Phật Thuyết Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh Giảng Ký

Tập 45

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu, xin mở kinh bổn trang thứ hai mươi sáu, bắt đầu từ hàng thứ bảy, tôi đọc trước một đoạn kinh văn.

(Kinh) Trung Phẩm Trung Sanh giả: Nhược hữu chúng sanh, nhược nhất nhật nhất dạ trì Bát Giới Trai, nhược nhất nhật nhất dạ trì Sa di giới, nhược nhất nhật nhất dạ trì Cụ Túc Giới, oai nghi vô khuyết. Dĩ thử công đức, hồi hướng nguyện cầu sanh Cực Lạc quốc, giới hương huân tu.

(經)中品中生者：若有眾生，若一日一夜持八戒齋，若一日一夜持沙彌戒，若一日一夜持具足戒，威儀無缺。以此功德，迴向願求生極樂國。戒香熏修。

(Kinh: Trung Phẩm Trung Sanh là nếu có chúng sanh, hoặc một ngày một đêm trì Bát Quan Trai Giới, hoặc một ngày một đêm trì Sa Di Giới, hoặc một ngày một đêm trì Cụ Túc Giới, chẳng khuyết oai nghi. Dùng công đức này hồi hướng nguyện cầu sanh về cõi Cực Lạc, giới hương huân tu).

Lần trước đã nói về Trung Phẩm Thượng Sanh, lần này nói về Trung Phẩm Trung Sanh. Bất luận nói đến phẩm nào, đều phải đặc biệt chú ý cái nhân để vãng sanh. Thượng Phẩm Thượng Sanh có cái nhân của Thượng Phẩm Thượng Sanh, cho đến Trung Phẩm Thượng Sanh có cái nhân của Trung Phẩm Thượng Sanh. Đã có cái nhân ấy, sau đấy, gặp duyên gì thì mới có thể thành tựu vãng sanh khéo phù hợp với kết quả của phẩm ấy, tức là nhân quả tương xứng. Câu đầu tiên trong phần kinh văn vừa mới niệm, “Trung Phẩm Trung Sanh giả” nêu bày danh xưng của phẩm này. Kế đó, đoạn kinh văn bắt đầu từ câu thứ hai cho đến “giới hương huân tu” nói về cái nhân của Trung Phẩm Trung Sanh.

Trung Phẩm Trung Sanh phải đầy đủ những điều kiện nào? Tiếp đó, dựa theo kinh văn để nói về cái nhân vãng sanh. “Nhược hữu chúng sanh, nhược nhất nhật nhất dạ trì Bát Giới Trai”: Nếu có những chúng sanh tu hành có thể thọ trì Bát Quan Trai Giới một ngày một đêm. Bát Giới Trai chính là Bát Quan Trai Giới. Trong phần trước đã có giải thích: Thọ trì Bát Quan Trai Giới là thọ từng lần một, kỳ hạn thọ trì là một ngày một đêm. Ví như sáng sớm hôm nay thọ, trì đến sáng sớm ngày mai bèn coi là viên mãn. Nếu muốn thọ nữa, phải thọ giới lần nữa. Thọ trì trong một ngày một đêm như vậy, công đức hết sức to lớn! Vì thọ trì thuần túy là giới xuất gia. Người tại gia thọ Bát Quan Trai Giới, trong ngày hôm ấy, từ sáng sớm cho đến tối, thảy đều dựa theo giới điều để làm đúng như vậy. Chẳng hạn như người tại gia thọ Ngũ Giới cũng thế, mà thọ Bồ Tát giới cũng thế, lấy Ngũ Giới làm cơ bản. Trong Ngũ Giới, đối với người tại gia, “không dâm” là cấm tà dâm, nhưng thọ Bát Quan Trai Giới bèn tuyệt đối cấm dâm (kể cả quan hệ vợ chồng bình thường). Do vậy, thọ Bát Quan Trai Giới một ngày một đêm sẽ giống như suốt cả ngày hôm ấy, thuần túy trì giới luật của hàng xuất gia tu hành.

“Nhược nhất nhật nhất dạ trì Sa Di Giới”: Cũng là một ngày một đêm trì giới Sa Di. Giới Sa Di là giới xuất gia. Thọ giới Sa Di là còn chưa thọ giới tỳ kheo, giới tỳ kheo là Cụ Túc Giới. Xuất gia thì trước hết là thọ giới Sa Di, giới điều khá ít. Có tất cả mười điều, phải gìn giữ mười điều giới luật, gọi là Sa Di Giới. Kinh văn nói “Sa Di Giới” chính là [giới luật] thọ trì bởi nam chúng xuất gia; nữ chúng xuất gia thọ Sa Di Ni Giới. Ở đây nói “Sa Di Giới” tức là đã bao gồm Sa Di Ni Giới. Mười điều giới [của giới Sa Di] là tám giới [trong Bát Quan Trai Giới] kể thêm hai điều nữa thành mười giới. Thêm vào hai điều nào? Điều thứ nhất, Sa Di xuất gia thì trong tay chẳng thể có tiền bạc, của cải. Tổ sư đã dựa theo kinh văn mà chú giải: Nói tới “vàng bạc” trong câu “không giữ vàng, bạc” chính là nói tới tiền tài, có nghĩa là: Xuất gia làm Sa Di, sau khi đã thọ giới Sa Di, theo học với vị thầy xuất gia, hết thảy [mọi thứ cần dùng] trong cuộc sống đều dựa vào vị thầy thế độ chăm sóc, toàn tâm theo học với Ngài, chính mình chẳng cần giữ tiền bạc, tài vật. Đó là điều thứ nhất. Lại còn phải trì ngọ. “Trì ngọ” là mỗi ngày sau khi giữa trưa, sẽ chẳng thể ăn thứ gì nữa. “Trì ngọ giới” là quá giữa trưa sẽ chẳng ăn. Trong giới tỳ kheo cũng là như thế. Đã xuất gia làm Sa Di, thọ Sa Di Giới sẽ trì giới “quá giữa trưa không ăn!” Hai điều này cộng với tám giới trong phần trước, sẽ thành mười giới Sa Di.

“Nhược nhất nhật nhất dạ trì Cụ Túc Giới, oai nghi vô khuyết” (Nếu một ngày một đêm trì Cụ Túc Giới, chẳng khuyết oai nghi): Cụ Túc Giới là sau khi đã thọ giới Sa Di, qua một thời gian, trì giới rất khá, sẽ thọ giới tỳ kheo. chúng là giới tỳ kheo, đối với nữ chúng là tỳ kheo ni giới. Nói Cụ Túc nghĩa là tất cả các giới điều đều đầy đủ, cho nên gọi là Cụ Túc Giới. Dùng giới tỳ kheo để nói, giới điều có hai trăm năm mươi điều. Giới tỳ kheo ni nhiều hơn, nói thông thường là ba trăm bốn mươi tám điều. Có bản chú giải nói là năm trăm điều. Năm trăm điều là nói theo số chung (tính tròn); nếu liệt kê từng điều, bất quá là ba trăm bốn mươi tám điều mà thôi. Tăng chúng xuất gia ngoài Cụ Túc Giới ra, còn phải oai nghi chẳng khuyết. Oai nghi còn vi tế hơn giới điều. “Oai” (威) là oai đức, “nghi” (儀) là nghi biểu (dáng vẻ biểu hiện đúng mực, hợp lễ, có thể làm gương mẫu cho người khác). Tăng chúng xuất gia sau khi thọ Cụ Túc Giới, còn phải dưỡng thành oai đức, đối với phương diện nghi biểu, chỗ nào cũng đều làm khuôn mẫu cho chúng sanh, chớ nên khiếm khuyết, gọi là “oai nghi vô khuyết”. Oai nghi bao gồm bốn oai nghi, ba ngàn oai nghi, hoặc tám vạn oai nghi, danh xưng chẳng ít! Ba ngàn oai nghi hoàn toàn chẳng phải là ba ngàn điều. Trong pháp số, có người kể ra ba ngàn điều, nhưng có vị tổ sư chẳng chủ trương tính toán như vậy! Ngài cho rằng “ba ngàn” là nói tổng quát nhằm hình dung số nhiều mà thôi! Tám vạn oai nghi là gọi tắt của “bát vạn tứ thiên oai nghi”. Tám vạn bốn ngàn oai nghi cũng nhằm hình dung oai nghi phải chú ý hết sức nhiều mà thôi! Nho gia trong văn hóa Trung Hoa cũng nói đến lễ, sách Trung Dung có câu: “Lễ nghi tam bách, oai nghi tam thiên” (Lễ nghi ba trăm, oai nghi ba ngàn). Có nghĩa là: Người tu đạo ngoài việc tuân thủ những giới luật cơ bản ra, ngôn ngữ, hành vi xét theo phương diện vi tế đều phải khéo chú ý. Nói thông thường, bốn oai nghi là gì? Là bốn thứ hành vi được biểu hiện ra. Bất luận người nào khi có hành động thì là Hành, có Trụ tức khi đứng ở chỗ nào đó, hoặc là giữ cho thân thể ở một nơi chốn nhất định chẳng có hành động. Đó là Trụ. Lại còn có Tọa, tức là khi ngồi, ngồi ở nơi nào cũng đều ngồi đúng quy củ. Lại còn có Ngọa là khi ngủ nghê. Nói thông thường là “hành, trụ, tọa, ngọa”, đi bèn có oai nghi của đi, đứng bèn có oai nghi của đứng, ngồi bèn có oai nghi của ngồi, ngủ nghê có oai nghi trong ngủ nghê, cho nên gọi là “bốn thứ oai nghi”.

Nói đến bốn oai nghi, không chỉ người đã thọ Cụ Túc Giới phải chú trọng, mà người tại gia bình phàm tu đạo cũng đều phải chú trọng. Tôi vừa mới nói Nho gia cũng nói “ba ngàn oai nghi”. Điều này, ngoài việc gìn giữ oai đức nghi biểu của người tu đạo ra, còn giữ cho sắc thân của người tu đạo khỏe mạnh, rất quan trọng! Nói đến chuyện ngồi, các bác sĩ hiện thời cũng thường nói vì sao xương sống người già thường mọc gai, chèn ép dây thần kinh, gây ra đau nhức. Đây là vì suốt một thời gian dài chẳng chú ý, tư thế ngồi không đúng. Lúc trẻ, chẳng cảm thấy gì; tới lúc già cả, bệnh tật lộ ra. Nói đến oai nghi thì thời cổ chẳng có ghế dựa, hiện thời có ghế dựa. Chớ nên ngồi ngửa ra, ngồi xa khỏi lưng ghế, lưng dựa vào đằng sau, phần giữa lưng bị lơ lửng, gây nên tổn hại rất lớn đối với cột sống. Đó là một loại [oai nghi] mà thôi. Khi đi, lại còn phải chú ý. Ví như người đi đường phải chú ý, hễ vấp ngã một cái là thôi rồi! Người cao tuổi hễ vấp ngã sẽ bị gãy xương. Bình thường, dưỡng thành [thói quen] đi, đứng, nằm, ngồi tốt đẹp. Ngủ nghê cũng có tư thế ngủ nghê. Cổ nhân đối với bất luận oai nghi như Phật pháp đã dạy, hoặc oai nghi như Nho gia đã nói, chiếu theo tư thế ấy để ngủ, sẽ có thể bảo trì sự vận hành bình thường của hệ thống tiêu hóa nội tạng. Vừa phù hợp oai nghi, lại còn phù hợp phép vệ sinh về mặt sinh lý. Dưỡng thành thói quen tốt, biểu hiện sẽ tự nhiên hết sức hữu ích cho việc tu đạo. Do vậy, ở đây đặc biệt nói là “oai nghi vô khuyết”. Chú ý oai nghi hết sức tốt đẹp, chẳng có bất cứ khiếm khuyết gì. Ngoài giới ra, phải thường chú ý chính mình cho nhiều. Những điều được nói trong đoạn này đều là giới luật oai nghi, đối với mỗi điều giới luật, đều nói “nhược nhất nhật, nhất dạ” (hoặc một ngày một đêm). Một ngày một đêm chính là kinh văn nói đến thời gian ngắn nhất. Trên thực tế, trì Sa Di Giới hoặc Cụ Túc Giới, há chỉ là một ngày một đêm ư? Kinh văn có ý nói đến tầm quan trọng của việc trì giới, dẫu trì một ngày một đêm, công đức cũng rất to, huống hồ là [trì trong] một thời gian lâu dài? Hãy hiểu rõ ý nghĩa này!

“Dĩ thử công đức, hồi hướng nguyện cầu sanh Cực Lạc quốc” (Dùng công đức này, hồi hướng nguyện cầu sanh về cõi Cực Lạc). Trì giới nhấn mạnh oai nghi, công đức đạt được sẽ dùng vào đâu? Hồi hướng Tây Phương Cực Lạc thế giới, chẳng dùng vào việc khác, mà nhằm phát nguyện, cầu cho khi thọ mạng chấm dứt, có thể sanh về thế giới Cực Lạc. Đây cũng là một cái nhân chủ yếu để vãng sanh Tây Phương. Cái nhân của việc vãng sanh trong Trung Phẩm Trung Sanh là trì giới. Trì giới chia thành nhiều loại như vậy, bất luận loại nào, tại gia trì Bát Quan Trai Giới cũng thế, xuất gia trì Sa Di Giới, hoặc Cụ Túc Giới cũng thế, hễ trì tốt đẹp, trì thanh tịnh, thì như trong câu kế tiếp đã nói: “Giới hương huân tu”. Trì giới thanh tịnh, đó là công đức. Công đức ấy được sánh ví như thế nào? Dùng hương để tỷ dụ. Hương có công năng huân tu, huân tập. Dùng hương để huân tập, tâm lý cá nhân tự nhiên ngày càng thêm tiến bộ trên đường đạo. Ở đây phải chú ý, cái gọi là “giới hương” chính là tỷ dụ. Trong các kinh khác cũng có nói rõ: Vật chất để làm hương trong thế gian rất nhiều, như đàn hương hoặc các thứ hương liệu khác cũng thế, đều là [tỏa hương] hữu hạn. Chỉ có giới hương là chẳng có hạn chế, nó phổ biến. Giới hương tỏa ra có thể trọn khắp thế gian, chẳng giống bất cứ loại hương nào trong thế gian.

Vì sao giới hương có thể phổ biến khắp thế gian, chẳng giống các loại hương trong thế gian? Phải từ kinh văn để liễu giải chuyện này. Phật pháp thường nói “tám vạn bốn ngàn pháp môn”, [hàm ý] pháp môn rất nhiều! Phật pháp có khai, có hợp. “Khai” (開) là mở rộng ra từng điều một. Càng mở rộng càng triển khai càng nhiều. “Hợp” (合) là gộp lại, đơn giản hóa, tức là nói gộp lại. Tám vạn bốn ngàn pháp môn nói gộp lại, sẽ là ba thứ: Giới Định Huệ Tam Vô Lậu Học. Tam Vô Lậu Học gồm trọn tám vạn bốn ngàn pháp môn. Đứng đầu trong Tam Vô Lậu Học là Giới Học, tức trì giới. Trong kinh Lăng Nghiêm và các bộ đại kinh khác đều nói: Học Phật phải trì giới. Do Giới sanh Định, tức là do trì giới sẽ phát sanh công phu định lực. Do Định khai Huệ, tức là sau khi đã công phu định lực thì trí huệ mới có thể mở mang. Chẳng có công phu định lực, lấy đâu ra trí huệ? Một người trong tâm rối tung beng, chẳng có Định, lấy đâu ra trí huệ? Ba thứ học vấn Giới Định Huệ khác với học vấn thông thường trong thế gian. Bất cứ loại học vấn nào trong thế gian cũng đều là hữu lậu, chẳng rốt ráo, nhưng ba thứ học vấn này là học vấn rốt ráo, đều nhằm dạy chúng ta tu hành thành Phật. Chúng là học vấn vô lậu. Học vấn vô lậu bao gồm tám vạn bốn ngàn pháp môn, mà trong ba loại này, điều đứng thứ nhất chính là Giới Học. Trung Phẩm Trung Sanh nói đến chuyện trì giới, giới là gì? Hết thảy những chuyện chẳng hợp lý đều chớ nên làm. Chuyện tốt, việc thiện (việc đáng nên làm) thì phải làm. Có thể tu lâu dài như vậy, tự tánh của chúng sanh, tức quang minh từ công đức trong bản tánh, sẽ phát ra. Phàm phu trong thế giới Sa Bà thấy sắc, nghe tiếng, thanh, hương, vị, xúc, ngũ trần đều là pháp sanh diệt, chẳng giống như năm trần trong Tây Phương Cực Lạc thế giới. Năm trần trong Tây Phương Cực Lạc thế giới từ bản tánh hiển hiện. “Hương” là hương trần. Giới hương liên quan đến việc thọ giới, chúng ta hiển hiện hương sẵn có từ trong tâm tánh. Vì thế, hương ấy vượt trỗi bất cứ loại hương nào trong thế gian. Nó có thể phổ biến các nơi, nghe trọn khắp hết thảy các giới hương. Hương ấy do trì giới mà có. Vì thế, nói đến chuyện “huân tu”: Do chúng ta giữ giới trong một thời gian dài, sẽ có thể phát huy hương này. Dùng loại hương ấy để huân tập chính mình, thì gọi là “huân tu” (熏修).

Do huân tu các thứ giới lâu ngày, cái nhân để vãng sanh liền đầy đủ. Lại xem đoạn kinh văn thứ hai dưới đây:

(Kinh) Như thử hành giả, mạng dục chung thời, kiến A Di Đà Phật, dữ chư quyến thuộc, phóng kim sắc quang, trì thất bảo liên hoa, chí hành giả tiền. Hành giả tự văn không trung hữu thanh, tán ngôn: “Thiện nam tử! Như nhữ thiện nhân, tùy thuận tam thế chư Phật giáo cố, ngã lai nghênh nhữ”.

(經)如此行者，命欲終時，見阿彌陀佛，與諸眷屬，放金色光，持七寶蓮華，至行者前。行者自聞空中有聲，讚言 ：善男子！ 如汝善人 ， 隨順三世諸佛教故 ， 我來迎汝。

(Kinh: Hành giả như thế, khi mạng sắp hết, thấy A Di Đà Phật và các quyến thuộc, phóng quang minh sắc vàng, cầm hoa sen bảy báu, đến trước hành giả. Hành giả tự nghe trong hư không có tiếng khen rằng: “Thiện nam tử! Như ông là thiện nhân, tùy thuận lời dạy của chư Phật trong ba đời, ta đến đón ông”).

Đoạn này nói khi vãng sanh, [hành giả] sẽ thấy Phật và quyến thuộc đến nghênh tiếp. Đó là cái duyên vãng sanh. “Như thử hành giả”: Chỉ người tu hành thọ trì các thứ giới đã được nói trong phần kinh văn trước đó. “Mạng dục chung thời”: Thọ mạng của ai cũng đều chẳng thể tồn tại vĩnh cữu, đều có lúc nhất định mạng chung. Khi sanh mạng sắp kết thúc, “kiến A Di Đà Phật, dữ chư quyến thuộc”, thấy Tây Phương Cực Lạc thế giới giáo chủ A Di Đà Phật. Ngoài đức Phật ra, còn có các quyến thuộc theo đức Phật cùng đến. “Phóng kim sắc quang”: Thảy đều phóng quang minh có màu vàng ròng. Quang minh vừa chiếu, hành giả khi lâm chung, trông thấy quang minh. Khi vãng sanh, nhất định sẽ chiếu rành rẽ, đồng thời A Di Đà Phật và các quyến thuộc hiện đến, “trì thất bảo liên hoa”: Trong tay cầm hoa sen, hoa sen ấy làm bằng bảy báu. “Chí hành giả tiền”: Đến trước người tu hành sắp mạng chung.

“Hành giả tự văn không trung hữu thanh”: Người tu hành sắp vãng sanh, khi ấy, sẽ nghe trên hư không có âm thanh. Trong hư không có âm thanh gì? “Tán ngôn” (Khen rằng): Âm thanh ấy là một thứ tán thán, tán thán ai? Kế đó, [kinh văn] chép: “Thiện nam tử”, trước hết khen ngợi người vãng sanh, gọi người ấy là “thiện nam tử”. Trong kinh văn chỉ nói “thiện nam tử”, đương nhiên là thiện nữ nhân thuộc nữ chúng tu trì niệm Phật cũng bao gồm trong ấy. “Như nhữ thiện nhân”: Bậc thiện nhân giống như quý vị. Nói “thiện nhân”, tức là người ấy bình thường hoặc là thọ trì một ngày một đêm Bát Quan Trai Giới, hoặc là một ngày một đêm trì Sa Di Giới, Cụ Túc Giới v.v... những chuyện ấy đều là “thiện nhân”. Hễ nói đến giới, sẽ nhiều ngần ấy. Nói đơn giản, sẽ là hai câu: “ ác mạc tác, chúng thiện phụng hành”. “ ác mạc tác” là ngăn dứt ác, chớ nên tạo ác nghiệp. “Chúng thiện phụng hành” là làm những việc lành. Vì vậy, những người tuân giữ những giới trên đây đều được gọi là “thiện nhân”. “Tùy thuận tam thế chư Phật giáo cố” (Do tùy thuận lời dạy của chư Phật trong ba đời): Có thể vâng theo, chiếu theo lời Phật dạy thì là “tùy thuận”. “Tam thế” là nói tới quá khứ, hiện tại, và vị lai. Do lời dạy của chư Phật trong ba đời, rất nhiều chúng sanh trong vị lai sẽ thành Phật, quá khứ Phật giáo hóa chúng sanh cũng là giáo hóa như thế, hiện tại Phật cũng dạy như thế. Trong tương lai rất nhiều chúng sanh thành Phật, họ giáo hóa chúng sanh cũng vẫn như vậy. Người tu hành hoàn toàn tùy thuận sự giáo hóa của tam thế chư Phật, do có duyên ấy, “ngã lai nghênh nhữ”: Cho nên, ta đến nghênh tiếp ông!

Trong đoạn này, có hai điều mà chúng ta cần phải chú ý đôi chút:

1) Một là “hành giả tự văn không trung hữu thanh”: Âm thanh ấy là lời tán thán [được nêu] trong phần sau. “Tự văn không trung hữu thanh” là trong khi ấy, người tu trì đích thân nghe thấy trong hư không có âm thanh tán thán. Cũng có lẽ là người khác vẫn chưa nghe thấy, mà cũng có thể là người khác cũng nghe, chẳng nhất định! Ở đây, kinh văn ghi là “tự văn” (tự mình nghe), [hàm nghĩa] chính người vãng sanh nghe thấy. Trong danh từ Phật học, “tự văn” là “biệt nghiệp”, cá biệt, đặc biệt, đơn độc. Đấy là do công đức tu trì tinh tấn thường nhật, chỉ có bản thân người ấy được nghe, nghiệp của người ấy là tịnh nghiệp. Do tu trì tịnh nghiệp Tịnh Độ Tông thành thục, cho nên chính mình nghe thấy trong hư không có âm thanh ấy. Người khác chẳng đạt đến cảnh giới ấy, lại cũng chẳng phải là lúc mạng chung, cho nên chẳng nghe thấy. Đấy là hiểu theo mặt văn tự trong kinh văn. Nhưng trên sự thật, chúng ta xem Tịnh Độ Thánh Hiền Lục [sẽ thấy]: Vào thời cổ, tại Trung Hoa, có rất nhiều vị cao tăng đại đức và rất nhiều vị tại gia cư sĩ khi vãng sanh, ngoại trừ người ấy đích thân nghe âm thanh, những người khác đang hiện diện cũng đều có thể nghe thấy. Có thể nghe chuyện thuộc về người khác, cảnh giới của những người ấy cũng rất tuyệt diệu! Nếu người ấy tâm lý chẳng thanh tịnh, sẽ chẳng nhìn thấy, chẳng nghe thấy. Vì thế, vào thời cổ, rất nhiều người khi vãng sanh, chính mình nghe, người khác chẳng nghe, có trường hợp như vậy, mà cũng có trường hợp: Chính người ấy nghe, người khác cũng nghe. Điều này chỉ rõ: Chỉ cần tu trì đúng pháp như vậy, đến khi thọ mạng chấm dứt, nhất định là sẽ có sự cảm ứng ấy, hoặc là nghe thấy trong hư không có âm thanh, hoặc là thấy trong hư không có Phật có Bồ Tát đến nghênh tiếp. Ở đây là nói về duyên. Trước duyên phải có nhân. Bản thân chúng ta trong lúc bình thời, ắt phải nắm vững cái nhân vãng sanh, chiếu theo cái nhân ấy để nỗ lực tu trì, tới khi mạng chung thì mới có sự cảm ứng như vậy.

2) Điều thứ hai chúng ta cần phải chú ý là “tùy thuận tam thế chư Phật giáo cố”. Tùy thuận sự dạy bảo của ai? Tùy thuận sự dạy bảo của chư Phật trong ba đời. Sự giáo hóa ấy là nói tới sự tương ứng giữa kinh văn trong phần trước và phần sau, tức là thọ trì các thứ giới. Giới đều do đức Phật chế định, mà cũng là pháp do đức Phật đã dạy. Bất luận quá khứ chư Phật, hiện tại Phật, hay vị lai chư Phật, hễ các Ngài muốn hóa độ chúng sanh, đều dạy chúng sanh phải trì giới. Bất luận vị Phật nào cũng đều là như thế. Điều quan trọng nhất của người học Phật chúng ta là tùy thuận. Dựa vào đâu để tùy thuận? Chính là tin tưởng, tin Phật, tin lời dạy của Phật, tin Phật pháp, tin tưởng Tam Vô Lậu Học như đức Phật đã dạy. Tam Vô Lậu Học là do đức Phật dạy. Tin tưởng Tam Vô Lậu Học, chiếu theo lời đức Phật đã dạy để làm, sẽ nhất định có thể đắc đạo, nhất định là có thể liễu sanh tử thành Phật. Ắt phải có lòng tin ấy. Có thể tin như vậy, tự nhiên là chúng ta sẽ tùy thuận. Do vậy, đối với người học Phật chúng ta, quan trọng nhất là chính mình có thể hạ quyết tâm, mong giải quyết vấn đề sanh tử. Phải liễu sanh tử. Nếu chẳng quan tâm đến chuyện liễu sanh tử, chúng ta học Phật để làm gì? Gạt đại vấn đề sanh tử sang một bên, tức là chẳng nắm được vấn đề căn bản! Mục tiêu cuối cùng là thành Phật. Một đằng là liễu sanh tử, một đằng là thành Phật. Nếu chẳng chú trọng hai vấn đề căn bản quan trọng ấy, học Phật kiểu nào đây? Nắm chắc hai vấn đề ấy, tin tưởng chỉ có phương pháp do đức Phật đã dạy là sẽ có thể đạt tới mục tiêu ấy. Chúng ta triệt để tin Phật, tự nhiên là hết thảy đều tùy thuận sự giáo hóa của Phật. Trong kinh, đức Phật dạy chúng ta làm như thế nào, chúng ta làm đúng như thế ấy, nhất định là sẽ có thể đạt được lợi ích. Nếu chẳng làm như vậy, ngoài mặt là học Phật, nhưng việc làm trái nghịch Phật pháp, vô dụng! Vì thế, “tùy thuận” bao hàm sự tín ngưỡng rất sâu đối với Phật pháp. Đã có sự tín ngưỡng như vậy, tự nhiên là hết thảy sẽ thuận theo Phật pháp để tu trì. Do vậy, người tu hành khi lâm chung cảm ứng Phật đến nghênh tiếp. Có nhân, có duyên, nhân và duyên đều chín muồi. Dưới đây là đoạn thứ ba:

(Kinh) Hành giả tự kiến tọa liên hoa thượng, liên hoa tức hợp, sanh ư Tây Phương Cực Lạc thế giới.

(經)行者自見坐蓮華上，蓮華即合，生於西方極樂世界。

(Kinh: Hành giả tự thấy ngồi trên hoa sen, hoa sen bèn khép lại, sanh trong Tây Phương Cực Lạc thế giới).

Trong đoạn trước, người vãng sanh nghe trong hư không có tiếng tán thán. Sau khi nghe xong, đức Phật nói: “Ta đến nghênh tiếp ông”. Đoạn này nói người vãng sanh tự mình thấy chính mình ngồi trên hoa sen bảy báu. “Hành giả tự kiến tọa liên hoa thượng” (Hành giả tự thấy ngồi trên hoa sen), hoa sen bảy báu là do đức Phật cầm đến. Ngồi trên hoa sen, “liên hoa tức hợp”, hoa sen ngay lập tức khép lại. Đã khép lại, bèn “sanh ư Tây Phương Cực Lạc thế giới”, do đức Phật dẫn dắt đóa sen đã khép lại ấy, ngay lập tức, sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới. Đoạn này chứng thực tình huống vãng sanh. Đối với mấy câu này, chúng ta hãy ngẫm xem: Kẻ bình phàm khi thọ mạng chấm dứt, khi chết sẽ đau khổ lắm! Vị hành giả này rất tự nhiên, chính mình bước lên hoa sen, ngồi trên hoa sen, hoa sen khép lại bèn sanh vào thế giới Cực Lạc. Do những nhân duyên trên đây đã đầy đủ, người khác thấy [hành giả] dường như đã mạng chung, nhưng chính người ấy thì hết sức tự nhiên lập tức sanh vào thế giới Cực Lạc. Đoạn dưới đây nói về những lợi ích sẽ đạt được khi sanh về thế giới Cực Lạc. Tôi đọc trước kinh văn:

(Kinh) Tại bảo trì trung, kinh ư thất nhật, liên hoa nãi phu. Hoa ký phu dĩ, khai mục, hiệp chưởng, tán thán Thế Tôn, văn pháp hoan hỷ, đắc Tu Đà Hoàn, kinh bán kiếp dĩ, thành A La Hán.

(經)在寶池中，經於七日，蓮華乃敷。華既敷已，開目合掌，讚歎世尊。聞法歡喜，得須陀洹。經半劫已，成阿羅漢。

(Kinh: Ở trong ao bảy báu, trải qua bảy ngày, hoa sen mới nở. Hoa đã nở rồi, mở mắt, chắp tay, tán thán Thế Tôn. Nghe pháp hoan hỷ, đắc Tu Đà Hoàn. Trải qua nửa kiếp, thành A La Hán).

“Tại bảo trì trung, kinh ư thất nhật, liên hoa nãi phu” (Ở trong ao báu, trải qua bảy ngày, hoa sen mới nở). Sanh về ao sen bảy báu trong Tây Phương Cực Lạc thế giới; ở đó, trải qua bảy ngày, hoa sen sẽ nở. “Hoa ký phu dĩ, khai mục, hiệp chưởng” (Hoa đã nở, mở mắt, chắp tay): Sau khi hoa sen đã nở, người vãng sanh mở mắt, đồng thời chắp tay. “Tán thán Thế Tôn, văn pháp hoan hỷ”: Ở đây, chữ Thế Tôn chỉ A Di Đà Phật. [Hành nhân] liền tán thán A Di Đà Phật, đồng thời, khi tán thán A Di Đà Phật bèn nghe pháp. Trong kinh A Di Đà cũng có nói các thứ pháp, phần trước của Quán Kinh cũng nói đến chuyện nghe các loại pháp. Ở trong thế giới Cực Lạc, nghe những pháp mầu nhiệm ấy; sau đó, tâm sanh đại hoan hỷ. Ở trong thế gian này, chúng ta nghe Phật pháp cũng phát tâm hoan hỷ, nhưng cái tâm hoan hỷ ấy vẫn chưa đạt đến mức độ thật sự hoan hỷ! Thật sự vãng sanh thế giới Cực Lạc, ở trong thế giới Cực Lạc, sau khi nghe diệu pháp, sự hoan hỷ ấy chẳng phải là sự hoan hỷ của kẻ bình phàm có thể sánh bằng! Vì sao chẳng bằng? Chúng ta đạt được sự hoan hỷ thì sau một chặp hoan hỷ, vẫn là phàm phu! Gặp phải kẻ khác vô cớ chửi bới chúng ta, trong tâm chúng ta vẫn bực bội. Nếu tu dưỡng chẳng tốt đẹp, người ta chửi chúng ta, chúng ta liền chửi lại kẻ đó! Hơi có đôi chút tu dưỡng, có thể cảnh giác, nhắc nhở chính mình: “Ta là kẻ tu đạo, ta là người niệm Phật, phải nhường!” Nhường là nhường nhịn bề ngoài, chứ trong tâm vẫn khó chịu, đấy là phàm phu! Đã sanh về thế giới Cực Lạc, nghe pháp hoan hỷ, vừa hoan hỷ bèn “đắc Tu Đà Hoàn”, chứng Sơ Quả, tức Tiểu Thừa Sơ Quả, đoạn Kiến Hoặc. Một lượt đoạn trừ Kiến Hoặc thì mới chứng Sơ Quả. Hãy ngẫm xem, sự hoan hỷ ấy chẳng giống với sự hoan hỷ của chúng ta!

Tu Đà Hoàn (Srotāpanna) là phiên âm tiếng Ấn Độ, dịch sang nghĩa tiếng Hán: Tu (Sro) là “vô lậu” (vô lậu tương phản với hữu lậu. Bất cứ pháp nào trong thế gian cũng đều là pháp hữu lậu). Đà Hoàn (Tāpanna) là “tu tập”. Tu Đà Hoàn là tu tập vô lậu. Vị trí của từ ngữ trong tiếng ngoại quốc và tiếng Hán thường là trước sau khác biệt. Ý nghĩa theo tiếng Hán là “tu tập sự vô lậu”, [tức là] học Vô Lậu Học. Tu Đà Hoàn là chứng Sơ Quả, tức là tu pháp vô lậu. Đó là giải thích danh từ.

Nói đến ý nghĩa, Tu Đà Hoàn là Nhập Lưu hoặc Dự Lưu. Nhập Lưu là gì? Nhập (入) là gia nhập, gia nhập [hàng ngũ] thánh nhân, [dự vào] dòng thánh đạo. Nghịch lưu: Nghịch (逆) là tương phản, trái nghịch. Lưu (流) là dòng sanh tử. Khi chứng đắc Tiểu Thừa Sơ Quả, đã dự vào dòng thánh nhân, [đã gia nhập] thánh đạo, dần dần thoát ly sanh tử lưu chuyển, gọi là “nghịch sanh tử lưu” (ngược dòng sanh tử). Do có những ý nghĩa ấy, nên gọi là Tu Đà Hoàn. Trong thế giới Sa Bà, nhất là trong thời đại hiện tại, người tu đạo chúng ta thấy các hiện tượng trong thế gian, chẳng có chỗ nào không khiến cho chúng ta thoái chuyển tín tâm. Tới khi nào mới có thể đạt đến Tu Đà Hoàn? Xa xôi lắm! Người ấy sau khi vãng sanh, vừa nghe pháp bèn đắc Sơ Quả.

Sau khi đắc Sơ Quả, “kinh bán kiếp dĩ, thành A La Hán”: Trải qua thời gian nửa kiếp, chứng đắc A La Hán. Điều này lại khác với Trung Phẩm Thượng Sanh. Trung Phẩm Thượng Sanh là hoa sen nở ngay, còn Trung Phẩm Trung Sanh là trải qua bảy ngày, hoa sen mới nở. Trung Phẩm Thượng Sanh vừa nghe pháp Tứ Đế, ngay lập tức đắc A La Hán đạo. Trung Phẩm Trung Sanh trải qua nửa kiếp mới chứng A La Hán, tức quả thứ tư của Tiểu Thừa.

Trong thế giới Cực Lạc toàn là Đại Thừa Bồ Tát, vì sao gọi là A La Hán? Vì người ấy trong đời trước đã tu giới luật Tiểu Thừa, cho nên, trước hết người ấy thành A La Hán. Hoàn toàn chẳng phải là chúng ta học pháp Đại Thừa, sẽ chẳng cần thành A La Hán! A La Hán là vì đoạn Kiến Hoặc, đoạn Tư Hoặc. Đoạn sạch Tư Hoặc thì là A La Hán. Chúng ta học Đại Thừa Phật pháp, mà nếu chẳng đoạn Tư Hoặc thì cũng không được! Bất quá học pháp Đại Thừa, trong thế gian này, chúng ta chẳng đoạn sạch Tư Hoặc, sẽ lại tiếp tục trở vào sanh tử, so với việc hành Bồ Tát đạo hơi khác. Người ấy trong thế giới Cực Lạc, trước hết là đoạn sạch Tư Hoặc, trên thực tế, người ấy đã hồi Tiểu hướng Đại, đã là Đại Thừa Bồ Tát. Bất quá, [xét theo] công phu tu hành, trước hết là đoạn Kiến Tư Hoặc, sẽ thành A La Hán.

(Kinh) Thị danh Trung Phẩm Trung Sanh giả.

(經)是名中品中生者。

(Kinh: Đó gọi là Trung Phẩm Trung Sanh).

Đây là kết luận cuối cùng, những điều trên đây nói về chuyện vãng sanh và lợi ích đạt được sau khi vãng sanh, được gọi là phẩm vị Trung Phẩm Trung Sanh. Lần sau tôi sẽ nói về Hạ Phẩm.

Tập 46

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu, xin mở kinh bổn, trang hai mươi bảy, bắt đầu từ hàng thứ tư. Tôi đọc trước một đoạn kinh văn.

(Kinh) Trung Phẩm Hạ Sanh giả, nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân, hiếu dưỡng phụ mẫu, hành thế nhân từ.

(經)中品下生者：若有善男子、善女人，孝養父母，行世仁慈。

(Kinh: Trung Phẩm Hạ Sanh là nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân hiếu dưỡng cha mẹ, làm những chuyện nhân từ trong thế gian).

Nay chúng ta tiếp tục nghiên cứu ba bậc chín phẩm vãng sanh. Trong những phần trước, Thượng Phẩm Thượng Sanh, Thượng Phẩm Trung Sanh, và Thượng Phẩm Hạ Sanh đều đã nói rồi. Kế đó là Trung Phẩm Thượng Sanh và Trung Phẩm Trung Sanh cũng đã nói trong lần trước. Hôm nay, tôi nói về Trung Phẩm Hạ Sanh.

Mỗi phẩm vãng sanh đều phải hội đủ nhân tố vãng sanh, [nhân tố] cũng là điều kiện. Trong đoạn kinh văn vừa mới niệm, “hiếu dưỡng phụ mẫu, hành thế nhân từ” chính là nhân tố chủ yếu để vãng sanh trong [phẩm vị] Trung Phẩm Hạ Sanh. Nói theo kết cấu văn tự của kinh văn, câu đầu tiên nêu bày danh xưng của Trung Phẩm Hạ Sanh, “Trung Phẩm Hạ Sanh giả”. Kế đó, câu thứ hai bắt đầu giải thích phẩm này, đoạn văn từ “nhược hữu thiện nam tử” cho đến “hành thế nhân từ” là giải thích nhân tố vãng sanh.

“Thiện nam tử, thiện nữ nhân” là tiếng để gọi người học Phật. “Hiếu dưỡng phụ mẫu”, “hiếu” (孝) là hiếu thuận với cha mẹ, “dưỡng” (養): Khi cha mẹ còn sống, cơm, áo, ăn ở, các thứ cần dùng về mặt vật chất, đều phải cung phụng cho cha mẹ. Còn đối với phương diện tâm lý, chuyện gì cũng đều phải thuận theo tâm ý của cha mẹ. Những chuyện ấy đều là “hiếu dưỡng”. Nói ra thì dường như chúng ta đều có thể làm được, nhưng đấy chính là một phẩm đức căn bản nhất để làm người và tu đạo. Nói cách khác, chẳng làm tròn hiếu đạo, tức là làm người còn chưa hoàn toàn, chẳng đủ tư cách làm người, nói gì đến chuyện tu đạo chi nữa?

Đối với văn hóa Trung Hoa, đọc lịch sử, hoặc đọc kinh điển của Nho gia, sẽ biết: Thánh nhân và hiền nhân thời cổ đều là đại hiếu tử. Lịch sử ghi chép hai mươi bốn tấm gương hiếu hạnh. Vua Đại Thuấn là đại hiếu tử. Trong gia đình, cha, mẹ, và em trai đều đối xử tệ bạc với ông ta. Ông ta chẳng quan tâm người nhà đối xử với mình như thế nào, chính mình cứ trọn hết hiếu đạo. Sau đó, các đệ tử của Khổng Tử, những bậc đại hiền trong cửa Khổng, nổi tiếng nhất trong số đó là [các vị] Tử Lộ, Mẫn Tử Khiên, Tăng Tử, đều là những bậc đại hiếu tử hết sức nổi tiếng. Vì thế, các Ngài đều có thành tựu nơi đạo, hết sức có thành tựu!

Hiếu dưỡng phụ mẫu, bất luận là nói theo pháp thế gian của Trung Hoa (ngoại quốc cũng nói như thế), hay pháp xuất thế gian trong kinh Phật cũng đều là nói như thế. Ở trong đạo tràng của chúng ta, người thọ Bồ Tát giới rất nhiều. Trong giới Ưu Bà Tắc, nói theo kinh Phạm Võng, người tuân thủ giới chính là hiếu tử. Hễ phạm giới, chẳng phải là hiếu tử. Kẻ phạm giới sát sanh, giới trộm cắp v.v... đều chẳng phải là hiếu tử. Đương nhiên là ý nghĩa được nói trong kinh Phạm Võng rất sâu, chẳng phải là hiếu tử như người phàm thường nói. Sau khi đã hiểu Phật pháp, hiếu tử nói theo Phật pháp không chỉ là phải nên tận hiếu đối với cha mẹ trong một đời này, mà chúng sanh trong quá khứ đều là cha mẹ của chúng ta. Mở rộng ra, hiếu đạo có phạm vi hết sức rộng rãi. Ở đây, nói tới hiếu dưỡng phụ mẫu là nói về lòng hiếu thông thường. Vừa mở đầu, bèn nói “thiện nam tử, thiện nữ nhân”, những người ấy đối với đạo (pháp xuất thế gian) cũng chẳng hiểu cho lắm! Quý vị bảo họ học Phật như thế nào, họ chẳng liễu giải! Nhưng họ có thể hiếu dưỡng phụ mẫu, rất tuyệt diệu!

Vì sao hiếu dưỡng phụ mẫu có thể trở thành nguyên nhân vãng sanh? Hiếu xuất phát từ bản tánh của mỗi người chúng ta. Một đại hiếu tử sẽ trọn hết hiếu đạo của chính mình, tấm lòng hiếu thảo ấy há có cần phải học hay chăng? Chẳng cần phải học, mà là từ trong nội tâm bản tánh của người ấy tự động phát ra. Quý vị thấy lịch sử thời cổ có ghi chép: Có hiếu tử ở trên núi thấy cọp sắp ăn thịt cha hoặc mẹ, kẻ ấy liền dũng mãnh đánh cọp. Kết quả là cọp phải bỏ chạy. Đó là đạo lý gì vậy? Cậy vào sức của chính kẻ ấy, có thể đánh đuổi cọp hay chăng? Khi bản tánh vừa phát ra, kẻ ấy có thể cảm hóa dã thú, nó sẽ tự nhiên tháo lui. Vì thế, nói đến chỗ rốt ráo, Hiếu xuất phát từ bản tánh. Có thể hiếu dưỡng phụ mẫu, làm một người con có hiếu, chính là một vị đại thiện nhân trong thế gian. Đó là cơ bản để tu đạo, cơ sở ở chỗ này! Chưa hề nói kẻ bất hiếu có thể thành Phật! Chẳng thể nào! Nhất định phải là hiếu tử. Do vậy, đối với nguyên nhân thứ nhất để vãng sanh, bèn liệt kê “hiếu dưỡng phụ mẫu”.

Cái nhân thứ hai để vãng sanh là “hành thế nhân từ”, “hành” (行) là thực hành. Thực hành gì vậy? Thực hành chuyện nhân từ trên thế gian. “Nhân” (仁) là đối với người khác đặc biệt có tâm đồng cảm. Người khác gặp bất cứ chuyện gì đau khổ, đều luôn nghĩ cách giúp họ giải quyết. “Từ” (慈) chính là từ bi như nhà Phật đã nói. Đối với người khác có lòng từ bi, cũng là khiến cho người ta đạt được những điều tốt đẹp, khiến cho tâm người ta vui sướng. Nhà Phật nói hai chữ “từ bi”, Từ ban vui, Bi (悲) là dẹp trừ đau khổ cho người khác. “Nhân từ” là nói gộp chung văn hóa Trung Hoa và nhà Phật. Trong thế gian, hễ là những gì đem lại những điều tốt đẹp cho người khác, thấy người ta có đủ mọi vấn đề rắc rối hoặc chuyện đau khổ, đều mong nghĩ cách giúp họ giải quyết, thời thời khắc khắc mong giúp đỡ người khác. Những điều ấy đều là “nhân từ”.

Tổ sư chú giải: Người có thể nhân từ, tự mình có thể nhìn ra. Thấy người khác cũng thế, mà thấy chính mình cũng thế, đều thấy được. Thấy từ chỗ nào? Trước hết, ắt phải vun bồi chính mình sao cho tánh cách rất nhu hòa, tức là “ôn hòa làm người” như Nho gia đã nói. Chớ nên thấy bất cứ chuyện gì, cũng chẳng động lòng mảy may! “Tánh tình nhu hòa” là gì? Thấy bất cứ ai, cũng chẳng quản là ai, có phải là người nhà của chính mình hoặc thân nhân của chính mình hay không? Hay là người xa lạ? Chẳng cần quan tâm đến những mối quan hệ ấy, chỉ cần trông thấy người khác gặp phải các nỗi bất hạnh, trong tâm liền nẩy sanh mối đồng cảm. Hễ có năng lực bèn nghĩ cách giúp người ấy giải quyết. Chẳng có năng lực thì cũng vận dụng đủ mọi sức lực để xem có thể giúp đỡ hay không. Có thể đàm phán bèn thay họ đàm phán, có thể lợi dụng quan hệ quen biết bèn tìm đến những kẻ liên hệ, giúp người ấy giải quyết khó khăn. Thậm chí, khi chẳng thể vận dụng một tí biện pháp nào, bèn giúp đỡ người ta bằng cách niệm Phật, cầu Phật, Bồ Tát hộ niệm người ấy, giúp người ấy chuyển biến nghiệp báo. Những điều này đều có thể làm được, bất cứ lúc nào, bất cứ chỗ nào, cũng đều phải làm như vậy. Bất luận là ai, đều nhất loạt bình đẳng. Chúng ta đều phải dùng tâm lý ấy để đối đãi người khác, luôn luôn dưỡng thành tâm lý nhu hòa, đồng cảm, thương xót. Không chỉ là đối với người như thế, đối với những động vật khác cũng là như vậy. Đối với bất cứ động vật nào, đại động vật hay tiểu động vật, chúng ta thấy những động vật ấy chẳng có tri thức gì. Trong quá khứ, chúng nó đã từng làm người, thậm chí đã từng ngự trên cõi trời; về sau, do mê hoặc tạo nghiệp, bị đọa lạc trong súc sanh đạo, bất hạnh thay! Thế mà loài người chúng ta lại gây thêm đau khổ cho chúng, gia hại chúng! Giống như hiện thời, tại những chỗ giải trí ở các nơi, đều có cái trò xiên cá! Sao cứ phải làm như vậy? Chính mình có thời gian rảnh rỗi, tản bộ ngoài thiên nhiên cũng tốt, cần gì phải xiên cá? Tạo lập sự hỷ lạc của chính mình trên nỗi đau khổ sanh tử của động vật, hết sức tàn nhẫn! Chuyện này quá trái nghịch lòng nhân từ. Đương nhiên là bản thân chúng ta chẳng thể làm những chuyện ấy, thấy người khác làm, hãy nghĩ cách khuyên lơn người ta. Đặc biệt gởi gắm lòng thương xót động vật. Thậm chí chúng ta niệm Phật, hồi hướng cho chúng. Đấy đều là để dưỡng thành tâm lý nhân từ cho chính mình. Nhân từ cũng không nhất định là cần dùng rất nhiều tài vật. Đương nhiên là có tiền thì chúng ta mới có thể làm được. Người tu đạo chúng ta chẳng có tiền, hãy trọn hết tấm lòng thì cũng có thể thực hành lòng nhân từ. Bản thân chúng ta phải thường luyện tập điều này, dưỡng thành tấm lòng thương xót, gởi gắm nỗi đồng tình vô hạn đối với động vật của chính mình. Đó là Nhân Từ!Trung Phẩm Hạ Sanh rất đơn giản, một là “hiếu dưỡng phụ mẫu”, hai là “hành thế nhân từ”, dựa vào hai điều kiện ấy. Nghĩa là người ấy là một thiện nam tử hoặc một thiện nữ nhân bình phàm, chẳng có những điều kiện khác, nhưng người ấy tuyệt vời lắm! Dưới đây là nói về duyên:

(Kinh) Thử nhân mạng dục chung thời, ngộ thiện tri thức, vị kỳ quảng thuyết A Di Đà Phật quốc độ lạc sự, diệc thuyết Pháp Tạng tỳ kheo tứ thập bát nguyện.

(經)此人命欲終時，遇善知識，為其廣說阿彌陀佛國土樂事，亦說法藏比丘四十八願。

(Kinh: Người ấy khi sắp mạng chung, gặp thiện tri thức, vì người ấy rộng nói những chuyện vui sướng trong cõi nước của A Di Đà Phật, cũng nói bốn mươi tám nguyện của tỳ kheo Pháp Tạng).

Thiện nhân bình phàm ấy có thể hiếu dưỡng phụ mẫu, làm những chuyện nhân từ, bình thường đều làm như thế. Nhà Phật nói đến nhân quả, nhân quả chẳng sai sót mảy may! Quý vị thấy trước đó đã có nhân, “thử nhân mạng dục chung thời”, [nghĩa là] khi người ấy thọ mạng sắp hết. Kinh văn dạy: “Ngộ thiện tri thức” (Gặp thiện tri thức), chuyện này chẳng dễ dàng! Một kẻ bình phàm mà gặp được thiện tri thức chẳng dễ đâu nhé! Người bình phàm, bất luận là học hành trong nhà trường cũng thế, hoặc làm việc trong xã hội cũng thế, mong gặp thiện tri thức đều chẳng dễ dàng! Chẳng cần nói tới các nơi khác trên thế giới, cứ nói ngay tại Trung Hoa. Hiện thời, ở Đài Loan, người học Phật rất nhiều, nhưng so sánh, [sẽ thấy] người chẳng tiếp xúc Phật pháp vẫn đông hơn người học Phật, chứng tỏ: Người chẳng gặp gỡ thiện tri thức rất nhiều! Lúc bình thường, rất khó gặp gỡ thiện tri thức. Tới khi lâm chung, lại càng khó khăn hơn! Khi ấy, người đó gặp thiện tri thức.

Trong trường hợp ấy, đương nhiên vị thiện tri thức chẳng phải là thiện tri thức bình phàm, mà là người học Phật, hiểu biết Phật pháp. Lại còn chẳng phải là học Phật pháp bình phàm. Nếu gặp kẻ học pháp môn bình phàm, họ sẽ bảo quý vị: “Quý vị sắp mạng chung, hãy ngay lập tức nhập Định để học công phu định lực”. Người sắp chết há còn có thể có công phu định lực nổi ư? Há có thể làm được ư? Pháp môn thông thường đương nhiên là không được rồi! Thông thường, người tu hành đã lâu, chẳng đoạn Hoặc, đến khi mạng chung đều khó làm (giữ vững tinh thần để nhập định), huống hồ người chẳng học Phật! Đến khi lâm chung, gặp kẻ học pháp môn bình thường, sẽ chẳng có tác dụng to lớn. Vì dẫu biết Phật pháp nhiều đến mấy, công phu tốt đẹp cỡ nào đi nữa, đối với người sắp chết, quý vị bảo người ấy dụng công, người ấy cũng chẳng có cách nào cả, chẳng dùng sức được! [Nếu như] vị thiện tri thức ấy là thiện tri thức Tịnh Độ Tông, hiểu pháp môn Tịnh Độ, rất khó có! Nếu chẳng gặp thiện tri thức bên Tịnh Độ Tông, há người ấy (vị thiện tri thức ấy) có thể vì người sắp mạng chung giảng “A Di Đà Phật quốc độ lạc sự” (những chuyện vui sướng trong cõi nước của A Di Đà Phật) hay chăng? Chẳng thể nào! Từ phần kinh văn kế tiếp, có thể xác định vị ấy là thiện tri thức thuộc Tịnh Độ Tông.

Bất luận pháp thế gian hay pháp xuất thế gian, đều nói tới “nhân, duyên, quả”. Trước đã có nhân, nay mới có duyên. Có thể nói “gặp thiện duyên chẳng dễ dàng”! Vị thiện tri thức ấy liền “vị kỳ (thiện nam tử, thiện nữ nhân) quảng thuyết A Di Đà Phật quốc độ lạc sự”, [nghĩa là] sẽ vì người sắp mạng chung nói về các thứ vui sướng trong cõi nước Tây Phương Cực Lạc thế giới của A Di Đà Phật. Vừa mở đầu, kinh A Di Đà bèn nói: “Vô hữu chúng khổ, đản thọ chư lạc”, [nghĩa là] chẳng có hết thảy các nỗi đau khổ, đều thuần túy là lạc sự. Vị thiện tri thức ấy giảng từng điều vui sướng cho người [sắp chết] ấy, khiến cho người ấy phát tâm hoan hỷ. Đương nhiên là nói [những điều ấy] cũng chẳng dễ dàng đâu nhé! Tuy kinh văn nói là “quảng thuyết” (rộng nói), nhưng đã là thiện tri thức, đương nhiên là sẽ thấy căn khí của người ấy (người sắp mạng chung) rất rõ ràng, [cho nên, sẽ chọn lựa những điều thích đáng để nói khiến cho] người ấy đều có thể nghe lọt tai từng câu một. Vì thế, có thể nêu bày các sự vui sướng trong cõi nước [Cực Lạc]. Chẳng phải là thiện tri thức, mà là kẻ bình phàm giảng giải, sẽ rất khó khăn. Đó là điều thứ nhất.

Kinh văn dạy như thế, chúng ta đều phải hành Bồ Tát đạo. Hễ gặp người sanh bệnh, khi người ấy lâm chung, chúng ta hãy tận hết sức nắm vững cơ duyên. Nhất là khi người ấy sắp mạng chung, hãy khuyên người ấy học Phật, niệm Phật. Đó là lúc tốt nhất, đừng bỏ lỡ! Đối với người thọ mạng sắp chấm dứt, đương nhiên là khó gặp gỡ, chúng ta là người hành Bồ Tát đạo, cũng phải nắm vững cơ duyên này. Đó là hành vi của bậc Bồ Tát. Thành tựu một người vãng sanh, công đức to lớn ngần ấy! Thành tựu một người vãng sanh giống như thành tựu một chúng sanh thành Phật rất nhanh chóng! Chuyện này so với bất cứ điều thiện nào trong thế gian cũng đều to hơn! Do mối quan hệ này, chúng ta phải nghiên cứu kỹ càng những chuyện vui sướng trong cõi nước của A Di Đà Phật. Ba kinh Tịnh Độ đều nói về những chuyện vui sướng trong thế giới Cực Lạc; lúc bình thường, chúng ta đều phải rất thông thuộc [những chuyện vui sướng ấy], đều có thể ghi nhớ, để khi gặp người sắp mạng chung, chúng ta sẽ có cơ hội nói với họ. Nếu lúc bình thường, người ấy là một người có thiện căn, quý vị vừa nói với người ấy, người ấy hoàn toàn nghe lọt tai, quý vị sẽ kết duyên khôn sánh cùng người ấy, thành tựu người ấy, giúp cho người ấy vãng sanh. Vì vậy, lúc thường nhật, chúng ta phải nghiên cứu kinh điển Tịnh Độ Tông cho nhiều.

Kế đó là “diệc thuyết Pháp Tạng tỳ kheo tứ thập bát nguyện” (cũng nói bốn mươi tám nguyện của tỳ kheo Pháp Tạng). Tỳ kheo Pháp Tạng là A Di Đà Phật. Từ thuở lâu xa trước, khi Ngài phát tâm học Phật, có một vị Phật tên là Thế Tự Tại Vương Phật. Tỳ kheo Pháp Tạng vốn là vương tử của một quốc gia, có thể kế thừa ngôi vua, nhưng Ngài không cần, Ngài phát tâm xuất gia. Lại còn đối trước Thế Tự Tại Vương Phật, phát ra bốn mươi tám đại nguyện, lỗi lạc bậc nhất! Trong kinh Vô Lượng Thọ, đã nói rành mạch về [nhân duyên ấy và bốn mươi tám nguyện]. Về sau, sau khi Ngài đã thành Phật (mỗi nguyện trong bốn mươi tám nguyện đều viên mãn; sau đấy mới thành Phật), tạo thành Tây Phương Cực Lạc thế giới như trong hiện thời. Vì thế, chúng ta muốn hiểu rõ bốn mươi tám nguyện thì xem kinh Vô Lượng Thọ là tốt nhất. Chẳng xem kinh Vô Lượng Thọ, chẳng nhớ được nhiều như vậy, thì có mấy điều sau đây chúng ta phải ghi nhớ. Vì sao?

Gặp người sắp vãng sanh, nếu người ấy còn có thể nghe rõ ràng, hãy khuyên người ấy, đó là tốt nhất. Nếu gặp kẻ bình phàm, thường có qua lại với chúng ta, đều là duyên phận. Trong xã hội, bất luận chúng ta nói chuyện với ai, cũng đều là có duyên phận. Gặp những duyên phận ấy, chúng ta xem thời cơ có thích đáng hay không, để khuyên người ấy học Phật, khuyên người ấy niệm Phật. Đó là hành vi của bậc đại Bồ Tát. Dưới đây, tôi sẽ nêu mấy điều để mọi người tham khảo.

Điều thứ nhất trong bốn mươi tám nguyện. Tỳ kheo Pháp Tạng nói: “Trong tương lai, khi ta thành Phật, trong cõi Phật của ta chẳng có ba ác đạo”. Ba ác đạo là súc sanh, ngạ quỷ, địa ngục. Bất cứ thế giới nào cũng đều có ba ác đạo, thế giới nào cũng đều có lục đạo luân hồi. Nhất là trong thế giới Sa Bà, tức nhân gian của chúng ta. Trong xã hội hiện tại, tâm lý của kẻ bình phàm (tội nghiệp ác nhất, nặng nề nhất). Quý vị đừng thấy họ hiện thời dường như có địa vị rất cao, ăn nói rất khéo [mà lầm], tội ác trong tâm của họ (tội nghiệp) cũng rất nặng. Vì thế, khi thọ mạng chấm dứt, chẳng vào trong tam đồ, sẽ đi về đâu? Quý vị thấy ngôn ngữ, hành vi, những lời lẽ, những chuyện họ đã làm chẳng hợp với đạo làm người. Làm người chẳng trọn vẹn; trong tương lai, chẳng vào trong tam đồ, sẽ tới chỗ nào? Hiện thời, giết cha, giết mẹ, cướp đoạt, bắt cóc đòi tiền chuộc, còn chưa đem tiền tới đã giết phăng người ta! Quý vị hãy nghĩ xem: Hạng người ấy xấu ác đến mức độ nào! Vì vậy, thế gian này càng về sau, lòng người càng xấu hèn, hiểm ác! Do đó, tam ác đạo quá phổ biến! Tỳ kheo Pháp Tạng phát nguyện “thế giới Cực Lạc chẳng có ba ác đạo”. Đấy là đại nguyện thứ nhất, đã thành tựu. Vì thế, quý vị thấy vãng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới tốt đẹp ngần nào! Căn bản là chẳng có ba ác đạo.

Điều thứ ba trong bốn mươi tám nguyện (nguyện thứ ba): “Trong tương lai, trong cõi nước của tôi, tất cả nhân dân trong cõi tôi (bao gồm hàng đại Bồ Tát, tất cả những kẻ vãng sanh bình phàm đều được tính gộp trong ấy), thân thể đều là chân kim sắc (nhất loạt phát ra màu sắc của vàng ròng)”. Tuyệt diệu thay! Vì sao đều phát ra màu vàng ròng? Màu vàng ròng biểu thị sự quý báu. Bản thân là của báu, bất luận học đến mức độ nào, chỉ cần đến thế giới Cực Lạc, nhân dân sống trong thế giới Cực Lạc đều là thân thể kim sắc. Nhìn lại thế gian của chúng ta, người phương Đông là da vàng, tại Âu Mỹ là da trắng. Dân bản địa của Mỹ còn có da đen, da xám, da đỏ. Do màu sắc khác nhau, giống người da trắng của Âu Tây cảm thấy chính mình ưu việt, ngỡ người da trắng Âu Tây là chủng tột tốt nhất. Mãi cho đến hiện thời, nước Mỹ vẫn có xung đột chủng tộc giữa dân da trắng và dân da đen. Người trong thế giới Sa Bà là như vậy, màu sắc, khu vực, lòng người mỗi mỗi đều khác biệt, biểu hiện thành các sắc thái bất đồng! Vì thế, đến thế giới Cực Lạc, hễ đến đó đều là kim sắc. Đây là điều thứ ba. Nguyện này của Ngài đều viên mãn [mọi người vãng sanh đều là thân kim sắc] y hệt!

Lại nói, đối với thế gian, có rất nhiều chuyện và tình huống chúng ta chẳng liễu giải, chúng ta muốn lo liệu mọi việc tốt đẹp cũng rất khó. Chẳng hiểu rõ chân tướng, làm sao quý vị có thể hoàn thành sự việc cho được? Vấn đề lớn nhất chính là vấn đề sanh tử. Chẳng thể giải quyết vấn đề sanh tử là vì chúng ta chẳng thấy rõ ràng! Chuyện quá khứ chẳng hiểu rõ, chuyện vị lai cũng chẳng hiểu rõ, thảy đều không biết. Vì sao không biết? Vì trong tâm của chúng ta chẳng có quang minh. Nếu trong tâm chúng ta toàn là quang minh, sẽ thấy bất cứ chuyện gì cũng đều chẳng có chướng ngại, sẽ thấy rõ ràng, rành rẽ, há có vấn đề sanh tử gì ư? Sở dĩ mười phương thế giới có sanh tử là vì trong tâm chúng sanh có mặt hắc ám. Có mặt quang minh và mặt hắc ám, chẳng phải thuần túy là hắc ám. Thuần túy hắc ám, sẽ chẳng thể làm người, mà sanh vào địa ngục. Vì thế, chúng ta làm người bèn có một chút quang minh, nhưng có rất nhiều thứ hắc ám. Mọi chuyện chỉ có thể thấy một chút, phần lớn là chẳng hiểu rõ. Hiện thời, có rất nhiều nhà đại học vấn, hễ nói đến nhân quả ba đời, họ liền phản đối. Kẻ phản đối nhân quả ba đời, dẫu học vấn cao tới đâu đi nữa, chúng ta chiếu theo Phật pháp để xét, [sẽ thấy] trong tâm kẻ ấy là một khối lộn xộn, căn bản là đen ngòm, chẳng hiểu rõ, trong tâm chẳng tỏa ra quang minh, chẳng thấy rõ ràng. Vì thế, khi tỳ kheo Pháp Tạng phát ra bốn mươi tám nguyện, nguyện thứ mười hai là: “Trong cõi nước của ta, trong tương lai, tất cả nhân dân (nhân dân từ mười phương thế giới sanh vào cõi nước ta), thảy đều là vô lượng quang minh. Không chỉ là trên thân tỏa sáng, mà còn là quang minh chẳng có hạn lượng”. Tỏa ra quang minh chẳng có hạn lượng, có chuyện gì chẳng thấy rõ ràng? Vì thế, hễ sanh vào thế giới Cực Lạc, lập tức thoát ly lục đạo là do nhờ vào điều này. Hễ vãng sanh thế giới Cực Lạc, bản thân sẽ là toàn thân tỏa sáng; huống hồ hoàn cảnh trong thế giới Cực Lạc, cây cối cũng thế, mà hoa sen cũng thế, nước cũng thế, không chỗ nào chẳng tỏa sáng, quyết định là chẳng có tí ti tối tăm nào! Đại nguyện ấy cũng đã hoàn thành. Vì thế, A Di Đà theo nghĩa tiếng Hán là Vô Lượng Quang, tuyệt vời thay! Không chỉ là bản thân đức Phật là vô lượng quang, mà tất cả mọi người trong thế giới Cực Lạc cũng đều là quang minh chẳng có hạn lượng. Đại nguyện tuyệt diệu ấy cũng đã hoàn thành.

Trong nguyện thứ mười ba “thọ mạng vô lượng”. Người trong cõi nước của Ngài muốn sống đến bao lâu liền sống đến bấy lâu, thọ mạng chẳng có hạn lượng. Thế gian này là sanh, lão, bệnh, tử, khổ sở như thế đó! Nếu nói tới thọ mạng, một người rất thọ, giỏi lắm là sống tới một trăm năm! Một trăm năm là đã ghê gớm lắm rồi, nhưng một trăm năm vẫn là rất ngắn! Đem so với thế giới Cực Lạc, làm sao sánh bằng cho được? Thế giới Cực Lạc là vô lượng thọ. Vì thế, ba chữ A Di Đà được dịch sang tiếng Hán thành Vô Lượng Quang và Vô Lượng Thọ, tất cả nhân dân cũng là vô lượng thọ.

Nguyện thứ mười sáu trong bốn mươi tám nguyện là trong thế giới của Ngài, chẳng nghe thấy danh xưng của các hết thảy các tội ác. Trong thế gian, hễ nói đến “giết, trộm, dâm, dối”, những tội ác ấy rất nhiều. Không chỉ là nghe nói những danh xưng ấy, há có ngày nào chẳng có những chuyện ấy? Trong thế giới Sa Bà, chúng ta thấy những chuyện ấy, nghe danh xưng của các chuyện ấy. Trong thế giới Cực Lạc thì chẳng có, ngay cả danh xưng cũng đều chẳng nghe nhắc tới. Chẳng nghe thấy, sẽ có quan hệ gì? Người học Phật chúng ta phải hiểu tâm pháp: Tâm chúng ta thời thời khắc khắc bị ảnh hưởng từ bên ngoài, năng lực học tập và năng lực bắt chước của cái tâm chúng ta mạnh mẽ nhất. Hễ bên ngoài có chuyện gì tốt đẹp, tâm chúng ta sẽ giống như máy chụp hình, chụp lấy hình ảnh ấy. Thấy những chuyện giết, trộm, dâm, dối bên ngoài, “máy chụp hình” của chúng ta cũng chụp lấy, chụp xong sẽ biến thành hình ảnh của chính mình! Quý vị thấy: Chúng ta ở trong thế gian này, mỗi ngày thấy, mỗi ngày nghe, [những chuyện đó] đều quy vào tâm lý của chính mình. Chúng ta học đạo, một mặt xem kinh, mặt khác là trong tâm tiếp nhận những chuyện ấy, chúng sẽ triệt tiêu lẫn nhau. Vì thế, tu đạo trong thế gian này khó khăn dường ấy. Đã tới thế giới Cực Lạc, ngay cả danh xưng [của những chuyện xấu ác ấy] cũng đều chẳng có, chẳng nghe thấy. Đây là một đại nguyện rất tuyệt diệu. Cũng là do hoàn cảnh trong thế giới ấy đặc biệt tốt đẹp. Ở trong loại hoàn cảnh ấy, đương nhiên là thành Phật sẽ hết sức mau chóng.

Không thể nói quá nhiều. Cuối cùng, tôi lại nói một điều để tăng cường tín tâm của mọi người. Nguyện thứ ba mươi ba trong bốn mươi tám nguyện, tỳ kheo Pháp Tạng đã phát nguyện như thế này: Nếu về sau, Ngài thành Phật, chúng sanh trong mười phương thế giới đều được vô lượng quang của Ngài gia bị. Sau khi đã được quang minh của Ngài gia bị, những chúng sanh ấy đều là thân tâm nhu nhuyễn, từ thân đến tâm đều nhu hòa. “Nhuyễn” (軟) là một người thân và tâm đều nhu hòa, đối với người, đối với sự, đều hết sức hòa hoãn (hòa bình), trọn chẳng phát sanh tranh chấp với kẻ khác. Tranh chấp với người khác, chẳng chịu lép vế; thậm chí nổi cáu, tranh đấu cùng kẻ khác. Tuyệt đối sẽ chẳng có những chuyện ấy! Vì thế, nếu đã được Phật quang gia bị, từ thân thể cho đến tâm lý đều nhu hòa. Chúng ta chí tâm niệm một câu Phật hiệu, bèn được Phật quang gia bị nơi thân. Chúng ta có thể tin tưởng: Người niệm Phật càng niệm Phật nhiều, tâm càng nhu hòa, càng từ thiện, đối đãi hết thảy chúng sanh bằng tâm bi mẫn, nhất định là tâm từ bi. Tâm nhu nhuyễn sanh khởi tâm từ bi, điều này rất tuyệt diệu! Dùng cái tâm ấy để học đạo, niệm Phật, sẽ nhanh chóng nhất. Điều này đương nhiên cũng là viên mãn!

Có rất nhiều chuyện chứng tỏ những nguyện ấy của đức Phật là xác thực, chẳng hư dối. Có rất nhiều vị đang hiện diện đều đã từng trợ niệm cho người khác, từng thấy rất nhiều thụy tướng. Một thụy tướng trong ấy là sau khi vãng sanh, thân thể tuy đã lạnh, nhưng vẫn mềm mại, chẳng giống kẻ học Phật thông thường sau khi đã chết, thân thể bèn cứng đờ! Toàn thân mềm mại là do được Phật quang gia bị. Thiện tri thức nói với người ấy những chuyện vui sướng trong quốc độ ấy. Bốn mươi tám nguyện chính là duyên, nhân và duyên đều thành thục. Đoạn thứ ba...

(Kinh) Văn thử sự dĩ, tầm tức mạng chung. Thí như tráng sĩ, khuất thân tý khoảnh, tức sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới.

(經)聞此事已，尋即命終。譬如壯士，屈伸臂頃，即生西方極樂世界。

(Kinh: Đã nghe chuyện ấy rồi, ngay khi đó liền mạng chung. Ví như trong khoảng tráng sĩ co duỗi cánh tay, liền sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới).

“Văn thử sự dĩ” (Đã nghe chuyện này), người lâm chung sau khi nghe những chuyện trên đây, “tầm tức mạng chung” [nghĩa là] rất nhanh chóng bèn mạng chung. Mạng chung thì như thế nào? “Thí như” (譬如) là tỷ dụ, mạng chung bèn sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới nhanh chóng như thế nào? Giống như “tráng sĩ khuất thân tý khoảnh”, “khuất” (屈) là co lại, “thân” (伸) là duỗi ra. Người bình phàm chúng ta thường là dường như co duỗi [cánh tay] rất chậm, “tráng sĩ” (壯士) là người đã luyện qua công phu quốc thuật. Quý vị còn chưa nhìn thấy rõ, [tráng sĩ] vừa duỗi tay ra, đã co tay lại ngay, rất nhanh chóng! Mau hơn người bình thường rất nhiều. Ở đây, kinh hình dung [sự vãng sanh nhanh chóng] giống như tráng sĩ, tức người có công phu, co duỗi cánh tay hết sức nhanh chóng. Trong một khoảng thời gian ngắn ngủi, mong manh ngần ấy, “tức sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới”, lập tức vãng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới.

Trong đoạn kinh văn này, có hai điểm ý nghĩa, tuy chẳng nói rõ, nhưng tổ sư đã chú giải: Người ấy do gặp thiện tri thức khai thị, lại vì thường nhật, người ấy chỉ là một thiện nhân mà thôi, chẳng hiểu Phật pháp. Vừa nghe nói tới những chuyện vui sướng trong thế giới Cực Lạc và bốn mươi tám nguyện của tỳ kheo Pháp Tạng, ngay lập tức “phát tâm hồi hướng”. Trong những phần trước đều có hồi hướng, [ở đây], người ấy hồi hướng. Sau khi đã phát tâm, hồi hướng, liền vãng sanh. Khi vãng sanh, sẽ cảm ứng “A Di Đà Phật lai tiếp dẫn” (A Di Đà Phật đến tiếp dẫn), vì trong bốn mươi tám nguyện, có một nguyện là Di Đà Phật nhất định sẽ đến tiếp dẫn vãng sanh. Căn cứ vào [sự kiện] Trung Phẩm Thượng Sanh, Trung Phẩm Trung Sanh, và Trung Phẩm Hạ Sanh đều có Phật đến tiếp dẫn, tổ sư đã chú giải điều này. Chúng tôi phải nói bổ sung rõ ràng!

Dưới đâu là những lợi ích sẽ đạt được sau khi vãng sanh:

(Kinh) Kinh thất nhật dĩ, ngộ Quán Thế Âm, cập Đại Thế Chí, văn pháp hoan hỷ, đắc Tu Đà Hoàn, quá nhất tiểu kiếp, thành A La Hán.

(經)經七日已，遇觀世音，及大勢至。聞法歡喜，得須陀洹。過一小劫，成阿羅漢。

(Kinh: Qua bảy ngày, gặp Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, nghe pháp hoan hỷ, đắc Tu Đà Hoàn. Sau một tiểu kiếp, thành A La Hán).

Đoạn này nói đến những chuyện sau khi đã vãng sanh thế giới Cực Lạc. “Kinh thất nhật dĩ”, sau bảy ngày, “ngộ Quán Thế Âm, cập Đại Thế Chí”, gặp hai vị đại Bồ Tát ở Tây Phương. Một vị là Quán Thế Âm Bồ Tát, vị kia là Đại Thế Chí Bồ Tát. Sau khi gặp gỡ hai vị đại Bồ Tát ấy, “văn pháp hoan hỷ” (nghe pháp hoan hỷ), đương nhiên là nghe hai vị đại Bồ Tát thuyết pháp. Người vãng sanh được nghe diệu pháp, đương nhiên là càng thêm hoan hỷ. Sự hoan hỷ ấy đương nhiên chẳng phải là sự hoan hỷ của chúng sanh trong thế giới Sa Bà, tuyệt vời lắm! Hễ hoan hỷ, sẽ ngay lập tức chứng quả. Vì thế, người ấy nghe pháp hoan hỷ, bèn “đắc Tu Đà Hoàn”, tức là đắc Tiểu Thừa Sơ Quả. Sau khi đã chứng Sơ Quả, “quá nhất tiểu kiếp” (sau một tiểu kiếp), tiếp tục tu học, trải qua một kiếp lâu xa như vậy, sau đấy “thành A La Hán”, [tức là] chứng quả thứ tư trong Tiểu Thừa, trở thành A La Hán. Thời gian trong phẩm này lâu hơn Trung Phẩm Trung Sanh. Trung Phẩm Trung Sanh trải qua nửa tiểu kiếp, người vãng sanh trong phẩm này mất một tiểu kiếp để thành tựu A La Hán.

Ở đây, chúng ta phải chú ý: Thiện nam tử, thiện nữ nhân bình phàm hiếu dưỡng phụ mẫu, thực hành hạnh nhân từ thế gian, chỉ là thiện nhân bình phàm, chưa học Phật pháp, chưa học pháp Tiểu Thừa, cớ sao đến thế giới Cực Lạc bèn chứng Sơ Quả trước, sau đấy chứng A La Hán? Tổ sư chú giải: Phải biết “hiếu dưỡng phụ mẫu, hành hạnh nhân từ thế gian” chính là căn bản của việc tu đạo. Nói theo chuyện học Phật, bất luận quý vị học Đại Thừa Phật pháp hay Tiểu Thừa Phật pháp, đều phải làm như thế. Chẳng phải là hiếu tử, chẳng phải là bậc nhân từ, sẽ chẳng có cách nào học đạo! Do đã hội đủ căn bản tốt đẹp, đến Tây Phương, vừa nghe Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát thuyết pháp, ngay lập tức chứng Sơ Quả. Lại còn sau một tiểu kiếp, sẽ chứng quả A La Hán. Điều này chỉ rõ: Công phu phụ trợ của người niệm Phật chúng ta hết sức quan trọng. Niệm Phật là chánh công phu, nhưng hiếu dưỡng phụ mẫu, hành hạnh nhân từ trong thế gian là trợ công phu. Chẳng có điều này, sẽ khó khăn hơn. Vì thế, nhất định phải làm điều này.

(Kinh) Thị danh Trung Phẩm Hạ Sanh giả.

(經)是名中品下生者。

(Kinh: Đó gọi là Trung Phẩm Hạ Sanh).

Đây là kết luận, tức kết luận của phần Trung Phẩm Hạ Sanh.

(Kinh) Thị danh Trung Bối sanh tưởng, danh đệ thập ngũ Quán.

(經)是名中輩生想，名第十五觀。

(Kinh: Gọi là phép quán tưởng về sự vãng sanh trong bậc Trung, gọi là phép Quán thứ mười lăm).

Trên Trung Phẩm Hạ Sanh là Trung Phẩm Thượng Sanh và Trung Phẩm Trung Sanh. Ba phẩm ấy gộp lại, gọi là “trung bối sanh tưởng”, gọi là phép Quán thứ mười lăm. Lần sau, chúng tôi sẽ nói đến phép Quán thứ mười sáu.