Quy Nguyên Trực Chỉ

太上,東嶽垂訓文

太上,東嶽垂訓文

太上感應篇曰。禍福無門,唯人自召。善惡之報如影隨形。

所以人心起於善,善雖未爲而吉神以隨之。

或心起惡,惡雖未露而凶神以隨之。

其有曾行惡事,後自改悔,久久必獲吉慶,所以轉禍爲福也。

東嶽聖帝云。天地無私,神明暗察。不爲享祭而降福,不爲失禮而降禍。

凡人有勢不可盡倚,有福不可盡用,貧困不可盡欺。此三者,乃天地循環,周而復始。

故一日行善,福雖未至,禍自遠矣。一日行惡,禍雖未至,福自遠矣。

行善之人如春圜之草,不見其長,日有所增。行惡之人如磨刀之石,不見其損,日有所虧。損人安己,切宜戒之。

又云。一毫之善,與人方便。一毫之惡,勸人莫作。衣食隨緣,自然快樂。

算甚麽命,聞甚麽卜。欺人是禍,饒人是福。天網恢恢,報應甚速。諦聽吾言,神欽鬼伏。

Thái Thượng, Đông Nhạc Thùy Huấn Văn

Thái Thượng, Đông Nhạc thùy huấn văn

Thái thượng Cảm ứng thiên viết: Họa phước vô môn, duy nhân tự triệu. Thiện ác chi báo, như ảnh tùy hình.

Sở dĩ nhân tâm khởi ư thiện, thiện tuy vị vi nhi kiết thần dĩ tùy chi.

Hoặc tâm khởi ư ác, ác tuy vị lộ nhi hung thần dĩ tùy chi.

Kỳ hữu tằng hành ác sự, hậu tự cải hối, cửu cửu tất hoạch kiết khánh, sở dĩ chuyển họa vi phước dã.

Đông Nhạc Thánh đế vân: Thiên địa vô tư, thần minh ám sát, bất vị hưởng tế nhi giáng phước, bất vị thất lễ nhi giáng họa.

Phàm nhân hữu thế bất khả tận ỷ, hữu phước bất khả tận dụng, bần khốn bất khả tận khi. Thử tam giả, nãi thiên địa tuần hoàn, châu nhi phục thủy.

Cố nhất nhật hành thiện, phước tuy vị chí họa tự viễn hỹ. Nhất nhật hành ác, họa tuy vị chí phước tự viễn hỹ.

Hành thiện chi nhân như xuân viên chi thảo, bất kiến kỳ trưởng, nhật hữu sở tăng. Hành ác chi nhân như ma đao chi thạch, bất kiến kỳ tổn, nhật hữu sở khuy. Tổn nhân an kỷ, thiết nghi giới chi.

Hựu vân: Nhất hào chi thiện dữ nhân phương tiện. Nhất hào chi ác khuyến nhân mạc tác. Y thực tùy duyên tự nhiên khoái lạc.

Toán thậm ma mạng vấn thậm ma bốc? Khi nhân thị họa, nhiêu nhân thị phước. Thiên võng khôi khôi, báo ứng thậm tốc. Đế thính ngô ngôn thần khâm quỷ phục.

34. Lời Dạy Của Các Thái Thượng Đông Nhạc

34. Lời dạy của các vị Thái Thượng, Đông Nhạc

Ngài Thái Thượng, trong thiên Cảm ứng có dạy: “Họa phước không có cửa vào, chỉ do người tự chuốc lấy.

“Việc báo ứng thiện ác cũng như bóng theo hình. Mỗi khi trong lòng khởi lên điều thiện, tuy chưa làm nhưng vị thần ban phước lộc đã theo rồi. Mỗi khi trong lòng khởi lên điều ác, tuy chưa lộ ra bên ngoài nhưng vị thần gieo tai họa đã theo rồi.

“Như có người đã từng làm việc ác, rồi sau tự mình hối cải, lâu ngày ắt được phước lành. Đó là chuyển họa thành phước vậy.”

Ngài Đông Nhạc Thánh đế có dạy rằng: “Trời đất không thiên vị, thần minh ngấm ngầm soi xét; không vì hưởng sự cúng tế mà ban phước, không vì thiếu lễ cúng mà giáng họa.

“Người đời khi được thế lực cũng đừng hết sức dựa vào, được phước lộc cũng đừng bo bo hưởng trọn, với kẻ nghèo cùng khốn khổ cũng đừng ra sức chèn ép. Ba việc ấy là sự xoay vần của trời đất, trải qua đủ rồi thì trở lại như xưa.

“Cho nên, làm thiện một ngày thì phước tuy chưa đến mà họa đã tránh xa; làm ác một ngày thì họa dù chưa đến mà phước đã rời xa.

“Người làm thiện như cỏ trong mùa xuân, không thấy cỏ tăng trưởng, nhưng mỗi ngày mỗi lớn lên. Kẻ làm ác như hòn đá mài dao, không thấy đá hao tổn, nhưng mỗi ngày mỗi nhỏ lại. Nên những việc hại người để có lợi cho mình phải tự răn giữ chớ phạm vào.”

Lại dạy rằng: “Thấy việc lành dù nhỏ, cũng nên tạo điều kiện để người thực hiện; thấy việc ác dù nhỏ, cũng nên khuyên người đừng làm. Việc ăn mặc biết tùy theo phận mình(1) thì tự nhiên được vui vẻ, khoan khoái.

“Cần chi đến những việc bói toán, xem vận mạng? Hại người là gây họa, giúp người là tạo phước. Lưới trời lồng lộng, báo ứng rất nhanh.

“Lắng nghe, xét kỹ những lời này ắt quỷ thần đều khâm phục.”

———

(1)Ăn mặc tùy theo phận mình (y thực tùy phận): nghĩa là không đua đòi theo người khác, chỉ dựa theo khả năng thu nhập của chính mình, thích hợp với hoàn cảnh của mình.

紫虛元君戒論文

紫虛元君戒論文

福生於清儉,德生於卑退,道生於安靜,命生於和暢,患生於多慾,禍生於多貪,過生於輕慢,罪生於不仁。

戒眼莫視他非。戒口莫談他短。戒心莫恣貪瞋。戒身莫隨惡伴。

無益之言莫妄說,不干之事莫妄爲。

默默默。無限神仙從此得。

饒饒饒。千災萬禍一齊消。

忍忍忍。債主寃家從此盡。

休休休。蓋世功名不自由。

忠君王,孝父母,敬尊長,奉有德,別賢愚,恕無識。物順來而勿拒,物旣放而勿追。身未遇而勿望,事已過而勿思。

聰明多暗昧,算計失便宜。損人終自失,倚勢禍相隨。戒之在心,守之在志。爲不節而亡家,因不廉而失位。

勸君自警於平生,可嘆,可驚而可畏。上臨之以天神,下察之以地祇。明有王法相繼,暗有鬼神相隨。唯正可守,心不可欺。戒之,戒之。

Tử Hư Nguyên Quân Giới Luận Văn

Tử Hư Nguyên Quân giới luận văn

Phước sanh ư thanh kiệm, đức sanh ư ty thối, đạo sanh ư an tịnh, mạng sanh ư hòa sướng, hoạn sanh ư đa dục, họa sanh ư đa tham, quá sanh ư khinh mạn, tội sanh ư bất nhân.

Giới nhãn mạc thị tha phi. Giới khẩu mạc đàm tha đoản. Giới tâm mạc tứ tham sân. Giới thân mạc tùy ác bạn.

Vô ích chi ngôn mạc vọng thuyết. Bất can dĩ sự mạc vọng vi.

Mặc mặc mặc, vô hạn thần tiên tùng thử đắc.

Nhiêu nhiêu nhiêu, thiên tai vạn họa nhất tề tiêu.

Nhẫn nhẫn nhẫn, trái chủ oan gia tùng thử tận.

Hưu hưu hưu, cái thế công danh bất tự do.

Trung quân vương, hiếu phụ mẫu, kính tôn trưởng, phụng hữu đức, biệt hiền ngu, thứ vô thức. Vật thuận lai nhi vật cự, vật ký phóng nhi vật truy. Thân vị ngô nhi vật vọng, sự dĩ quá nhi vật tư.

Thông minh đa ám muội, toán kế thất tiện nghi. Tổn nhân chung tự thất, ỷ thế họa tương tùy. Giới chi tại tâm, thủ chi tại chí. Vị bất tiết nhi vong gia, nhân bất liêm nhi thất vị.

Khuyến quân tự cảnh ư bình sanh. Khả thán, khả kinh nhi khả úy. Thượng lâm chi dĩ thiên thần, hạ sát chi dĩ địa kỳ. Minh hữu vương pháp tương kế, ám hữu quỷ thần tương tùy. Duy chánh khả thủ, tâm bất khả khi. Giới chi, giới chi!

35. Luận Răn Đời Của Tử Hư Nguyên Quân - 康節先生勸善文

35. Luận răn đời của Tử Hư Nguyên Quân

Phước sinh ra từ sự trong sạch, kiệm ước; đức sinh ra từ sự khiêm nhượng; đạo sinh ra từ sự an ổn, vắng lặng; mạng sinh ra từ sự hòa hợp, vui sướng; bệnh tật sinh ra vì quá dâm dục; tai vạ sinh ra vì quá tham lam; lầm lỗi sinh ra vì kiêu mạn, khinh người; tội ác sinh ra vì thiếu lòng nhân ái.

Răn giữ đôi mắt đừng nhìn chỗ sai quấy của người; răn giữ lời nói đừng bàn luận chỗ kém khuyết của người; răn giữ tâm ý đừng buông thả theo lòng tham và sự nóng giận; răn giữ tự thân đừng học theo bạn bè xấu ác.

Lời không có ích đừng nói bậy; việc không liên can chớ làm càn.

Vắng lặng an nhiên, các bậc thần tiên từ đó được.

Khoan dung tha thứ, bao nhiêu tai họa thảy đều tiêu.

Kham nhẫn nhận chịu, oán thù muôn kiếp nhờ đó dứt.

Buông bỏ việc đời, công danh buộc trói có là chi!

———

康節先生勸善文

上品之人,不教而善。中品之人,教而後善。下品之人,教亦不善。

不教而善,非聖而何。教後而善,非賢而何。教而不善,非愚而何。

Khang Tiết Tiên Sanh Khuyến Thiện Văn

Giữ lòng trung với chủ, hiếu với cha mẹ, tôn kính bậc trưởng thượng, cúng dường bậc đức độ, phân biệt hiền ngu, khoan thứ người không biết. Vật thuận đến thì không chống lại, vật đã rời đi chớ tìm theo. Thân chưa gặp thời đừng mong mỏi, việc đã qua rồi chớ nghĩ nhớ.

Kẻ thông minh lắm càng mắc phải nhiều tối tăm, mờ mịt; kẻ tính toán nhiều thì mất đi sự thuận lợi dễ dàng; gây tổn hại cho người, rốt cùng là tự mình mất mát; dựa vào thế lực, tai họa liền theo ngay.

Răn nhắc tự trong lòng, giữ gìn nơi chí hướng. Vì không tiết chế mà tan nát cửa nhà; vì thiếu sự thanh liêm mà mất cả địa vị.

Khuyên người hãy luôn cảnh tỉnh trong đời sống, có thể đáng khen đó, đáng kinh ngạc đó, mà cũng đáng sợ lắm đó. Trên có thiên thần soi xuống, dưới có địa thần xét lên. Nơi sáng rõ có phép nước thường nghiêm; chỗ khuất lấp có quỉ thần luôn theo dõi. Chỉ nên giữ theo điều chân chánh, lòng không dối trá. Nhớ lấy, nhớ lấy!

———

Khang Tiết Tiên sanh khuyến thiện văn

Thượng phẩm chi nhân, bất giáo nhi thiện. Trung phẩm chi nhân, giáo nhi hậu thiện. Hạ phẩm chi nhân, giáo diệc bất thiện.

Bất giáo nhi thiện, phi thánh nhi hà? Giáo nhi hậu thiện, phi hiền nhi hà? Giáo nhi bất thiện, phi ngu nhi hà?

36. Văn Khuyến Thiện Của Tiên Sanh Khang Tiết

是知善者也,吉之謂也。不善者也,凶之謂也。吉也者,目不觀非禮之色,耳不聽非禮之聲,口不道非禮之言,足不踐非禮之地。人非善不交,物非義不取。

親賢如就芝蘭,避惡如畏蛇蝎。或曰不謂之吉人,則吾不信也。

凶也者,語言詭譎,動止陰險,好利飾非,貪婬樂禍,疾良善如讐隙,犯刑憲如飲食。小則殞身滅性,大則覆宗絶嗣。或曰不謂之凶人,則吾不信也。

傳有之曰。吉人爲善,惟日不足。凶人爲不善,亦惟日不足。汝等欲爲吉人乎。欲爲凶人乎。

———

36. Văn khuyến thiện của tiên sanh Khang Tiết

Hạ ng người cao cả nhất, không cần dạy bảo đã tự là người tốt. Hạng người trung bình, nhờ được dạy bảo rồi sau thành người tốt. Hạng người kém cỏi nhất, dù được dạy bảo vẫn không thành người tốt.

Không cần dạy bảo đã tự là người tốt, chẳng phải bậc thánh đó sao? Nhờ được dạy bảo rồi sau thành người tốt, chẳng phải người hiền đó sao? Dù được dạy bảo vẫn

Thị tri thiện giả dã, kiết chi vị dã. Bất thiện giả dã, hung chi vị dã. Kiết dã giả, mục bất quan phi lễ chi sắc, nhĩ bất thính phi lễ chi thanh, khẩu bất đạo phi lễ chi ngôn, túc bất tiễn phi lễ chi địa, nhân phi thiện bất giao, vật phi nghĩa bất thủ.

Thân hiền như tựu chi lan, tỵ ác như úy xà yết. Hoặc viết bất vị chi kiết nhân, tắc ngô bất tín dã.

Hung dã giả, ngữ ngôn quỷ quyệt, động chỉ âm hiểm, háo lợi sức phi, tham dâm nhạo họa, tật lương thiện như thù khích, phạm hình hiến như ẩm thực. Tiểu tắc vẫn thân diệt tánh, đại tắc phú tông tuyệt tự. Hoặc viết, bất vị chi hung nhân, tắc ngô bất tín dã.

Truyện hữu chi viết: Kiết nhân vi thiện, duy nhật bất túc. Hung nhân vi bất thiện, diệc duy nhật bất túc. Nhữ đẳng dục vi kiết nhân hồ? Dục vi hung nhân hồ?

———

vẫn không thành người tốt, chẳng phải người ngu đó sao? Vậy nên biết rằng, do nơi việc làm lành mà gọi là người tốt, do nơi việc làm dữ mà gọi là kẻ xấu.

Người tốt thì mắt chẳng nhìn những cảnh không hợp lễ nghĩa; tai chẳng nghe những tiếng không hợp lễ nghĩa, miệng chẳng nói những lời không hợp lễ nghĩa; chân chẳng bước đến những chỗ không hợp lễ nghĩa; chẳng giao du với người không tốt, chẳng nhận những vật phi

無際大師心藥方

nghĩa;(1) gần gũi người hiền như cỏ chi, cỏ lan;(2) tránh xa kẻ ác như sợ loài rắn rết. Nếu ai bảo đó chẳng phải người tốt thì ta không tin được.

Kẻ xấu thì nói lời quỉ quyệt, làm việc thâm hiểm, tham điều lợi, trau chuốt che đậy điều sai quấy, tham dâm dục, thích hại người; ghét người lương thiện như kẻ thù; phạm

———

(1) Vật phi nghĩa: vật có được bằng những cách bất nghĩa như trộm cắp, lường gạt, cướp đoạt...

(2)Cỏ chi, cỏ lan: hai loại cỏ thơm, thường được ví với người đức hạnh, cao quý. Việc gần gũi người hiền được ví như ở nơi có cỏ chi, cỏ lan, vì dù mình không tự biết nhưng cũng có được ảnh hưởng tốt, như quyện lấy hương thơm của cỏ.

———

無際大師心藥方

大師諭世人曰。凡欲齊家治國,學道修身,先須服我十味妙藥,方可成就。

何名十味。好肚腸一條。慈悲心一片。溫柔半量。道理三分。信行要緊。中直一塊。孝順十分。老實一箇。陰隲全用。方便不拘多少。

此藥用寬心鍋內炒,不要焦,不要躁,去火性三分。於平等盆內研碎。三思爲末,六波羅密爲丸,如菩提子大

Vô Tế Đại Sư Tâm Dược Phương

vào luật pháp như cơm bữa; tội nhỏ thì hại thân mất mạng, tội lớn thì hại cả dòng họ, khiến cho không còn người nối dõi. Nếu ai bảo đó chẳng phải kẻ xấu thì ta không tin được.

Có lời dạy rằng: “Người tốt làm việc lành, không chỉ một ngày mà đủ; kẻ xấu làm việc ác, cũng không chỉ một ngày mà đủ.”(1)Các ông muốn làm người tốt hay kẻ xấu?

———

(1)Câu này có ý: không chỉ một ngày mà thành người tốt hay kẻ xấu, đều là sự tu dưỡng hay tập nhiễm lâu ngày mới thành. Vì thế cần phải thận trọng việc cảnh tỉnh lấy mình trong cuộc sống.

———

Vô Tế Đại sư tâm dược phương

Đại sư dụ thế nhân viết: Phàm dục tề gia trị quốc, học đạo tu thân, tiên tu phục ngã thập vị diệu dược, phương khả thành tựu.

Hà danh thập vị? Hảo đỗ trường nhất điều, từ bi tâm nhất phiến, ôn nhu bán lượng, đạo lý tam phân, tín hạnh yếu khẩn, trung trực nhất khối, hiếu thuận thập phân, lão thật nhất cá, âm chất toàn dụng, phương tiện bất câu đa thiểu.

Thử dược dụng khoan tâm oa nội sao, bất yếu tiêu, bất yếu táo, khử hỏa tánh tam phân. Ư bình đẳng bồn nội nghiên toái, Tam tư vi mạt, Lục ba-la-mậtvi hoàn, như Bồ-đềtử đại.

每日進三服不拘時候,用和氣湯送下。果能依此服之,無病不瘥。

切忌言清行濁,利己損人,暗中箭,肚中毒,笑裏刀,兩頭蛇,平地起風波。已上七件速須戒之。

此前十味,若能全用,可以致上福上壽,成佛作祖。若用其四五味者,亦可以滅罪延年,消災免患。

各方俱不用,後悔無所補。雖有扁鵲,盧醫,所謂病在膏肓亦難療矣。縱禱天地,祝神明,悉徒然哉。况此方不悞主顧,不費藥金,不勞煎煮,何不服之。

偈曰。

此方絶妙合天機,

不用盧師,扁鵲醫。

普勸善男幷信女,

急須對治莫狐疑。

Mỗi nhật tấn tam phục, bất câu thời hậu, dụng hòa khí thang tống hạ, Quả năng y thử phục chi, vô bệnh bất sái.

Thiết kỵ ngôn thanh hạnh trược, lợi kỷ tổn nhân, ám trung tiễn, đỗ trung độc, tiếu lý đao, lưỡng đầu xà, bình địa khởi phong ba, dĩ thượng thất kiện tốc tu giới chi.

Thử tiền thập vị, nhược năng toàn dụng, khả dĩ trí thượng phước thượng thọ, thành Phật tác Tổ. Nhược dụng kỳ tứ, ngũ vị giả, diệc khả dĩ diệt tội diên niên, tiêu tai miễn hoạn.

Các phương câu bất dụng, hậu hối vô sở bổ. Tuy hữu Biển Thước, Lư Y, sở vị bệnh tại cao hoang diệc nan liệu hỹ. Túng đảo thiên địa, chúc thần minh, tất đồ nhiên tai.

Huống thử phương bất ngộ chủ cố, bất phí dược kim, bất lao tiên chử, hà bất phục chi?

Kệ viết:

Thử phương tuyệt diệu hiệp thiên cơ,

Bất dụng Lư sư, Biển thước y.

Phổ khuyến thiện nam tinh tín nữ.

Cấp tu đối trị mạc hồ nghi.

37. Phương Thuốc Trị Tâm Của Đại Sư Vô Tế

37. Phương thuốc trị tâm của Đại sư Vô Tế

Đại sư(1) khi giảng dụ người đời có dạy rằng: “Những ai muốn sửa sang việc nhà, trị yên việc nước, học theo chánh đạo, tu dưỡng thân mình thì trước hết nên dùng phương thuốc hay mười vị của ta, sau mới có thể thành tựu.

“Mười vị là gì? Đó là:

1. Lòng tốt ...............................một đoạn

2. Tâm từ bi .............................một tấm

3. Ôn hòa nhu thuận .................nửa lượng

4. Đạo lý ..................................ba phân

5. Tín hạnh ..............................rất cần thiết

6. Lòng trung trực .....................một khối

7. Hiếu thuận ...........................mười phân

8. Chân thật .............................một tấm

9. Phước nghiệp .......................dùng trọn

10. Phương tiện ........................gia giảm tùy ý

———

(1)Đại sư Vô Tế: cao tăng đời Đường, hiệu Thạch Đầu Hy Thiên, người đất Việt, họ Trần. Đại sư nghe danh Lục tổ ở Tào Khê nên tìm đến theo học. Sau khi Lục tổ viên tịch vẫn chưa chứng ngộ, ngài đến núi La Phù thọ giới, tình cờ nghe tiếng thiền sư Hành Tư ở núi Thanh Nguyên (cũng là đệ tử của Lục tổ), liền tìm đến theo học, sau được truyền pháp. Niên hiệu Thiên Bảo năm đầu (720), ngài đến núi Nam Nhạc, dựng am nhỏ trên một tảng đá lớn để tu trì. Người bấy giờ tôn kính gọi ngài là Hòa thượng Thạch Đầu. Năm 785, niên hiệu Trinh Nguyên thứ 16, ngài viên tịch, thọ 91 tuổi. Vua ban sắc phong là Vô Tế Đại sư.

“Cho mười vị ấy chung vào loại nồi khoan dung mà sao, không được nôn nao, không được gấp rút, khử bớt ba phần tánh nóng, rồi để vào loại chậu bình đẳngmà nghiền cho thật nhỏ, dùng loại bột cân nhắc thận trọng(1) trộn đều với sáu ba-la-mật(2) mà vò thành hoàn cỡ hạt Bồ-đề.

“Mỗi ngày dùng ba lần, lúc nào cũng được. Dùng chất nước dẫn thuốc là hòa khíđể đưa xuống.

“Nếu dùng đúng như vậy, không bệnh nào không khỏi.

“Thuốc này kiêng kỵ nhất là nói lời thanh bai mà hành động xấu xa, mưu lợi cho mình mà tổn hại người khác, lén lút hại người, lòng dạ độc ác, ngoài miệng cười đùa trong lòng mưu hại, cư xử như rắn hai đầu, vô cớ gây ra xung đột. Cho nên, bảy việc vừa kể trên phải mau mau ngăn giữ.

“Mười vị thuốc này nếu dùng trọn vẹn thì có thể được phước lớn, tuổi thọ dài lâu, cho đến thành Phật, làm Tổ. Nếu chỉ dùng trong ấy chừng bốn, năm vị cũng được dứt tội, sống lâu, tai qua nạn khỏi.

“Như không dùng bất cứ vị nào trong phương thuốc này,

———

(1) Nguyên tác dùng “tam tư”, nghĩa là ba lần suy nghĩ. Mọi hành vi của con người, nếu cân nhắc kỹ đều có ba lần suy nghĩ. Một là khi sắp nói hay làm điều gì có sự suy nghĩ phán xét, thẩm định trước về lời nói hay việc làm ấy, gọi là Thẩm lự tư. Hai là sự suy nghĩ quyết định sẽ nói ra hay sẽ làm, gọi là Quyết định tư. Ba là sự suy nghĩ mạnh mẽ nhất về hành động thiện hay ác chính thức được thực hiện, gọi là Động phát thắng tư. Hai sự suy nghĩ trước thuộc về ý nghiệp, vì chưa phát khởi ra lời nói hay việc làm. Sự suy nghĩ thứ ba thuộc về thân nghiệp, khẩu nghiệp, vì chính nó xác định tính chất thiện ác của lời nói hay việc làm.

(2)Sáu ba-la-mật: gồm các pháp tu bố thí ba-la-mật, trì giới ba-la-mật, nhẫn nhục ba-la-mật, tinh tấn ba-la-mật, định tâm ba-la-mật và trí huệ ba-la-mật.

勸行忍辱撮要

thì về sau có hối hận cũng chẳng ích gì. Khi ấy dù có thần y như Biển Thước, Lư Y, chỉ e bệnh đã quá trầm trọng nên khó lòng liệu trị. Dù có cầu đảo trời đất, khấn vái thần minh cũng chẳng được gì.

“Huống chi, phương thuốc ấy người uống chẳng sợ lầm, chẳng tốn tiền mua, chẳng nhọc công sắc nấu! Vì sao lại không chịu uống?”

———

勸行忍辱撮要

孟子(1)云。是故君子有終身之憂,無一朝之患。論語云。一朝之忿,亡其身以及其親,非(2)惑歟。小不忍則亂大謀。

景行錄云。人性如水,水一傾則不可復。性一縱則不可反。制水者必以隄防。制性者必以禮法。忍一時之氣,免百日之憂。得忍且忍,得戒且戒。不忍不戒小事成大。

一切諸煩惱,

皆從不忍生。

———

(1) Nguyên câu này trong Luận ngữ là: 非其鬼而祭之,諂也。

(2) Trong bản gỗ khắc chữ 是là nhầm, chúng tôi theo sách Luận ngữ để điều chỉnh lại.

Khuyến Hành Nhẫn Nhục Toát Yếu

Kệ rằng:

Thuốc này tuyệt diệu, hợp cơ mầu,

Thần y tái thế cũng chẳng cầu.

Khuyên khắp thiện nam cùng tín nữ,

Mau mau dùng lấy, chớ ngờ lâu.

———

Khuyến hành nhẫn nhục toát yếu

Luận ngữvân: Thị cố quân tử hữu chung thân chi ưu, vô nhất triêu chi hoạn. Nhất triêu chi phẫn, vong kỳ thân dĩ cập kỳ thân phi hoặc dư? Tiểu bất nhẫn, tắc loạn đại mưu.

Cảnh hành lục vân: Nhân tánh như thủy, thủy nhất khuynh tắc bất khả phục, tánh nhất túng tắc bất khả phản. Chế thủy giả tất dĩ đề phòng. Chế tánh giả tất dĩ lễ pháp. Nhẫn nhất thời chi khí, miễn bách nhật chi ưu. Đắc nhẫn thả nhẫn, đắc giới thả giới. Bất nhẫn bất giới tiểu sự thành đại.

Nhất thiết chư phiền não,

Giai tùng bất nhẫn sanh.

忍是快活路,

世上少人行。

忍是身之寶,

不忍身之殃。

舌柔常在口,

齒折只爲剛。

思量這忍字,

好箇快活方。

片時不能忍,

煩惱日月長。

愚濁生瞋怒,

皆因理不通。

休添心上燄,

只作耳邊風。

長短家家有,

炎涼處處同。

是非無實相,

究竟總成空。

張敬夫曰。小勇者,血氣之勇也。大勇者,禮義之勇也。血氣之勇不可有,禮義之勇

Nhẫn thị khoái hoạt lộ,

Thế thượng thiểu nhân hành.

Nhẫn thị thân chi bảo,

Bất nhẫn thân chi ương.

Thiệt nhu thường tại khẩu,

Xỉ chiết chỉ vi cương.

Tư lương giá nhẫn tự,

Hảo cá khoái hoạt phương.

Phiến thời bất năng nhẫn,

Phiền não nhật nguyệt trường.

Ngu trược sanh sân nộ,

Giai nhân lý bất thông.

Hưu thiêm tâm thượng diễm,

Chỉ tác nhĩ biên phong.

Trường đoản gia gia hữu,

Viêm lương xứ xứ đồng.

Thị phi vô thật tướng,

Cứu cánh tổng thành không.

Trương Kính Phu viết: Tiểu dũng giả, huyết khí chi dũng dã. Đại dũng giả, lễ nghĩa chi dũng dã. Huyết khí chi

不可無。知此則可以見情性之正,而識天理人欲之分矣。

惡人罵善人,

善人總不對。

善人若還罵,

彼此無智慧。

不對心清涼,

罵者口熱沸。

正如人唾天,

還從己身墜。

我若被人罵,

徉聾不分說。

譬如火燒空,

不救自然滅。

瞋火亦如是,

有物遭他熱。

我心等虛空,

聽儞翻脣舌。

先德云。凡事畱人情,後來好相見。誠哉是言也。

dũng bất khả hữu, lễ nghĩa chi dũng bất khả vô. Tri thử tắc khả dĩ kiến tình tánh chi chánh, nhi thức thiên lý nhân dục chi phân hỹ.

Ác nhân mạ thiện nhân,

Thiện nhân tổng bất đối.

Thiện nhân nhược hoàn mạ,

Bỉ thử vô trí huệ.

Bất đối tâm thanh lương,

Mạ giả khẩu nhiệt phí.

Chánh như nhân thóa thiên,

Hoàn tùng kỷ thân trụy.

Ngã nhược bị nhân mạ,

Dương lung bất phân thuyết.

Thí như hỏa thiêu không,

Bất cứu tự nhiên diệt.

Sân hỏa diệc như thị,

Hữu vật tao tha nhiệt.

Ngã tâm đẳng hư không.

Thính nễ phiên thần thiệt.

Tiên đức vân: Phàm sự lưu nhân tình, hậu lai hảo tương kiến. Thành tai thị ngôn dã!

又云。子張欲行辭於夫子,願賜一言爲終身之美。夫子曰。百行之本,忍之爲上。

子張曰。何爲忍之。

夫死曰。

天子忍之國無害。

諸侯忍之成其大。

官吏忍之進其位。

兄弟忍之家富貴。

夫妻忍之終其世。

朋有忍之名不廢。

自身忍之無禍患。

子張曰。不忍何如。

夫死曰。

天子不忍國空虛。

諸侯不忍丧其軀。

官吏不忍刑法誅。

兄弟不忍各分居。

夫妻不忍令子孤。

朋有不忍情意疎。

自身不忍患不除。

Hựu vân: Tử Trương dục hành từ ư Phu tử, nguyện tứ nhất ngôn vi chung thân chi mỹ. Phu tử viết: Bách hạnh chi bổn, nhẫn chi vi thượng.

Tử Trương viết: Hà vi nhẫn chi?

Phu tử viết:

Thiên tử nhẫn chi quốc vô hại.

Chư hầu nhẫn chi thành kỳ đại.

Quan lại nhẫn chi tấn kỳ vị.

Huynh đệ nhẫn chi gia phú quý.

Phu thê nhẫn chi chung kỳ thế.

Bằng hữu nhẫn chi danh bất phế.

Tự thân nhẫn chi vô họa hoạn.

Tử Trương viết: Bất nhẫn hà như?

Phu tử viết:

Thiên tử bất nhẫn quốc không hư.

Chư hầu bất nhẫn táng kỳ khu.

Quan lại bất nhẫn hình pháp tru.

Huynh đệ bất nhẫn các phân cư.

Phu thê bất nhẫn linh tử cô.

Bằng hữu bất nhẫn tình ý sơ.

Tự thân bất nhẫn hoạn bất trừ.

子張曰。善哉,善哉。難忍,難忍。不忍非人,非人不忍。

釋迦遺教經云。汝等比丘。若有人來節節支解,當自攝心無令瞋恨,亦當護口,勿出惡言。若縱恚心,則自妨道失功德利。

忍之為德,持戒苦行所不能及。能行忍者,乃可名為有力大人。若其不能歡喜忍受惡罵之毒如飲甘露者。不名入道智慧人也。

所以者何。瞋恚之害則破諸善法,壞好名聞。今世後世人不喜見。

當知瞋恚甚於猛火,常當防護無令得入。劫功德賊,無過瞋恚。甚不可也。

華嚴經云。一念瞋心起,百萬障門開。可不忍乎。旣然如此,僧俗男女悉當忍之。

Tử Trương viết: Thiện tai, thiện tai! Nan nhẫn, nan nhẫn! Bất nhẫn phi nhân, phi nhân bất nhẫn.

Thích-ca Di giáo kinh vân: Nhữ đẳng tỳ-kheo, nhược hữu nhân lai tiết tiết chi giải, đương tự nhiếp tâm vô linh sân hận, diệc đương hộ khẩu vật xuất ác ngôn. Nhược túng nhuế tâm tắc tự phương đạo, thất công đức lợi.

Nhẫn chi vi đức, trì giới khổ hạnh sở bất năng cập. Năng hành nhẫn giả, nãi khả danh vi hữu lực đại nhân, Nhược kỳ bất năng hoan hỷ nhẫn thọ ác mạ chi độc như ẩm cam lồ giả, bất danh nhập đạo trí huệ nhân dã.

Sở dĩ giả hà? Sân nhuế chi hại, tắc phá chư thiện pháp, hoại hảo danh văn, kim thế hậu thế nhân bất hỷ kiến.

Đương tri sân nhuế, thậm ư mãnh hỏa, thường đương phòng hộ, vật linh đắc nhập. Kiếp công đức tặc vô quá sân nhuế. Thậm bất khả dã.

Hoa Nghiêm kinh vân: Nhất niệm sân tâm khởi, bách vạn chướng môn khai. Khả bất nhẫn hồ? Ký nhiên như thử, tăng tục nam nữ tất đương nhẫn chi.

38. Bài Toát Yếu Khuyên Thực Hành Nhẫn Nhục

38. Bài toát yếu khuyên thực hành nhẫn nhục

Mạnh tử(1)nói: “Người quân tử có mối lo một đời nên không có cái họa trong một ngày.”(2)

Sách Luận ngữviết: “Trong một cơn giận nhất thời mà làm hại thân mình, còn hại đến cả thân thuộc, chẳng phải là sai lầm lắm sao?”(3)

Lại viết: “Không nhẫn chịu được việc nhỏ ắt làm rối loạn việc lớn.”(4)

Sách Cảnh hành lục nói rằng: “Tánh người ví như nước. Nước một khi chảy đi rồi thì không kéo lại được; tánh người một khi buông thả phóng túng thì không thể trở lại như trước. Ngăn giữ nước ắt phải dùng bờ đê bảo vệ; ngăn giữ tánh người ắt phải dùng lễ nghi phép tắc. Nhẫn chịu được cơn giận nhất thời, tránh được mối lo dài lâu. Việc nhẫn chịu được thì nên nhẫn chịu, việc răn giữ được thì nên răn giữ. Nếu không nhẫn chịu, không răn giữ, ắt việc nhỏ nhặt cũng hóa thành nghiêm trọng.”

Hết thảy mọi phiền não,

Do không nhẫn mà sanh.

Nhẫn: con đường vui sống,

Nhưng đời ít người đi.

———

(1)Nguyên tác Hán văn ghi là sách Luận ngữ, nhưng thật ra câu này trích trong sách Mạnh tử, phần Ly lâu chương cú hạ, tiết 28, nguyên văn là:是故君子有終身之憂，無一朝之患也。(Thị cố quân tử hữu chung thân chi ưu, vô nhất triêu chi hoạn dã.)

(2)Mối lo một đời của người quân tử là luôn tu sửa thân tâm, thực hành điều thiện, giữ theo đạo thánh hiền; nhờ đó mà không có ngày xảy ra tai họa.

(3)Luận ngữ, chương 12 Nhan Uyên, tiết 20.

(4)Luận ngữ, chương 15 Vệ Linh Công, tiết 16.

Nhẫn: vật báu của thân,

Không nhẫn: họa đến gần.

Lưỡi mềm thường tồn tại,

Răng cứng phải rụng dần.

Xét suy một chữ nhẫn,

Là cách sống thường vui.

Không nhẫn trong phút chốc,

Phiền não hoài tháng năm.

Kẻ ngu hèn giận tức,

Đều vì chẳng rõ thông.

Lửa tâm đừng thêm nữa,

Xem như gió ngoài tai.

Tốt, xấu đâu cũng có,

Nóng, lạnh chốn chốn đồng.

Thị phi không thật tướng,

Rốt ráo đều là không.

Trương Kính Phu nói: “Kẻ được cái dũng nhỏ, đó là cái dũng của khí huyết; người được cái dũng lớn, đó là cái dũng của lễ nghĩa.” Cái dũng huyết khí đó, không nên có; cái dũng lễ nghĩa đó, không nên thiếu. Nếu biết được lẽ này thì thấy được chỗ chân chánh của tánh tình, biết được chỗ phân chia giữa lẽ trời với lòng dục của người.

Kẻ ác mắng người lành,

Người lành không mắng trả.

Nếu người lành mắng trả,

Hóa ra đều ngu si.

Không mắng, lòng an nhiên,

Kẻ mắng, miệng như lửa.

Ngửa mặt phun nước bọt,

Nước bọt rơi trở về.

Nếu bị người mắng chửi,

Giả điếc, không phân bua.

Như lửa cháy khoảng không,

Không chữa, tự nhiên tắt.

Lửa giận cũng không khác,

Gặp vật mới cháy bùng.

Lòng ta như hư không,

Mặc tình người mắng chửi.

Người xưa dạy rằng: “Xử sự ở đời nên lưu lại chút tình cảm thì về sau có gặp lại nhau mới tốt đẹp.” Lời ấy đúng lắm thay!

Lại có chuyện rằng: Tử Trương sắp đi xa, đến cáo từ đức Khổng tử, xin ngài dạy cho một lời hay để làm theo suốt đời. Khổng tử dạy rằng: “Trong chỗ căn bản của trăm đức hạnh, đức nhẫn là trên hết.”

Tử Trương hỏi: “Nhẫn để làm gì?”

Phu tử đáp:

Bậc thiên tử biết nhẫn,

Đất nước được yên bình.

Hàng chư hầu biết nhẫn,

Nước càng thêm lớn mạnh.

Hàng quan lại biết nhẫn,

Địa vị được thăng tiến.

Anh em nhà biết nhẫn,

Gia thế được giàu sang.

Vợ chồng cùng biết nhẫn,

Sống với nhau trọn đời.

Bạn bè cùng biết nhẫn,

Danh tiếng chẳng mất đi.

Tự thân nếu biết nhẫn,

Tai họa thảy tiêu trừ.

Tử Trương lại hỏi: “Nếu không biết nhẫn thì sao?”

Phu tử đáp:

Thiên tử không biết nhẫn,

Đất nước ắt tiêu tan.

Chư hầu không biết nhẫn,

Thân mạng ắt không còn.

Quan lại không biết nhẫn,

Lưới pháp luật mắc vào.

Anh em không biết nhẫn,

Phải cô độc sống riêng.

Vợ chồng không biết nhẫn,

Con trẻ phải mồ côi.

Bạn bè không biết nhẫn,

Giao tình phải nhạt nhẽo.

Tự thân không biết nhẫn,

Tai họa ắt liền theo.

Tử Trương khen rằng: “Hay thay, hay thay! Đức nhẫn ấy khó thay, khó thay! Không biết nhẫn chẳng xứng làm người; chẳng phải người thì không biết nhẫn!”

勸人敬惜字紙文

Trong kinh Di giáo, đức Phật Thích-ca dạy rằng: “Tỳ-kheo các con! Nếu có người đến cắt xẻo thân thể ra từng mảnh, hãy tự nhiếp tâm không nên nóng giận; cũng phòng hộ nơi miệng, chớ nói lời ác độc. Nếu buông thả tâm nóng giận là tự mình làm hại đạo, mất hết lợi ích công đức.

“Nhẫn nhục là đức tính mà trì giới với khổ hạnh cũng chẳng bì kịp. Người có thể nhẫn nhục mới đáng gọi là bậc đại nhân có sức mạnh. Như người chẳng thể vui lòng nhận lời mắng chửi độc ác như uống nước cam lộ, thì chẳng thể gọi là bậc trí huệ đã nhập đạo. Tại sao vậy? Cái hại của sự nóng giận là phá hoại các pháp lành, làm

———

勸人敬惜字紙文

大明勸善書云。士之隸吾籍者,皆須敬重字紙。

且如宋朝王沂公,其父見字紙遺地者,必撮拾以香湯洗過焚之。

一席夢先聖撫其背曰。荷汝敬重吾字紙之勤也。恨汝老矣,無可成就。他日當令曾叅來生汝家,顯大門戶。

Khuyến Nhân Kích Tích Tự Chỉ Văn

mất danh tiếng tốt, khiến cho đời này và đời sau chẳng ai muốn gặp gỡ mình.

“Nên biết rằng tâm nóng giận còn hơn cả lửa dữ, phải thường phòng hộ, không để cho nhập vào. Giặc cướp công đức thì không gì hơn tâm nóng giận.”

Thật không nên nóng giận vậy.

Kinh Hoa Nghiêm dạy rằng: “Khởi một niệm sân hận, tạo trăm ngàn chướng ngại.”

Có thể không nhẫn được sao? Đã hiển nhiên như vậy, nên hàng xuất gia và tại gia, dù nam hay nữ cũng đều nên thực hành đức nhẫn!

———

Khuyến nhân kính tích tự chỉ văn

Đại Minh, Khuyến thiện thư vân: Sĩ chi lệ ngô tịch giả, giai tu kính trọng tự chỉ.

Thả như Tống triều, Vương Nghi Công, kỳ phụ kiến tự chỉ di địa giả, tất toát thập dĩ hương thang tẩy quá phần chi.

Nhất tịch mộng tiên thánh phủ kỳ bối viết: Hà nhữ kính trọng ngô tự chỉ chi cần dã. Hận nhữ lão hỹ, vô khả thành tựu. Tha nhật đương linh Tăng Sâm lai sanh nhữ gia, hiển đại môn hộ.

未幾果生一男,遂名王叅,讀書聰明,及狀元第。

以此推之,切不可拋撒踐蹋。能依先訓之言,敬惜字紙,世世生生得大辯才。不如是者,得大罪報。

偈曰。

世閒字紙藏經同,

見者須將付火中。

或送長流,埋淨處,

賜君福壽永無竆。

儒門立五典,

釋道啟三宗。

一切閑文字,

皆與藏經同。

愚癡無見識,

多拋糞穢中。

墮身千萬劫,

永作厠中蟲。

Vị kỷ quả sanh nhất nam, toại danh Vương Sâm, độc thư thông minh, cập trạng nguyên đệ.

Dĩ thử suy chi, thiết bất khả phao tát tiễn đạp. Năng y tiên huấn chi ngôn, kính tích tự chỉ, thế thế sanh sanh đắc đại biện tài. Bất như thị giả, đắc đại tội báo.

Kệ viết:

Thế gian tự chỉ tạng kinh đồng,

Kiến giả tu tương phó hỏa trung,

Hoặc tống trường lưu mai tịnh xứ,

Tứ quân phước thọ vĩnh vô cùng.

Nho môn lập ngũ điển.

Thích đạo khải tam tông.

Nhất thiết nhàn văn tự.

Giai dữ tạng kinh đồng.

Ngu si vô kiến thức.

Đa phao phấn uế trung.

Đọa thân thiên vạn kiếp.

Vĩnh tác xí trung trùng.

39. Khuyên Người Tôn Trọng Giữ Gìn Giấy Có Chữ Viết

惜字萬千,

延壽一紀。

子貴孫賢,

綿綿不已。

諸仁者。再能行善戒殺,持齋念佛,决定往生淨土,靣見阿彌陀佛。此事眞實不虛,唯要信受奉行矣。

———

39. Khuyên người tôn trọng giữ gìn giấy có chữ viết

Khoảng niên hiệu Đại Minh,(1) sách Khuyến thiệndạy rằng: “Kẻ sĩ trong đạo Nho đều nên kính trọng giấy có chữ viết.”

Lại như vào triều Tống, người cha của Vương Nghi Công mỗi khi thấy giấy có chữ viết rơi dưới đất thì nhặt lên, dùng nước thơm rửa sạch chỗ dơ, rồi sau mới đốt đi.

Một đêm kia ông nằm mộng thấy Tiên Thánh(2)vỗ vai bảo rằng: “Ta cảm cái công khó của ông kính trọng giấy có chữ viết của ta, nhưng tiếc vì ông đã lớn tuổi không còn thành tựu được nữa. Ngày sau sẽ cho Tăng Sâm(3)sanh vào nhà ông, làm hiển vinh gia thế.”

———

(1)Niên hiệu Đại Minh, vào đời Tống Vũ Đế, từ năm 457 đến năm 464.

(2)Tiên Thánh: chỉ đức Khổng tử.

(3)Tăng Sâm: tức Tăng tử, đệ tử của đức Khổng tử, là người biên thuật sách Đại học trong bộ Tứ thư và trước thuật sách Hiếu kinh.

Tích tự vạn thiên.

Diên thọ nhất kỷ.

Tử quý tôn hiền.

Miên miên bất dĩ.

Chư nhân giả! Tái năng hành thiện giới sát, trì trai niệm Phật, quyết định vãng sanh Tịnh độ, diện kiến A-di-đà Phật. Thử sự chân thật bất hư, duy yếu tín thọ phụng hành hỹ.

———

Quả nhiên, chẳng bao lâu sanh được một con trai, liền đặt tên là Vương Sâm, thông minh, ham đọc sách, về sau thi đỗ Trạng nguyên.”

Theo đó mà suy ra, đối với giấy có chữ viết thật không nên vất bỏ bừa bãi và giày đạp lên. Nếu biết y theo lời dạy của người xưa mà kính trọng giữ gìn giấy có chữ viết, thì đời đời sanh ra đều được tài biện luận. Nếu không làm như vậy ắt phải chịu tội báo lớn.

Kệ rằng:

Giấy mang chữ viết cũng như kinh,

Rơi vãi, nhặt cho vào lửa hồng,

Hoặc thả trôi sông, chôn đất sạch,

Mai sau được phước thọ khôn cùng.

勸修西方淨土

Ngũ kinh của nhà Nho,

Cùng kinh Phật, sách Lão,

Giấy chữ không dùng nữa,

Như kinh điển, khác nào.

Kẻ ngu không hiểu biết,

Dùng vào chỗ nhớp nhơ.

Thân đọa muôn ngàn kiếp,

Làm giòi trong phẩn dơ.

Tiếc nhặt muôn ngàn chữ,

Tuổi thọ thêm một kỷ,(1)

———

(1)Một kỷ: tức 12 năm.

———

勸修西方淨土

龍舒曰。人生時,父母妻子,屋宅田圜,牛羊車馬,以至臺凳器皿,衣服帶索等物,不問大小,或祖父以傳於己,或自己營造而得,或子孫,或他人爲己緝累而得。色色無非己物。

且如窻紙雖微,被人扯破猶有怒心。一鍼雖微,被人將去猶有吝心。倉庫旣盈,心猶未足。金帛已多,營猶未止。舉眼動步無非愛

Khuyến Tu Tây Phương Tịnh Độ

Sanh con thảo, cháu hiền,

Phước dài lâu chẳng dứt.(1)

———

(1)Tình cờ trong khi chuyển dịch bài này, chúng tôi lại đọc thấy trong sách “Pháp tu Tây Tạng” do đức Đạt-lai Lạt-ma thuyết giảng (Pháp tu Tây Tạng - bản dịch tiếng Việt của Hồng Như) có một đoạn nói về việc kính trọng giữ gìn kinh sách với nội dung tương tự như lời ngài Tông Bổn ở đây. Xin lược trích như sau:“Kinh sách Phật Pháp chứa đựng lời dạy của Phật; có năng lực chở che chúng sinh không rơi vào ác đạo, lại có khả năng khai mở con đường giác ngộ. Vì vậy chúng ta cần thận trọng giữ gìn kinh sách, không nên để dưới đất, hay đặt nơi người khác có thể giẫm đạp lên, bước ngang qua hay ngồi lên trên. Khi mang theo bên mình nên bao bọc cẩn thận; khi cất giữ nên để nơi cao ráo sạch sẽ, không để chung với các loại đồ dùng thế tục khác. Tránh không đặt vật dụng thế tục lên trên kinh sách, không thấm nước miếng lật sách, vì làm như vậy là tự tạo ác nghiệp. Bao giờ cần tiêu hủy tài liệu có nội dung Phật pháp, nên đốt, không nên vất bỏ...”

———

Khuyến tu Tây phương Tịnh Độ

Long Thư viết: Nhân sanh thời, phụ mẫu thê tử, ốc trạch điền viên, ngưu dương xa mã, dĩ chí đài đắng khí mãnh, y phục đái sách đẳng vật, bất vấn đại tiểu, hoặc tổ phụ dĩ truyền ư kỷ, hoặc tự kỷ doanh tạo nhi đắc, hoặc tử tôn, hoặc tha nhân vị kỷ tập lũy nhi đắc, sắc sắc vô phi kỷ vật.

Thả như song chỉ tuy vi, bị nhân xả phá do hữu nộ tâm. Nhất châm tuy vi, bị nhân tương khứ do hữu lận tâm. Thương khố ký doanh tâm do vị túc, kim bạch dĩ đa doanh do vị chỉ. Cử nhãn động bộ vô phi ái trước, nhất túc tại

著,一足在外已念其家。一僕未歸已憂其失。種種事務無非挂懷。

一旦大限到來盡皆拋去。雖我此身猶是棄物,况身外者乎。

靜心思之,恍如一夢。故莊子云。且有大覺然後知此其大夢也。

古人有言。

一日無常到,

方知夢裡人。

萬般將一去,

唯有業隨身。

妙哉此言也。餘故用此後兩句,添以兩句而成一偈云。

萬般將一去,

唯有業隨身。

但念阿彌陀,

定生極樂國。

蓋業者,謂善業惡業。此皆將得去者。豈可不以淨土爲業乎。

有了明長老,爲衆普說,指此身而言曰。此

ngoại dĩ niệm kỳ gia. Nhất bộc vị quy dĩ ưu kỳ thất. Chủng chủng sự vụ vô phi quải hoài.

Nhất đán đại hạn đáo lai tận giai phao khứ. Tuy ngã thử thân do thị khí vật, huống thân ngoại giả hồ?

Tĩnh tâm tư chi, hoảng như nhất mộng. Cố Trang tử vân: Thả hữu đại giác nhiên hậu tri thử kỳ đại mộng dã.

Cổ nhân hữu ngôn:

Nhất nhật vô thường đáo.

Phương tri mộng lý nhân.

Vạn ban tương bất khứ.

Duy hữu nghiệp tùy thân.

Diệu tai thử ngôn dã. Dư cố dụng thử hậu lưỡng cú, thiêm dĩ lưỡng cú nhi thành nhất kệ vân:

Vạn ban tương bất khứ.

Duy hữu nghiệp tùy thân.

Đãn niệm A-di-đà.

Định sanh Cực Lạc quốc.

Cái nghiệp giả, vị thiện nghiệp ác nghiệp, thử giai tương đắc khứ giả. Khởi khả bất dĩ tịnh độ vi nghiệp hồ?

Hữu liễu minh trưởng lão, vị chúng phổ thuyết, chỉ thử

40. Khuyên Tu Tây Phương Tịnh Độ

爲死物,其內鱍鱍地者爲活物。莫於死物上作活計,宜於活物上作活計。餘深愛此語,故常爲人言之。

凡貪種種外物以奉其身者,皆是死物上作活計也。

世人雖未能免此,當於營生奉身之中,那頃刻之下,回光自照以畱心於淨土,乃活物上作活計也。

且如汲汲營生,雖致富如石崇,貴極一品,終有數盡之期。豈若淨土之無盡也。

———

40. Khuyên tu Tây phương Tịnh độ

Ông Long Thư nói rằng: “Người ta khi còn sống có đủ mọi vật, như cha mẹ, vợ con, nhà cửa, ruộng vườn, bò dê, xe ngựa... cho đến bàn ghế, chén bát, y phục... Những vật ấy, dù lớn dù nhỏ, hoặc do cha ông để lại, hoặc tự mình làm ra, hoặc do con cháu hay người khác giúp cho mà có. Hết thảy những vật ấy đều là của mình.

“Đến như một tờ giấy mỏng là nhỏ nhặt, bị người khác xé rách cũng sanh lòng giận; một cây kim chẳng đáng là bao, bị người lấy mất cũng sinh lòng tiếc! Kho lẫm chứa đầy, lòng vẫn không thấy đủ; vàng lụa đã nhiều, vẫn sắm

thân nhi ngôn viết: Thử vi tử vật, kỳ nội bát bát địa giả vi hoạt vật. Mạc ư tử vật thượng tác hoạt kế, nghi ư hoạt vật thượng tác hoạt kế. Dư thâm ái thử ngữ, cố thường vị nhân ngôn chi.

Phàm tham chủng chủng ngoại vật dĩ phụng kỳ thân giả, giai thị tử vật thượng tác hoạt kế dã.

Thế nhân tuy vị năng miễn thử, đương ư doanh sanh phụng thân chi trung, nả khoảnh khắc chi hạ, hồi quang tự chiếu dĩ lưu tâm ư Tịnh độ, nãi hoạt vật thượng tác hoạt kế dã.

Thả như cấp cấp doanh sanh, tuy trí phú như Thạch Sùng, quý cực nhất phẩm, chung hữu số tận chi kỳ, khởi nhược Tịnh độ chi vô tận dã?

———

mãi khôngthôi. Mỗi một hành vi trong đời sống đều nặng lòng ái luyến, vướng chấp. Vắng nhà một đêm mà lòng đã canh cánh nỗi nhớ nhà. Người giúp việc chưa kịp về đã lo rằng đi mất. Không một công việc nào không ôm lòng lo lắng.

“Một mai khi cái hạn kỳ lớn nhất trong đời(1)đã đến, mọi thứ đều phải vất bỏ hết. Đến như thân xác này cũng là vật bỏ đi, huống chi những vật ngoài thân?

———

(1)Hạn kỳ lớn nhất trong đời: chỉ cái chết. Vì cái chết như một hạn kỳ được đặt ra từ lúc mới sanh, không ai trong đời có thể tránh khỏi, sớm muộn gì cũng phải đối mặt. Đây là hạn kỳ dài nhất, lớn nhất, vì khi nó đến rồi thì không còn bất cứ hạn kỳ nào khác nữa

“Lắng lòng mà suy xét, thấy cuộc đời này thật mơ hồ như giấc mộng!

“Cho nên Trang tử nói rằng: “Phải có sự tỉnh giác lớn rồi sau mới rõ biết được giấc mộng lớn lao này.”(1)

“Người xưa nói:

Một mai vô thường đến,

Mới hay mộng đời dài.

Muôn vật đều vất bỏ,

Chỉ còn nghiệp mang theo.

“Lời ấy thật rất hay! Vì thế tôi mượn hai câu sau, thêm vào hai câu thành bài kệ rằng:

Muôn vật đều vất bỏ,

Chỉ còn nghiệp mang theo.

A-di-đà thường niệm,

Cõi Phật ắt sanh về.

“Nói nghiệp đó là chỉ cả nghiệp lành và nghiệp dữ. Cả hai loại nghiệp ấy sau khi chết đều mang theo. Vậy lẽ nào không thể dùng phép tu Tịnh độ làm nghiệp của mình hay sao?

———

(1)Giấc mộng lớn lao này: ý so sánh cả cuộc đời này không khác chi một giấc mộng lớn.

“Có vị trưởng lão đã thấu triệt sáng suốt, rộng vì mọi người mà giảng giải. Ngài chỉ vào thân này mà nói: ‘Thân này là vật chết, nhưng bên trong có chỗ linh hoạt, đó là vật sống. Đừng dựa trên vật chết mà thực hành phương thức sống, nên dựa trên vật sống mà thực hành phương thức sống.’ Tôi rất thích lời dạy ấy nên thường đem ra nói với người khác.

“Nói chung mọi sự tham muốn những vật bên ngoài để cung phụng cho cái thân này đều là dựa trên vật chết mà thực hành phương thức sống. Người đời cho dù chưa ai thoát được việc ấy, nhưng trong cuộc mưu sanh để nuôi sống cái thân này, nếu có được một khoảnh khắc nào đó quay về soi rọi tự tâm, đem lòng hướng về Tịnh độ, thì đó chính là dựa trên vật sống mà thực hành phương thức sống.

“Bằng như cứ mãi hối hả gấp rút trong công việc làm ăn, thì cho dù giàu có đến như Thạch Sùng,(1) sang quý đến bậc nhất phẩm,(2) cuối cùng rồi cũng có hạn kỳ chấm dứt, lẽ nào sánh được với cõi Tịnh độ an vui mãi mãi hay sao?”

———

(1)Thạch Sùng: nhân vật trong truyện kể tượng trưng cho sự giàu có tột bực nhưng cuối cùng vẫn không có đủ những gì mình muốn.

(2)Nhất phẩm: phẩm bậc cao nhất trong hàng quan lại thời xưa, đứng đầu trong 9 phẩm.

普勸修持淨土

普勸修持淨土

龍舒曰。凡受師友之訓誨,恩地之提挈,交遊之禮遇,悉皆告以淨土而爲之報。

以至於一切人,或有一飯,一茶之恩,或一言一坐之接,下至僕隸有事我之勞。凡吾受用處,一切致力者,皆以此告之,使脫離苦海。

非唯此耳。凡一切知與不知,識與不識,皆欲以化之,使共生淨土。

又非唯此耳。釋迦佛在世時,有一國難化,佛言與目連有緣使往化之。其國人皆從化。衆問佛云。與目連有何因緣。佛言。往昔世,目連曾爲樵人,於山閒驚起一羣蜂子。目連乃發善言云。我得道後,盡度汝等。今此一城人者乃當時蜂子也。目連發此善言故爲有緣。

由此觀之,非徒於一切人當勸修淨土。一切飛禽走獸,下至蜎飛蝡動之類,凡有形相可見者,吾因見之皆當爲念阿彌陀佛數聲,發善

Phổ Khuyến Tu Trì Tịnh Độ

Phổ khuyến tu trì Tịnh độ

Long Thư viết: Phàm thọ sư hữu chi huấn hối, ân địa chi đề khiết, giao du chi lễ ngộ, tất giai cáo dĩ Tịnh độ nhi vi chi báo.

Dĩ chí ư nhất thiết nhân, hoặc hữu nhất phạn nhất trà chi ân, hoặc nhất ngôn nhất tọa chi tiếp, hạ chí bộc lệ hữu sự ngã chi lao, phàm ngô thọ dụng xứ nhất thiết trí lực giả, giai dĩ thử cáo chi, sử thoát ly khổ hải.

Phi duy thử nhĩ, phàm nhất thiết tri dữ bất tri, thức dữ bất thức giai dục dĩ hóa chi, sử cộng sanh Tịnh độ.

Hựu phi duy thử nhĩ, Thích-ca Phật tại thế thời, hữu nhất quốc nan hóa, Phật ngôn dữ Mục-liên hữu duyên sử vãng hóa chi, kỳ quốc nhân giai tùng hóa. Chúng vấn Phật vân: Dữ Mục-liên hữu hà nhân duyên? Phật ngôn: Vãng tích thế, Mục-liên tằng vi tiều nhân, ư sơn gian kinh khởi nhất quần phong tử. Mục-liên nãi phát thiện ngôn vân: Ngã đắc đạo hậu tận độ nhữ đẳng. Kim thử nhất thành nhân giả, nãi đương thời phong tử dã. Mục-liên phát thử thiện ngôn, cố vi hữu duyên.

Do thử quán chi, phi đồ ư nhất thiết nhân đương khuyến tu Tịnh độ. Nhất thiết phi cầm tẩâu thú, hạ chí quyên phi nhuyễn động chi loại, phàm hữu hình tướng khả kiến giả, ngô nhân kiến chi, giai đương vị niệm A-di-đà Phật số

願云。願汝等盡生極樂世界。我得道後盡度汝等。

非徒於有形相可見者如是,其形相不可見者,吾亦當作是念,作是言。如此則吾善念甚熟,於一切眾生皆爲有緣。吾上品上生必矣。他時化度無不樂從者也。

宗本曰。要知龍舒之心卽是普賢之意。盡合金文,皆有所據。

略引梵網經云。若佛子常起大悲心。乃至若見牛馬猪羊,一切畜生,應心念口言。汝是畜生,歸依三寶,發菩提心。而菩薩入一切處,山林川野,皆使一切眾生發菩提心。若菩薩不發是心者,犯輕垢罪。

諸仁者。當依佛祖之言,不失龍舒之勸,斯爲美矣。

thanh, phát thiện nguyện vân: Nguyện nhữ đẳng tận sanh Cực Lạc thế giới, ngã đắc đạo hậu tận độ nhữ đẳng.

Phi đồ ư hữu hình tướng khả kiến giả như thị, kỳ hình tướng bất khả kiến giả, ngô diệc đương tác thị niệm, tác thị ngôn. Như thử tắc ngô thiện niệm thậm thục, ư nhất thiết chúng sanh giai vi hữu duyên. Ngô thượng phẩm thượng sanh tất hỹ. Tha thời hóa độ vô bất nhạo tùng giả dã.

Tông Bổn viết: Yếu tri Long Thư chi tâm, tức thị Phổ Hiền chi ý. Tận hiệp kim văn, giai hữu sở cứ.

Lược dẫn Phạm Võng kinh vân: Nhược Phật tử thường khởi đại bi tâm... nãi chí nhược kiến ngưu mã trư dương, nhất thiết súc sanh, ưng tâm niệm khẩu ngôn: Nhữ thị súc sanh quy y Tam bảo phát Bồ-đề tâm. Nhi Bồ Tát nhập nhất thiết xứ sơn lâm xuyên dã, giai sử nhất thiết chúng sanh phát Bồ-đề tâm. Nhược Bồ Tát bất phát thị tâm giả, phạm khinh cấu tội.

Chư nhân giả! Đương y Phật Tổ chi ngôn, bất thất Long Thư chi khuyến, tư vi mỹ hỹ.

41. Rộng Khuyên Việc Tu Trì Tịnh Độ

41. Rộng khuyên việc tu trì Tịnh độ

Ông Long Thư nói rằng: “Ở đời, đã nhận sự khuyên dạy của thầy hay bạn tốt, nhận sự dìu dắt của người ơn, nhận sự đãi ngộ của những kẻ mình giao du, ắt nên đem pháp tu Tịnh độ nói cho họ biết để báo đáp.

“Cho đến đối với hết thảy mọi người, dù mình đã chịu ơn một bữa cơm, một tách trà, hoặc chỉ là một lời chào đón, một chỗ mời ngồi, thậm chí với những kẻ giúp việc đã có công phục vụ mình... nói chung là đối với tất cả những ai từng đem công sức, trí tuệ ra phục vụ cho mình, đều nên đem pháp tu Tịnh độ này nói cho họ biết, giúp họ được thoát khỏi biển khổ.

“Không chỉ là như thế, mà đối với hết thảy mọi người, dù có quen biết hay không, mình đều muốn đem pháp tu Tịnh độ mà giáo hóa, khiến cho tất cả đều được cùng nhau sanh về Tịnh độ.

“Lại không chỉ là như thế, vào thời đức Phật Thích-ca còn tại thế, dân chúng trong một thành kia rất khó giáo hóa. Phật nói: ‘Dân trong thành ấy có nhân duyên với Mục-kiềnliên.’ Liền bảo Mục-kiền-liên đến thành ấy giáo hóa, dân trong thành đều nghe theo lời dạy của ông.

“Đại chúng thưa hỏi Phật: ‘Dân trong thành ấy có nhân duyên gì với Mục-kiền-liên?’ Phật dạy: ‘Vào đời quá khứ, Mục-kiền-liên từng làm một tiều phu, một hôm ở trong núi làm kinh động cả đàn ong. Mục-kiền-liên khi ấy nói với đàn ong rằng: Sau khi ta đắc đạo sẽ hóa độ tất cả các ngươi. Ngày nay, dân trong thành ấy chính là đàn ong

ngày xưa. Vì Mục-kiền-liêncó nói ra một lời lành với họ, nên có nhân duyên.’

“Theo đó mà suy ra, không những đối với hết thảy mọi người nên khuyên tu Tịnh độ, cho đến đối với tất cả các loài chim, thú, cho đến các loài côn trùng động vật, nói chung hết thảy các loài có hình tướng nhìn thấy được, nhân khi nhìn thấy ta liền vì chúng mà niệm mấy câu A-di-đàPhật, phát nguyện lành rằng: ‘Nguyện cho các ngươi đều được sanh về thế giới Cực Lạc.’ Hoặc là: ‘Sau khi ta đắc đạo sẽ hóa độ tất cả các ngươi.’

“Cũng không chỉ là đối với các loài có hình tướng nhìn thấy được như vậy, mà ngay cả đối với các loài không thấy được hình tướng, ta cũng nên niệm Phật như vậy, phát nguyện lành như vậy.

“Cứ như vậy thì cái tâm niệm lành của ta sẽ rất thuần thục, đối với hết thảy chúng sanh đều là có nhân duyên, việc vãng sanh vào hàng Thượng phẩm thượng sanh ắt là chắc chắn, mà ngày sau hóa độ chúng sanh ai ai cũng sẽ vui lòng tin theo.”

Tông Bổn này(1)nói: “Nên biết rằng tâm niệm của ông Long Thư chính là ý nguyện của đức Phổ Hiền, tất cả đều phù hợp với lời vàng,(2)đều có chỗ căn cứ. Xin lược dẫn một đoạn trong kinh Phạm võng: ‘Như người Phật tử thường khởi lòng đại bi... nếu thấy những loài bò ngựa, dê lợn, hết thảy súc sanh, nên khởi tâm niệm, miệng nói rằng: ‘Các ngươi là súc sanh, hãy qui y Tam bảo, phát Bồ-đềtâm.’ Khi Bồ Tát đi vào hết thảy các nơi như núi rừng,

———

(1)Đây là lời ngài Tông Bổn đưa thêm vào khi soạn lại bài này.

(2)Lời vàng (kim văn): chỉ những điều được ghi chép trong kinh điển.