nhầm lẫn của người biên soạn Quy nguyên
trực chỉ. Vì thế chúng tôi xin điều chỉnh lại để tạo sự dễ dàng cho quý độc giả
nào muốn tra khảo các văn bản gốc.

Nam mô A-di-đà Phật. Phước của người niệm Phật còn hơn cả phước của người kia. Tự mình niệm Phật còn được như thế, huống chi còn khuyên người khác niệm?”

Lại hỏi: “Tuy biết là đức độ của Phật lớn lao như thế, nhưng kẻ phàm phu nghiệp ác vốn đã nhiều, làm sao chỉ niệm Phật trong một đời mà có thể vãng sanh về Tịnh độ?”
Đáp: “Kinh Thập lục quán(1)nói: “Chí tâm niệm một tiếng Nam mô A-di-đà Phật có thể diệt được tội nặng trong tám mươi ức kiếp sanh tử. Có người trọn đời tạo năm tội nghịch,(2)làm mười điều ác,(3)nhưng lúc lâm chung niệm được mười câu Nam mô A-di-đà Phật còn được vãng sanh. Huống chi người trọn đời ăn chay, giữ giới và niệm Phật?”
Tông Bổn lại hỏi: “Do đâu mà đức Phật A-di-đà lại có công đức và hạnh nguyện rộng lớn như vậy?”
Đáp: “Long Thư Tăng Quảng Tịnh độ văn(4)có dẫn kinh

———

(1)Thập Lục Quán Kinh, tức là Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh.
(2)Năm tội nghịch, hay ngũ nghịch: Năm tội được xem là nặng nề nhất, ngỗ nghịch nhất, và vì thế mà quả báo cũng nặng nề nhất. Đó là: 1. Giết cha, 2. Giết mẹ, 3. Giết A-la-hán, 4. Phá hòa hợp tăng, 5. Làm thân Phật chảy máu.

(3)Mười điều
ác, hay thập ác, ngược lại với mười điều thiện hay thập thiện. Mười điều ác là:
1. Sát sanh, 2. Trộm cướp, 3. Tà dâm, 4. Nói dối, 5. Nói hai lưỡi, đâm thọc, 6.
Nói điều ác, gây tổn hại 7. Nói lời trau chuốt, 8. Tham dục, 9. Sân nhuế, 10.
Si mê, tà kiến.

(4)Nguyên tác ghi là “Đại A-di-đà kinh vân...”, nhưng chúng tôi tìm thấy chính xác là nguyên văn đoạn trích dẫn ở đây được trích lại từ Long Thư Tăng Quảng Tịnh độ văn(龍舒增廣淨土文) của Vương Nhật Hưu đời Tống, nên đã có điều chỉnh để dễ dàng hơn cho sự tra cứu. Trong Phật thuyết Đại A-di-đà kinh(Đại chánh tạng, quyển 12, trang 326, số hiệu 364), nội dung của trích đoạn này được trình bày ở phần thứ hai: A-nan phát vấn(阿難發問分第二- A-nan phát vấn đệ nhị phần), nhưng kinh văn có một vài khác biệt nhỏ.

Đại A-di-đà(1) nói rằng : ‘Một ngày nọ, Đức Phật Thích-ca dung nhan khác thường. Thị giả (2) là A-nan lấy làm lạ, bèn thưa hỏi. Phật dạy rằng: ‘Lành thay câu hỏi của nhà ngươi, còn hơn là cúng dường cho các vị Thanh văn và Duyên giác trong một cõi thiên hạ, cùng là bố thí cho chư thiên, nhân dân, cho đến những loài chúng sanh nhỏ bé nhất. Dầu cho trải qua rất nhiều kiếp cúng dường và bố thí như vậy, lại đem công đức ấy nhân lên gấp trăm, ngàn, muôn, ức lần, cũng chẳng bằng công đức của câu hỏi này. Tại sao vậy? Bởi vì chư thiên, vua chúa, nhân dân, cho đến những loài chúng sanh nhỏ bé nhất đều sẽ do nơi câu hỏi này mà được độ thoát.’

“Theo đó suy ra, đây chính là lúc Phật Thích-ca muốn khởi thuyết về đức Phật A-di-đà. Ngài vừa khởi lên điều ấy trong tâm, mà đã hiện ra vẻ mặt khác với ngày thường, thì mối giao cảm của đức Phật A-di-đà đối với chư Phật đã là phi thường, huống chi là chỗ giao cảm với hết thảy chúng sanh.
“Vì sao vậy? Xét theo lời phát nguyện ban sơ của đức Phật A-di-đà có nói rằng:
Nguyện khi ta thành Phật.
Danh vang khắp mười phương.
Trời, người vui được nghe.
Cùng sanh về nước Phật.
... ... ...

———

(1) Tức là kính Vô lượng Thọ.

(2) Thị giả: người đệ tử thường xuyên theo hầu bên cạnh
một vị thầy, để phục vụ những công việc thường ngày cũng như để thầy sai bảo. Mỗi
vị tôn sư đều có một thị giả tự nguyện theo hầu. Thị giả của đức Phật Thích-ca là ngài A-nan.

Địa ngục, quỷ, súc sanh.

Cũng sanh về nước Phật.

“Theo đó thì đã có thể biết rằng hết thảy những chúng sanh đang luân hồi trong ba cõi, sáu đường,(1)không một ai mà ngài chẳng muốn cứu độ. Đức Phật A-di-đà hiện ở tại thế giới Cực Lạc bên phương tây và các cõi thế giới trong mười phương mà giáo hóa hàng trời, người số đông không kể xiết, cho đến những loài chúng sanh nhỏ bé nhất. Như đến các loài chúng sanh nhỏ bé nhất mà Phật còn hóa độ, huống chi là loài người!

“Đức Phật A-di-đà lại có phát nguyện như thế này: ‘Như ai niệm danh hiệu ta, ắt sanh về cõi Phật của ta. Nếu chẳng được như vậy, ta thề không làm Phật.’ Do đó mà ngài rộng độ khắp chúng sanh, không có giới hạn. Người phát tâm quy y chỉ trong một niệm, rốt lại cũng được sanh về cõi Phật của ngài. Theo đó mà suy ra, công đức niệm Phật thật không thể nghĩ bàn hết được.
“Đức Phật A-di-đà lại có dạy rằng: Nếu chúng sanh nào muốn sanh về cõi Phật của ta vào hàng thượng phẩm,(2) thì nên tu tập hạnh từ bi, không giết hại, thương xót che chở hết thảy mọi sanh linh, giữ tròn giới hạnh, đọc tụng

———

(1) Ba cõi, sáu đường (Tam giới, Lục đạo) Ba cõi là: Dục giới, Sắc
giới và Vô sắc giới. Sáu đường là: cõi trời, cõi người, cõi a-tu-la, cõi địa
ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Hết thảy chúng sanh trôi lăn trong cõi luân hồi, tùy
theo nghiệp lực mà thọ sanh vào một trong ba cõi, sáu đường này.

(2) Theo Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật thì người được vãng sanh về cõi Phật, tùy theo công đức niệm Phật và tu tập mà chia làm ba bậc là thượng phẩm, trung phẩm và hạ phẩm; trong mỗi bậc ấy lại chia ra ba bậc nữa là thượng sanh, trung sanh và hạ sanh. Như vậy, cả thảy có chín bậc khác nhau, gọi là cửu phẩm. Được kể ra cụ thể theo thứ tự từ bậc cao nhất đến thấp nhất là: thượng phẩm thượng sanh, thượng phẩm trung sanh, thượng phẩm hạ sanh, trung phẩm thượng sanh, trung phẩm trung sanh,trung phẩm hạ sanh, hạ phẩm thượng sanh, hạ phẩm trung sanh và hạ phẩm hạ sanh.

kinh điển Đại thừa, hiểu thấu nghĩa chân thật, rõ thông lý sâu xa, cúng dường Tam bảo, hiếu kính mẹ cha, thương xót những kẻ nghèo khổ, giáo hóa hết thảy hữu tình, ăn uống giữ theo đúng pháp,(1)rộng làm việc bố thí cho quỉ thần, không làm các điều ác, thường làm các việc lành. Nếu ai niệm Phật được như vậy, chắc chắn vãng sanh vào hàng Thượng phẩm thượng sanh, thẳng đến quả vị Phật.

“Còn như chưa đủ sức làm như vậy, tự mình hãy bền chí ăn chay giữ giới, nhất tâm niệm Phật. Nếu có thể nhất tâm niệm Phật không gián đoạn, thì cũng có thể vãng sanh ở vào hàng Trung phẩm.
“Pháp niệm Phật này chẳng phân biệt kẻ hiền người ngu, kẻ sang người hèn, kẻ giàu người nghèo, cũng chẳng phân biệt nam nữ, già trẻ, tăng tục, chẳng kể xa gần, hết thảy đều có thể niệm Phật.
“Phương thức niệm Phật cũng chẳng có chi bó buộc: hoặc niệm lớn tiếng, hoặc niệm nhỏ tiếng, hoặc niệm liên tục như nước chảy, hoặc niệm khi đảnh lễ, hoặc nhiếp tâm mà niệm, tham cứu mà niệm, quán tưởng mà niệm, hoặc lần chuỗi hạt niệm, hoặc đi nhiễu quanh điện Phật mà niệm, hoặc đứng thẳng niệm, hoặc ngồi yên niệm, hoặc nằm nghiêng mà niệm, hoặc niệm thầm hay niệm rõ tiếng, hoặc niệm ngàn lần, muôn lần, thảy đều là một niệm. Điều quan trọng nhất là phải có lòng tin chắc quyết và cầu sanh Tịnh độ. Nếu hành trì được như vậy, cần gì phải cầu tìm bậc tri thức khác?
“Như vậy có thể nói là:

———

(1) Pháp thực: ăn uống theo đúng pháp, nghĩa là không ăn phi thời (ngày chỉ ăn một bữa vào giữa trưa) và không ăn các thức ăn chẳng trong sạch.

Thuyền đi quyết định do người lái,

Nước Phật đón người rõ phép tu.
Tông Bổn lại hỏi rằng: “Thế gian có nhiều người thường nói rằng: Việc nhà bận rộn, việc đời vướng vít, đợi lúc tuổi già rồi sẽ lo niệm Phật. Xin thầy nói cho nghe về hạng người ấy.”
Thiền sư đáp rằng: “Khổ thay! Khổ thay! Lời nói ấy thật ngu muội, sai lầm biết bao! Chẳng nghe thiền sư Tử Tâm nói đó sao? Những người thế gian có của báu như núi, thê thiếp đầy nhà, ngày đêm vui thỏa, há lại chẳng muốn sống hoài ở đời hay sao? Nhưng ngặt nỗi đời sống có giới hạn, cái chết luôn chờ chực, mạng dứt phải đi, chẳng thể trì hoãn được. Diêm vương chẳng thuận tình người, quỷ vô thường chợt đến có ai thấy mặt?
“Hãy cứ xét nơi những việc mắt thấy tai nghe của hết thảy mọi người: đường trước ngõ sau, họ hàng thân thích, bạn hữu anh em, có biết bao người chết vào độ tuổi xuân cường tráng! Chẳng nghe người xưa đã nói sao:
Chớ đợi tuổi già theo học đạo,
Mồ hoang bao kẻ mái đầu xanh!
“Từ những năm tuổi trẻ, vất vả bon chen để nuôi dưỡng vợ con, tạo lập nhà cửa, nếm đủ muôn cay ngàn đắng. Chợt khi hơi dứt mạng vong, cũng chưa thể nhất thời dứt sạch.(1)Nếu như con cháu hiếu thuận, biết lo thỉnh thầy làm chay, tụng kinh siêu độ, lại giữ lệ mùa xuân tháng

———

(1)Người đời có khi vẫn nói: “Chết là hết.” Nhưng thật ra thì nghiệp báo thiện ác vẫn luôn đeo đuổi như bóng theo hình, nên ở đây nói là “chưa thể nhất thời dứt sạch”.

ba,(1)mùa thu tháng chín,(2)vọng cúng vài chén cơm canh, khóc thương mấy tiếng, cũng gọi là thương cha nhớ mẹ. Nếu gặp phải đứa con ngỗ nghịch thì cha mẹ vừa mới qua đời, xương đầu còn ấm nó đã phá tan tài sản, bán sạch ruộng vườn, thỏa ý ăn chơi.
“Lấy đó mà suy ra thì việc tu niệm cần phải gấp rút, khẩn thiết biết bao! Con cháu vốn tự có nghiệp báo thiện ác riêng của chúng, chẳng cần phải vì chúng mà lo xa tính toán.

“Cổ đức có thơ rằng:

Đáng cười lão nhà giàu.

Đời bon chen hối hả.
Gạo trong bồ sanh mọt.
Tiền để mục trong kho.
Ngày cân đong đo đếm.
Tối chong đèn tính sổ.
Thân gầy mòn ốm yếu,
Khư khư giữ nết cũ.(3)

“Thiền sư Tử Tâm đã hết lòng khuyên dạy như thế, há lại có thể cho rằng nên đắm mê thế tục, đợi đến lúc già mới niệm Phật hay sao? Phải thường suy xét rằng, đời sống con người thật chẳng được bao lâu, chỉ thoáng qua như ánh lửa, như điện xẹt, vừa chớp mắt đã qua rồi! Vậy

———

(1) Tức là lễ cúng vào tiết Thanh minh.
(2) Tức là lễ cúng vào dịp Trùng cửu, mồng 9 tháng 9.

(3) Bài này muốn nói lên tính cách tham lam, mê muội của một
người nhà giàu, chỉ biết tích cóp, vun bồi tài sản mà chẳng biết được ý nghĩa
thực sự của đời sống. Thực ra, đây là một tính cách được phóng đại, nhưng ở một
mức độ nào đó thì nhiều người trong chúng ta đôi khi cũng rất dễ rơi vào khuynh
hướng này.

nên phải nhân khi tuổi già chưa đến, còn đang độ thanh xuân tráng kiện mà phấn phát thân tâm, dẹp bỏ việc đời. Được sáng suốt một ngày thì niệm Phật một ngày, được công phu một lúc thì tu nghiệp lành một lúc. Cho dù lúc phút lâm chung có lành hay dữ, chỉ quan trọng nhất là hành trang đã chuẩn bị được đầy đủ, thì con đường sắp tới chắc chắn được yên ổn. Nếu chẳng lo liệu từ trước, sau ăn năn chẳng kịp, hãy suy ngẫm cho kỹ điều đó!

“Đáng mừng là, Di-đà rất dễ niệm, Tịnh độ rất dễ vãng sanh! Tuy rằng làm người rất khó tránh khỏi những lo toan tính toán việc nhà, nhưng cũng nên sớm chiều đốt hương niệm Phật.
“Pháp môn niệm Phật này, ai ai cũng có thể làm theo. Ví như căn nhà tăm tối lâu năm, chỉ cần một ngọn đèn thắp lên liền sáng tỏ; dầu là những người giết bò mổ heo, buông dao xuống liền có thể tu tập.(1)
“Phép tu này không khó, lại cũng không ngăn trở những sự nghiệp của người ta trong thế sự. Người làm quan niệm Phật cũng không trở ngại cho chức nghiệp, hàng trí thức niệm Phật cũng không trở ngại việc học hỏi, người thương gia niệm Phật cũng không trở ngại việc buôn bán, người nông dân niệm Phật cũng không trở ngại việc cấy trồng. Người phụ nữ niệm Phật cũng không trở ngại bổn phận trong gia đình. Nơi cơ quan Nhà nước, niệm Phật không làm trở ngại việc vâng lệnh cấp trên. Nơi chùa chiền, niệm Phật không làm trở ngại việc tham thiền.

———

(1) Trong kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển 19, có nói việc Quảng Ngạch (廣額) làm nghề đồ tể, ngày ngày sát sanh hại vật. Sau bỏ nghề, phát tâm Bồ-đề, tại gia chuyên tâm tu hành, được Phật thọ ký cho sẽ là một trong số một ngàn đức Phật lần lượt ra đời trong Hiền kiếp này.

“Nói chung, người tu theo pháp niệm Phật thì hết thảy mọi công việc đều không ngăn trở. Hoặc có thể lễ bái niệm Phật vào lúc sáng sớm hoặc chiều hôm, hoặc cũng có thể trong lúc đang làm việc, dù là gấp rút hay chậm rãi đều có thể niệm Phật. Mỗi ngày hoặc niệm trăm ngàn tiếng, hoặc niệm năm ba trăm tiếng, hoặc niệm mười tiếng... Cốt yếu là phải phát nguyện hướng về việc vãng sanh Tây phương. Nếu được lòng thành như vậy, việc vãng sanh có thể xem như chắc chắn.

“Này thiện nam tử họ Trần! Nếu như ngươi ăn chay giữ giới tinh nghiêm, một lòng niệm Phật mà chẳng sanh về Tịnh độ, thì ta đây ắt phải đọa vào Địa ngục rút lưỡi.”(1)
Tôi thấy thiền sư phát lời thề rất nặng nên sợ hãi quì lạy, cảm tạ ơn ngài đã mở mang chỉ bảo cho pháp môn niệm Phật.
Thiền sư dạy rằng: “Nếu nói về pháp môn Tịnh độ, cho dầu có nói trong trăm ngàn kiếp cũng chẳng cùng. Cho nên ta chỉ lược nói ra đây những điều cơ bản nhất mà thôi.
“Người xưa nói rằng:

Kẻ trí một lòng tin chắc.

Mọi việc tức thì hiểu rõ.
Người ngu chẳng dứt mối nghi.
Nghe nhiều lại càng thêm nghi.
Lời ấy đúng thật biết bao!

———

(1) Ý của thiền sư khi nói câu này là muốn xác quyết những điều mình đã nói về pháp môn niệm Phật không hề có chút gì gian dối, sai lệch. Địa ngục rút lưỡi (Bạt thiệt địa ngục): cảnh giới địa ngục mà những người tạo khẩu nghiệp nặng nề phải bị đọa vào. Tại đây, tội nhân phải chịu sự hành hạ đau đớn và lưỡi bị rút ra.

Những ai đã thật lòng tin chắc tu hành, muốn được vãng sanh Tây phương Tịnh độ, chẳng thể chỉ nói suông rồi bỏ qua. Cần phải ôm ấp trong lòng như việc lớn của một đời, quyết chí phải làm cho được!

Như có thể phát khởi được lòng tin, thì từ nay trở đi phải hết sức dũng mãnh, hết sức tinh tấn, chẳng cần lưu tâm đến việc biết hay là chẳng biết, thấy tánh hay không thấy tánh, chỉ bền giữ trong lòng một câu Nam mô A-di-đà Phật mà thôi, như dựa vào ngọn núi Tu-di, dù có bị quấy rối hay lay chuyển cũng vẫn giữ yên chẳng động. Chỉ một niệm ấy là vị thầy dắt dẫn. Chỉ một niệm ấy là đức Phật hóa thân. Chỉ một niệm ấy là vị tướng mạnh mẽ phá tan địa ngục. Chỉ một niệm ấy là lưỡi gươm báu chém lũ tà ma. Chỉ một niệm ấy là ngọn đèn sáng soi vào chỗ tối. Chỉ một niệm ấy là con thuyền lớn vượt qua biển khổ. Chỉ một niệm ấy là vị thuốc hay cứu thoát sanh tử. Chỉ một niệm ấy là con đường tắt ra khỏi Ba cõi. Chỉ một niệm ấy là Phật A-di-đà trong tự tánh. Chỉ một niệm ấy là cõi Tịnh độ ngay trong tâm mình.
Cốt yếu là phải luôn nghĩ nhớ đến một câu A-di-đà Phật, chẳng lúc nào xao lãng. Lúc nào cũng duy trì niệm ấy, lúc nào cũng có niệm ấy trong tâm. Lúc vô sự cũng niệm như vậy, lúc hữu sự cũng niệm như vậy, lúc yên vui cũng niệm như vậy, lúc đau khổ cũng niệm như vậy, lúc đang sống cũng niệm như vậy, lúc sắp chết cũng niệm như vậy. Một niệm sáng suốt rõ ràng như vậy, cần gì phải hỏi thăm đường về ở nơi người khác?
Như vậy có thể nói là:

Một niệm Di-đà không xen tạp,

Thảnh thơi phút chốc đến Tây phương.(1)

Thiền sư lại dặn kỹ rằng: “Này thiện nam tử họ Trần! Nay ta đem pháp môn nói về mười pháp giới mà truyền giao cho ngươi, ngươi phải dùng pháp môn này mà mở mang chỉ bảo cho người sau, cùng nhau tinh tấn tu hành cho đến khi thành tựu quả Phật.”

Tông Bổn thưa rằng: “Con xin mang pháp ấy giảng rộng cho người sau, mong rằng sẽ mang lại lợi ích trong tương lai.”
Thiền sư dạy rằng: “Lành thay, lành thay! Mười pháp giới ấy là: pháp giới của chư Phật, pháp giới của các vị Bồ Tát, pháp giới của hàng Duyên giác, pháp giới của hàng Thinh văn, pháp giới của chư thiên, pháp giới của loài người, pháp giới của loài a-tu-la, pháp giới của loài ngạ quỉ,(2)pháp giới súc sanh và pháp giới địa ngục.
“Mười pháp giới ấy, trong tâm mỗi người đều có đủ. Tùy nơi chỗ đã tạo ra mà tự thọ nhận lấy, nhân nào quả nấy không sai chạy. Việc làm lành, làm dữ là nhân thế gian, mà ba cõi, sáu đường là quả thế gian vậy. Việc giữ giới, niệm Phật là nhân ra khỏi thế gian, mà cõi Tịnh độ, được thành Phật, đó là quả ra khỏi thế gian.

Trong cõi trời người, việc tu phước là nên làm trước nhất. Trong biển khổ sanh tử, việc niệm Phật là hơn hết. Như muốn hưởng sự khoái lạc trong cõi trời người mà

———

(1)Nguyên văn là: Nhất cú Di-đà vô biệt niệm, bất lao đàn chỉ đáo Tây phương. Dịch sát nghĩa là: “Chỉ một câu Di-đà, chẳng có niệm nào khác, không cần nhọc sức đến như khảy móng tay đã có thể đến được cõi Tây phương.”

(2)Ngạ quỷ: loài quỷ đói, do nghiệp lực mà không lúc nào được no đủ.

không tu phước, muốn ra khỏi biển khổ sanh tử mà không niệm Phật, chẳng khác nào chim không cánh mà muốn bay, cây không rễ mà muốn được tươi tốt, há có thể được sao?

Cho nên, điều cốt yếu là phải lấy việc niệm Phật gieo trồng nhân chính, lấy việc tu phước làm pháp hỗ trợ. Phước đức và trí huệ đều cùng tu mới có thể thành bậc Chánh đẳng Chánh giác.(1)Đó chính là nhân tạo thành quả, quả hoàn toàn phụ thuộc ở nhân; nhân quả không sai khác, trước sau chẳng hề nhầm lẫn. Vì sao vậy? Hình thẳng thì bóng ngay, âm thanh hài hòa thì tiếng vang dễ nghe. Nên biết rằng nhân chân thật thì quả không hư dối. Như cuộc sống thường ngày là nhân, phút lâm chung là quả. Thường ngày làm việc ác, khi lâm chung cảnh ác hiện ra trước mắt; thường ngày niệm Phật, khi lâm chung cõi Phật tự nhiên hiện đến.
Kinh Hoa Nghiêm nói rằng:

Nếu ai muốn rõ biết,

Ba đời, mười phương Phật,(2)
Nên thấy tánh pháp giới,
Thảy đều do tâm tạo.
Chính là nói lên nghĩa ấy đó.

Tông Bổn hỏi rằng: “Bạch thầy, tu theo pháp nào thì được quả Phật?”

———

_

(1) Tức là quả vị Phật.
(2) Ba đời là chỉ chung hết thảy thời gian, bao gồm quá khứ, hiện tại và vị lai, mười phương là chỉ chung hết thảy không gian, bao gồm các phương đông, tây, nam, bắc, đông nam, đông bắc, tây nam, tây bắc và hai phương trên, dưới.

Thiền sư đáp: “Nên biết rằng chúng sanh trong sáu đường đều sẵn có chân như Phật tánh, bình đẳng như nhau. Đối với hết thảy chúng sanh đều quán xét rằng đó là chư Phật, đó là các bậc cha mẹ của mình. Không phân biệt oán thù hay thân thích, đều nguyện cứu độ hết thảy. Từ nay mãi mãi về sau luôn thực hiện theo hạnh nguyện của đức Bồ Tát Phổ Hiền.(1)Nếu tu hành được như vậy là có thể ngang bằng với chư Phật.”

Lại hỏi: “Bạch thầy, tu theo pháp nào có thể đạt đến pháp giới của các vị Bồ Tát?”
Thiền sư dạy: “Tu theo hạnh bố thí trừ được lòng tham lam, bủn xỉn; giữ theo giới hạnh trừ được sự hủy phạm; thực hành nhẫn nhục trừ được lòng sân nhuế; nỗ lực tinh tấn trừ được sự giải đãi, lười nhác; thực hành thiền định trừ được sự hôn mê, tán loạn; tu dưỡng trí huệ trừ được ngu si. Nếu tu hành được như vậy là có thể ngang bằng với các vị Bồ Tát.”
Lại hỏi: “Bạch thầy, tu theo pháp nào chỉ có thể đạt đến pháp giới của hàng Duyên giác?”
Thiền sư dạy: “Những người trong hạng Trung thừa, vui thích cảnh tịch tĩnh một mình, tuy rõ biết nhân duyên các pháp nhưng chẳng thực hành việc cứu độ chúng sanh, cho nên chỉ có thể đạt đến pháp giới của hàng Duyên giác mà thôi.”

———

(1) Hạnh nguyện của đức Bồ Tát Phổ Hiền có mười điều: 1. Nguyện thường lễ bái chư Phật. 2. Nguyện thường phụng sự và xưng tán chư Phật. 3. Nguyện thường sám hối các nghiệp chướng. 4. Nguyện thường tu hạnh cúng dường. 5. Nguyện thường vui theo công đức của người khác. 6. Nguyện thường cầu thỉnh bậc đạo sư thuyết pháp. 7. Nguyện thường cầu thỉnh Phật trụ thế để giáo hóa chúng sanh. 8. Nguyện thường theo Phật tu học. 9. Nguyện thường tùy theo ý muốn của chúng sanh mà dìu dắt, hóa độ. 10. Nguyện thường hồi hướng công đức để mình và chúng sanh cùng thành Phật đạo.

Lại hỏi: “Bạch thầy, tu theo pháp nào chỉ có thể đạt đến pháp giới của hàng Thanh văn?”

Thiền sư dạy: “Những người trong hạng Tiểu thừa, khiếp sợ sanh tử như loài hươu nai trốn chạy, chẳng dám ngó lại. Vì chỉ muốn mau mau ra khỏi Ba cõi, cầu lấy cảnh giới Niết bàn cho riêng mình,(1) cho nên chỉ có thể đạt đến pháp giới của hàng Thanh văn, La-hán(2) mà thôi.”
Lại hỏi: “Bạch thầy, tu theo pháp nào chỉ có thể được sanh lên cõi trời?”
Thiền sư dạy: “Tu theo Mười thiện nghiệp(3) sẽ được sanh lên cõi trời.”
Lại hỏi: “Bạch thầy, tu theo pháp nào chỉ có thể được sanh ở cõi người?”
Thiền sư dạy: “Tu theo Ngũ giới(4) sẽ được sanh ở cõi người.”

———

(1) Ba cõi, hay Tam giới, bao gồm Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới.
(2) La-hán: Cách nói tắt của A-la-hán, thánh quả thứ tư, cao nhất trong Tứ thánh quả của hàng Thanh văn.

(3)Mười thiện nghiệp, hay Thập thiện nghiệp, tức là Mười điều lành, có thể tạo ra thiện nghiệp cho chúng sanh. Bao gồm: 1. Không sát sanh, phải làm việc tha thứ và phóng sanh. 2. Không trộm cắp, phải tu hạnh bố thí, cúng dường. 3. Không tà dâm, phải chung thủy một vợ một chồng. 4. Không nói dối, phải luôn nói lời chân thật. 5. Không nói trau chuốt, thô tục, phải nói những lời có ý nghĩa, có ích lợi. 6. Không nói đâm thọc, gây chia rẽ, phải nói những lời tạo ra sự đoàn kết, thương yêu nhau, 7. Không nói lời độc ác, gây tổn hại, phải nói những lời ôn hòa, nhu thuận. 8. Không tham lam, phải thấy rằng mọi thứ của cải vật chất đều chỉ là giả tạm, không thường tồn. 9. Không sân nhuế, phải có tu tập hạnh từ bi, nhẫn nhục. 10. Không ngu mê, tà kiến, phải sáng suốt tu tập theo chánh kiến.
(4) Ngũ giới, tức là năm cấm giới của hàng Phật tử tại gia. Bao gồm: 1. Không sát sanh, 2. Không trộm cắp, 3. Không tà dâm, 4. Không nói dối, 5. Không uống rượu. Về ý nghĩa chi tiết và việc hành trì theo Ngũ giới, xin tìm đọc trong sách Về mái chùa xưacủa Nguyên Minh, Nxb Tôn giáo.

Lại hỏi: “Bạch thầy, tạo tội nghiệp gì phải đọa lạc vào cảnh giới của loài A-tu-la?”(1)

Thiền sư dạy: “Những ai tu theo thiện nghiệp mà còn giữ lòng tranh chấp hơn thua, hờn giận, khinh ngạo kẻ khác, sẽ đọa vào cảnh giới của loài A-tu-la.”
Lại hỏi: “Bạch thầy, tạo tội nghiệp gì phải đọa lạc vào cảnh giới của loài ngạ quỉ?”(2)
Thiền sư dạy: “Những ai không xả bỏ được tâm tham lam, bỏn sẻn, khinh thường đại chúng, giành lấy miếng ăn cho riêng mình, sẽ đọa vào cảnh giới của loài ngạ quỷ.”
Lại hỏi: “Bạch thầy, tạo tội nghiệp gì phải đọa lạc vào cảnh giới của loài súc sanh?”(3)
Thiền sư dạy: “Những ai tạo các nghiệp ngu si, tà ngụy, độc ác, chắc chắn phải đọa vào cảnh giới của loài súc sanh.”
Lại hỏi: “Bạch thầy, tạo tội nghiệp gì phải đọa lạc vào cảnh giới địa ngục?”(4)

_________________________________________________(1) A-tu-la là một hạng chúng sanh có phép thần thông như chư thiên cõi trời, nhưng không có oai đức và hình tướng tốt đẹp như chư thiên. Họ mang tâm sân hận và hiếu chiến, thường xuyên gây gỗ, đánh nhau và sống triền miên trong sự hận thù, ganh ghét.

(2) Ngạ quỷ, hay quỷ đói, là hạng chúng sanh do ác nghiệp mà phải chịu cảnh đói khổ triền miên. Dù họ có được ban cho các món vật thực cũng không thể nào ăn vào để no đủ, hoặc vì có cổ họng rất nhỏ, không thể nuốt thức ăn, hoặc vì nghiệp lực của họ làm cho thức ăn vừa đến miệng đã hóa thành than lửa cháy rực, không sao ăn vào được.
(3) Súc sanh: chỉ chung các loài súc vật, cầm thú.

(4) Địa ngục: chỉ chung các cảnh giới mà những chúng sanh tạo ác nghiệp nặng nề phải thọ sanh vào. Có nhiều cảnh địa ngục khác nhau tùy theo ác nghiệp mà chúng sanh đã tạo, nhưng nói chung đều là những cảnh giới mà chúng sanh phải chịu những sự đau đớn, khổ sở, tương ứng với những ác nghiệp mà họ đã tạo.