Phật Thuyết Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh Giảng Ký

Tập 17

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu, xin mở kinh bổn trang thứ sáu, bắt đầu từ hàng thứ hai đếm từ dưới lên. Trước hết, hãy niệm kinh văn một lượt.

(Kinh) Phật cáo Vi Đề Hy: “Nhữ thị phàm phu, tâm tưởng luy liệt, vị đắc thiên nhãn, bất năng viễn quán. Chư Phật Như Lai, hữu dị phương tiện, linh nhữ đắc kiến”. Thời Vi Đề Hy bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Như ngã kim giả, dĩ Phật lực cố, kiến bỉ quốc độ. Nhược Phật diệt hậu, chư chúng sanh đẳng, trược ác bất thiện, ngũ khổ sở bức, vân hà đương kiến A Di Đà Phật Cực Lạc thế giới?”

(經)佛告韋提希 ：汝是凡夫，心想羸劣 ，未得天眼，

不能遠觀。諸佛如來，有異方便，令汝得見。時韋提希白佛言：世尊，如我今者，以佛力故，見彼國土。若佛滅後，諸眾生等 ，濁惡不善， 五苦所逼，云何當見阿彌陀佛

極樂世界？

(Kinh: Đức Phật bảo bà Vi Đề Hy: “Bà là phàm phu, tâm tưởng yếu kém, chưa đắc thiên nhãn, chẳng thể thấy xa, chư Phật Như Lai có phương tiện lạ, khiến cho bà được thấy”. Khi ấy, Vi Đề Hy bạch cùng đức Phật: “Bạch đức Thế Tôn! Như con nay do Phật lực trông thấy cõi nước ấy. Như sau khi đức Phật đã diệt độ, các hàng chúng sanh trược ác, chẳng lành, bị năm thứ khổ sở bức bách, làm thế nào để thấy thế giới Cực Lạc của A Di Đà Phật?”)

Hai đoạn ngắn này nhằm chánh thức bước vào phần kinh văn giảng về mười sáu phép Quán. Đoạn trước nói “tức đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn” nhằm kết thúc ba loại tịnh nghiệp vừa được nói trên đây. Ba loại tịnh nghiệp hết sức quan trọng; muốn tu mười sáu phép Quán phải có trọn đủ ba loại tịnh nghiệp ấy. Vì thế, sau khi đã nói xong ba loại tịnh nghiệp; tiếp đó, bèn giảng về mười sáu phép Quán.

Trước khi chánh thức giảng mười sáu phép Quán, “Phật cáo Vi Đề Hy”, nghĩa là trước hết, Thích Ca Mâu Ni Phật bảo phu nhân Vi Đề Hy “nhữ thị phàm phu”, bà là chúng sanh phàm phu. “Tâm tưởng luy liệt” [nghĩa là] tâm lý và tư tưởng rất yếu kém (“luy” (羸) là một hình dung từ, được dùng ở đây nhằm biểu thị một kẻ tâm nhãn chẳng thấy rộng rãi. “Liệt” (劣) là không chỉ chẳng rộng, mà trong tâm còn có rất nhiều tạp niệm và vọng niệm. Tạp niệm và vọng niệm có thiện, ác v.v...), “vị đắc thiên nhãn” [nghĩa là] vẫn chưa chứng đắc thiên nhãn, “bất năng viễn quán”: Chẳng có cách nào để thấy rất xa!

Trong phần trước, phu nhân Vi Đề Hy thỉnh cầu đức Phật, mong quán Tây Phương Cực Lạc thế giới, đức Phật đáp ứng, bảo cho bà ta biết phương pháp. Ở đây, Ngài phải làm cho phu nhân Vi Đề Hy hiểu rõ: Ngươi là phàm phu, tâm tưởng yếu ớt, kém cỏi, chưa đắc Thiên Nhãn (Thông), chẳng thể nhìn xa! Vậy thì làm như thế nào? “Chư Phật Như Lai, hữu dị phương tiện, linh nhữ đắc kiến”, “chư Phật”: Không chỉ riêng Thích Ca Mâu Ni Phật, hoặc A Di Đà Phật trong thế giới Cực Lạc, mà là mười phương thế giới chư Phật đều có phương tiện lạ, khiến cho bà thấy được thế giới Cực Lạc.

Đối với ý nghĩa của mấy danh từ trong một đoạn ngắn này, lại cần phải nói thêm: “Phật cáo Vi Đề Hy: Nhữ thị phàm phu” (Đức Phật bảo bà Vi Đề Hy: “Bà là phàm phu”). Trên thực tế, phu nhân Vi Đề Hy chẳng phải là phàm nhân, vì sao đức Phật nói bà ta là phàm phu? Pháp môn Thập Lục Quán này đều thích hợp cho phàm phu tu trì. Nếu phu nhân Vi Đề Hy là bậc đại Bồ Tát tái lai, người tu hành chúng ta sẽ cảm thấy: Chỉ có bậc Bồ Tát thuộc địa vị cao mới có thể tu, chứ người bình phàm sẽ chẳng có cách nào. Do mối quan hệ này, đức Phật bảo phu nhân Vi Đề Hy: “Nhữ thị phàm phu”. Phu nhân Vi Đề Hy là phàm phu mà có thể tu thành công, tất cả phàm phu kể từ sau phu nhân Vi Đề Hy mãi cho đến hiện tại đều có thể chiếu theo đó, tu tập đúng như vậy, chỉ cần học đúng pháp, sẽ đều có thể thành công. Đây là nguyên nhân vì sao đức Phật [bảo phu nhân Vi Đề Hy] là phàm phu.

Lại nói đến chuyện “tâm tưởng luy liệt”. Hễ là phàm phu, tâm lượng đều rất hẹp hòi, kém cỏi, chẳng thể rất rộng lớn. Phàm phu chỉ thấy quả địa cầu chúng ta đang ở mà thôi; đối với những chuyện ngoài địa cầu, nhờ vào phát minh khoa học, có hỏa tiễn để có thể đổ bộ lên nguyệt cầu. Đó là chuyện gần đây nhất. Trước kia, kẻ bình phàm đối với các tinh tú trên bầu trời ngoài địa cầu ra, chỉ có thể nhìn, chẳng thể tới đó được. Mãi cho đến hiện tại, vẫn có những kẻ học Phật cho rằng chỉ có người trong thế gian mới đáng nương tựa. [Họ quan niệm] học Phật thì phải nắm chắc nhân gian, học Phật trong thế gian này mới là thực tế! Vãng sanh thế giới Cực Lạc ở ngoài mười vạn ức cõi Phật, trong cách nghĩ của họ [là chuyện mơ hồ]. Trên thực tế, họ chẳng tìm hiểu những gì ở ngoài thế giới này, chẳng dấy lên tín tâm và nguyện lực. Vì thế, họ mới khuyên người ta học nhân gian Tịnh Độ, mong phát nguyện sanh về Nội Viện của Di Lặc Bồ Tát. Đừng nói là phàm phu, ngay cả hàng Tiểu Thừa bình phàm, chỉ thấy trong phạm vi thế giới này, tầm nhìn cũng chẳng rộng, huống là những kẻ phàm phu tầm thường! Vì thế, những gì bọn phàm phu tầm thường trông thấy hoặc suy nghĩ đều rất kém cỏi, không phải là rất rộng, chúng ta phải thấu hiểu điều này! Người khác đều là như vậy, còn chúng ta thì sao? Chúng ta cũng là phàm phu, tâm lý phàm phu đều là như vậy; bất quá chúng ta học Tịnh Độ Tông, [cho nên] mọi người có tín tâm và nguyện lực. Nhà Phật nói nhân quả rất quan trọng. Đối với tín tâm và nguyện lực của chúng ta, tuyệt đối chẳng phải là do trong một đời này được nghe pháp môn đặc biệt này rồi mới bắt đầu [dấy lên tín tâm và nguyện lực], mà nhất định là từ nhiều đời, nhiều kiếp trước trong quá khứ đã dần dần huân tập, nghe nói pháp môn này, gieo chủng tử [trong thức điền], nay [chủng tử ấy mới] dấy lên hiện hành. “Thiện căn” như thường nói [trong các kinh điển, chú giải] chính là thiện căn này! Một mặt, chúng ta hiểu rõ chính mình là phàm phu; mặt khác, phải thấu hiểu, tin tưởng Tịnh Độ Tông, phát nguyện vãng sanh thế giới Cực Lạc, chẳng giống tâm lý chấp trước của những kẻ bình phàm. Chúng ta cũng cảm thấy rất vui mừng, an ủi; nếu chúng ta thật sự chiếu theo kinh Phật để tu tập như thế, nhất định là sẽ có thành tựu. Khi nói đến hai câu kinh văn này, chúng ta phải nên có sự nhận thức này!

“Vị đắc thiên nhãn” (Chưa đắc thiên nhãn, “thiên nhãn” [ở đây] chính là Thiên Nhãn Thông), “bất năng viễn quán” (chẳng thể thấy xa): Đắc Thiên Nhãn [Thông] sẽ có thể viễn quán, có thể thấy thế giới Cực Lạc ở ngoài mười vạn ức cõi Phật. Ở đây, có một vấn đề cần phải giải thích đôi chút: Trong kinh Tiểu Di Đà, có tôn giả A Nậu Lâu Đà đắc Thiên Nhãn tối thắng. Ngài đắc “bán đầu thiên nhãn”, nhưng vẫn chẳng có cách nào trực tiếp thấy thế giới Cực Lạc, chỉ có thể thấy thế giới này và tình hình trên các cõi trời mà thôi! “Thiên nhãn” như kinh văn nhắc tới có thể thấy xa cỡ nào? Tổ sư chú giải: Thiên Nhãn Thông có cảnh giới bất đồng. Tiểu Thừa chứng quả A La Hán bèn có Thiên Nhãn Thông của A La Hán. Bồ Tát có Thiên Nhãn Thông của Bồ Tát. Bồ Tát có phần chân Bồ Tát (tức phần chứng Bồ Tát), nói theo hàng Bồ Tát trong Biệt Giáo thì là đã chứng Sơ Địa. Sơ Địa Bồ Tát chứng một phần Pháp Thân, phá một phẩm vô minh rồi mới đắc Thiên Nhãn. Viên Giáo Bồ Tát cũng có Phần Chứng Tức, đã đắc Sơ Trụ thì mới có cảnh giới này, bắt đầu phá vô minh. Thiên Nhãn Thông của Bồ Tát và Thiên Nhãn Thông của Nhị Thừa khác nhau. Do đó, hàng đại Bồ Tát bắt đầu phá vô minh, đắc Thiên Nhãn, bèn có thể nhìn xa, nhìn thấy các đại thiên thế giới ở ngoài thế giới Sa Bà. Câu “vị đắc thiên nhãn” trong kinh văn có ý nói: Do chưa đắc Thiên Nhãn của hàng đại Bồ Tát, cho nên “chẳng thể thấy xa”!

“Chư Phật Như Lai, hữu dị phương tiện, linh nhữ đắc kiến” (Chư Phật Như Lai có phương tiện lạ khiến cho bà được trông thấy). Phàm phu chẳng thể thấy xa. Nếu muốn thấy thế giới Cực Lạc, đức Phật có “dị phương tiện”. Cái gọi là “dị phương tiện” (異方便) chính là những phương tiện đặc biệt khác lạ khiến cho kẻ bình phàm chẳng thể tưởng tượng nổi! Phương tiện là gì? “Phương” (方) là một loại công cụ, như ngồi thuyền, thuyền là một loại công cụ, ngồi thuyền có thể vượt sông, hết sức tiện lợi. Đức Phật có phương tiện lạ như thế nào? Dị phương tiện có hai loại:

1) Một loại là đức Phật nói ra mười sáu loại Quán pháp. Chiếu theo phép Quán do đức Phật đã nói, tu tập thành công, sẽ có thể trông thấy. Thấy bằng cách như thế nào? Hoàn toàn chẳng phải là đã tu mười sáu phép Quán, sẽ ngay lập tức có thể trông thấy thế giới Cực Lạc ở ngoài mười vạn ức cõi Phật bằng nhục nhãn. Nhục nhãn vẫn chẳng được, phải dùng tâm nhãn. Nói cách khác, đã tu thành tựu mười sáu phép Quán, sẽ khai đại trí huệ, hiểu rõ toàn thể cái tâm. Khi tâm khai sáng, muốn thấy gì đều có thể trông thấy. Mắt trí huệ vừa mở, đừng nói là Tây Phương Cực Lạc thế giới, bất cứ thế giới nào cũng đều có thể thấy. Đức Phật dùng phương tiện lạ này. Vì sao mười sáu phép Quán là “dị phương tiện”? Quán pháp được sử dụng trong mười sáu phép Quán cũng chẳng giống như trong các pháp môn thông thường. Như tông Thiên Thai tu pháp môn Chỉ Quán (thuần chánh dùng pháp Chỉ Quán của tông Thiên Thai để tu Chỉ Quán), dùng sức của chính mình để nhập Định, tu công phu định lực. Bộ kinh này được tổ sư tông Thiên Thai là Trí Giả đại sư dùng phương pháp và học lý Giáo Quán của tông Thiên Thai để chú giải; nhưng chú giải [kiểu đó] là dùng phương pháp của chính Ngài để chú giải. Cái được chú giải chính là kinh, người giảng kinh muốn thông hiểu [ý Phật], phải lấy kinh làm chánh yếu (tổ sư [chú giải kinh] hòng nói rõ ý nghĩa của kinh theo cách hiểu của Ngài). Bộ kinh này giảng về mười sáu phép Quán, [tức là] lấy mười sáu loại cảnh giới làm đối tượng. Cái tâm có thể quán gọi là Năng Quán. Đấy là chỗ khác biệt so với các pháp môn thông thường. Không chỉ là Chỉ Quán, so sánh với các pháp môn thông thường khác như Duy Thức hoặc Thiền Tông, đều có những điểm bất đồng. Đấy là một loại “dị phương tiện”.

2) Một loại dị phương tiện khác chính là đức Phật dùng sức thần thông của chính Ngài. Chúng ta là phàm phu, dùng nhục nhãn chẳng thấy được, phải tu quán thành công rồi mới có thể [trông thấy]. Đức Phật hoàn toàn dùng sức thần thông của chính Ngài, dẫu xa cách mấy cũng chiếu thấu suốt thế giới ấy, [khiến cho] chúng ta có thể trông thấy ở ngay trước mắt. Đấy chính là như trong phần trước đã nói: Trước hết, đức Phật phóng quang, quang minh giống như đèn chiếu thăm dò vậy. Sau khi đã chiếu, bèn thu lại tất cả các thế giới tốt đẹp nhất trong mười phương, giống như phim đã được quay trong máy chiếu phim vậy. Không chỉ là phu nhân Vi Đề Hy, ngay cả những phàm phu khác cũng đều trông thấy. Nếu chúng ta dùng nhục nhãn, ở đây, chẳng thể thấy núi A Lý, dùng tâm tưởng bèn có thể tưởng tượng. Dùng nhục nhãn để thấy như thế nào? Chụp hình núi A Lý, nhưng lấy ảnh chụp để xem, sẽ có thể trông thấy. Do vậy, loại dị phương tiện thứ hai chính là đức Phật dùng sức thần thông, thâu lại các hình trạng trong thế giới xa xôi, khiến cho bọn phàm phu chúng ta dùng nhục nhãn mà có thể trông thấy.

Có hai loại dị phương tiện ấy!

“Linh nhữ đắc kiến” (Khiến cho bà được thấy). Chữ “nhữ” (汝) chỉ phu nhân Vi Đề Hy. Trong phần trước, phu nhân đã thấy Thích Ca Mâu Ni Phật thâu lại thế giới Cực Lạc. Đức Phật lại bảo bà ta: Chỉ cần tu Quán thành công, ngay lập tức có thể trông thấy. Nương vào hai thứ dị phương tiện của đức Phật, trong tương lai đều có thể trông thấy.

Phu nhân Vi Đề Hy sau khi nghe đức Phật dạy như vậy, liền đó, “thời Vi Đề Hy bạch Phật ngôn: ”, [nghĩa là] vừa ngay khi đó, bà ta bèn thưa bẩm với đức Phật: “Thế Tôn!” tức là một hiệu trong mười hiệu của đức Phật. “Như ngã kim giả” (Như con nay), giống như con trong hiện thời. “Dĩ Phật lực cố, kiến bỉ quốc độ” (Do vì sức Phật, trông thấy cõi nước ấy). Do nương cậy sức thần thông của Phật, trông thấy quốc độ của thế giới Cực Lạc (quang minh từ kim đài trên đỉnh đầu Thích Ca Mâu Ni Phật hiển hiện thế giới Cực Lạc, nay bà ta đã trông thấy), thế nhưng, “nhược Phật diệt hậu”, [nghĩa là] giả sử sau khi đức Phật đã diệt độ, chẳng còn tại thế. “ chúng sanh đẳng” (Các hàng chúng sanh) chỉ rất nhiều hạng phàm phu chúng sanh. “Trược ác bất thiện” đều ở trong đời ác ngũ trược, chẳng có điều thiện nào. “Ngũ khổ sở bức” nghĩa là bị năm nỗi khổ to lớn bức bách. “Vân hà đương kiến A Di Đà Phật Cực Lạc thế giới?” (Làm sao có thể thấy thế giới Cực Lạc của A Di Đà Phật?). Do trong tình huống ấy, đức Phật chẳng còn trụ trong thế gian này, họ làm sao có thể thấy thế giới của A Di Đà Phật cho được? Đây là phu nhân Vi Đề Hy loại trừ chính mình may mắn được nương vào Phật lực, đã thấy thế giới Cực Lạc, chứ chúng sanh trong tương lai thì làm như thế nào? Vì thế, có thể thấy phu nhân Vi Đề Hy là người học Đại Thừa, phát Bồ Tát tâm, chẳng chuyên vì chính mình, còn nghĩ đến chuyện sau khi đức Phật đã diệt độ, tất cả chúng sanh trong tương lai sẽ làm như thế nào? Do vậy, bà lại thưa hỏi đức Phật.

“Phật diệt hậu”, “diệt” là diệt độ (滅度). Thật ra, đức Phật đã thành Phật, có thể ở trên thế gian bao lâu liền ở bấy lâu, tự do tự tại trụ thế, nhưng Thích Ca Mâu Ni Phật hết sức từ bi. Ngài nghĩ: Nếu thường trụ vĩnh cửu trong thế gian này, đâm ra chẳng tốt đẹp bằng chuyện đức Phật trụ thế tám mươi năm! Đức Phật chỉ trụ thế tám mươi năm, biểu hiệu tuổi tác chẳng sai khác cho lắm so với chúng sanh bình phàm trong loài người (thọ mạng của loài người cũng thuộc về vạn pháp), là vô thường, [dùng chuyện này để] cảnh tỉnh con người. Kẻ chẳng tu đạo chẳng cần nói tới, họ cứ mơ mơ màng màng, nhưng đối với kẻ đã học Phật, [đức Phật trụ thế chỉ tám mươi năm] sẽ răn nhắc họ “mạng người vô thường”, ngay cả đức Phật cũng có thể trụ thế lâu dài trong thế gian! Đức Phật muốn cảnh tỉnh chúng sanh: Bất luận lứa tuổi nào, cũng đều phải dấy lên đạo tâm, coi liễu sanh tử là chuyện quan trọng nhất, phải ghim chuyện này trong tâm. Vì những lẽ đó, đức Phật trụ thế tám mươi năm bèn diệt độ.

Phu nhân Vi Đề Hy nói: Đức Phật cũng có lúc diệt độ, “chư chúng sanh đẳng” (các hàng chúng sanh), sau khi đức Phật đã nhập diệt, chẳng ở trong thế gian nữa, các chúng sanh phàm phu kể từ sau khi đức Phật diệt độ cho đến thời đại Mạt Pháp hiện tại đều được bao gồm trong ấy, những chúng sanh ấy “trược ác bất thiện”. Nói “trược ác bất thiện” thì Trược là Ngũ Trược, tức là Kiếp Trược, Kiến Trược, Phiền Não Trược, Chúng Sanh Trược, và Mạng Trược. Đến thời đại Ngũ Trược, chúng sanh bèn ác, các thứ nghiệp từ trong tâm đều biểu hiện ra. Sự trược ác bất thiện ấy từ thuở đức Phật trụ thế đã có, mãi cho đến hiện tại, càng về sau, những điều ác càng thêm nghiêm trọng, trong hiện thời, lại càng chẳng cần phải nói nữa! Người học Phật đối chiếu Ngũ Trược trong thế gian hiện thời với Ngũ Trược trong thời đại một phen, sẽ thấy sai khác một trời một vực! Trong tương lai, vẫn là chẳng giống như hiện thời, chúng ta phải nên cảnh giác điều này!

Danh từ “trược ác bất thiện” chúng ta đều đã biết, chúng ta học Phật phải liễu sanh tử. Nhất định là phải chuyển biến từ nội tâm của mỗi cá nhân! Hoàn cảnh thế gian chẳng tốt đẹp, đều là do tâm lý của chúng sanh tạo thành. Dùng Kiến Trược trong Ngũ Trược để nói, Kiến (見) là kiến giải; cái gọi là Kiến Trược đã có từ thời đại Thích Ca Mâu Ni Phật mãi cho đến hiện thời.

Trong kiến giải của chúng sanh, chỉ nhìn thấy [những khuyết điểm của] người khác, chẳng xét lại chính mình. Chính mình có rất nhiều ác nghiệp, hành vi cũng thế, mà tâm lý cũng thế, những chuyện đã nghĩ, đã làm đều là tội ác, nhưng chính mình chẳng thấy, luôn cảm thấy chính mình tốt nhất. Những điều suy nghĩ trong tâm, thậm chí những chuyện biểu lộ ra ngoài, người khác thấy đúng là một thân đầy tội ác, nhưng chính kẻ đó vẫn nghĩ chính mình làm toàn chuyện tốt lành. Ngược lại, kẻ ấy thấy người khác bất hảo (trong cái nhìn của kẻ khác, đương nhiên là [kẻ ấy] bất hảo). Nếu người khác có chuyện gì tốt đẹp đôi chút, kẻ ấy cũng thấy chẳng có gì là đáng kể! Đó gọi là Kiến Trược. Trong xã hội hiện thời, Kiến Trược hết sức phổ biến. Hiện tượng rõ ràng nhất là ở chỗ nào đó, phát sanh chuyện giết người, phóng hỏa, hoặc phát sanh tai nạn, chết bao nhiêu là người, bao nhiêu kẻ bị thương, [mọi người] cảm thấy chết một người là chuyện vặt vãnh, bị chết càng nhiều càng thấy kích thích! Báo chí biểu dương đoàn thể từ thiện, thiện nhân, những chuyện người tốt việc tốt v.v… đại khái là chẳng có hứng thú để xem! Chuyện này cho thấy tâm lý kẻ bình phàm hướng theo tội ác, chẳng xem chuyện tốt đẹp, chẳng nhìn tới những điều tốt đẹp của người khác, chính mình đối với việc thiện cũng chẳng có hứng thú! Đấy đều là Kiến Trược, chúng sanh phàm phu luôn có tâm lý như vậy. Hãy ngẫm xem, thế giới này có thể trở thành tốt đẹp hơn được chăng? Chẳng thể nào tốt đẹp được! Do vậy, khi thầy chúng ta còn tại thế, đã dạy: “Học Phật phải niệm Phật, niệm Phật phải sửa tâm”. Tâm chẳng sửa, niệm Phật chẳng thể có cảm ứng, chẳng niệm đến mức đạt được nhất tâm bất loạn. Do vậy, sửa đổi cái tâm đặc biệt trọng yếu!

Lại nói đến Phiền Não Trược. Phiền não: Bọn chúng sanh phàm phu chúng ta ở trong thế gian này, mắt thấy các thứ màu bèn tham cầu màu sắc, tai nghe âm thanh, lưỡi nếm hương vị, cho đến ý căn v.v… sáu căn đối ứng sáu trần, chỗ nào cũng đều tham cầu, tâm tham hại chết người! Trong văn hóa Trung Hoa thuở trước, bất luận là học thuyết của Khổng phu tử (tư tưởng Nho gia), tư tưởng Đạo gia, hay tư tưởng Mặc gia, đều dạy con người trừ khử tham dục. Lão Tử cũng nói: “Khử tử chi kiêu khí dữ đa dục” (Ông hãy trừ bỏ thói kiêu ngạo và đa dục), hãy trừ bỏ tham dục! “Trừng phẫn trất dục”, [có nghĩa] là dạy người khác chớ nên nóng giận, đừng nên có các thứ dục vọng. Thánh nhân, hiền giả thời cổ dạy người khác như thế. Vì sao? Thánh hiền thấy mọi người đều có tập khí ác; vì thế, cổ vũ, khích lệ họ hãy sửa chữa dần dần, áp chế nó, chớ nên biểu hiện ra. Hiện thời [tại Đài Loan và Hoa Lục] chẳng cần đến văn hóa Trung Hoa nữa. Giới giáo dục đã là như thế, kẻ bình phàm chẳng cần phải nói nữa. Hễ nói năng, sùng bái, toàn là dốc cạn sức tiêu thụ, mọi người trọn hết sức phát triển dục vọng, đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, hãy dốc hết sức mong cầu thỏa mãn. Đó là phong khí hiện thời. Đối với những lời dạy của thánh hiền thời cổ, đối với nền giáo dục do cổ nhân truyền trao, đối với chuyện dần dần sửa đổi dục đều cảm thấy quá khó khăn. Phong khí trong thời đại hiện tại càng là đổ thêm dầu vào lửa! Tập khí ác của con người đã nặng nề như vậy, lại còn được các học thuyết tà tri tà kiến đề xướng, cổ vũ, khích lệ, cho nên tạo thành thế giới đại loạn như trong hiện thời. Chẳng cần phải nói cặn kẽ về chuyện này!

Chúng ta nhìn vào phong khí xã hội trong và ngoài nước, [nhìn vào] hành vi thông thường của mọi người, chẳng phải là có thể thấy rõ ràng, rành rẽ hay sao? Nhìn vào hiện tượng và hành vi trước mắt, lại còn có các học thuyết tà tri tà kiến không ngừng cổ động tâm lý [tham dục] của đại chúng tiếp tục phát triển. Hãy ngẫm xem, thế giới này mai sau sẽ có điều gì tốt đẹp hay chăng? Đời sau, nếu chẳng đọa lạc tam đồ, lại sanh vào nhân gian, hiện thời, gia đình trong nhân gian đã dần dần chẳng thể giữ nổi một bầu hòa khí. Chẳng có gia đình vợ chồng hài hòa nữa! Hằng ngày TV đề xướng vợ chồng tự độc lập, chẳng phải vì thế hệ sau, mà vì chính mình! Những đứa trẻ ở trong gia đình kiểu ấy, trong tương lai sẽ lãnh đủ; cho nên đời sau lại sanh vào nhân gian, biết kiếm ai làm cha mẹ? Đúng là một nan đề! Gặp đúng hạng cha mẹ [vị kỷ] như trong TV đề xướng, còn chưa sanh ra mà đã đau khổ, [cho tới] sau khi đã sanh ra, con cái đứa nào lo phận đứa nấy! Hãy ngẫm xem, con cái trong gia đình kiểu đó sẽ đau khổ lắm!

Nói như vậy, chúng ta tu Tịnh Độ Tông, chớ nên nghe kẻ lơ mơ bên ngoài bảo: “Phải kiến lập Tịnh Độ trong nhân gian, chẳng cần phát nguyện đến Tây Phương Cực Lạc thế giới”. Đó là vì kẻ đó chẳng hiểu rõ tình huống trong thế gian. Do vậy, nhất định là phải phát nguyện sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới. Thế giới này thật sự đúng như kinh Pháp Hoa đã dạy: “Tam giới vô an, do như hỏa trạch” (Ba cõi chẳng yên, giống như nhà lửa). Giống như một căn nhà lớn đang bốc cháy. Nếu chẳng thoát ra, dẫu không bị lửa đốt chết, cũng bị ngộp khói mà chết! Thật sự là chẳng thể ở được! Kinh văn đã sớm nói “trược ác bất thiện”; ở trong ngũ trược ác thế, thập ác bất thiện, mười thứ ác nghiệp mỗi ngày đều biểu hiện ra, càng về sau càng trở nên xấu ác!

“Ngũ khổ sở bức” là bị năm nỗi khổ to lớn bức bách. Có mấy cách giải thích năm nỗi khổ, nhưng bất luận nói theo kiểu nào, vẫn đều là khổ! Có một cách nói như Trí Giả đại sư đã dạy: Ngũ đạo là thiên đạo, nhân đạo, súc sanh đạo, ngạ quỷ đạo, và địa ngục đạo (A Tu La đạo gộp trong các đường trên), những nỗi đau khổ vì lưu chuyển trong năm đường được gọi là “ngũ khổ”. Đó là một cách nói. Lại nữa, theo như Thiện Đạo đại sư chú giải, sanh, lão, bệnh, tử, ái biệt ly là năm nỗi khổ lớn. Lại có một cách nói khác là sanh, lão, bệnh, tử gộp thành một đại khổ, cộng thêm những nỗi khổ khác là Ái Biệt Ly (yêu thương phải chia lìa), Oán Tắng Hội (oán ghét mà cứ phải gặp gỡ), Cầu Bất Đắc (cầu mong chẳng được), Ngũ Ấm Xí Thịnh (năm Ấm lừng lẫy), cộng thành ngũ khổ. Bất luận nói theo kiểu nào, năm nỗi khổ to lớn là một sự thật. Bất cứ chúng sanh phàm phu nào, quý vị có địa vị cao tới đâu đi nữa trong thế gian, dẫu làm quan to đến mấy, dẫu lắm tiền nhiều bạc tới đâu đi nữa, vẫn chẳng tránh khỏi năm nỗi khổ to lớn ấy. Sanh, lão, bệnh, tử chẳng cần phải nói, bất luận kẻ nào cũng đều có. Nỗi khổ Ái Biệt Ly có ai tránh khỏi? Đời loạn không phải là chỉ trong hiện thời mới có, thời cổ cũng có. Chỉ cần có chiến tranh, sẽ có chết chóc vì loạn lạc. Thơ của đại thi nhân Bạch Cư Dị đời Đường có câu: “Cốt nhục lưu ly đạo lộ trung…. Nhất dạ hương tâm ngũ xứ đồng”. [Ý nói] anh em phân tán ở mỗi nơi khác nhau, đôi bên có bao giờ chẳng mong gặp mặt? Nhưng đâu có làm được! Nhìn vào hiện thời, tại Trung Hoa có, mà ngoại quốc cũng có [Ái Biệt Ly]. Lấy Trung Hoa để nói, hiện thời đôi bờ đã tiếp xúc, chứ trước khi được phép tiếp xúc, đôi bờ ngăn cách: Người từ Đại Lục đến [Đài Loan] chẳng thể trở về, người từ Đài Loan sang Đại Lục đi lính cũng chẳng thể trở về, cách biệt vài chục năm chẳng thể gặp gỡ, mong nhớ lẫn nhau. Sau khi gặp gỡ, người chẳng thể vĩnh viễn trẻ mãi, từ trẻ mong nhớ đến già. Tuổi già nghĩ tưởng con cháu, nghĩ nhớ đến chết mới thôi! Nỗi thống khổ ấy còn khổ hơn cái chết, ai tránh khỏi Ái Biệt Ly? Ngũ khổ bức bách, càng về sau càng dữ dội! Sau một cuộc chiến tranh, bao nhiêu người đã chết? Mỗi người chết, thân thích và gia đình của người ấy có bao nhiêu kẻ chịu đựng cảnh Ái Biệt Ly, sanh ly tử biệt! Nhưng hiện thời có những kẻ ăn no rửng mỡ, chẳng có chuyện gì làm, tận hết sức nghĩ cách mở rộng quyền lợi của chính mình, chẳng đoái hoài nỗi sống chết của dân chúng, mà cũng chẳng sợ khơi mào chiến tranh, vẫn tận hết sức tranh thủ chánh quyền và quyền lực cho chính mình! Những kẻ đó đều là hạng chúng sanh đặc biệt ác liệt trong thời ngũ trược ác thế. Chúng nó làm như thế, kết quả tạo thành cộng nghiệp cộng thọ, [nghĩa là] tạo thành ác nghiệp khiến mọi người phải cùng nhau hứng chịu. Ngũ khổ bức bách, tình huống chẳng tốt đẹp, tương lai càng về sau càng xấu!

“Vân hà đương kiến A Di Đà Phật Cực Lạc thế giới?” (Làm thế nào để thấy thế giới Cực Lạc của A Di Đà Phật?): Đối với những tình huống giống như thế ấy, tâm lý của phàm phu chúng sanh có đủ mọi nỗi chướng ngại, lại thêm hoàn cảnh xấu hèn, làm thế nào để thấy thế giới Cực Lạc? Có thể nói là phu nhân Vi Đề Hy đã vì chúng ta là những chúng sanh phàm phu trong thời đại Mạt Pháp “thỉnh mạng”, cầu thỉnh Thích Ca Mâu Ni Phật nói ra một phương pháp tốt đẹp, khiến cho chúng ta có thể thấy thế giới Cực Lạc, vãng sanh đến đó. Sau đây, Thích Ca Mâu Ni Phật đáp lời thỉnh cầu của phu nhân Vi Đề Hy, nêu ra phương pháp. Trước khi giảng kinh văn, xin quý vị hãy xem trước đề cương bài giảng.

IV.2.2. Biện định phép Quán mầu nhiệm

IV.2.2.1. Mười sáu phép Quán

Diệu Quán (妙觀) là mười sáu phép Quán, mỗi phép Quán đều là diệu quán, chia thành ba loại lớn:

1) Loại thứ nhất gồm sáu phép Quán, quán y báo và y quả của Tây Phương Cực Lạc thế giới. Một là nhật quán (quán mặt trời), hai là thủy quán (quán nước), ba là địa quán (quán đất), bốn là thụ quán (quán cây), năm là trì quán (quán ao), sáu là tổng quán (quán tổng quát y báo). Sáu loại này đều là quán quả nơi y báo (y quả) của Tây Phương Cực Lạc thế giới.

2) Loại thứ hai gồm có bảy phép Quán, tức là quán chánh báo trong Tây Phương Cực Lạc thế giới. Bảy là hoa tòa quán (quán tòa hoa sen của Phật, Bồ Tát), tám là quán tượng Phật, Bồ Tát, chín là quán thân Phật, mười là quán Quán Âm, mười một là quán Thế Chí (quán Đại Thế Chí Bồ Tát), mười hai là phổ vãng sanh quán (quán trọn khắp những phàm nhân từ mười phương thế giới vãng sanh thế giới Cực Lạc), mười ba là nói về pháp quán gộp chung Phật, Bồ Tát để quán (quán sát nhất loạt Phật, Bồ Tát). Bảy loại này đều là quán Phật và chúng sanh trong thế giới Cực Lạc, đều là quán chánh báo.

3) Loại quán thứ ba gồm có ba phép Quán, tức là quán ba bậc chín phẩm. Mười bốn là thượng phẩm sanh quán, thượng phẩm chia thành ba loại thượng thượng, thượng trung, thượng hạ. Mười lăm là trung phẩm sanh quán, [gồm ba phẩm] trung thượng, trung trung, trung hạ. Mười sáu là hạ phẩm sanh quán, hạ thượng, hạ trung, hạ hạ. Ba phép Quán sau, khởi đầu từ mười bốn, mười lăm, mười sáu là [các phép Quán] về ba bậc chín phẩm.

Hiểu rõ ba loại lớn trong mười sáu phép Quán này, chúng ta biết: Từ y báo cho đến chánh báo, chánh thức tác quán đương nhiên là chẳng dễ dàng. Phải dùng phương pháp nhất định, trong phần sau tôi sẽ nói. Mà phép Quán thứ mười sáu, quán hạ phẩm vãng sanh chính là trì danh niệm Phật. Trì danh niệm Phật cũng thuộc trong mười sáu phép Quán, phẩm vị thấp nhất là chúng sanh tạo Ngũ Nghịch Thập Ác nếu trì niệm danh hiệu Phật, sẽ đều có thể vãng sanh. Do vậy, có thể biết chỗ lợi ích của việc trì danh niệm Phật: Chúng sanh ác nghiệp nặng nề dường ấy, chẳng có cách nào tác quán, chỉ cần được thiện tri thức dạy kẻ ấy trì danh niệm Phật, bèn có thể đới nghiệp vãng sanh. Sau khi đã hiểu rõ phép Quán và lý luận trước đó, quý vị sẽ biết pháp môn Niệm Phật cao đến mức độ nào? Bất cứ ai cũng đều có thể trì danh vãng sanh! Người thuộc hạ phẩm hạ sanh Ngũ Nghịch Thập Ác đã có thể trì danh vãng sanh, thì người ác nghiệp chưa đến mức độ ấy, trì danh niệm Phật càng chẳng có vấn đề gì! Vì thế, chiếu theo mấy hạng mục trong Thập Lục Quán Kinh, chúng ta cũng có thể thấu hiểu và dấy lên tín tâm trì danh niệm Phật!

Trong trang cuối của biểu đồ đề cương bài giảng, có mấy hàng văn tự đặt trong ngoặc, xin hãy dùng bút đánh dấu, hãy nối chúng với hàng thứ nhất, song song với chữ Quán, vì chúng dùng để giải thích mười sáu phép Quán; không chỉ nhằm giải thích loại thứ ba là ba bậc chín phẩm, mà còn giảng rõ y báo và chánh báo trong phần trước. Xin hãy xem hàng văn tự đặt trong dấu ngoặc, “viên dĩ Nhất Tâm Tam Quán, quán thập lục cảnh” (Viên Giáo dùng Nhất Tâm Tam Quán để quán mười sáu cảnh). Trí Giả đại sư và [ngài Tứ Minh Tri Lễ trong bộ] Diệu Tông Sao đều dùng [giáo nghĩa] Viên Giáo để chú giải bộ kinh này. Viên Giáo dùng Nhất Tâm Tam Quán (tức là diệu quán đã nói trên đây) để quán mười sáu cảnh, lấy mười sáu phép Quán làm cảnh để quán. “Cảnh thù lý đẳng”, “cảnh” là các loại cảnh bất đồng, [“cảnh thù lý đẳng” nghĩa là] cảnh chẳng giống nhau, nhưng lý là bình đẳng. Lần sau, tôi sẽ bắt đầu giảng về nhật quán.

Tập 18

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu, xin hãy mở kinh bổn, trang thứ bảy, bắt đầu từ hàng thứ ba, tôi niệm trước kinh văn một lượt.

(Kinh) Phật cáo Vi Đề Hy: “Nhữ cập chúng sanh, ưng đương chuyên tâm hệ niệm nhất xứ, tưởng ư Tây Phương. Vân hà tác tưởng? Phàm tác tưởng giả, nhất thiết chúng sanh, tự phi sanh manh, hữu mục chi đồ, giai kiến nhật một. Đương khởi tưởng niệm, chánh tọa Tây hướng, đế quán ư nhật dục một chi xứ, linh tâm kiên trụ, chuyên tưởng bất di. Kiến nhật dục một, trạng như huyền cổ. Ký kiến nhật dĩ, bế mục khai mục, giai linh minh liễu, thị vi nhật tưởng, danh viết Sơ Quán.

(經)佛告韋提希：汝及眾生，應當專心繫念一處，想於西方。云何作想？凡作想者，一切眾生，自非生盲，有目之徒，皆見日沒。當起想念，正坐西向，諦觀於日欲沒之處，令心堅住，專想不移。見日欲沒，狀如懸鼓。既見日已，閉目開目，皆令明了，是為日想，名曰初觀。

(Kinh: Đức Phật bảo bà Vi Đề Hy: “Bà và chúng sanh, hãy nên chuyên tâm một chỗ, tưởng nơi Tây Phương. Tưởng như thế nào? Phàm là quán tưởng, hết thảy chúng sanh, nếu chẳng phải là kẻ mù từ thuở lọt lòng, là người có mắt, đều thấy mặt trời lặn. Hãy nên tưởng niệm: Ngồi ngay ngắn hướng về phía Tây, quán chắc thật nơi mặt trời sắp lặn, khiến cho cái tâm giữ vững, chuyên tưởng chẳng đổi dời. Thấy mặt trời sắp lặn, hình dạng giống như cái trống treo. Đã thấy mặt trời rồi, nhắm mắt, mở mắt, thảy đều rõ ràng. Đó là phép quán tưởng mặt trời, gọi là phép Quán đầu tiên”).

IV.2.2.2. Phép Quán thứ nhất, Nhật Quán

Đoạn kinh văn vừa mới niệm chính là phép Quán thứ nhất trong mười sáu phép Quán: Quán mặt trời lặn. Vì sao mười sáu phép Quán trước hết bắt đầu từ đây? Thích Ca Mâu Ni Phật dạy phu nhân Vi Đề Hy: Muốn thấy thế giới Cực Lạc của A Di Đà Phật, thế giới Cực Lạc ở ngoài mười vạn ức cõi Phật ở phương Tây, phải thấy bằng cách nào? Nhục nhãn của phàm phu chẳng thể thấy được cõi ấy. Nhưng phải thấu hiểu: Tuy là phàm phu, phàm phu đều có bản tánh. Kinh Hoa Nghiêm đã nói bản tánh là Nhất Chân pháp giới, trong Nhất Chân pháp giới thứ gì cũng đều có. Vì bọn phàm phu chúng ta bị những ý niệm rối ren, tạp loạn, cái tâm vọng tưởng chướng ngại nó (Chân Như bản tánh). Sau khi đã bị chướng ngại, nói cách khác, sẽ chẳng thấy tất cả cảnh giới thật sự tốt đẹp. Muốn thấy, phải nên làm như thế nào? Phải nương theo Phật pháp, Phật pháp chỉ dạy bọn chúng sanh phàm phu như chúng ta sử dụng phương pháp, nương theo từng bước một để tu tập thì mới có thể trông thấy. Vì thế, giảng Thập Lục Quán Kinh nhằm mục tiêu [dạy chúng sanh] quán tưởng thế giới Cực Lạc. Quán thế giới Cực Lạc để nắm chắc vãng sanh. Do vậy, trước hết, nói đến phép Quán thứ nhất là nhật quán, trước hết là quán mặt trời lặn!

Bây giờ, chúng ta xem kinh văn. “Phật cáo Vi Đề Hy”, Thích Ca Mâu Ni Phật bảo phu nhân Vi Đề Hy: “Nhữ cập chúng sanh”, “nhữ” (汝) là bà, bà và chúng sanh phàm phu mong thấy thế giới Cực Lạc thì có cách nào? “Ưng đương chuyên tâm hệ niệm nhất xứ, tưởng ư Tây Phương” (Hãy nên chuyên tâm hệ niệm một chỗ, suy tưởng Tây Phương). Đoạn này nhằm dạy phu nhân Vi Đề Hy tổng nguyên tắc dụng công, “ưng đương chuyên tâm” (hãy nên chuyên tâm). Vì sao phải chuyên tâm? Bọn chúng sanh phàm phu chúng ta hãy tự ngẫm xem, tâm chúng ta chẳng thể chuyên. Suốt ngày từ sáng đến tối, tâm tư của chúng ta chẳng nghĩ chỗ này, bèn nghĩ sang chỗ nọ! Trong Bách Pháp Minh Môn Luận có nói Tâm Sở nhiều ngần ấy. Tâm chúng ta chẳng phải là Tâm Sở ở nơi đây thì sẽ là Tâm Sở ở nơi khác, rong ruổi khắp nơi! Chẳng an tĩnh một thời, một khắc nào! Thậm chí, ban đêm khi ngủ nghê, nằm mộng vẫn rong ruổi khắp nơi. Nếu là như vậy, làm sao có thể thấy thế giới Cực Lạc cho được? Chẳng thấy được! Chúng ta mong ở trong thế gian này để nghiên cứu học vấn, hoặc làm một chuyện gì đó, mà cái tâm loạn như thế, cũng chẳng thể thành công đâu nhé! Quý vị nghiên cứu bất cứ loại học vấn thế gian nào, mà đều chẳng thể chuyên tâm, tâm tán loạn dường ấy thì cũng chẳng thể làm được, huống hồ là xuất thế gian! Mong thấy thế giới Cực Lạc, chẳng chuyên tâm sẽ chẳng thể. Thích Ca Mâu Ni Phật hiểu rõ cái tâm của chúng sanh phàm phu đều là như vậy, cho nên Ngài dạy: Nhất định là phải chuyên tâm! Chuyên tâm thì chuyên bằng cách nào? Chính là “hệ niệm nhất xứ”. “Tâm” của chúng ta chính là ý niệm, ý niệm của bọn chúng sanh phàm phu chúng ta giống như dòng nước chảy, liên tục chẳng ngừng dâng lên, dâng lên rồi hạ xuống, một mực liên tục. Những ý niệm ấy đều là tán loạn. Nếu quý vị muốn chuyên tâm, trước hết phải khống chế ý niệm, ước thúc ý niệm. “Hệ niệm” là ước thúc ý niệm vốn rất rối loạn, ước thúc vào đâu? Ước thúc vào một chỗ, chẳng để nó chạy lung tung. “Nhất xứ” là gì? “Tưởng ư Tây Phương”. Ước thúc ý niệm vào Tây Phương, khiến cho tâm định nơi một chỗ, tưởng Tây Phương.

IV.2.2.2.1. Chỉ thẳng vào phương Tây

Xin quý vị mở đề cương bài giảng. Vì sao phải chẳng chỉ thẳng vào Tây Phương? Trong đề cương bài giảng, sau phần “sơ nhật quán” (phép quán thứ nhất, quán mặt trời) là “trực chỉ Tây Phương”. Chỉ thẳng vào Tây Phương, chủ yếu là vì thế giới Cực Lạc ở phía Tây của thế giới Sa Bà, thuộc về hướng Tây, [đồng thời] còn nhấn mạnh công phu định lực, chuyên tâm tu công phu định lực. Cách tu công phu định lực như thế nào? Nói tới cách chuyên tâm hệ niệm nhất xứ. Chẳng hạn như nói: Nói theo chỗ bản thân mình đang ở, xét theo bốn phương tám hướng và trên dưới (tức là mười phương), tư tưởng của bọn chúng sanh bình phàm chúng ta rong ruổi lung tung, rong nơi này, ruổi nơi kia, chẳng thể tập trung được. Chúng ta theo đúng lời dạy trong Phật pháp, đặt tâm chuẩn theo một phương hướng, những phương khác như Đông, , Tây, Bắc, trên, dưới, đều không màng tới, chuyên môn chuẩn theo phương Tây. Trong biểu đồ có nói “trực chỉ Tây Phương” thì sẽ “tâm lìa chín phương”, có nghĩa là tâm chúng ta chuyên môn chuẩn theo Tây Phương, lìa khỏi chín phương khác. Đó là điều thứ nhất.

Chuyên chú nơi Tây Phương còn có một tác dụng nữa: Có thể tập trung tâm tư, ý niệm của chúng ta vào một chỗ, đó gọi là “thâu duyên nhất xứ” (gom hết các duyên về một chỗ). Duyên là gì? Duyên là phan duyên (攀緣, nắm níu). Tâm bọn phàm phu chúng ta chẳng phan duyên ở nơi đây, sẽ phan duyên ở nơi kia. Vì sao có sanh tử? Có sanh tử là kết quả của chuyện cái tâm chúng ta phan duyên khắp nơi. Duyên phận phan duyên chỗ nào sâu nhất, trong tương lai, khi hết tuổi thọ, sẽ chuyển sanh về nơi đó. Ví như một kẻ khi tham, sân, si, mạn, nghi nặng nhất, duyên của kẻ ấy ở trong địa ngục, đó là điều nhất định. Nhẹ hơn một chút, duyên của kẻ ấy ở trong súc sanh đạo, hoặc quỷ đạo v.v… toàn là kết quả do cái tâm phan duyên của chính mình. Nay phải dùng phương pháp nào để dụng công? [Phương pháp nào] có thể thâu hồi cái tâm phan duyên khắp nơi của chúng ta lại, chẳng để cho nó phan duyên khắp nơi trong thế gian. Tâm chúng ta rất loạn! [Tâm phàm phu] chẳng thể nào không phan duyên! Các tông như Thiền Tông, Duy Thức Tông, Thiên Thai Tông… dạy pháp môn thông thường, tức là phải trừ khử vọng niệm của chính mình, chẳng phan duyên khắp nơi, nhưng muốn giữ cho ý niệm chẳng phan duyên khắp nơi quá khó khăn! Cái khéo léo của pháp môn Tịnh Độ là quý vị chẳng cần phan duyên nơi nào khác, cứ phan duyên một nơi là được rồi. Dụng công như vậy khá dễ dàng, là pháp phương tiện hay nhất, mà cũng là diệu pháp khéo léo nhất. Vì thế, trong biểu đồ ấy đã ghi “thâu duyên nhất xứ”, [nghĩa là] thâu hồi tâm niệm phan duyên khắp nơi lại; nhưng do [tâm phàm phu] chẳng thể nào không phan duyên, vậy thì phan duyên một chỗ, sẽ gọi là “thâu duyên nhất xứ”. Thâu duyên nhất xứ như thế nào? Hết thảy đều phải quy về một. Thân chúng ta phải quy về một, tâm cũng phải quy về một. Khi chúng ta làm công đức hồi hướng, cũng phải quy về một. Trong hoàn cảnh sống, trong cảnh giới gặp gỡ của chúng ta, hãy còn có sự tương tục (nói “tương tục” (liên tục) nghĩa là tiền nhân hậu quả của vạn pháp, nhân quả liên tục nối tiếp), những pháp ấy cũng đều quy về một. Còn có quy y, chánh niệm v.v… không gì chẳng cần phải thâu hồi duyên về một chỗ. Đó chính là diệu pháp chuyên tâm. Nếu có thể làm đúng như vậy, sẽ có thể “tưởng thành tựu”, tức là quán tưởng có thể thành tựu!

IV.2.2.2.2. Quán mặt trời lặn

“Tưởng ư Tây Phương” (Tưởng nơi Tây Phương); tiếp đó, [kinh văn nói] “vân hà tác tưởng?”, [nghĩa là] quý vị phải tưởng như thế nào? Thực hiện công phu quán tưởng như thế nào? Đó là một câu hỏi. Tiếp đó, đức Phật tự hỏi, tự đáp, “phàm tác tưởng giả”, [nghĩa là] hễ muốn quán tưởng. Sau đó, Ngài nêu ra điều kiện. Điều kiện gì vậy? “Nhất thiết chúng sanh”, [nghĩa là] hết thảy chúng sanh đương nhiên đều có thể [quán tưởng]. “Tự phi sanh manh”, nói tới ngoại lệ. Gọi là “sanh manh” (生盲) tức là sanh ra đã chẳng nhìn thấy, vừa sanh ra đã là người mù. Vì sao kẻ sanh ra đã là người mù chẳng thể quán? Vì kẻ ấy chưa từng thấy mặt trời, đương nhiên là rất khó khăn. Trừ hạng người ấy ra, “hữu mục chi đồ” [nghĩa là] những kẻ có con mắt lành lặn, “giai kiến nhật một”, [nghĩa là] đều từng thấy cảnh tượng mặt trời lặn. Tổ sư chú giải như sau: Trừ kẻ mù từ thuở lọt lòng ra, [dẫu là kẻ] mai sau mắt chẳng thấy đường thì vẫn còn có thể [tu phép Quán này] được, [bởi lẽ], trước khi người ấy còn chưa mù, đã từng nhìn thấy mặt trời. Quý vị dạy người ấy phương pháp này, bảo kẻ ấy quán tưởng, do trong tâm kẻ ấy đã có ấn tượng về mặt trời, vẫn có thể [tác quán]. Chỉ cần người ấy đã từng thấy mặt trời lặn, sẽ đều có thể quán tưởng. Đã đều từng trông thấy mặt trời lặn; khi ấy, quý vị sẽ quán tưởng. “Đương khởi tưởng niệm” (Hãy khởi lên sự tưởng niệm), khi quán mặt trời, hoàn toàn chẳng phải là dùng mắt để thấy, mà là tưởng, sanh khởi sự tưởng niệm. Vì sao tác quán mà nói đến Tưởng? Chữ Tưởng (想) này chính là dùng cái tâm (心) để nghĩ đến Tướng (相), khiến cho tâm tư, tâm niệm đặt nơi cảnh giới mặt trời lặn. Nói cách khác, lấy cảnh mặt trời lặn làm một thứ cảnh giới, [tức là] cảnh giới để quán. Năng Quán chính là ý niệm có thể suy tưởng. Do chúng ta đã đều từng trông thấy mặt trời lặn, cảnh giới đã có; khi ấy, có thể dấy khởi tâm lý suy tưởng, có thể quán và tưởng tượng, sẽ khởi lên sự suy niệm.

Quán tưởng chẳng dễ dàng! Mọi người đều biết pháp chúng ta tu là trì danh niệm Phật, là niệm Phật hiệu. Đã là niệm Phật hiệu, vì sao chúng ta còn phải nghiên cứu Quán Kinh? Quán Kinh nói về quán tưởng. Nếu chẳng nghiên cứu Quán Kinh, chúng ta chẳng biết vận dụng công phu quán tưởng như thế nào, [chẳng biết] trong ấy có những nỗi khó khăn [như thế nào]. Nếu chẳng biết Quán, chắc là có lẽ khi người ta nói: “Quán Tưởng Niệm Phật cũng rất hay! Chúng ta hãy tu Quán Tưởng Niệm Phật!” Do chúng ta chẳng thông hiểu tình huống thực tế, nghe người ta khen hay bèn tu theo; đó là chuyện không hay mất rồi! Sau khi chúng ta đã hiểu rõ, biết trì danh niệm Phật thật sự là phương pháp tốt nhất, mầu nhiệm nhất, mà cũng là phương pháp thuận tiện nhất. Đó là một tầng ý nghĩa. Còn tầng khác là gì? Tuy chúng ta không tu pháp môn quán tưởng, nhưng Quán Kinh giảng Lý thấu triệt nhất. Sau khi chúng ta đã hiểu rõ Lý, cũng sẽ hữu ích rất lớn cho việc trì danh niệm Phật. Vì thế, chúng ta nghiên cứu Quán Kinh, phải biết dụng ý này! Còn có một điều quan trọng nhất, cách quán tưởng trong Quán Kinh là có mục tiêu để có thể quán. Tôi vừa mới nói, giữ cho tâm tư chẳng phan duyên nơi khác, chỉ phan duyên một chỗ sẽ thuận tiện hơn! Quán tưởng như vậy vẫn còn là rất khó khăn, [thế mà] học tham Thiền, trì chú, hoặc tu những pháp môn bình phàm khác còn khó hơn pháp này. Để tâm lý của chúng ta có thể an định, xác định là chỉ có cách tu trì danh niệm Phật mới là ổn thỏa, thích đáng nhất! Hiểu rõ những điều này, tín tâm của chúng ta đối với pháp trì danh niệm Phật sẽ càng tăng tấn!

“Chánh tọa Tây hướng” (Ngồi ngay ngắn hướng về Tây): Trong khi chúng ta dấy lên sự tưởng niệm, chẳng tùy tiện như trì danh niệm Phật, mà phải Thiền tọa, hoặc tĩnh tọa. Tĩnh tọa là ngồi ngay ngắn, hướng thẳng về phía Tây. Sau khi đã ngồi ngay ngắn, “đế quán ư nhật dục một chi xứ” (hãy quán chắc thật chỗ mặt trời sắp lặn), quý vị đế quán (quán tưởng rõ ràng, cặn kẽ) nơi mặt trời còn chưa lặn hẳn, tức là Tây Phương. Khi ấy, quý vị “linh tâm kiên trụ”, [nghĩa là] khiến cho cái tâm của quý vị kiên cố bất động trụ nơi cảnh đế quán. “Chuyên tưởng bất di” (Chuyên tưởng chẳng dời), dụng công tốt đẹp, tâm quý vị có thể “kiến nhật dục một” (thấy mặt trời sắp lặn), tức là thấy trạng huống của mặt trời đang lặn, “trạng như huyền cổ”, [nghĩa là] mặt trời sắp lặn có hình dạng giống như cái trống đang treo trong đại điện (trống ở đại điện rất to lại có hai mặt, hai đầu đều bịt kín), to như mặt trống vậy. Mặt trời treo ở hướng Tây giống như cái trống. Vì thế nói: Dụng công tốt đẹp, sẽ thấy mặt trời to như cái trống treo vậy!

Kế đó, xin quý vị xem biểu đồ, phần “quán nhật một” (quán mặt trời sắp lặn). Kinh văn nói rất đơn giản, xem lời chú giải của tổ sư, chúng ta cảm thấy làm theo phương pháp này rất khó khăn. Biểu đồ này nói về cách quán mặt trời lặn; vì sao quán mặt trời lặn? Hàng thứ nhất ghi: “Chỉ phương hữu tại” nghĩa là chỉ ra một phương hướng. Ví như đối với phương Tây, nếu hời hợt nói là phương Tây, tâm tư cũng rất khó tập trung. Chỉ một nơi cố định là hướng Tây chỗ mặt trời lặn, tức là có phương hướng, có nơi chốn tồn tại, tâm dễ đặt nơi đó. Vẫn phải nhấn mạnh “chỉ phương hữu tại” (chỉ ra phương hướng ở nơi đâu), vì đối với địa cầu của chúng ta, trong bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông, phương vị mặt trời lặn cũng không luôn luôn chánh xác như vậy. Chánh xác nhất là trong hai khoảng thời gian, một là mùa Xuân, hai là mùa Thu. Do vậy, quý vị chuẩn bị dụng công, phải chọn sẵn địa điểm cố định khi mặt trời lặn. Như nói đến mùa Hạ hoặc mùa Đông, [phương vị mặt trời lặn] sẽ chẳng phải là đúng ngay phương Tây, còn trong hai mùa Xuân và Thu, mặt trời lặn đúng ngay ở phương Tây. Vì thế, tổ sư nói: Phải chọn chỗ mặt trời lặn trong mùa Xuân và mùa Thu, ấn định địa điểm chắc chắn. Trước hết, chọn cố định hướng Tây ở bên ngoài nhà xong, khi trở về, trong khi tĩnh tọa (chẳng thể ngồi trong núi non hay trong đồng hoang đâu nhé! Phải quay về tĩnh tọa trong căn nhà chính mình đang ở, hoặc ở trong đạo tràng, hoặc ở trong căn nhà mà bản thân quý vị chuyên môn dùng để tu trì), còn có rất nhiều phương pháp phải chú ý.

Quán mặt trời, một mục đích là chỉ ra phương hướng tồn tại, còn gì nữa? Vì sao phải quán mặt trời? Chúng ta biết chúng sanh phàm phu không dụng công thì thôi; khi dụng công đôi chút, sẽ cảm thấy tâm tư của chính mình rong ruổi lung tung, có rất nhiều hiện tượng tán loạn, tướng hư vọng dấy lên. Nhờ vào [quán tưởng] mặt trời để biết rõ chính mình có bao nhiêu nghiệp chướng. Nếu tổ sư chẳng chú giải đạo lý này, chúng ta chẳng biết! Có rất nhiều người tự học tĩnh tọa, tập tĩnh tọa mà không hiểu rõ học lý, cứ tĩnh tọa theo kiểu tu mù luyện đui, chuốc phải ma chướng mà chính mình vẫn không biết! Phải đặc biệt chú ý điều này! Vì thế, khi quán mặt trời, cũng là để cho chúng ta hiểu rõ chính mình có bao nhiêu nghiệp chướng và chướng ngại. Những chướng ngại ấy có nhẹ và nặng, càng dụng công, chính mình có thể kiểm nghiệm nhận biết. Đối với phần kinh văn ở đây, chúng tôi chiếu theo chú giải của tổ sư. Các vị tổ sư toàn là những bậc từng trải, khi các Ngài dụng công đã thấy những hiện tượng này. Vì thế mới chú giải điều này. Ghi chú trong biểu đồ dựa theo lời chú giải của Thiện Đạo đại sư trong Tịnh Độ Tông (Ngài là tổ sư của Tịnh Độ Tông).

Phía sau hàng chữ “tri chướng khinh trọng” (biết chướng nặng hay nhẹ) [trong biểu đồ] chính là nói về phương pháp dụng công: Thứ nhất là nói về “tọa pháp”. “Tọa pháp” là nói đến tĩnh tọa. Trước khi tĩnh tọa, phải chú ý: Chúng ta muốn dụng công tĩnh tọa thì nên thực hiện vào lúc nào? Khi quý vị vừa mới ăn thứ gì đó hoặc dùng cơm xong, đã ăn no thì chẳng thích hợp, hoặc khi đói quá thì cũng không thích hợp. Lúc chẳng đói quá, mà cũng chẳng phải là lúc ăn rất no, lúc thân thể, bao tử, và ruột bình thường chính là lúc tốt nhất để dụng công. Tĩnh tọa thì đương nhiên là ở trong nhà, quý vị ngồi ở đó, tốt nhất là phía trước và phía sau đừng có gió thổi (thân thể đừng nên để gió lùa). Hễ có gió thổi thì ngồi lâu, thân thể của chính mình bị tổn hại mà vẫn không biết; cần phải chú ý điều này! Đây là nói đến “tĩnh tọa”, chứ chúng ta trì danh niệm Phật, có ngồi hay không, chẳng sao cả! Quán thì phải tọa, tọa là “tĩnh tọa”.

Nói thông thường, “tĩnh tọa” là “kết già phu tọa” (結跏趺坐), có bán phu tọa (半趺坐) và toàn phu tọa (全趺坐). Trước hết, nói về cách toàn tọa (全坐, ngồi xếp bằng trọn vẹn). “Toàn tọa” có hai loại:

1) Một loại là trước hết đặt chân phải đè lên đùi trái, lại dùng chân trái đè lên đùi phải; sau đó, tay phải xếp chồng lên tay trái. Loại này được gọi là Hàng Ma Tọa (降魔坐). Thông thường, Thiền Tông dùng cách ngồi này.

2) Một cách ngồi khác nữa là Cát Tường Tọa (吉祥坐). Cát Tường Tọa ngược với Hàng Ma Tọa, trước hết đặt chân trái đè lên đùi phải, sau đó, chân phải đè lên đùi trái. Đó là Cát Tường Tọa, tay thì cũng chồng tay phải lên tay trái. Tuy có sự phân biệt ấy, nhưng tổ sư cũng nói: Quý vị xếp bên trái hay bên phải trước đều được, quý vị ngồi lâu đổi bên cũng được. Tùy tiện theo thói quen dùng một cách nào cũng đúng. Cách này gọi là Song Bàn (雙盤, khoanh cả hai chân lại), lại còn gọi là Toàn Già Phu Tọa.

Còn có Bán Tọa (半坐). Bán Tọa là quý vị chỉ xếp chồng một chân, [nghĩa là] một chân đặt ở dưới, xếp chồng chân kia lên trên là được. Bất luận chân trái hay chân phải [ở trên] đều được! Cách này gọi là Bán Tọa, hoặc Bán Già Tọa. Đấy là nói theo lẽ thường. Chẳng thể Toàn Tọa thì Bán Tọa cũng được! Sau khi đã ngồi theo kiểu Bán Tọa lâu ngày đã quen, có thể dần dà luyện tập Toàn Tọa. Khi bắt đầu thì thời gian ngồi ngắn một chút; đã quen, ngồi lâu hơn cũng được. Bình thường phải luyện tập chuyện này dần dần! Nếu vừa khởi đầu, quý vị bèn quyết định ngồi rất lâu, thân thể và đùi cũng chịu không nổi! Phải luyện tập dần dần!

Trước hết, nói về cách ngồi là như thế đó. Có thể thấy là nếu quý vị dùng pháp môn quán tưởng, chẳng ngồi sẽ không được, thân thể chẳng tĩnh được, nhất định là phải ngồi an ổn ở một chỗ nào đó. Sau khi đã ngồi xuống, bất luận là quý vị ngồi Toàn Già cũng thế, mà ngồi Bán Già cũng thế, thân thể phải giữ sao cho ngay thẳng, đừng ngả về phía trước, cũng chẳng ngửa về phía sau, cũng chẳng thể có chỗ dựa lưng ở phía sau, [nếu không] sẽ bị tổn thương! Hãy rất tự nhiên giữ thẳng người. Sau khi đã ngồi ổn rồi thì sao? Nhắm mắt lại. Vì sao cần phải nhắm mắt? Vì quý vị đang tưởng. Nếu mở mắt ra, ánh sáng bên ngoài sẽ gây trở ngại cho cái tâm đang suy tưởng. Nhắm mắt lại để tưởng, quý vị càng dễ tập trung tâm niệm. Hơn nữa, miệng cũng ngậm lại, hơi thở ra vào nơi mũi cũng nhẹ nhàng hơn. Trong chú giải, tổ sư có nói: Những điều này đều là những điểm chánh yếu rất quan trọng. Những điều khác, chẳng hạn như phải điều tiết hơi thở như thế nào, xin các vị hãy tự xem chú giải của tổ sư, chẳng cần phải nói rất cặn kẽ!

Sau khi đã hiểu rõ cách ngồi, quý vị ngồi xuống, đương nhiên là ngoảnh mặt về phía Tây, hướng về phía Tây mà ngồi. Sau khi đã ngồi, lại còn chẳng thể quán ngay lập tức, mà phải có những chuẩn bị trước. Những sự chuẩn bị ấy được gọi là “tán Tứ Đại”. Tán Tứ Đại là gì? Thân thể của bọn chúng sanh phàm phu chúng ta do Tứ Đại Địa, Thủy, Hỏa, Phong giả hợp. Chúng ta chấp trước thân thể do Tứ Đại giả hợp, tâm đặt nơi đó, nếu tưởng nơi khác cũng rất khó. Vì thế, nhất định là phải tán khai Tứ Đại trước. Tán như thế nào? Tổ sư dạy: Địa Đại nơi thân thể của chúng ta là gì? Chính là da dẻ, thịt, gân, xương v.v… nơi nhục thể, những thứ ấy đều là Địa Đại. Tâm chúng ta đem những thứ ấy nơi thân thể tán khai về hướng Tây. Một mực tán về Tây, đối với chỗ gần, tán chẳng hết, hãy một mực tán về phía trước. Một mực tán mãi cho đến khi chẳng còn mới thôi! Phương Tây rất xa, tận hết sức tán về phía trước, tán cho đến khi trống rỗng chẳng còn gì nữa. Đó là đã tán xong Địa Đại. Cũng giống như vậy, trong thân thể chúng ta có chất lỏng, đó là Thủy Đại. Thủy Đại là huyết dịch, mồ hôi, trong miệng có nước miếng v.v… Những thứ ấy đều là chất lỏng, tâm cũng tán những thứ ấy ra ngoài. Hướng về đâu để tán? Tán về phương Bắc, phương Bắc thuộc Thủy, [cho nên] tán về phương Bắc. Cũng có nghĩa là khởi đầu tán từ chỗ gần; tán chẳng hết, cứ một mực tán về trước. Một mực tán cho đến khi hết sạch mới thôi. Những thứ khác như Phong Đại, thân thể chúng ta có thể cử động, đi lại, đều là Phong; hô hấp chính là Phong. Phong tán như thế nào? Hướng về phương Đông để tán, một mực tán cho đến khi rỗng không mới thôi! Trong Địa, Thủy, Hỏa, Phong, còn có Hỏa Đại. Hỏa Đại là hơi ấm trong thân thể, phía thuộc Hỏa. Hướng về phía để tán, cũng là một mực tán, tán cho đến khi chẳng còn, hỏa khí hoàn toàn chẳng còn nữa. Tán hết mới thôi. Đó gọi là “tán Tứ Đại”. Tứ Đại đều đã tán xong, dường như là trống rỗng, chẳng có gì, hãy còn có quan niệm Không, tán khai [quan niệm Không] như thế nào? Đem Không dung hợp với toàn thể hư không trong bốn phương, cùng với bốn phương hư không hoàn toàn dung hợp thành một Thể. Như vậy thì toàn thể ý niệm Không của chính mình sẽ đều chẳng có; khi ấy, mới có thể khởi tâm quán tưởng. Cái tâm ấy mới là thuần túy, mới là thuần tưởng. Nếu Tứ Đại kể cả quan niệm Không chưa tán sạch hết, tưởng sẽ là tạp loạn tưởng, công phu chẳng vận dụng được. Vì thế, nhất định là phải sau khi đã tán xong hoàn toàn, tưởng mới có thể thuần nhất.

Chúng ta đã biết quán pháp, có tác dụng hay không? Hữu dụng! Khi trì danh niệm Phật, thiện tri thức thường nói: “Buông xuống vạn duyên, thật thà niệm Phật”. Buông xuống vạn duyên như thế nào? Chính cái thân thể của chúng ta là do Tứ Đại giả hợp, hãy buông thân thể xuống (buông xuống toàn thân), sau đấy dấy khởi Phật hiệu thì mới hữu dụng. Hễ dấy khởi bèn có thể đạt được cảm ứng.

Ở đây là nói về cách Quán: Có thể tán khai toàn bộ Tứ Đại và tướng Không; khi đó, quán mặt trời chỉ còn sót lại một cái tâm năng quán. Tâm năng quán chỉ có một, rất thuần túy. Khi ấy, vì bình thường chúng ta đều đã từng thấy mặt trời lặn, nay Tứ Đại đã tán khai, chẳng chấp trước những thứ ấy, tâm cũng chẳng nắm níu vào nơi đó. Lúc đó, tâm tưởng rất thuần, hễ dấy lên bèn tưởng mặt trời lặn, cảnh tượng mặt trời lặn có thể hiển hiện. Sự hiển hiện ấy là hiển hiện trong tâm, tuy nhắm mắt, nhưng cảnh tượng mặt trời có thể hiện ra trong tâm nhãn. Đó gọi là “quán mặt trời”.

Ở đây, chúng ta phải thấu hiểu một đạo lý, tức là sau khi đã tán Tứ Đại, nhắm mắt tưởng, mặt trời xuất hiện, đó là đạo lý gì vậy? Điều đó có nghĩa là: Mặt trời mà chúng ta thường thấy là một cảnh giới ở bên ngoài, trong tâm chúng ta hiển hiện mặt trời, tức là cái vốn có trong nội tâm của chúng ta, đó chính là như khi vừa mới bắt đầu, tôi đã nói là Nhất Chân pháp giới. Trong Nhất Chân pháp giới, muốn gì bèn có nấy. Vì thế, người tu đạo hiểu rõ: Chỉ cần chẳng chấp trước giả pháp và các hiện tượng trong thế gian này, danh cũng thế, mà lợi cũng thế, hết thảy núi, sông, đại địa, chỉ cần chẳng chấp trước những thứ ấy, bảy báu trong bản tánh bèn hiển hiện. Thế giới Cực Lạc hiển hiện như thế đó! Tâm đã tĩnh, vừa tưởng, mặt trời bèn hiện ra. Khi nó xuất hiện, ta thấy [trong đồ biểu có ghi] “chướng tướng” (tướng chướng ngại), phải hiểu rõ [tướng mặt trời xuất hiện do quán tưởng ấy] có chướng ngại, chướng ngại gì vậy? Ngay trong lúc chúng ta nhắm mắt, vận dụng công phu quán tưởng, ánh sáng của mặt trời lộ ra, giống như một vầng mặt trời xuất hiện ở trong ấy. Nếu thấy [mặt trời] rành rẽ, rõ ràng, chẳng có chút tỳ vết nào, đương nhiên là tốt đẹp. Nhưng Thiện Đạo đại sư bảo: Khi chính Ngài thật sự dụng công, vầng sáng vừa xuất hiện, có thể có mấy thứ chướng ngại. Những thứ chướng ngại ấy giống như mặt trời bị các tầng mây che khuất. Tầng mây che khuất mặt trời tức là mặt trời bị chướng ngại! Khi chúng ta tác quán, [cảnh tượng] mặt trời lặn vừa xuất hiện, trên vầng mặt trời lặn ấy, có thể có ba loại hiện tượng:

- Một loại là chướng ngại vật màu đen, che một nửa hoặc che một phần mặt trời.

- Hoặc là một loại chướng ngại vật màu vàng che khuất nó.

- Hoặc là một loại chướng ngại vật màu trắng che lấp nó.

Tổ sư bảo: Ngoài những thứ ấy ra, còn có những thứ khác (Ngài chỉ nói mấy thứ), những thứ ấy đều là “chướng tướng” (tướng chướng ngại). Nếu thấy có mặt trời, sau khi [cảnh tượng] mặt trời lặn đã xuất hiện trong tâm, ngay lập tức có mấy hiện tượng ấy che lấp một phần, hãy biết đó là chướng ngại của chính mình. Vì sao có các loại chướng ngại ấy? Bọn chúng sanh phàm phu chúng ta, ngoài những ác nghiệp đã trót tạo trong một đời này, từ vô thỉ tới nay, trong đời đời kiếp kiếp, đã tạo rất nhiều nghiệp, đó đều là nghiệp chướng. Lúc đó, làm cách nào? Ngay lập tức “sám hối”. Khi ấy, phải thật sự sám hối. Nếu lúc ấy, chẳng sám hối diệt trừ, sẽ không thể vượt qua được cái ải tác quán ấy! Vì thế, nói đến chuyện Quán Tưởng Niệm Phật chẳng hề đơn giản đâu nhé! Tổ sư dạy: Hễ xuất hiện các vật chướng ngại như vậy, phải ngay lập tức sám hối. Phải đối trước Phật sám hối, một mực sám hối. Sau khi đã sám hối trừ diệt [những tướng chướng ngại] ấy, mới lại tiếp tục dụng công, lại quán mặt trời lặn.

Hễ có hiện tượng nghiệp chướng ấy, phải sám hối. Người căn khí tốt đẹp (người lợi căn), hễ sám hối bèn có thể diệt trừ ba loại hiện tượng ấy cùng một lúc. Người có trình độ kém hơn, chẳng thể hoàn toàn sám hối trừ hết ngay trong một lần được. Hoặc là trước hết trừ bỏ tướng đen, hoặc là sám trừ hai tướng, trừ khử dần dần. Nói tới “trừ chướng”, có tiệm trừ và đốn trừ, vì trình độ của mỗi người khác nhau. Những hiện tượng ấy phải do quán mặt trời thì chính mình mới có thể kiểm nghiệm được. Khi chẳng quán mặt trời, nghiệp chướng chẳng hiển lộ, chính mình sẽ chẳng biết. Do vậy, chúng ta căn cứ trên nguyên tắc này, [để suy ra]: Nếu trì danh niệm Phật chẳng được, hoặc là vẫn có thể niệm Phật, vốn là niệm từng câu cũng được lắm, nhưng niệm một hồi, phiền não dấy lên! Phải biết đó là nghiệp chướng dấy lên. Hễ nghiệp chướng dấy lên, đương nhiên là phải sám hối! Phương pháp còn có thể dùng được, cho nên phải quán mặt trời!

Còn có một điều khác nữa cần phải chú ý. Tổ sư đại đức bảo chúng ta: Mặt trời do chúng ta quán trong hiện thời rất nhỏ! [Dạy chúng ta quán mặt trời] cũng bất quá là khiến cho chúng ta thấu hiểu có một ý nghĩa như thế mà thôi! Tây Phương thật sự chẳng cần đến mặt trời, Tây Phương là một bầu quang minh. Bất luận là chánh báo cũng thế, mà y báo cũng thế. Chánh báo là A Di Đà Phật, chẳng cần phải nói! A Di Đà Phật là vô lượng quang; những vị Đại Bồ Tát và chúng sanh trong thế giới Cực Lạc đều là toàn thân quang minh. Còn có y báo, cây cũng thế, hoa cũng thế, đất cũng thế, không chỗ nào chẳng phải là quang minh. Chúng ta có thể thấu hiểu, kinh nghiệm loại quang minh ấy ngay lập tức hay không? Chẳng hiểu được! Có thể nói là không có cách nào tưởng tượng được! Đã là không có cách nào tưởng tượng, chúng ta tưởng bằng cách nào? Trong phần kinh văn trước đó đã có nói: Do tâm lượng của chúng sanh phàm phu hữu hạn, cho nên đức Phật dùng rất nhiều tỷ dụ. Ngài dùng mặt trời để dạy chúng ta quán mặt trời lặn, đó là tỷ dụ! Quang minh của mặt trời và quang minh từ chánh báo và y báo của Tây Phương có phần tương tự. Vì thế, khi chúng ta quán mặt trời, từ ánh sáng mặt trời có thể tưởng tượng “y chánh quang minh” (quang minh nơi y báo và chánh báo) trong Tây Phương.

Chiếu theo phương pháp như vậy để quán tưởng, quán thấy mặt trời xuất hiện. Vì thế, kinh văn chép: “Ký kiến nhật dĩ”, [nghĩa là] ngồi ở đó, đã thấy hình ảnh mặt trời, nhắm mắt, dụng tâm để tưởng, tưởng thấy mặt trời. Mặt trời ấy giống hệt như mặt trời bên ngoài, thậm chí còn lớn hơn, hình trạng giống như mặt cái trống treo trên đại điện, tròn xoe, to như vậy đó. Sau khi đã tưởng thấy, những thứ chướng ngại như đã nói trên đây đều chẳng có. Quý vị vốn nhắm mắt [mà tướng mặt trời] xuất hiện, do dụng tâm tưởng ra. Tưởng đã thành công thì không chỉ là nhắm mắt thấy, mà mở banh mắt cũng trông thấy. Đó là quán thành công, quán mặt trời [thành công]. Điều này có nghĩa là: “Bế mục, khai mục”, [tức là] nhắm mắt cũng thế, mà mở banh mắt cũng thế, “giai linh minh liễu” (thảy đều rõ rệt), đều có thể thấy phân minh, rõ rệt, rành rẽ!

IV.2.2.2.3.Tham chấp tâm tướng

Sau khi đã quán thấy mặt trời, tổ sư dạy chúng ta phải chú ý (các vị xem biểu đồ), chớ nên tham chấp tâm tướng! Giả sử chúng ta quán thấy mặt trời, tâm sanh hoan hỷ, chấp trước mặt trời, thì lại chẳng được rồi! Do vậy, trong biểu đồ, ghi rõ “tham chấp tâm tướng”. Hễ tham chấp thì sao? Hễ tham chấp, “tâm thủy động” (nước tâm xao động). Sở dĩ chúng ta có thể tưởng thấy tướng mặt trời, là do trước đó đã vận dụng công phu nhiều ngần ấy, tán khai Tứ Đại, rỗng không hết thảy căn, thân, cảnh giới, cái tưởng “tinh thuần là tưởng” xuất hiện. Vì sao bảo là “cái tưởng tinh thuần là tưởng”? Nói theo kiểu tỷ dụ, tâm tánh của chúng ta giống như nước. Nước tĩnh lặng, trong trạng thái tĩnh lặng tuyệt đối thì mới có thể chiếu soi. Hễ quý vị tham chấp, tâm thủy bèn chao động. Hễ chao động thì sao? “Tịnh cảnh thất”, tức là tướng mặt trời ngay lập tức ẩn mất, chẳng còn xuất hiện nữa. Khi cảnh giới đã mất, tiếp đó sẽ là gì? “Động ám ngũ sắc”, hoặc là ý niệm trong tâm lại dấy động, hoặc là hiện tượng tối tăm, mờ nhạt, màu sắc nâu, xanh, vàng, đỏ, trắng, đen, các thứ màu đều xuất hiện. Đấy là nghiệp chướng lại xuất hiện. Vì thế, nếu thấy tình hình ấy, ngay lập tức phải buông cái tâm tham chấp xuống. Khi có hiện tượng ấy xuất hiện, hãy ngay lập tức lặp lại từ đầu, vẫn là như trong phần trước đã nói, phải tán khai Tứ Đại, phải dấy khởi ý niệm thuần tưởng, lại quán tưởng trở lại. Đó gọi là “hoàn tùng bổn tu” (lại tu từ gốc).

Mọi người chúng ta học trì danh niệm Phật, có khi đang mải miết niệm, [cảm thấy] thanh tịnh, vẫn tiếp tục niệm Phật hiệu, trong tâm bỗng động niệm: “Đây là cảnh giới gì? Có lẽ [cảnh giới tâm thanh tịnh như thế này] là nhất tâm bất loạn đó chăng?” Hễ vừa nghĩ như thế, tâm ngay lập tức bị loạn! Vì thế, trong khi chúng ta trì danh niệm Phật, đã thấu hiểu tầng ý nghĩa này, phải nên nhắc nhở chính mình cảnh giác: Bất luận chúng ta trì danh niệm Phật, trì thanh tịnh đến mức độ nào, chỉ quan tâm một mực trì mãi, một mực niệm mãi. Trong tâm chớ nên sanh tâm hoan hỷ, chớ nên hy vọng nhất tâm bất loạn, cũng chẳng cần nghĩ đó có phải là “tịnh niệm tương kế” hay không? Chớ nên xuất hiện những tâm ấy! Hễ những tâm niệm ấy vừa xuất hiện, Phật hiệu của chúng ta sẽ bị rối loạn rất nhanh. Đạo lý là như vậy đó!

Tiếp đó, “thị vi nhật tưởng, danh viết Sơ Quán” (đấy gọi là tưởng mặt trời, là phép Quán thứ nhất). Trong phần trên, kể từ khi nói bắt đầu dụng công như thế nào, cho đến khi quán thành công, gọi là “nhật tưởng”. Quý vị dùng phương pháp quán tưởng để tưởng cho đến khi mặt trời xuất hiện, phép quán này gọi là “Sơ Quán”. Đây là phép Quán thứ nhất trong mười sáu phép Quán của Thập Lục Quán Kinh, cho nên gọi là Sơ Quán. Hôm nay chúng tôi nói đến đây thì ngưng; lần sau sẽ nói về Thủy Tưởng.