Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Ký

Giới Thiệu Đại Lược Hành Trạng Trưởng Lão Đạo Nguyên

Cao tăng Đạo Nguyên pháp danh Năng Tín (能信), pháp tự Đạo Nguyên, biệt hiệu là Trung Luân sa môn (Trung Luân (中輪): Pháp luân Hữu tức Không, Không tức Hữu). Ngài Đạo Nguyên sanh năm 1900 tại trấn Châu Khẩu, huyện Thương Thủy, tỉnh Hà Nam. Chín tuổi, Ngài mồ côi mẹ, được thím nuôi nấng khôn lớn. Khi Ngài hai mươi tuổi, thím qua đời, Ngài cảm ngộ nhân sanh vô thường, cương quyết nương tựa chùa Phổ Tĩnh tại trấn Châu Khẩu, xin xuống tóc dưới tòa của thượng nhân Long Phẩm. Năm 1923, Sư tròn hai mươi bốn tuổi, đến chùa Quy Nguyên tại Hán Dương, tỉnh Hồ Bắc, nương cậy luật sư Giác Thanh thọ tam đàn đại giới. Năm 1929, Sư tròn ba mươi tuổi, xin nhập học tại Phật Học Viện Vũ Xương tỉnh Hồ Bắc, có duyên phận thân cận bậc Bắc Đẩu trong Phật môn là Thái Hư đại sư. Năm 1930, Sư bế quan tiềm tu ba năm tại chùa Bảo Thông ở Hồng Sơn. Năm 1934, sau khi triều bái hai thánh địa Phật giáo là Phổ Đà Sơn và Cửu Hoa Sơn, Sư may mắn được thọ giáo với vị tổ thứ mười ba của Tịnh Độ Tông là Ấn Quang đại sư. Năm sau, Sư tới Thượng Hải, được dự vào hàng môn hạ của pháp sư Viên Anh.

Năm 1943, lúc bốn mươi bốn tuổi, trưởng lão Đạo Nguyên nhận lời mời của lão hòa thượng Việt Trần thuộc Vân Tuyền Thiền Tự ở Tứ Nhi Sơn tại Trương Gia Khẩu (chùa này được sáng lập từ năm Hồng Vũ 26 (1393) thời Minh Thái Tổ Châu Nguyên Chương) đến trụ tích tại Nam Đường của chùa để diễn giảng giới luật, chấn hưng phong khí nhà chùa suốt sáu năm, cải biến Vân Tuyền Thiền Tự từ một ngôi “tử tôn tự miếu”¹ thành thuyết pháp tùng lâm. Ngài đã ba lượt cử hành lễ truyền giới vào lúc cuối Thu tại chùa này. Trưởng lão Đạo Nguyên hai lần đảm nhiệm vai trò Đắc Giới Hòa Thượng, một lần làm Giáo Thọ A Xà Lê (Quỹ Phạm Sư). Trong các đàn truyền giới, Sư giảng giải tam đàn giới luật. Sư dựng cao pháp tràng, rộng ban pháp nhũ, tạo ảnh hưởng khá lớn, thanh danh lan xa, nối tiếp hưng thịnh Phật chủng, tín, giải, hạnh, chứng, phát tâm từ bi, hành Bồ Tát nguyện, hết lòng dốc sức lo liệu kiến thiết tự miếu chẳng tiếc sức thừa. Sư từ tâm thương xót người nghèo khổ như con ruột, bố thí, quyên góp giúp đỡ, làm rất nhiều chuyện lợi lạc cho nhân dân, vì pháp quên mình. Sư trì giới cực nghiêm, nghiêm ngặt tuân thủ chế định của nhà Phật, chỉ ăn một bữa Ngọ, sống đời nghèo khó, bình thản trước mọi nỗi phong ba. Sư từng đảm nhiệm chức Lý Sự Trưởng của hội Phật giáo tỉnh Sát Cáp Nhĩ (Chahar)², khiến cho Phật pháp tại vùng biên ải hưng thịnh. Năm 1949, Sư về Thượng Hải rồi sang Đài Loan. Năm 1951, Sư sáng lập Hải Hội Tự tại thành phố Cơ Long, Đài Loan.

Năm 1963, Sư nhận lời thỉnh, kiêm nhiệm chức viện trưởng Đông Sơn Phật Học Viện tại Đài Bắc. Sư nhiều lần hướng dẫn phái đoàn Phật Giáo Đài Loan tham dự hội nghị Phật giáo thế giới, cũng như nhận lời cầu thỉnh từ Hương Cảng, Tân Gia Ba, và các nước tại Đông Nam Á chống tích trượng đến hoằng pháp khắp nơi, hoằng dương pháp môn Tịnh Độ. Tại Đài Loan, Sư nhiều lần được các sơn môn cung thỉnh vào ngôi Tam Sư trong đại giới đàn, diễn giảng giới luật, tiếp độ hàng hậu học. Lúc sáu mươi lăm tuổi, Sư được chư sơn môn công cử làm Lý Sự Trưởng của hội Phật Giáo Trung Hoa tại Đài Loan, được tôn xưng mỹ hiệu “thuyết pháp bậc nhất”, tứ chúng ngưỡng vọng, là bậc y chỉ sư cho khắp tứ chúng. Ngày Mười Sáu tháng Tư năm 1988, vào lúc bảy giờ rưỡi tối, Sư an nhiên thị tịch tại chùa Hải Hội, hưởng thọ tám mươi chín tuổi, giới lạp sáu mươi sáu năm.

Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Ký — 佛說無量壽經講記

Hôm nay, tôi muốn giảng cho chư vị bộ kinh có tựa đề là Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh, vì sao phải giảng bộ kinh này? Trước hết, tôi trình bày nhân duyên cùng quý vị. Đại Thừa Phật giáo tại Trung Hoa có tám tông phái, Tịnh Độ Tông là một tông phái trong ấy. Từ xưa, căn cứ chủ yếu của Tịnh Độ Tông là ba bộ kinh và một bộ luận, tức là Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh, Phật Thuyết A Di Đà Kinh, Phật Thuyết Quán Vô Lượng Thọ Kinh (còn gọi là Thập Lục Quán Kinh), và Vãng Sanh Luận (còn gọi là Tịnh Độ Luận). Cận đại, Ấn Quang đại sư đề xướng Tịnh Độ Ngũ Kinh, tức là tăng thêm hai bộ Lăng Nghiêm Kinh Đại Thế Chí Bồ Tát Niệm Phật Viên Thông Chương và Hoa Nghiêm Kinh Phổ Hiền Hạnh Nguyện Phẩm. Trong quá khứ, tại Chí Liên Tinh Xá, Đạo Nguyên đã giảng Phật Thuyết A Di Đà Kinh Yếu Giải, Phật Thuyết Quán Vô Lượng Thọ Kinh và Vãng Sanh Luận. Đáng lẽ năm ngoái phải nên giảng Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh, nhưng vì kinh văn trong bộ kinh này quá dài, giảng một, hai tuần sẽ chẳng xong. Do đó, năm ngoái tôi giảng trước Lăng Nghiêm Kinh Đại Thế Chí Bồ Tát Niệm Phật Viên Thông Chương và Hoa Nghiêm Kinh Phổ Hiền Hạnh Nguyện Phẩm. Vì thế, trong năm kinh Tịnh Độ, chỉ còn kinh Vô Lượng Thọ chưa giảng.

Năm nay, tôi muốn giảng Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh cho quý vị, bộ kinh này quan trọng nhất trong Tịnh Độ Ngũ Kinh, vì sao quan trọng? Kinh nói từ lúc A Di Đà Phật phát ra tâm nguyện ban đầu, do đâu mà có A Di Đà Phật? Do đâu mà có Tây Phương Cực Lạc thế giới? A Di Đà Phật là quả báo pháp, Tây Phương Cực Lạc thế giới cũng là quả báo pháp. Cái nhân ở chỗ nào? Cái nhân ở ngay trong Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh. Do vậy, [kinh này] đặc biệt quan trọng! Chẳng giảng kinh Vô Lượng Thọ, làm sao biết A Di Đà Phật từ đâu mà ra? Cũng chẳng thể hiểu Tây Phương Cực Lạc thế giới từ đâu mà có? Do vậy, nhất định phải giảng kinh Vô Lượng Thọ, nói tới tầm quan trọng của nhân địa A Di Đà Phật, biết chỗ khác biệt so với ngoại đạo. Do có những kẻ chẳng có tín tâm đối với chuyện niệm Phật cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới của Tịnh Tông; vì vậy, phải nghiên cứu đạo lý.

Có người nói: “Chúng ta tin Phật, niệm A Di Đà Phật cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới, chẳng phải là giống như Cơ Đốc Giáo niệm Thượng Đế cầu sanh thiên quốc ư?” Kiến giải kiểu đó sẽ có vấn đề to lớn! Tuyệt đối chẳng giống nhau! Vì sao tuyệt đối chẳng giống nhau? Thích Ca Mâu Ni Phật thuyết pháp dựa trên hai chữ “nhân quả” để nói. Đức Phật nói kinh giáo tam tạng mười hai bộ loại, đều chẳng ra ngoài hai chữ “nhân quả”. Hễ lìa khỏi nhân quả, sẽ chẳng thể thuyết pháp. Bởi lẽ, trên thế giới, chẳng có cái quả nào mà không có nhân, tại Ấn Độ [điều này] được gọi là “hợp Nhân Minh”, tại phương Tây thì kêu là “hợp la tập” (phù hợp logic). Nếu chẳng có cái nhân mà sanh ra cái quả thì chẳng hợp Nhân Minh, mà cũng chẳng hợp la tập! Quý vị nói đạo lý ấy chỉ có thể đến thiên quốc mà nói, chẳng thể nói trong thế giới này! Vì sao? Vì trong thế giới này, toàn là những cái quả có nhân, lấy đâu ra Thượng Đế? Cái quả mà chẳng có nhân thì thiên quốc do đâu mà có? Cái quả mà chẳng có nhân thì được gọi là “tin tưởng vào ngẫu giáo”, vì [theo tín lý của họ], quý vị không tin sẽ chẳng thể được cứu! [Theo các tôn giáo khác], nếu không tin [theo giáo lý của họ], quý vị sẽ đọa địa ngục. Đấy là tôn giáo nói theo kiểu không cần quan tâm đến lý!

Nếu nói theo đạo lý, chẳng có nhân, lấy đâu ra quả? Nói theo kiểu Nhân Minh của Ấn Độ sẽ nói như thế nào đây? Quý vị lập ra cái nhân, lập ra cái quả, quý vị phải nêu ra một thí dụ. Trên thế giới này, có cái quả nào mà chẳng có nhân hay chăng? Nếu quý vị bảo là chẳng có nhân, vì sao? Quý vị phải nêu được thí dụ! Nếu chẳng nêu ra được, đủ thấy lý luận do quý vị đã kiến lập sẽ chẳng thể đứng vững. Tại Ấn Độ, Phật Thích Ca xuất thế, có chín mươi lăm loại ngoại đạo mở hội biện luận, biện luận phù hợp Nhân Minh, nay gọi là “la tập” (logic) thì sẽ là luân lý, tức là pháp tắc phù hợp luân lý. Chẳng thể tùy tiện mù quáng nói lung tung được! Vậy thì đạo lý phải biện định cho rõ ràng như thế nào? Phải phù hợp Nhân Minh, tức là “hợp la tập”, phải hợp Luân Lý Học (còn gọi là Lý Tắc Học). Vậy thì phải có một quy củ nhất định để biện luận. Đối với cái quả mà chẳng có nhân, hãy nêu ra một thí dụ đi chứ! Chẳng nêu ra được, vậy thì lý luận ấy của quý vị chẳng thể kiến lập! Nay Phật giáo suy vi, chỉ có thể đóng cửa nói đạo lý, chẳng dám biện luận với ngoại đạo. Không chỉ là chẳng dám biện luận, hễ nhắc tới ngoại đạo bèn sợ hãi. Vì sao? Trong Phật giáo, chúng ta thiếu khuyết nhân tài giảng kinh, thuyết pháp, mọi người phải hiểu rõ đạo lý này. Đã hiểu rõ rồi thì phải sốt sắng cầu học Phật pháp, phải hoằng dương Phật pháp. Quý vị chẳng phá tà, làm sao hiển chánh cho được? “Tà” là ngoại đạo, quý vị phải phá trừ tà tri, tà kiến của ngoại đạo thì mới có thể hiển dương chánh pháp của Phật giáo. Phá tà như thế nào? Quý vị phải nghiên cứu Phật lý. Nếu mọi người chẳng nghiên cứu, Phật giáo sẽ ngày càng suy nhược, ngoại đạo ngày càng hưng thịnh; do đó, chúng sanh sẽ trầm luân trong biển khổ!

Phật giáo thì phải độ chúng sanh. Chẳng có Phật giáo, làm sao có thể độ chúng sanh? Mọi người đều phải phát tâm Đại Thừa, muốn cứu độ chúng sanh, nhất định phải nghiên cứu Phật học thì mới có thể hoằng dương Phật pháp. Muốn cứu độ chúng sanh thì phải dấy khởi hai chữ “nhân quả”. Tôi nhắc nhở mọi người một phen: Học lý của Phật giáo được kiến lập trên hai chữ “nhân quả”. Nhất là trong xã hội hiện thời, trừ ngoại đạo ra, còn có những thứ tà tri, tà kiến. Hễ quý vị nhắc tới hai chữ “nhân quả”, bọn chúng sẽ lắc đầu rủa xả “Phật giáo các ngươi mê tín”, chửi bới hết sức dữ dội! Chúng ta đều chẳng dám mở miệng, tạo thành [phong thái] người trong xã hội đều chẳng nói tới nhân quả. Vì sao họ phải đả đảo đạo lý nhân quả? Họ thích làm ác hại kẻ khác; do vậy, thế giới này vĩnh viễn chẳng thể thái bình. Mọi người chẳng sợ nhân quả, sẽ đều dám làm ác, thế giới này làm sao thái bình cho nổi? Xã hội làm sao an định cho được? Vì thế, chẳng nói đến nhân quả, không chỉ là chúng sanh chẳng thể thành Phật, mà ngay cả cuộc sống bình phàm của cá nhân cũng đều chẳng thể an định! Tôi nói lời này nhằm nhắc nhở chư vị, quý vị nghiên cứu đạo lý Phật học, hãy ghi nhớ một nguyên lý, nguyên tắc: “Chẳng ra ngoài hai chữ nhân quả”. Hiện thời, giảng kinh Vô Lượng Thọ là nói từ nhân cho đến quả của A Di Đà Phật, từ nhân cho đến quả của thế giới Cực Lạc. Lần này, giảng bộ kinh này, tôi châm chước đôi ba lượt, vì kinh văn của bộ kinh này dài, nhân duyên giảng giải thì ít, chẳng dễ gì có nhân duyên giảng bộ kinh Vô Lượng Thọ này! Quý vị nhất định phải nắm vững cơ hội bền lòng [lắng nghe] cho đến lúc viên mãn!

Giải Thích Chung Về Danh Xưng Tựa Đề Kinh

1. Tổng thích danh đề (giải thích chung về danh xưng, tựa đề kinh)

1.1. Giải thích tựa đề kinh

Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh là đề mục của bộ kinh này. Mỗi bộ kinh đều có đề mục. Kinh Phật rất nhiều, đề mục cũng rất nhiều, nhưng kinh Phật được đặt tên theo nguyên tắc, nguyên lý, tức là từ ba yếu tố là Nhân (人, người), Pháp (法) và Dụ (喻, thí dụ) kết hợp [để tạo thành tên kinh]:

1) Hoặc là đơn Nhân (chỉ có Nhân) để đặt tên, hoặc là đơn Pháp để đặt tên, hoặc đơn Dụ để đặt tên, tức là dùng thí dụ để đặt tên. Ba loại này được gọi là Đơn Tam (單三, ba cách đặt tên đơn).

2) Hoặc dùng Nhân và Pháp để đặt tên, hoặc dùng Nhân và Dụ để đặt tên, hoặc dùng Pháp và Dụ để đặt tên. Hai pháp kết hợp lại để tạo thành tựa đề một bộ kinh; cách này gọi là Phức Tam (複三, ba cách đặt tên kép).

3) Từ Nhân, Pháp, Dụ ba pháp kết hợp lại để đặt tựa đề cho một bộ kinh, gọi là Cụ Túc Nhất (俱足一, một cách đặt tên trọn đủ [Nhân, Pháp, Dụ]).

Dùng ba pháp Nhân, Dụ và Pháp hợp lại để đặt tựa đề kinh, chẳng ngoài “đơn tam, phức tam, cụ túc nhất”! Đấy là bảy loại phương thức. Kinh Phật thiên sai vạn biệt, nhưng đề mục kinh chẳng ra ngoài ba loại pháp tướng ấy, không ra ngoài bảy cách đặt tựa đề ấy.

Bộ kinh Phật Thuyết Vô Lượng Thọ này là “đơn nhân lập đề”. Đức Phật thành Phật trong nhân gian, là bậc rốt ráo. Chủ thể nói kinh là Thích Ca Mâu Ni Phật, là một người rốt ráo, đức Phật Vô Lượng Thọ được nói đến [trong kinh này] cũng là bậc rốt ráo. Trong tựa đề ấy, chẳng nói đến pháp, mà cũng chẳng có tỷ dụ. Đó gọi là “đơn nhân lập đề” (chỉ dùng Nhân để đặt tên).

1) “Phật Thuyết”: “Phật” là Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng ta niệm danh hiệu Thích Ca Mâu Ni Phật, nhất định phải niệm thêm hai chữ Bổn Sư (本師), vì vị Phật này là vị thầy căn bản của chúng ta. Chẳng có Thích Ca Mâu Ni Phật, danh hiệu của bất cứ vị Phật nào chúng ta cũng đều chẳng biết! Mười phương ba đời hết thảy chư Phật đều do Thích Ca Mâu Ni Phật nói ra. Ngài chẳng nói thì ngay cả một vị Phật chúng ta cũng chẳng biết! Ngay cả Tây Phương Cực Lạc thế giới Vô Lượng Thọ Phật cũng do đức Bổn Sư nêu ra. Vì thế, chúng ta niệm danh hiệu Thích Ca Mâu Ni Phật, nhất định phải thêm vào hai chữ Bổn Sư nhằm biểu lộ lòng đặc biệt tôn trọng.

2) “Vô Lượng Thọ” là Vô Lượng Thọ Phật. Vô Lượng Thọ Phật là A Di Đà Phật. Chúng ta đều biết niệm A Di Đà Phật, tiếng Phạn là A Di Đà (Amitabha). Thích Ca Mâu Ni Phật đã phiên dịch nghĩa lý cho chúng ta, danh hiệu ấy có nghĩa là Vô Lượng Quang Phật, còn gọi là Vô Lượng Thọ Phật. Do quang minh của A Di Đà Phật có thể chiếu trọn khắp mười phương thế giới; vì thế, tên là Vô Lượng Quang. Do vì lẽ gì mà gọi là Vô Lượng Thọ Phật? Thọ mạng vô lượng. Hiện thời, trong bộ kinh này, đã dựa theo tiếng Phạn là A Di Đà mà dịch thành Vô Lượng Thọ. Trên thực tế, còn có ý nghĩa Vô Lượng Quang bao hàm trong [danh xưng] Vô Lượng Thọ. Chúng ta biết Vô Lượng Thọ Phật là A Di Đà Phật là được rồi. Đối với vị Phật A Di Đà trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, do Tịnh Độ Tông rất phổ biến tại Trung Hoa, toàn thể đệ tử Phật thượng, trung, hạ căn đều niệm A Di Đà Phật, chẳng cần phiên dịch mà mọi người đều rất quen thuộc. Hễ nói đến Vô Lượng Thọ thì phải nhớ [điều này].

A Di Đà Phật ở Tây Phương Cực Lạc thế giới rốt cuộc là Ứng Thân Phật hay là Báo Thân Phật? Là Ứng Thân Phật, nhưng Ứng Thân Phật có thọ mạng vô lượng. Thích Ca Mâu Ni Phật thành Phật tại Ấn Độ, Ngài là Ứng Thân Phật hay Báo Thân Phật? Là Ứng Thân Phật, nhưng thọ mạng của Ngài rất ngắn, xuất thế tám mươi năm bèn nhập Niết Bàn. Tây Phương Cực Lạc thế giới A Di Đà Phật, thọ mạng của Ứng Thân Phật rất dài, nên gọi Vô Lượng Thọ Phật. Ngài là vô lượng theo kiểu hữu lượng. Hai chữ Vô Lượng là tên gọi của một con số to lớn, bọn phàm phu chúng ta cũng chẳng thể tính ra là bao nhiêu năm, bao nhiêu kiếp, nên gọi là Vô Lượng. Trên thực tế là Hữu Lượng, khi hóa duyên (化緣, duyên giáo hóa) của Ngài đã hết thì Ngài cũng sẽ nhập Niết Bàn. Sau khi A Di Đà Phật nhập Niết Bàn, sẽ do Quán Thế Âm Bồ Tát thành Phật. Sau khi Quán Thế Âm Bồ Tát nhập Niết Bàn, sẽ do Đại Thế Chí Bồ Tát thành Phật. Do vậy, Vô Lượng Thọ của A Di Đà chẳng phải là vô lượng trong vô lượng, mà là vô lượng trong hữu lượng. Vô Lượng Thọ [trong tựa đề kinh này] là Vô Lượng Thọ Phật, từ thuở ban đầu phát tâm cho đến khi Ngài tu thành Phật, Ngài là nhân vật được nói đến trong bộ kinh này, cho nên [kinh này được] gọi là Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh.

3) Chữ “Kinh” (經), tiếng Phạn là Tu đa la (Sūtra), dịch sang tiếng Hán là Khế Kinh (契經). Vì người Hoa thích nói đơn giản, bèn lược bớt chữ Khế. Khế (契) là như chữ Khế trong chữ khế ước (契約) khi ta mua nhà, mua đất. Trên là khế hợp lý của chư Phật, dưới là khế hợp căn cơ của chúng sanh, nên gọi là Khế Kinh. Phàm đức Phật nói kinh, phải khế hợp với lý của chư Phật. Nếu không, sẽ chẳng gọi là Kinh. Khế hợp với lý của chư Phật, chẳng phải là rất cao ư? Chẳng phải là rất cao. Chỉ cần quý vị học thì sẽ có thể lãnh hội, vì Ngài phải dưới là khế hợp căn cơ của chúng sanh. Kinh là “thâm nhập thiển xuất”, tức là đều biến hóa Phật lý sâu thẳm sao cho nông cạn [nhằm tương ứng với trình độ của chúng sanh, ngõ hầu] chẳng có ai học mà không hiểu. Nếu học mà chẳng thể hiểu, sẽ chẳng thể lưu thông trong thế gian. Do vậy, phải dưới là khế hợp căn cơ của chúng sanh. Do “khế lý, khế cơ” nên gọi là Tu đa la, phiên dịch sang tiếng Hán một cách đơn giản thì sẽ là Kinh.

[Tựa đề kinh ghi thêm] hai chữ “Quyển Thượng” là do kinh văn của bộ kinh này quá dài, [dịch giả] đã chia thành hai quyển thượng và hạ. “Quyển” (卷) có nghĩa là gì? Chính là cuộn lại. Thời cổ, [kinh sách] chẳng phải là một cuốn sách như trong hiện thời, mà là từng cuốn giấy cuộn lại. Do cuộn thành một cuốn không được, phải cuộn thành hai cuốn, nên gọi là quyển thượng và quyển hạ.

1.2. Dịch giả và bản dịch

Tào Ngụy Khang Tăng Khải dịch

曹魏康僧鎧譯。

Tào Ngụy là nước Ngụy trong thời đại Tam Quốc. Đối với Tam Quốc, Tào Tháo là kẻ được mọi người biết đến nhiều nhất. Con Tào Tháo là Tào Phi đã soán ngôi nhà Hán, đặt quốc hiệu là Ngụy. Vì sao còn thêm chữ Tào vào đây? Vì cuối đời Tấn, thiên hạ đại loạn, người Hồ ở phương Bắc [Trung Hoa] là Thác Bạt Khuê [vào Trung Nguyên] lập quốc, cũng lấy hiệu là Ngụy. Nhằm phân biệt chẳng phải là nước Ngụy nào khác, mà là nước Ngụy trong thời đại Tam Quốc, nên gọi là Tào Ngụy³.

Khang Tăng Khải là vị sa môn dịch kinh, tiếng Phạn là Tăng Già Bạt Ma (Saṃghavarman). Vào thời cổ, nhằm lúc dịch kinh, do người Hoa tôn trọng dòng họ, mà người xuất gia chẳng có họ, xã hội thấy vậy cho là chuyện rất lạ lùng, họ nói: “Cớ sao người xuất gia các vị chẳng có họ?” Do đó, rất nhiều vị xuất gia cũng phải miễn cưỡng đặt họ trước pháp danh. Về sau, kinh Niết Bàn truyền đến [Trung Hoa], [pháp sư Thích Đạo An chủ trương] “hễ là đệ tử xuất gia của Thích Ca Mâu Ni Phật thì đều mang họ Thích Ca”, nói đơn giản là họ Thích. Trước khi kinh Niết Bàn xuất hiện [tại Trung Hoa], người xuất gia từ chỗ nào đến bèn lấy chỗ đó làm họ. Chẳng hạn như ngài Khang Tăng Khải đến từ nước Khang Cư (康居, Sogdiana)⁴, nên được coi là họ Khang. Trên thực tế, Ngài chỉ là theo đường từ xứ đó (Khang Cư) đến xứ này. Ngài là người Ấn Độ, tên tiếng Phạn là Tăng Già Bạt Ma, dịch sang tiếng Hán thành Tăng Khải. Khải (鎧) là áo giáp, mặc áo giáp, có ý nghĩa tinh tấn, tức là nếu muốn đoạn phiền não, chứng Bồ Đề, thì phải tinh tấn, chẳng thể giải đãi, buông lung, giống như khoác áo giáp đánh giặc. Do đó, dịch thành Khải. Tên Ngài là Tăng Khải, trên thực tế là danh xưng tiếng Phạn (Tăng - Saṃgha) ghép chung với tiếng Hán. Theo ghi chép trong Cao Tăng Truyện, ngài Khang Tăng Khải là người Ấn Độ, học rộng các kinh, thông suốt nghĩa lý và ý chỉ sâu kín. Ngài đến Trung Hoa vào cuối niên hiệu Gia Bình⁵ nhà Tào Ngụy, trụ tại chùa Bạch Mã ở Lạc Dương, dịch kinh Vô Lượng Thọ.

Tại Trung Hoa, kinh Vô Lượng Thọ được phiên dịch nhiều nhất, tổng cộng có tất cả mười hai loại bản dịch, còn giữ được năm bản, bảy bản đã thất truyền, gọi là “ngũ tồn thất khiếm” (五存七欠), [có nghĩa là] năm loại còn bảo tồn, bảy loại đã khiếm khuyết. Quý vị tra mục Ngũ Tồn Thất Khiếm trong Phật Học Đại Từ Điển sẽ biết. Vì sao kinh Vô Lượng Thọ được dịch thành mười hai lần? Chúng ta có thể suy luận các vị cao tăng đại đức học pháp môn Tịnh Độ tại Ấn Độ đều dựa vào kinh Vô Lượng Thọ làm công khóa. Căn tánh của người Ấn Độ hoàn toàn tương phản với người Hoa. Người Hoa chuộng đơn giản, kinh văn quá dài sẽ ngại phiền phức; người Ấn Độ khác hẳn, kinh văn quá ngắn họ không thích niệm, kinh văn dài họ mới có hứng thú. Các vị cao tăng học pháp môn Tịnh Độ đều thuộc lòng bộ kinh này. Do đó, các vị cao tăng đại đức Ấn Độ thuộc pháp môn Tịnh Độ đến Trung Hoa hoằng dương Tịnh Độ Tông, họ cho rằng bộ kinh này hay nhất, [cho nên] đều phiên dịch kinh này. Mỗi vị đại đức mang văn bản tiếng Phạn đến, chính Ngài đã thuộc lòng, lại có thể giảng, phiên dịch kinh này một lượt. Lại có một vị đại đức khác đến, dịch thêm lần nữa. Tối thiểu là có mười hai vị cao tăng đại đức phiên dịch, nên có mười hai bản. Thời đó, cao tăng đại đức Ấn Độ học pháp môn Tịnh Độ niệm kinh Vô Lượng Thọ, gần giống như chúng ta niệm kinh A Di Đà trong hiện thời. Hiện nay, gần như chúng ta ai nấy đều có thể niệm kinh A Di Đà. Nhưng trong năm loại bản dịch còn giữ được, đều là dịch chưa đủ hay, vì dịch từ tiếng Phạn của Ấn Độ sang tiếng Hán chẳng phải là chuyện đơn giản! Hiện thời, đối với mọi người, tiếng Anh rất phổ biến, nhưng dịch một bài văn từ tiếng ngoại quốc sang tiếng Hán cũng chẳng dễ, huống hồ là phiên dịch một bộ kinh ư? Đời Tống có một vị cư sĩ là Vương Nhật Hưu đã thâu thập kinh văn từ năm bản dịch gốc còn giữ được để nghiên cứu, dùng văn tự Trung Hoa để biên tập lần nữa, đặt tên là Đại Bổn A Di Đà Kinh.

Kinh văn [của bản biên tập ấy] rất thông thuận, nhưng chẳng có ai niệm. Vì sao? Vì vào thời cổ, sau khi kinh Phật đã được bậc đại đức phiên dịch, nếu quý vị chẳng có bản tiếng Phạn để làm căn cứ, chẳng thể tùy tiện sửa đổi, đó gọi là “chẳng thể mở ra tiền lệ này”. Nay quý vị hiềm kinh văn không hay bèn sửa chữa, kẻ khác chê kinh văn không hay, lại sửa tiếp, kinh bị sửa đổi tán loạn. Khi đó, quý vị cho là đã sửa hay lắm, nhưng có thể là sửa đổi hoàn toàn chẳng hay! Kết quả là sửa đổi kinh văn loạn cào cào, phạm vào điều kỵ húy này! Bản do cư sĩ Vương Nhật Hưu biên soạn tuy hay, nhưng chẳng có ai niệm. Hiện thời, tôi nói cho mọi người biết, muốn nghiên cứu kinh Vô Lượng Thọ, chẳng ngại dùng bản ấy để tham khảo.

Tới thời Dân Quốc, tại Bắc Bình (Bắc Kinh)⁶, có vị cư sĩ Hạ Liên Cư lại sửa đổi lần nữa. Sửa lần nữa mà cũng chẳng có ai đọc, mà cũng chẳng có ai xem bản ấy, cũng là chẳng nên sửa đổi kinh Phật. Nhất là ông ta đã gộp bốn mươi tám đại nguyện lại, sửa thành hai mươi đại nguyện, mọi người càng cho rằng không nên; do đó, cũng chẳng có ai xem⁷. Trong kinh Phật có một quy củ, quý vị có thể tạo luận, chẳng thể soạn kinh, vì kinh là do đức Phật nói. Thuở đức Phật tại thế, có năm loại người có thể soạn kinh. Sau khi đức Phật nhập Niết Bàn, Bồ Tát, La Hán, cho đến bọn phàm phu Đại Thừa chúng ta chỉ có thể tạo luận, mà luận có hai loại. Loại thứ nhất gọi là Tông Kinh Luận, loại thứ hai là Thích Kinh Luận. Thích (釋) là chữ Thích trong giải thích (解釋). Quý vị cho rằng kinh khó hiểu, có thể giải thích từng đoạn một, từng câu một, tức là [các bản] chú sớ trong hiện thời được gọi là Thích Kinh Luận. Hoặc là do kinh văn dịch chưa đủ hay, quý vị có thể tạo Tông Kinh Luận (宗經論), tức là dựa theo ý chỉ của bộ kinh ấy để tạo ra một bộ luận khác, nhưng chẳng gọi đó là Kinh, chỉ có thể gọi là Luận.

Chú giải kinh Vô Lượng Thọ, khi chúng tôi còn là pháp sư nhỏ tuổi, lão pháp sư bảo chúng tôi: “Để nghiên cứu kinh Vô Lượng Thọ, phải dùng bản dịch của ngài Khang Tăng Khải. Trong năm bản dịch hiện còn, ngài Khang Tăng Khải phiên dịch tốt nhất. Nghiên cứu chú giải thì có thể tham khảo bản Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh Nghĩa Sớ do Huệ Viễn đại sư soạn vào đời Tùy, và bộ Vô Lượng Thọ Kinh Khởi Tín Luận do cư sĩ Bành Tế Thanh soạn vào đời Thanh”.

Nay đã giảng xong đề mục kinh, tôi bắt đầu giảng vào kinh văn.

2. Chánh thích kinh văn (chính thức giải thích kinh văn)

Văn từ trong kinh Phật có dài hay ngắn, nhưng đều có quy củ nhất định. Mỗi bộ kinh đều chia thành ba phần lớn: Tự Phần, Chánh Tông Phần và Lưu Thông Phần. Kinh ngắn được chia thành ba phần lớn, mà kinh dài cũng chia thành ba phần lớn. Đấy là kết cấu văn tự trong kinh Phật. Bộ kinh này cũng chia thành ba phần lớn; trước hết nói về Tự Phần, nhằm tự thuật duyên do của pháp hội này. Tự Phần được chia thành hai loại, cũng có một quy củ nhất định. Thứ nhất là Chứng Tín Tự (證信序), thứ hai là Phát Khởi Tự (發起序). Chứng Tín Tự được gọi là Lục Chủng Thành Tựu (六種成就, sáu thứ thành tựu). Giảng xong đoạn kinh văn gồm sáu thứ thành tựu ấy, sẽ chứng tỏ kinh này do đức Phật nói, đoạn kinh văn kế tiếp sẽ là phát khởi. Đối với sáu thứ thành tựu, mỗi bộ kinh đều có một đoạn kinh văn này, bất quá là địa điểm khác nhau, số người khác nhau, chứ sáu loại thành tựu đều như nhau. Đối với Phát Khởi Tự, mỗi bộ kinh đều có phần Phát Khởi Tự riêng cho mỗi bộ. Bộ kinh này có phần Phát Khởi Tự nhất định chẳng giống với những bộ kinh khác! Nay tôi nói trước về Chứng Tín Tự, cũng là sáu thứ thành tựu.

2.1. Tự Phần

2.1.1. Chứng Tín Tự

2.1.1.1. Nêu ra thời điểm và nơi chốn của pháp hội

(Kinh) Ngã văn như thị.

(經)我聞如是。

(Kinh: Tôi nghe như thế này).

Bộ kinh này chẳng ghi là “như thị ngã văn” mà là “ngã văn như thị”, khác với văn tự trong các bộ kinh khác, nhưng nghĩa lý chẳng hai. Là vì tiếng Phạn đều viết câu văn theo lối đảo ngữ, đại sư Khang Tăng Khải dịch kinh Vô Lượng Thọ đã đảo lại. “Ngã văn như thị” chính là “như thị ngã văn”, đạo lý chẳng khác nhau. Hãy nhớ, chúng ta thuận theo lời văn để nói, đáng lẽ phải giảng hai chữ “ngã văn” trước, nhưng trong sáu thứ thành tựu, phải nên giảng hai chữ “như thị” trước, vì “như thị” là Tín Thành Tựu. “Biển cả Phật pháp, chỉ có lòng tin là có thể tiến nhập”.

2.1.1.1.1. Như Thị Tín Thành Tựu

Trước hết, nói về Tín Thành Tựu (信成就). Đối với hai chữ Như Thị (如是), dựa theo cách giải thích của các vị pháp sư thời cổ, như trong bộ Di Lặc Thượng Sanh Sớ do ngài Khuy Cơ biên soạn, Ngài nói đã thấy có ba mươi lăm cách giải thích [chữ Như Thị]. Ngài sưu tập mười sáu cách giải thích hay nhất. Chúng ta chẳng có thời gian để giải thích hai chữ Như Thị theo mười sáu cách, [bởi nói như thế], có thể là suốt cả tuần cũng giải thích không xong. Tôi giảng kinh luôn dựa theo ba cách giải thích từ cạn đến sâu hòng giải thích minh bạch hai chữ Như Thị, lại còn giải thích đến lý luận sâu nhất là đủ rồi.

1) Thứ nhất, hai chữ Như Thị (如是) giải thích nông cạn, dễ hiểu nhất sẽ là “từ ngữ để chỉ pháp”. Như Thị là nói đến bộ kinh này; bộ kinh như thế này là do “ta” (tôn giả A Nan) đích thân nghe từ nơi đức Phật. Phật pháp có thể giải thích nông cạn, mà cũng có thể giải thích sâu xa, chớ đừng giải thích sai! Giải thích nông cạn nhất thì Như Thị nhằm chỉ bộ kinh này.

2) Cách giải thích thứ hai, Như Thị là từ ngữ tín thuận, biểu thị Tín Thành Tựu. Đức Phật nói như thế nào, chúng ta tín thuận như thế ấy. Chẳng tín thuận, sẽ chẳng phải là Như Thị. Như Thị biểu thị sự tín thuận của chúng ta; đấy là có tín tâm, có sự thuận theo, nên gọi là “từ ngữ tín thuận”. Hai cách này giải thích nông cạn nhất.

3) Cách giải thích thứ ba là giải thích thâm nhập hơn đôi chút: Hai chữ Như Thị là từ ngữ để hiển lý. Hiển lý gì vậy? Hiển lộ diệu lý Thật Tướng. Trước hết, tôi giải thích hai chữ Như Thị dựa theo văn tự. Thế nào là Như? Thế nào là Thị? Bất biến thì gọi là Như, chẳng sai thì gọi là Thị. Loại pháp nào chẳng biến động thì gọi là Như, loại pháp ấy quyết định “vô phi”, tức là chẳng sai thì mới nói là Thị, tức là đúng như vậy. Dựa vào ý nghĩa văn tự của hai chữ ấy để hiển lý. Pháp gì thì mới là bất biến? Hết thảy các pháp đều có sanh, trụ, dị, diệt, đều có Thành, Trụ, Hoại, Không, đều là vô thường. Vì sao? Nó sẽ biến động. Mỗi người chúng ta, đều do cha mẹ sanh ra ta nên gọi là Sanh. Hiện thời, vẫn còn ở trong thế gian thì gọi là Trụ, nhưng trụ chẳng lâu dài. Bắt đầu từ [thuở còn là] đứa bé đã biến đổi khác biệt, trẻ nhỏ biến thành người lớn, người lớn biến thành ông già bà cả, đó là Dị (異, khác). Dị là biến dị (變異, đổi khác), biến đổi đến cuối cùng là chết, đã Diệt (滅), chẳng còn nữa. Loài người đã là như vậy, mà hết thảy hữu tình đều là như vậy. Pháp vô tình thì Thành, Trụ, Hoại, Không. Lớn thì như thế giới này, nhỏ thì như một cái bàn, một cái ghế, một chén trà. Thế giới của chúng ta đã hình thành, thành một quả địa cầu, người hiện thời sống trên địa cầu thì gọi là Trụ, nhưng Trụ chẳng lâu xa, dần dần sẽ hoại, đó gọi Thành, Trụ, Hoại. Đã hoại thì địa cầu chẳng còn nữa. Vì sao hiện thời hãy còn có địa cầu? Hiện thời còn chưa đến lúc [địa cầu hư hoại]. Đến tối, quý vị thấy sao băng trên hư không. Đó là tinh cầu bùng nổ, sẽ là Không. To như địa cầu, bé như chén trà, đều là tình trạng ấy, tức Thành, Trụ, Hoại, Không, đều là biến động. Biến động thì chẳng gọi là Như.

“Diệu lý Thật Tướng, xưa nay chẳng thay đổi thì gọi là Như. Nương vào lý Thật Tướng, niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ, quyết định chẳng sai thì gọi là Thị”. Hai câu này do Ngẫu Ích đại sư giải thích trong A Di Đà Kinh Yếu Giải; nếu chúng ta nghe rồi mà chẳng hiểu rõ, làm như thế nào để nương vào diệu lý Thật Tướng, niệm Phật cầu sanh Tây Phương, tuyệt đối chẳng sai, đó là Thị. Như Thị là từ ngữ hiển thị Lý, [tức là] hiển thị diệu lý Thật Tướng ấy. Dựa vào diệu lý Thật Tướng, niệm danh hiệu A Di Đà Phật, cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới, tuyệt đối chẳng sai lầm; đó là Thị. Vì “niệm Phật” là niệm cái tâm của chính mình, đấy chính là “tâm này là Phật”. Cái tâm của ta là diệu lý Thật Tướng. Nương vào cái tâm diệu lý Thật Tướng của ta để niệm Phật cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới; đấy là “tâm này làm Phật”. Nương theo đạo lý, A Di Đà Phật là tự tánh của ta, Tây Phương Cực Lạc thế giới chỉ là cái tâm của ta. Nhưng chúng ta phải ghi nhớ, muốn chứng đắc “tự tánh Di Đà, duy tâm Tịnh Độ” thì vẫn là “tâm này làm Phật”. “Làm” là tạo tác. Tạo tác chính là niệm danh hiệu A Di Đà Phật, cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới, nương vào diệu lý Thật Tướng để niệm, nương vào cái tâm “tâm này là Phật” để niệm, tuyệt đối sẽ chẳng có sai lầm.

Trong Phật môn, Tịnh Độ được gọi là Hữu Môn. [Bởi lẽ], phương Tây có thế giới Cực Lạc, thế giới Cực Lạc có một vị A Di Đà Phật, chẳng nói đến Không, mà thực hiện từ Có. Để thực hiện từ Có thì phải khởi sự từ Tín, quyết định phải tin tưởng. “Quyết định phải tin tưởng” chẳng phải là mê tín, chẳng ép buộc quý vị phải tin, chẳng phải là niềm tin theo kiểu “tin vào Thượng Đế sẽ được lên thiên quốc. Chẳng tin sẽ không được, chẳng tin tưởng sẽ đọa địa ngục”. Như vậy thì [Tín trong Tịnh Độ Tông] là như thế nào? Phải nghiên cứu đạo lý này! Trong Phật pháp Đại Thừa ở Trung Hoa, Tịnh Độ Tông là một tông, bảy tông phái kia đều chẳng niệm Phật cầu sanh Tây Phương, chẳng tán thành tông phái niệm Phật, muốn bài bác đạo lý niệm Phật, vì sao Tịnh Độ Tông có thể kiến lập thành một tông phái, mà họ chẳng thể bài bác được? Vì nó có đạo lý quyết định chẳng bị lay động. Do vậy, quý vị phải tin tưởng điều gì? Tin tưởng niệm A Di Đà Phật là niệm cái tâm của chính mình. Niệm cái tâm của chính mình, vậy thì sanh về Tây Phương vẫn là sanh trong cái tâm của chính mình. Đó là “tâm này là Phật”. Tâm này đã là Phật, cần gì phải niệm? Quý vị chẳng niệm A Di Đà Phật, chẳng sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, cái “tâm này là Phật” của quý vị chỉ là lý luận, chỉ là nói suông! “Tự tánh Di Đà” của quý vị làm sao hiển hiện cho nổi? Hiển hiện không được thì “duy tâm Tịnh Độ” của quý vị có hiển lộ hay chăng? Chẳng hiển lộ được! Đấy chẳng phải là biến thành nói suông ư?

Phật pháp là mong liễu sanh thoát tử, là mong vượt thoát luân hồi, chẳng phải do nói suông! Nói suông thì trong lúc quý vị một hơi thở hắt ra, không hít vào được nữa, chuyện gì cũng chẳng làm được, quý vị vẫn phải lưu chuyển sanh tử! Do vậy, quý vị đã hiểu “tâm này là Phật” rồi, vẫn phải “tâm này làm Phật”, dùng cái tâm đã là tâm Phật ấy để tạo thành một vị Phật. “Tạo thành” chính là tu hành, tu như thế nào? Tịnh Độ Tông dạy chúng ta một phương pháp: Niệm A Di Đà Phật, cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới. Sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, quý vị chứng đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn, sẽ biết A Di Đà Phật là chính bản thân ta, Tây Phương Cực Lạc thế giới là chính mình, chẳng hai, chẳng khác! Nhưng sau khi quý vị đã được sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới thì mới có thể chứng minh sự thật ấy. Nếu không, sẽ là bàn lý luận suông, vẫn là một gã đại phàm phu!

Trong kinh Duy Ma Cật, có một câu nói rất cao sâu, “tâm tịnh tức thị Phật độ tịnh”, nghĩa là cái tâm của ta đã tịnh thì cõi Phật sẽ tịnh, tức là Tịnh Độ, [vậy thì] còn phải cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới để làm chi nữa? [Vặn hỏi như thế] chính là chấp Lý phế Sự. Quý vị cứ ngỡ là đã thấu hiểu đạo lý trong kinh Duy Ma Cật; thật ra, quý vị chẳng hiểu rõ! Vì sao quý vị chẳng hiểu rõ? Nói “tâm tịnh thì cõi Phật tịnh” có sai hay chăng? Chẳng sai! Sai lầm ở chỗ quý vị chẳng thấu hiểu, cái tâm của quý vị có tịnh hay chưa? Tâm quý vị chẳng tịnh, [đương nhiên là] cõi Phật của quý vị chẳng thể tịnh. Do vậy, quý vị ở trong thế giới Sa Bà này, vẫn ở trong cõi nước ô nhiễm. Cái tâm đã tịnh thì cõi nước sẽ tịnh theo, [khi ấy], cần gì còn phải sanh về Tây Phương chi nữa? Sanh về Tây Phương vẫn chẳng phải là chuyện tùy tiện, đơn giản đâu nhé, quý vị niệm A Di Đà Phật thì mới có thể sanh về. Niệm A Di Đà Phật, quý vị niệm có công phu, phải niệm đến mức nhất tâm bất loạn thì mới có thể sanh về. Niệm A Di Đà Phật mà niệm đến mức nhất tâm bất loạn tức là khiến cho cái tâm của quý vị tịnh. Niệm A Di Đà Phật là phương pháp gì vậy? Là phương pháp tịnh tâm, niệm đến mức nhất tâm bất loạn, chẳng có hai niệm. Tâm chẳng thanh tịnh mà dần dần trở thành cái tâm thanh tịnh, sẽ sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới. Vậy thì quý vị chẳng niệm Phật, tâm quý vị sẽ chẳng tịnh. Chẳng tịnh thì quý vị chẳng sanh về Tây Phương, quý vị vẫn ở trong cõi nước ô nhiễm nơi thế giới Sa Bà, làm chúng sanh khổ não!

Giảng hai chữ Như Thị từ cạn đến sâu, thứ nhất là “từ ngữ chỉ pháp” nhằm chỉ bộ kinh này. Thứ hai là “từ ngữ tín thuận”, đức Phật thuyết pháp, chúng ta tuyệt đối tin tưởng, tuyệt đối thuận tùng, từ ngữ tín thuận gọi là Như Thị. Thứ ba là “từ ngữ để hiển lý”, hiển lộ diệu lý Thật Tướng, xưa nay bất biến thì là Như. Nương vào diệu lý Thật Tướng, niệm Phật cầu sanh thế giới Cực Lạc, quyết định chẳng sai, đó là Thị.

2.1.1.1.2. Ngã Văn Văn Thành Tựu

Lại nói đến hai chữ Ngã Văn (我聞). Trong Ngã Văn, Ngã (我) là tôn giả A Nan tự xưng. Thuở đức Phật tại thế, chẳng có kinh bổn. Lời đức Phật nói được gọi là Kinh. Sau khi Thích Ca Mâu Ni Phật nhập Niết Bàn, các đệ tử ghi chép lời Phật thuyết pháp, gọi là kinh Phật, có kinh Tiểu Thừa và kinh Đại Thừa. Kinh Tiểu Thừa cũng do tôn giả A Nan đọc thuộc lòng, tôn giả Ca Diếp làm thủ lãnh, có năm trăm vị đại A La Hán kết tập Kinh Tạng. Kinh Đại Thừa cũng do tôn giả A Nan đọc thuộc lòng, nhưng do Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát kết tập.

Hai chữ Như Thị là Tín Thành Tựu, tuyệt đối phải tin tưởng. “Biển cả Phật pháp, chỉ Tín mới có thể vào”. Hai chữ Ngã Văn là Văn Thành Tựu (聞成就). Quý vị tin mà chẳng nghe kinh sẽ không được! Phật lý cần phải nghe nhiều, tôn giả A Nan đa văn bậc nhất, Ngài đã nêu gương cho chúng ta. Chúng ta lắng nghe cho nhiều, đó gọi là Văn Thành Tựu. Giải thích câu “như thị ngã văn” nông cạn, dễ hiểu nhất, sẽ là “tôi là tôn giả A Nan đích thân được nghe bộ kinh Vô Lượng Thọ này từ chỗ đức Phật”.

(Kinh) Nhất thời, Phật trụ Vương Xá thành, Kỳ Xà Quật sơn trung.

(經)一時，佛住王舍城，耆闍崛山中。

(Kinh: Một thời, đức Phật ở thành Vương Xá, ngự trong núi Kỳ Xà Quật).

2.1.1.1.3. Thời Thành Tựu

“Nhất thời” (一時) là nói tới thời gian giảng kinh. Đối với thời gian giảng kinh, bất luận bộ kinh nào cũng đều ghi là “nhất thời”, chẳng ghi năm nào, tháng nào, ngày nào. Vì sao? Vì thuở đức Phật tại thế, khắp Ấn Độ có hơn mười sáu nước hùng mạnh, các nước nhỏ còn chưa tính tới. Mỗi nước có tục lệ bất đồng, chẳng có cách nào ghi chép năm, ngày, tháng [thống nhất]. Phật Thích Ca có lúc thuyết pháp tại nhân gian, có khi thuyết pháp trên trời; “năm, tháng, ngày” càng chẳng có cách nào ghi chép. Do vậy, chẳng ghi năm nào, tháng nào, ngày nào, chỉ ghi là Nhất Thời.

Các vị đại đức thời cổ giải thích Nhất Thời như sau: “Sư tư đạo hợp, thuyết thính cứu cánh” (thầy trò hợp đạo, nói nghe rốt ráo). “Sư tư đạo hợp”: “Sư” (師) là thầy, “tư” (資) là đệ tử. Thầy giảng kinh, đệ tử nghe kinh, đạo hòa hợp. Thầy muốn giảng kinh, trò muốn nghe kinh, đạo ấy tương hợp thì gọi là “sư tư đạo hợp”. “Thuyết thính cứu cánh”: Thầy nói bộ kinh này đã nói viên mãn. “Cứu cánh” (究竟) có nghĩa là viên mãn. Đệ tử nghe kinh đã nghe viên mãn, nghe đến rốt cùng, đó gọi là “thuyết thính cứu cánh”. Nói gộp chung lại là “sư tư đạo hợp, thuyết thính cứu cánh”, khoảng thời gian ấy được gọi là Nhất Thời.

Thời gian thành tựu hết sức quan trọng. Chẳng có thời gian thành tựu, sẽ chẳng thể giảng kinh. Thuở đức Phật tại thế đã là như thế, hiện thời càng quan trọng hơn! Vì trong hiện thời, thế giới đại loạn, thầy bằng lòng giảng kinh, các vị bằng lòng nghe kinh, mà vẫn chẳng có cách nào mở pháp hội, vì chẳng thái bình! Do vậy, hiện thời chẳng có chiến tranh, chúng ta còn có thể giảng kinh, còn có thể nghe kinh, thời gian này hết sức quý báu, hy vọng mọi người phải nắm vững thời gian quý báu này, đừng nên lãng phí thời gian, phải nghiêm túc nghe, hãy lắng nghe cho kỹ!

2.1.1.1.4. Chủ Thành Tựu

Một chữ Phật là loại thành tựu thứ tư, được gọi là Chủ Thành Tựu (主成就), [nói về] vị chủ trì thuyết pháp. Phật là vị chủ trì thuyết pháp, tiếng Phạn là Phật Đà Da (Buddhaya). Chữ Da là âm cuối trong lời ăn tiếng nói, thường bị lược đi, tiếng Phạn gọi là Phật Đà, dịch sang tiếng Hán là Giác Giả. Giác Giả (覺者) là một vị đại giác ngộ. Vì sao không dịch chữ “bậc đại giác ngộ” thành Giác Giả? Vì chữ Phật Đà trong tiếng Phạn có ba thứ ý nghĩa là “tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn” thì mới gọi là Phật Đà. Ngài đã tự mình giác ngộ, đồng thời sẽ còn giác ngộ người khác, thì gọi là “tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn”. Giác hạnh viên mãn chính là “cứu cánh” trong “thuyết thính cứu cánh” (nói và nghe đều rốt ráo) vừa được nói trên đây. Tự giác thì giác đến mức rốt ráo, giác tha thì cũng có thể làm cho người khác giác đến chỗ rốt ráo. Tự giác viên mãn, giác tha viên mãn, đó là “giác hạnh viên mãn”, như thế mới gọi là Phật Đà. Đây chính là danh xưng để gọi bậc độc tôn vượt trỗi chín giới.

Lục phàm pháp giới: Ba thiện đạo và ba ác đạo, sáu đường này đều là phàm phu, gọi là “lục phàm pháp giới”. Lục phàm pháp giới bất giác, bất giác là đang mê. Lục phàm pháp giới mê chứ chẳng giác. Thánh nhân Nhị Thừa đã giác ngộ, mong liễu sanh tử, thoát tam giới, chuyển phàm thành thánh, [tức là] chuyển phàm phu thành thánh nhân, tự mình đã giác ngộ. Hàng Nhị Thừa chẳng phát đại tâm giác ngộ kẻ khác. Phật không chỉ vượt trỗi lục phàm bất giác, mà còn vượt trỗi sự tự giác của hàng Nhị Thừa, lại còn phải giác tha. Đại Thừa Bồ Tát cũng giác tha, nhưng bản thân Đại Thừa Bồ Tát vẫn chưa thành Phật, giác tha chẳng viên mãn, tự giác cũng chẳng viên mãn. Vì vậy, chỉ có thể gọi là Bồ Tát. Phật vượt trỗi Bồ Tát; do đó, Phật vượt trỗi lục phàm pháp giới, vượt trỗi tam thừa thánh nhân pháp giới, là đấng độc tôn vượt trỗi chín pháp giới, tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn, nên gọi là Phật.

Sáu thứ thành tựu chính là sáu loại nhân duyên, nay ta nói là “hội đủ sáu điều kiện thì mới thành tựu một pháp hội giảng kinh”. Trong sáu điều kiện ấy, Phật là Chủ Thành Tựu, là điều kiện chủ yếu. Năm thứ nhân duyên khác của pháp hội này đều trọn đủ, nhưng chẳng có vị chủ trì thuyết pháp, pháp hội ấy vẫn chẳng thể thành tựu.

Pháp hội giảng kinh của chúng ta trong hiện tại cũng giống như thế, chẳng có pháp sư, làm sao pháp hội thành tựu cho được? Do vậy, mời một vị pháp sư đến giảng kinh cho chúng ta, pháp sư là điều kiện chủ yếu, rất quan trọng, rất ư quan trọng! Nếu gặp đức Phật giảng kinh, quý vị có thể ngay lập tức đại triệt đại ngộ. Không chỉ là đại triệt đại ngộ, mà còn có thể ngay lập tức chứng quả, vì đức Phật thuyết pháp ứng theo căn cơ, giống như danh y trị bệnh. Danh y, chẳng phải là dung y (庸醫, thầy thuốc dốt nát, vụng về). Người ấy vừa nhìn là có thể thấy căn nguyên bệnh tật của quý vị, một thang thuốc uống vào đã lành bệnh. Dung y cũng mong trị lành bệnh cho quý vị, nhưng chẳng tìm ra căn nguyên chứng bệnh. Trước hết, cho quý vị uống một, hai thang thuốc thử xem; do vậy, sẽ tốn thời gian. Nếu gặp Phật, quý vị đến nghe pháp, sẽ đạt được lợi ích rất lớn. Không chỉ là khai ngộ, mà còn chứng quả. Đáng tiếc là chúng ta chẳng đủ thiện căn để chẳng ra đời trước Phật hay chẳng ra đời sau Phật. Trước Phật và sau Phật là một trong tám nạn, học Phật pháp gặp phải nạn duyên (難緣, duyên gây chướng nạn). Tức là khi Phật Thích Ca xuất thế, chẳng biết chúng ta đang đọa địa ngục ở nơi đâu? Đợi đến khi quý vị từ địa ngục thoát ra, Phật Thích Ca đã nhập Niết Bàn hơn hai ngàn năm, đấy là sự bất hạnh của chính mình! May là hiện thời có kinh Vô Lượng Thọ, nghe xong hãy khéo phát tâm, niệm A Di Đà Phật cầu sanh Tây Phương, thân cận A Di Đà Phật. Quý vị đến Tây Phương nghe A Di Đà Phật thuyết pháp, hoa nở thấy Phật, liền nghe Phật thừa, nhanh chóng khai Phật huệ. Ở bên ấy rất nhanh chóng, vì A Di Đà Phật biết căn cơ của chúng ta, Ngài có thể ứng cơ mà thuyết pháp.

“Đốn khai Phật huệ” là ngay lập tức mở mang trí huệ của Phật. Nay nói đến pháp hội của chúng ta, pháp sư Đạo Nguyên tôi đây làm chủ. Tôi chẳng dám kiêu căng, ngã mạn, nói Đạo Nguyên lỗi lạc cỡ nào! Tôi muốn kính khuyên quý vị, quý vị hãy khéo lắng nghe. Vì Đạo Nguyên đã giảng kinh vài chục năm, tôi có thể giải thích văn tự cho quý vị, giải thích ý nghĩa, nêu rõ lý, khuyên tu hành, chắc chắn sẽ nói đơn giản sao cho quý vị hiểu rõ. Trong kinh Phật, Phật Thích Ca cũng khuyên chúng ta “danh sư nan ngộ” (bậc thầy hữu danh khó gặp), tôi không đáng được coi là danh sư, nhưng tôi có thể giảng kinh Phật rõ ràng cho quý vị. Hiện thời đã đến thời đại Mạt Pháp, quý vị muốn tìm một vị pháp sư giảng đơn giản, dễ hiểu cho quý vị thì vẫn là khó gặp. Quý vị chẳng biết pháp sư Đạo Nguyên giảng được lắm, hằng ngày cứ dấy vọng tưởng chuyện này, chuyện kia, quý vị có quá nhiều chuyện, chẳng đến nghe. Về sau, quý vị muốn tìm Đạo Nguyên, có còn tìm được nữa chăng? Tôi nói những lời này chẳng phải là tâng bốc chính mình, mà nhằm khuyên quý vị phát tâm muốn nghe pháp, phải nghiêm túc nghe cho hết bộ kinh Vô Lượng Thọ này!

2.1.1.1.5. Xứ Thành Tựu

“Phật trụ Vương Xá thành, Kỳ Xà Quật sơn trung”: Đức Phật ở tại thành Vương Xá, trong núi Kỳ Xà Quật. Đấy là món thành tựu thứ năm, tức Xứ Thành Tựu (處成就). Xứ (處) là xứ sở, tức là chỗ để giảng kinh.

“Vương Xá thành” là tên gọi của một kinh đô. Không giảng kinh trong thành Vương Xá (Rājagṛha) mà là ở trên núi ngoài thành, quả núi ấy tên là “Kỳ Xà Quật sơn” (Gṛdhrakūṭa), dịch sang tiếng Hán là Linh Thứu Sơn. “Thứu” (鷲) là chim ưng, được gọi là “thứu điểu” (鷲鳥). Loài ưng này rất có linh cảm, nên gọi là Linh Thứu. Cổ nhân có mấy cách giải thích:

1) Một cách nói là loài chim thứu này có linh khí. Loại linh thứu ấy sống trong núi đó, nên gọi là Linh Thứu Sơn.

2) Một cách giải thích khác, núi ấy có hình dáng giống như đầu chim thứu; do vậy còn gọi là Thứu Đầu Sơn (鷲頭山, núi có hình đầu chim ưng). Năm xưa, Đạo Nguyên triều bái thánh địa, đã đến triều bái núi Linh Thứu, [quả thật trông thấy núi ấy] có hình dáng như đầu chim thứu, nên gọi là Linh Thứu Sơn. Kinh Vô Lượng Thọ được nói ở núi Linh Thứu, kinh Pháp Hoa nổi tiếng nhất cũng được giảng tại núi Linh Thứu. Tôi đến triều bái thánh địa, cùng rất nhiều người triều bái Linh Thứu Sơn. Sáng sớm thức dậy, tôi cùng mười mấy người cùng nhau trèo lên núi, triều bái Linh Thứu Sơn. Trèo lên đầu núi, chẳng có khoảng đất trống nào. Như trong giảng đường của chúng ta lớn hay nhỏ, sẽ có chỗ dựng tháp. [Trên núi Linh Thứu] chẳng có tháp. Vào hơn một ngàn năm trước, Phật giáo Ấn Độ đã bị lũ giặc Hồi Giáo hủy hoại, toàn thể các thánh địa Phật giáo tại Ấn Độ đều bị phá hoại, tất cả các tòa tháp đều bị phá hoại. Mọi người đến Linh Thứu Sơn đều thắp nhang, lễ bái. Do nhang mang theo chẳng có lư hương, đều cắm xuống đất. Tôi cũng mang theo nhang để cắm, cũng khấu đầu đảnh lễ, nhưng trong lòng hoài nghi, cớ sao chẳng có chỗ đất trống, nói kinh Pháp Hoa thì nói như thế nào đây? Nói kinh Pháp Hoa lâu đến tám năm, đương nhiên là bậc đại Bồ Tát đều có thể tĩnh tọa trong hang đá. Kinh Pháp Hoa có nói người nghe pháp trong pháp hội khi ấy quá đông, Thích Ca Mâu Ni Phật phải mở rộng thế giới Sa Bà. Đó là cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn. Còn có các quốc vương, đại thần, phàm phu, họ chẳng thể ngồi trong hang đá, ngồi ở chỗ nào đây? Trong tâm rất hoài nghi, nhưng chẳng dám nói. Triều bái thánh địa dựa vào tín tâm của chúng ta, khấu đầu đảnh lễ là được rồi. Đợi đến khi xuống núi Linh Thứu, đi về phía trước, thấy có một tấm biển, hiện thời, Phật giáo tại Ấn Độ đã bị hủy hoại, Bà La Môn giáo cũng hủy báng Phật giáo, nhưng họ muốn chèo kéo khách nước ngoài đến vãn cảnh, [cho nên] phải sửa sang những thánh tích ấy. Ở chỗ nói kinh Pháp Hoa trên núi Linh Thứu, có một tấm biển viết bằng tiếng Anh, tôi không đọc được, người phiên dịch vừa thấy bèn nói: Phía dưới có một di tích cũ gọi là tháp Pháp Hoa. Trong tâm tôi dấy lên ý niệm, “đã có câu trả lời rồi!” Tháp Pháp Hoa nhất định là nơi để nói kinh Pháp Hoa, cách đó không xa lắm. Trông thấy tháp ấy có một tấm biển, nói rõ tháp vốn có bảy tầng để kỷ niệm nơi [đức Phật nói] kinh Pháp Hoa. Do bọn giặc Hồi kéo đến, ngay cả tháp lẫn tự viện đều bị phá hoại. Tín đồ chẳng có cách nào, tự mình phá hủy bốn tầng, chừa lại ba tầng dưới, dùng đất vùi lấp. Nay đào đất ra, mới có ba tầng tháp Pháp Hoa ấy, tôi mới tìm được câu trả lời. Đức Phật nói kinh Pháp Hoa là nói ở dưới chân núi Linh Thứu, chẳng phải là ở trên đỉnh núi. Ngọn núi giống như đầu chim linh thứu, nên gọi là Linh Thứu Sơn.

Xứ Thành Tựu là nhân duyên rất quan trọng. Chẳng có một nơi chốn thì giảng kinh sẽ giảng ở chỗ nào? Tôi vừa mới nói Phật, Bồ Tát có thể giảng trên hư không, hoặc giảng trên trời, nhưng phàm phu sẽ chẳng có cách nào được lợi ích nghe pháp, nhất định phải có một xứ sở [trong nhân gian]. Nay chúng ta cũng vậy, giảng kinh ắt cần phải có giảng đường. Chẳng có giảng đường, sẽ giảng ở chỗ nào, nghe ở chỗ nào? Vì thế, điều kiện xứ sở hết sức quan trọng!

Kế tiếp là món thành tựu thứ sáu, gọi là Chúng Thành Tựu (眾成就). Pháp hội đã có năm thứ thành tựu trên đây, nhưng chẳng có người nghe kinh, vẫn chẳng thể thành tựu. Dưới đây là các vị đại tỳ kheo và các vị đại Bồ Tát. Những vị thính chúng nghe kinh ấy được gọi là Chúng Thành Tựu.

2.1.1.2. Liệt kê đại chúng cùng nghe kinh

2.1.1.2.1. Thanh Văn chúng

2.1.1.2.1.1. Phân định rõ loại đại chúng này

(Kinh) Dữ đại tỳ kheo chúng.

(經)與大比丘眾。

(Kinh: Cùng các vị đại tỳ kheo).

[Kinh chép] “dữ đại tỳ kheo chúng vạn nhị thiên nhân câu, nhất thiết đại thánh, thần thông dĩ đạt” (cùng các vị đại tỳ kheo một vạn hai ngàn người nhóm họp, hết thảy đại thánh thần thông đã đạt). “Dữ đại tỳ kheo chúng” (Và các vị đại tỳ kheo) nhằm trước hết nói về chúng Thanh Văn, cũng là chúng tỳ kheo. Đức Phật là vị chủ thuyết pháp, đức Phật cùng các vị đại tỳ kheo [tụ tập giảng kinh, nghe kinh]. Tỳ kheo (Bhikṣu) là tiếng Phạn, dịch sang tiếng Hán có ba ý nghĩa, tức Bố Ma, Khất Thực và Phá Ác.

1) Khi tỳ kheo sắp đăng tỳ kheo đàn, thọ giới tỳ kheo, cung ma chấn động, ma vương kinh hãi, nên gọi là Bố Ma (怖魔, làm cho ma kinh hoàng).

2) Người ấy xuất gia, bỏ hết tài sản trong nhà để xuất gia. Sau khi đã xuất gia thì phải ôm bát xin cơm, nên gọi là Khất Thực (乞食).

3) Vì sao phải bỏ tài sản trong nhà? Vì đoạn phiền não, phá trừ ác pháp, nên gọi là Phá Ác (破惡).

Tỳ kheo đứng đầu trong bốn chúng đệ tử của Phật. Loại thứ hai là tỳ kheo ni, người nữ xuất gia thì gọi là tỳ kheo ni. “Ni” (尼) [trong tiếng Phạn] là nữ, [danh xưng] tỳ kheo ni (Bhikṣuni) cũng bao hàm ba ý nghĩa (Bố Ma, Khất Thực, Phá Ác) trên đây. Hai loại đệ tử tại gia là Ưu bà tắc (Upāsaka, cận sự nam) và Ưu bà di (Upāsikā, cận sự nữ). Nêu ra loại thứ nhất là tỳ kheo, nhưng trên thực tế, bốn loại đệ tử đều có.

“Đại tỳ kheo”: “Đại” là tỳ kheo Đại Thừa. Kinh Vô Lượng Thọ thuộc về kinh điển Đại Thừa. Các vị ấy vốn học pháp Thanh Văn, trước là học pháp Tiểu Thừa, nên gọi là tỳ kheo. Đến pháp Đại Thừa, các vị ấy hồi Tiểu hướng Đại, nên gọi là “đại tỳ kheo”.

“Chúng”: Tỳ kheo là một chúng. “Chúng” (眾) là dịch từ hai chữ Tăng Già. Chúng ta niệm kinh A Di Đà thấy chép “đại tỳ kheo tăng”, [ở đây] dịch chữ Tăng thành Chúng.

2.1.1.2.1.2. Biện định số lượng

(Kinh) Vạn nhị thiên nhân câu.

(經)萬二千人俱。

(Kinh: Một vạn hai ngàn người nhóm họp).

Những kinh khác đều nói là một ngàn hai trăm năm mươi người, bộ kinh Vô Lượng Thọ này nêu ra số lượng tỳ kheo rất đông, có đến một vạn hai ngàn người. Một vạn hai ngàn người là nói về Thường Tùy Chúng, số lượng những người nghe pháp khác còn nhiều hơn nữa.

2.1.1.2.1.3. Tán thán đức hạnh của các ngài

(Kinh) Nhất thiết đại thánh, thần thông dĩ đạt.

(經)一切大聖，神通已達。

(Kinh: Hết thảy đại thánh, thần thông đã đạt).

“Đại thánh” nếu chỉ nói theo Thanh Văn Thừa sẽ là Tứ Quả A La Hán. Chứng Sơ Quả thì gọi là thánh nhân, Nhị Quả, Tam Quả cũng gọi là thánh nhân, chẳng gọi là đại thánh. Chứng đắc Tứ Quả mới được gọi là đại thánh. [Chữ Đại Thánh] không chỉ là nói về Tứ Quả A La Hán, mà còn nhằm nói đến thánh nhân Đại Thừa. Các Ngài đã chứng quả A La Hán, lại học pháp Đại Thừa. Tam Hiền, Thập Thánh⁸ đều có thể chứng đắc; do vậy, gọi là thánh nhân Đại Thừa.

“Thần thông dĩ đạt”: Nói thông thường, có sáu loại thần thông, tức Thiên Nhãn Thông, Thiên Nhĩ Thông, Túc Mạng Thông, Tha Tâm Thông, Thần Túc Thông, và Lậu Tận Thông. Sáu loại thần thông này không gì chẳng thông đạt, nhưng phải nhớ: “Thần thông dĩ đạt” ở sau “nhất thiết đại thánh”, [hàm nghĩa] quý vị đã chứng đắc địa vị thánh nhân Đại Thừa, tự nhiên sẽ là “thần thông đã đạt”. Học Phật pháp thì trước hết là học đoạn phiền não. Đã chứng thánh quả, chẳng cần phải cầu thần thông. Quý vị đã chứng đắc quả vị thánh nhân, tự nhiên sẽ có thần thông. Quý vị học Phật pháp mà học thần thông trước, chưa đạt được thần thông mà đã bị ma dựa trước! Bị ma dựa, sẽ sanh ra bệnh thần kinh. Điều này rất quan trọng, hãy nhớ kỹ!

2.1.1.2.1.4. Liệt kê danh xưng

(Kinh) Kỳ danh viết: Tôn giả Liễu Bổn Tế, tôn giả Chánh Nguyện, tôn giả Chánh Ngữ, tôn giả Đại Hiệu, tôn giả Nhân Hiền, tôn giả Ly Cấu, tôn giả Danh Văn, tôn giả Thiện Thật, tôn giả Cụ Túc, tôn giả Ngưu Vương, tôn giả Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp, tôn giả Già Da Ca Diếp, tôn giả Na Đề Ca Diếp, tôn giả Ma Ha Ca Diếp, tôn giả Xá Lợi Phất, tôn giả Đại Mục Kiền Liên, tôn giả Kiếp Tân Na, tôn giả Đại Trụ, tôn giả Đại Tịnh Chí, tôn giả Ma Ha Châu Na, tôn giả Mãn Nguyện Tử, tôn giả Ly Chướng, tôn giả Lưu Quán, tôn giả Kiên Phục, tôn giả Diện Vương, tôn giả Dị Thừa, tôn giả Nhân Tánh, tôn giả Gia Lạc, tôn giả Thiện Lai, tôn giả La Vân, tôn giả A Nan, giai như tư đẳng thượng thủ giả dã.

(經)其名曰：尊者了本際、尊者正願、尊者正語、尊者大號、尊者仁賢、尊者離垢、尊者名聞、尊者善實、尊者具足、尊者牛王、尊者優樓頻螺迦葉、尊者伽耶迦葉、尊者那提迦葉、尊者摩訶迦葉、尊者舍利弗、尊者大目犍連、尊者劫賓那、尊者大住、尊者大淨志、尊者摩訶周那、尊者滿願子、尊者離障、尊者流灌、尊者堅伏、尊者面王、尊者異乘、尊者仁性、尊者嘉樂、尊者善來、尊者羅云、尊者阿難，皆如斯等上首者也。

(Kinh: Tên các Ngài là tôn giả Liễu Bổn Tế, tôn giả Chánh Nguyện, tôn giả Chánh Ngữ, tôn giả Đại Hiệu, tôn giả Nhân Hiền, tôn giả Ly Cấu, tôn giả Danh Văn, tôn giả Thiện Thật, tôn giả Cụ Túc, tôn giả Ngưu Vương, tôn giả Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp, tôn giả Già Da Ca Diếp, tôn giả Na Đề Ca Diếp, tôn giả Ma Ha Ca Diếp, tôn giả Xá Lợi Phất, tôn giả Đại Mục Kiền Liên, tôn giả Kiếp Tân Na, tôn giả Đại Trụ, tôn giả Đại Tịnh Chí, tôn giả Ma Ha Châu Na, tôn giả Mãn Nguyện Tử, tôn giả Ly Chướng, tôn giả Lưu Quán, tôn giả Kiên Phục, tôn giả Diện Vương, tôn giả Dị Thừa, tôn giả Nhân Tánh, tôn giả Gia Lạc, tôn giả Thiện Lai, tôn giả La Vân, tôn giả A Nan, đều là các bậc thượng thủ như vậy).

Tiếp đó là ba mươi mốt vị tôn giả. Chúng ta niệm kinh A Di Đà, thấy nêu tên mười sáu vị tôn giả, bộ kinh Vô Lượng Thọ này nêu ra ba mươi mốt vị tôn giả. “Tôn giả” có ý nghĩa giống như “trưởng lão” (Mahāthera) trong Tiểu Bổn A Di Đà Kinh, tức là “đức lạp câu túc”, có nghĩa là đạo đức cao, giới lạp⁹ lớn, vì thế gọi là Trưởng Lão. Ở đây, “tôn giả” có ý nghĩa đạo đức lẫn giới lạp đều trọn đủ, nên mới được người khác tôn kính, cũng có nghĩa là vị ấy đạo đức to lớn, giới lạp sâu dầy, nên mới gọi là Tôn Giả. Nếu phối hợp với đoạn văn trước thì không chỉ là đại tỳ kheo, mà còn là thánh nhân Đại Thừa. Vì thế, gọi là Tôn Giả. Cả ba mươi mốt vị trên đây đều là Tôn Giả.

Vị thứ nhất là Liễu Bổn Tế. Phật Thích Ca thành Phật, trước hết độ năm vị tỳ kheo, vị khai ngộ đầu tiên là Kiều Trần Như (Ājñātakauṇḍinya), dịch sang tiếng Hán là Liễu Bổn Tế. “Liễu” (了) là liễu đạt (了達). Bổn Tế (本際) là bản tánh. Ngài khai ngộ Phật Tánh mà chính mình sẵn có, đã thông đạt cái lý sẵn có [trong tự tâm], nên gọi là Liễu Bổn Tế. Đức Phật độ năm vị tỳ kheo, Ngài là người khai ngộ đầu tiên, nên được nêu tên đầu tiên. Liễu Bổn Tế là Kiều Trần Như. Theo kinh Kim Cang, đời trước, Kiều Trần Như là vua Ca Lợi (Kalābu). Ca Lợi Vương dịch sang tiếng Hán là Cực Ác Quốc Vương! Khi Thích Ca Mâu Ni Phật còn chưa thành Phật, Ngài làm Nhẫn Nhục tiên nhân (Kșhāntivāda), tu hạnh nhẫn nhục, gặp phải vua Ca Lợi không nói đạo lý. Ông ta là quốc vương có thế lực, cầm thanh gươm chặt đứt chân tay của Nhẫn Nhục. Khi ấy, Nhẫn Nhục tiên nhân phát nguyện: “Ta tuyệt đối chẳng có tâm sân hận. Nay ta phát nguyện, trong tương lai thành Phật, sẽ độ ngươi đầu tiên”. Khi đó, ác quốc vương sanh lòng hổ thẹn, cầu sám hối; từ đấy trở đi, sửa lỗi, hướng thiện. Nhẫn Nhục tiên nhân tu hành thành Phật là Thích Ca Mâu Ni Phật, vua Ca Lợi cũng tu hành, tu cho đến khi Phật Thích Ca xuất thế, Ngài bèn xuất gia làm tỳ kheo, tức Kiều Trần Như. Do vậy, đức Phật độ người đầu tiên là vua Ca Lợi.

Đây là nói đến Tự Phần của bộ kinh này, mọi người nghe kinh Phật phải chú ý. Kinh Phật ví như ăn mật, chính giữa hay ngoài rìa đều ngọt. Nghe kinh thì nghe từ đầu, nghe khúc giữa, hay nghe phần sau, [đều là] “sơ thiện, trung thiện, hậu thiện”. Bắt đầu nghe là sự tốt đẹp ban đầu. “Thiện” là tốt đẹp. Trung gian cũng là thiện hảo, nghe đoạn cuối cùng là Lưu Thông Phần vẫn tốt đẹp. Giống như ăn mật ong, quý vị ăn miếng thứ nhất là ngọt, miếng thứ hai cũng ngọt, ăn đến miếng cuối cùng vẫn ngọt. Chính giữa hay ngoài rìa đều ngọt. Quý vị nghe đến đâu bèn học đến đó. Sau danh hiệu của những vị tôn giả này, [kinh còn nêu] công đức của hàng Bồ Tát, đều nhằm dạy chúng ta học, nêu gương cho chúng ta. Danh hiệu của Phật được gọi là “vạn đức hồng danh”, “hồng danh” (洪名) tức là đại danh (danh xưng to lớn), thường nói là “đại danh đỉnh đỉnh” (大名鼎鼎, danh cao chót vót, danh nổi như cồn). Ngài có danh xưng to lớn, to cỡ nào? Trọn đủ một vạn công đức, gọi là “vạn đức hồng danh”. Những vị tôn giả ấy, danh hiệu của mỗi vị đều có đủ một phần công đức, hợp lại thành một vạn hai ngàn vị, tức là có một vạn hai ngàn công đức. Những điều này đều nhằm bảo chúng ta hãy học theo.

Vị tôn giả thứ nhất là Liễu Bổn Tế. Trước hết, quý vị phải hiểu rõ chính mình vốn sẵn có Phật Tánh. Đấy là công phu thuộc bước đầu tiên. Quý vị chẳng hiểu rõ Phật Tánh, làm sao có thể chứng thánh quả cho được? Do vậy nói: “Giảng đến đâu, học đến đó”. Liễu đạt bổn tánh tức là chính mình khai ngộ, ngộ Phật Tánh vốn có của chính mình, minh tâm kiến tánh, đại triệt đại ngộ. Kiến tánh là đã thấy Bổn Tế, làm thế nào để có thể thấy Bổn Tế? Quý vị đoạn phiền não, đoạn ba căn bản phiền não, tức là tham, sân, si. Tham, sân, si là căn bản phiền não, nhưng dữ dội nhất là sân phiền não. Quý vị dấy lòng sân khuể, không chỉ là chẳng thể tu hành, mà tất cả công đức của quý vị đều bị phá hoại. Do vậy, “lửa sân khuể có thể đốt trụi rừng công đức”. Đó gọi là “một niệm sân tâm khởi, trăm vạn chướng môn khai”. Nó có thể dẫn đến khá nhiều chướng ngại. Vì thế, thứ nhất là quý vị phải đoạn sân hận phiền não. Chẳng đoạn cái tâm sân khuể, quý vị sẽ vĩnh viễn chẳng thể liễu Bổn Tế. Vì sao nói đến Kiều Trần Như, nói đến kinh Kim Cang? Vì kinh Kim Cang mọi người đều đã niệm, có thể là có người chưa từng niệm kinh Vô Lượng Thọ. Kinh Kim Cang đặc biệt hữu duyên với người Hoa. Ai nấy đều biết công án này. Nói đến công án ấy có phải là đã đi quá xa [chủ đề đang giảng] hay không? Chẳng xa! Quý vị muốn học được, muốn liễu Bổn Tế, phải đoạn cái tâm sân hận. Để độ chúng sanh thì phải là oán thân bình đẳng. Phật Thích Ca làm Nhẫn Nhục tiên nhân vì sao có thể thành Phật? Oán thân bình đẳng. Đối với vua Ca Lợi đã chặt đứt chân tay mình, đức Phật phát nguyện độ nhà vua trước. Đối với oan gia đối đầu thì phải bình đẳng. Ngay khi ấy, vua Ca Lợi cầu sám hối, bằng lòng học theo Ngài; kết quả là Phật Thích Ca đã thành Phật, vua Ca Lợi chuyển sanh làm Kiều Trần Như, bèn khai ngộ đầu tiên, liễu đạt bản tánh, đều là do đoạn cái tâm sân hận thì mới đạt được lợi ích chân thật trong Phật pháp.

Vị thứ hai là tôn giả Chánh Nguyện (tức ngài Mã Thắng - Aśvajit). “Nguyện” (願) là chí nguyện, ngoại đạo phát nguyện thì là tà nguyện, hàng Nhị Thừa phát nguyện thì là “thiên nguyện” (偏願, nguyện lệch lạc). Ngoại đạo tà chứ chẳng chánh, hàng Nhị Thừa thì thiên lệch, chẳng chánh. Phải là nguyện do đệ tử Đại Thừa đã phát thì mới là “chánh nguyện”, tức là mong tự lợi, lợi người khác. Phát Bồ Đề đại nguyện như vậy thì là “chánh nguyện”.

Vị thứ ba là tôn giả Chánh Ngữ (tức ngài Ly Bà Đa Revata). Trong Bát Chánh Đạo có Chánh Ngữ (Samyag vāk). Ngữ (語) có nghĩa là nói năng. Lời lẽ của phàm phu đều là ngu si, điên đảo, chẳng gọi là Chánh Ngữ. Lời nói của ngoại đạo là lời lẽ tà tri, tà kiến, cũng chẳng gọi là Chánh Ngữ. Nếu có thể nói pháp Đại Thừa, rộng độ hết thảy chúng sanh thì mới là Chánh Ngữ. Vì những gì quý vị nói ra đều có thể lợi ích chúng sanh, gieo thiện căn cho chúng sanh, khuyên dạy chúng sanh phát Bồ Đề tâm, hành Bồ Tát đạo, độ hết thảy chúng sanh đều thành Phật. Lời lẽ nào cũng đều chẳng chánh đáng bằng những lời này. Vì thế, lời lẽ nói về pháp Đại Thừa được gọi là Chánh Ngữ. [Vị tôn giả Chánh Ngữ này] đối ứng với tôn giả Chánh Nguyện trong phần trên. Chúng ta học phát đại nguyện Bồ Đề, mong độ hết thảy chúng sanh, độ bằng cách nào? Quý vị học giảng kinh, học Chánh Ngữ. Chẳng biết giảng kinh thì phải học. Giảng kinh thì không biết giảng, do không biết giảng mới phải học. Phải học giảng kinh thì mới có thể thỏa mãn đại nguyện Bồ Đề của quý vị.

Vị thứ tư là tôn giả Đại Hiệu (Mahānāma). Hiệu (號) là tên gọi. [Đại Hiệu là] danh hiệu to lớn, tức là có tiếng tăm to lớn. Tham danh, tham lợi là phiền não. Đức Phật đại danh, cái danh ấy hoàn toàn chẳng do tham mà có. Thanh danh là “thật chí danh quy” (có thực chất thì sẽ nổi tiếng). Có công đức chân thật, tự nhiên chúng sanh biết đến đại danh. Vì thế, gọi là Đại Hiệu, tức là danh hiệu to lớn.

Vị thứ năm là tôn giả Nhân Hiền (Bhadrika). Có lòng nhân từ và hiền đức thì gọi là Nhân Hiền.

Vị thứ sáu là tôn giả Ly Cấu. Cấu (垢) là phiền não. Xa lìa phiền não tức là xa lìa ô nhiễm thì là Ly Cấu.

Vị thứ bảy là tôn giả Danh Văn. Tiếng tăm thông thấu trọn khắp, vị này chính là ngài Ma Ha Câu Hy La (Mahākausthila) trong kinh A Di Đà, vấn đáp bậc nhất.

Vị thứ tám là tôn giả Thiện Thật. Có đức hiền thiện, có đức chân thật, nên gọi là Thiện Thật.

Vị thứ chín là tôn giả Cụ Túc, [hàm ý] phước trọn đủ, huệ trọn đủ. Do phước lẫn huệ đều trọn đủ, nên gọi là Cụ Túc.

Vị thứ mười là tôn giả Ngưu Vương. “Ngưu vương” (牛王, trâu chúa) là từ ngữ để tán thán. Ấn Độ tán thán một người nào lỗi lạc thì khen là Ngưu Vương, hoặc ca ngợi là Tượng Vương (象王, voi chúa), chẳng phải là Ngưu Ma Vương trong Tây Du Ký! Ngưu Vương [ở đây] chính là tôn giả Kiều Phạm Ba Đề (Gavāṃpati) như chúng ta niệm trong kinh A Di Đà, còn dịch là Ngưu Tư (牛呞, trâu nhơi). Vì đời trước Ngài thốt ra một câu ác khẩu, do có một vị tỳ kheo già đã rụng răng, trong khi ứng cúng, tướng miệng nhai rất khó coi. Ngài nói vị tỳ kheo già ấy ăn cơm giống như trâu đang nhơi cỏ. Do thốt ra một câu nói ác miệng ấy, chuốc lấy quả báo! Đời kế tiếp, Ngài bị tướng xấu ấy, ăn cơm giống như trâu nhơi cỏ. Về sau, khi Ngài chẳng ăn cơm, miệng vẫn nhóp nhép. Do vậy, mọi người trông thấy đều cười cợt Ngài. Cười cợt đều là tạo khẩu nghiệp. Vì thế, đức Phật chẳng cho Ngài thọ cúng dường trong nhân gian, mà bảo Ngài đến nhận sự cúng dường của cõi trời. Chư thiên có thần thông, biết đời trước Ngài đã tạo ra cái nghiệp ác khẩu, mắc lấy quả báo, ai cũng đều chẳng dám cười cợt Ngài. Vì thế, Ngài được xưng tụng là “thọ thiên cúng dường đệ nhất” (được cõi trời cúng dường bậc nhất). Vì Ngài là một vị A La Hán, Ngài lại hồi Tiểu hướng Đại; do đó, tán thán Ngài là Ngưu Vương.

Vị thứ mười một là tôn giả Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp (Uruvilvā kāśyapa), dịch sang tiếng Hán là Mộc Qua Lâm (rừng cây đu đủ). Ngài tu đạo là tu hành trong rừng Mộc Qua.

Vị thứ mười hai là tôn giả Già Da Ca Diếp (Gayā kāśyapa). Chữ Diếp (葉) [trong tiếng Phổ Thông] đọc là Shè (ㄕㄜˋ), [Già Da trong] tiếng Hán là Tượng Đầu Sơn (núi đầu voi). Ngài tu hành ở Tượng Đầu Sơn.

Vị thứ mười ba là tôn giả Na Đề Ca Diếp (Nadī kāśyapa). Na Đề là sông. Ngài tu hành ở bên sông.

Ba vị tôn giả trên đây được gọi là Tam Ca Diếp. Ba anh em các Ngài đều xuất gia học theo ngoại đạo, cầm đầu ngoại đạo. Ba người các Ngài được đức Phật giáo hóa. Tính gộp cả đồ chúng vốn có của ba vị là một ngàn người, đều cùng nhau theo Phật xuất gia.

Vị thứ mười bốn là tôn giả Ma Ha Ca Diếp (Mahākāśyapa), dịch sang tiếng Hán là Đại Ẩm Quang (大飲光). Quang minh trên thân ngài có thể hút mất các thứ quang minh khác. Sau khi Phật Thích Ca nhập Niết Bàn, Ngài là Tổ Sư đời thứ nhất của Thiền Tông, là vị Đầu Đà bậc nhất. Đệ tử Phật có năm vị tôn giả Ca Diếp, bộ kinh này chỉ nói bốn vị. Trong năm vị tỳ kheo được đức Phật hóa độ [đầu tiên], có một vị tên là Thập Lực Ca Diếp (Daśabalakāśyapa).

Vị thứ mười lăm là tôn giả Xá Lợi Phất (Śāriputra). Xá Lợi Phất dịch sang tiếng Hán là Thân Tử (身子), còn dịch là Thu Tử (鶖子). Xá Lợi (Śāri) là tên của mẹ ngài Xá Lợi Phất. Vì thân tướng của mẹ Ngài trang nghiêm, nên dịch thành Thân Tử. Mắt của mẹ ngài Xá Lợi Phất rất xinh đẹp, giống như mắt chim Thu, nên có tên là Thu Tử. Trong chúng Thanh Văn, Ngài là trí huệ bậc nhất, cũng là bậc đương cơ trong kinh Di Đà.

Vị thứ mười sáu là tôn giả Đại Mục Kiền Liên (Mahā Maudgalyayana), dịch sang tiếng Hán là Đại Thái Thục Thị. Thái Thục Thị (采菽氏) là họ của Ngài, Ngài thần thông bậc nhất.

Vị thứ mười bảy là tôn giả Kiếp Tân Na (Kappina), dịch sang tiếng Hán là Phòng Tú (房宿)¹⁰. Cha mẹ Ngài cầu đảo sao Phòng Tú mà sanh ra Ngài.

Vị thứ mười tám là tôn giả Đại Trụ. Hồi Tiểu hướng Đại, nghe pháp Đại Thừa rồi hành đạt đến địa vị Tam Hiền, đạt tới địa vị Thập Trụ, gọi là “nhập Trụ”. Chẳng thoái chuyển, đạt đến Đăng Địa Bồ Tát thì là Đại Trụ. Ngài đích thân chứng Pháp Thân nên gọi là Đại Trụ.

Vị thứ mười chín là tôn giả Đại Tịnh Chí. Chí (志) là chí nguyện. Phát đại nguyện, độ hết thảy chúng sanh. Tịnh (淨) là thanh tịnh. Phát đại nguyện độ hết thảy chúng sanh mà chẳng chấp tướng thì gọi là Đại Tịnh Chí.

Vị thứ hai mươi là tôn giả Ma Ha Châu Na. Ma Ha là đại, Châu Na là diệu lý. [Ma Ha Châu Na là] đại diệu lý. Ngài chứng đắc diệu lý Thật Tướng chẳng thể nghĩ bàn.

Vị thứ hai mươi mốt là tôn giả Mãn Nguyện Tử, còn gọi là Mãn Từ Tử. Đấy là tên dịch theo nghĩa của danh xưng Phú Lâu Na Di Đa La Ni Tử (Purna Maitrayani putra) trong tiếng Phạn. Ngài thuyết pháp bậc nhất.

Vị thứ hai mươi hai là tôn giả Ly Chướng. Xa lìa tam chướng, tức Hoặc chướng, nghiệp chướng, và báo chướng.

Vị thứ hai mươi ba là tôn giả Lưu Quán. Lưu (流) tức là pháp lưu, giảng kinh thuyết pháp cho người khác nghe. Quán (灌) là tưới đẫm, giáo hóa hết thảy chúng sanh, dùng pháp tưới đẫm chúng sanh.

Vị thứ hai mươi bốn là tôn giả Kiên Phục. Dùng tâm kiên cố để hàng phục hết thảy phiền não.

Vị thứ hai mươi lăm là tôn giả Diện Vương, mặt như trăng tròn. Đức Phật có ba mươi hai tướng, mặt như trăng tròn, đấy là một trong các tướng hảo. Vị tỳ kheo này có tướng hảo ấy. Đức Phật tán thán tỳ kheo Diện Vương, giống như Tử Lộ của Nho gia, Ngài mặc ca sa rách, còn quý vị ăn vận đẹp đẽ cách mấy vẫn chẳng sánh bằng Ngài. Ngài có công phu ấy.

Vị thứ hai mươi sáu là tôn giả Dị Thừa. Dị Thừa là khác với Nhị Thừa. Dị (異) là không giống nhau. Ngài hồi Tiểu hướng Đại, hành hạnh Đại Thừa.

Vị thứ hai mươi bảy là tôn giả Nhân Tánh. Nhân Tánh là bản tánh nhân từ. Vị thứ hai mươi tám là Gia Lạc, Gia (嘉) là rất tốt đẹp. Ngài có pháp lạc tươi đẹp, tốt lành.

Vị thứ hai mươi chín là tôn giả Thiện Lai (Susvāgata). Thiện Lai là thiện căn chín muồi. “Thiện lai tỳ kheo”: Quý vị đến đây tốt lắm, nên gọi là Thiện Lai. Người ấy thiện căn chín muồi, gặp Phật bèn đắc độ, khai ngộ, chứng quả. Người ấy thiện căn chín muồi, còn thiếu một bước gặp Phật [là có thể đắc độ]. Sau khi Phật Thích Ca thành Phật, vị ấy đến xuất gia, đức Phật quan sát căn cơ của chúng sanh. Vừa trông thấy thiện căn của người ấy đã chín muồi, quý vị đến đây hay quá! [Bèn gọi] “Tỳ kheo! Thiện lai tỳ kheo”. Vừa gọi, [người ấy] râu tóc tự rụng, y ca sa choàng trên thân, nhất thời chứng Tứ Quả.

Vị thứ ba mươi là tôn giả La Vân. La Vân chính là La Hầu La (Rāhula), [La Vân] là một cách phiên âm tiếng Phạn khác [của chữ La Hầu La]. [Dịch nghĩa sang] tiếng Hán là Giá Chướng (遮障, ngăn che, chướng ngại). Ngài là Thái Tử của đức Phật.

Vị thứ ba mươi mốt là tôn giả A Nan (Ānanda), dịch sang tiếng Hán là Khánh Hỷ. Ngài sanh nhằm ngày Phật Thích Ca thành đạo; vừa chúc mừng đức Phật thành đạo, vừa chúc mừng Ngài sanh ra, vì thế, gọi là Khánh Hỷ. Ngài đa văn bậc nhất, hết thảy kinh tạng được kết tập đều là do tôn giả A Nan [trùng tuyên].

“Giai như tư đẳng thượng thủ giả dã” (Đều là các vị thượng thủ như vậy). Nói gộp chung ba mươi mốt vị trên đây, tức là một vạn hai ngàn vị đại tỳ kheo thảy đều giống như ba mươi mốt vị tôn giả trên đây, đều là Thượng Thủ. “Giai như tư đẳng” là nói ba mươi mốt vị này đều là bậc Thượng Thủ, đều là bậc Thượng Tọa¹¹, nói rõ một vạn hai ngàn vị tỳ kheo đều là như thế cả.

Trong quyển thượng của bộ Vô Lượng Thọ Kinh Nghĩa Sớ, Huệ Viễn đại sư đã viết: “Kim thử thả liệt tam thập nhị nhân giai như tư đẳng Thượng Thủ giả dã” (Nay kể ra ba mươi hai người ấy đều là bậc Thượng Thủ như thế đó). Ngài nói có ba mươi hai vị tôn giả, nhưng Đạo Nguyên tính đi tính lại, chỉ có ba mươi mốt vị tôn giả. Chánh kinh ghi ba mươi mốt vị tôn giả, trong quyển thượng của bộ Nghĩa Sớ của Ngài (Huệ Viễn) cũng là ba mươi mốt vị tôn giả. Lại tra trong bộ Vô Lượng Thọ Kinh Khởi Tín Luận, vẫn là ba mươi mốt vị tôn giả, không biết từ khi nào đã lược bớt một vị, chỉ có ba mươi mốt vị tôn giả, chẳng có ba mươi hai vị tôn giả!

2.1.1.2.2. Bồ Tát chúng

2.1.1.2.2.1. Nêu rõ sự sai biệt của loại đại chúng này

(Kinh) Hựu dữ Đại Thừa chúng Bồ Tát câu.

(經)又與大乘眾菩薩俱。

(Kinh: Lại cùng với chúng Đại Thừa Bồ Tát nhóm họp).

Chữ Hựu (lại) diễn tả: Cùng với chúng Thanh Văn trong phần trước. “Hựu dữ Đại Thừa chúng” (Lại cùng với chúng Đại Thừa): “Đại Thừa chúng” là đại Bồ Tát. “Câu” (俱) là cùng tụ lại một chỗ.

2.1.1.2.2.2. Liệt kê danh tự của các Ngài

(Kinh) Phổ Hiền Bồ Tát, Diệu Đức Bồ Tát, Từ Thị Bồ Tát đẳng, thử Hiền Kiếp trung nhất thiết Bồ Tát. Hựu Hiền Hộ đẳng thập lục Chánh Sĩ, Thiện Tư Nghị Bồ Tát, Tín Huệ Bồ Tát, Không Vô Bồ Tát, Thần Thông Hoa Bồ Tát, Quang Anh Bồ Tát, Huệ Thượng Bồ Tát, Trí Tràng Bồ Tát, Tịch Căn Bồ Tát, Nguyện Huệ Bồ Tát, Hương Tượng Bồ Tát, Bảo Anh Bồ Tát, Trung Trụ Bồ Tát, Chế Hạnh Bồ Tát, Giải Thoát Bồ Tát, giai tuân Phổ Hiền đại sĩ chi đức.

(經)普賢菩薩、妙德菩薩、慈氏菩薩等，此賢劫中一切菩薩，又賢護等十六正士，善思議菩薩、信慧菩薩、空無菩薩、神通華菩薩、光英菩薩、慧上菩薩、智幢菩薩、寂根菩薩、願慧菩薩、香象菩薩、寶英菩薩、中住菩薩、制行菩薩、解脫菩薩，皆遵普賢大士之德。

(Kinh: Phổ Hiền Bồ Tát, Diệu Đức Bồ Tát, Từ Thị Bồ Tát v.v… là hết thảy các vị Bồ Tát trong Hiền Kiếp này. Lại có mười sáu vị Chánh Sĩ thuộc nhóm Hiền Hộ, tức Thiện Tư Nghị Bồ Tát, Tín Huệ Bồ Tát, Không Vô Bồ Tát, Thần Thông Hoa Bồ Tát, Quang Anh Bồ Tát, Huệ Thượng Bồ Tát, Trí Tràng Bồ Tát, Tịch Căn Bồ Tát, Nguyện Huệ Bồ Tát, Hương Tượng Bồ Tát, Bảo Anh Bồ Tát, Trung Trụ Bồ Tát, Chế Hạnh Bồ Tát, Giải Thoát Bồ Tát, đều tuân theo phẩm đức của Phổ Hiền đại sĩ).

Tiếp đó, nêu ra danh tự của mấy vị Thượng Thủ. “Phổ Hiền Bồ Tát, Diệu Đức Bồ Tát, Từ Thị Bồ Tát đẳng”: Nêu ra danh tự của ba vị Bồ Tát, xếp Phổ Hiền Bồ Tát đứng đầu, vì pháp môn Tịnh Độ chủ trương tu hành, chủ trương hạnh môn, mà Phổ Hiền Bồ Tát được gọi là Đại Hạnh Bồ Tát.

Diệu Đức Bồ Tát là Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát, dịch sang tiếng Hán là Diệu Đức. Ngài có công đức chẳng thể nghĩ bàn, vì Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát là thầy của bảy vị Phật. Nay ở trước Phật Thích Ca, Ngài thị hiện thân phận đệ tử, công đức chẳng thể nghĩ bàn. Do vậy, gọi là Diệu Đức.

Từ Thị Bồ Tát chính là Di Lặc Bồ Tát. Di Lặc dịch sang tiếng Hán là Từ Thị. Từ Thị tức là họ Từ, Ngài tên là A Dật Đa (Ajita), dịch sang tiếng Hán là Vô Năng Thắng (無能勝, không ai có thể vượt hơn), là Đương Lai Hạ Sanh Di Lặc Tôn Giả.

“Thử Hiền Kiếp trung nhất thiết Bồ Tát” (Hết thảy các vị Bồ Tát trong Hiền Kiếp này): Ở đây là tổng kết. Trang Nghiêm Kiếp là kiếp Trang Nghiêm (Vyūhakalpa) trong đời quá khứ, có một ngàn vị Phật xuất thế. Hiện tại là Hiền Kiếp (Bhadrakalpa), có một ngàn vị Phật xuất thế. Vị lai là Tinh Tú Kiếp (Nakśatra kalpa), có một ngàn vị Phật xuất thế. Trong tết Nguyên Đán, rất nhiều tự viện đều lạy Thiên Phật Sám, thực tế là Tam Thiên Phật Danh. Lạy ba ngàn vị Phật là ba ngàn vị Phật trong ba kiếp, tức Quá Khứ Trang Nghiêm Kiếp, Hiện Tại Hiền Kiếp, và Vị Lai Tinh Tú Kiếp, mỗi kiếp đều có một ngàn vị Phật xuất thế. “Thử Hiền Kiếp trung nhất thiết Bồ Tát” nói như thế nào? Phải biết Hiền Kiếp có một ngàn vị Phật xuất thế, Thích Ca Mâu Ni Phật là vị Phật thứ tư trong Hiện Tại Hiền Kiếp, còn có chín trăm chín mươi sáu vị Phật sẽ xuất thế, hãy còn có những vị Bồ Tát chưa xuất thế. Do vậy, chín trăm chín mươi sáu vị Bồ Tát sẽ thành Phật trong Hiền Kiếp đều hiện diện trong pháp hội này.

“Hựu Hiền Hộ đẳng thập lục Chánh Sĩ” (Lại có mười sáu vị Chánh Sĩ thuộc nhóm Hiền Hộ): “Hựu” là lại có một loại Bồ Tát khác trong hàng Đại Thừa Bồ Tát chúng. “Chánh Sĩ” (正士) còn dịch là Bồ Tát, cũng còn được dịch là Khai Sĩ (開士). Đây là hàng tại gia Bồ Tát. Lại có thêm mười sáu vị tại gia Bồ Tát thuộc nhóm Hiền Hộ. Đấy là nói chung, kế đó là danh tự riêng của từng vị.

Vị thứ nhất là Hiền Hộ (Bhadra pāla) Bồ Tát¹².

Vị thứ hai là Thiện Tư Nghị Bồ Tát. Tại gia Bồ Tát có tư tưởng Đại Thừa Phật pháp, nên có tên là Thiện Tư Nghị Bồ Tát.

Vị thứ ba là Tín Huệ Bồ Tát, tín ngưỡng Đại Thừa, có trí huệ Đại Thừa, nên tên là Tín Huệ Bồ Tát.

Vị thứ tư là Không Vô Bồ Tát, thấy hết thảy là Không, đối với hết thảy các pháp đều quán Không.

Vị thứ năm là Thần Thông Hoa Bồ Tát. Tại gia Bồ Tát tu hành cũng có thể đắc thần thông. Thần Thông là trong địa vị tu nhân, có một thứ gọi là Thông Hoa, trong địa vị tu nhân của Bồ Tát, sẽ có được loại hoa ấy.

Vị thứ sáu là Quang Anh Bồ Tát. Quang Anh là trí huệ. Tại gia Bồ Tát khai phát đại trí huệ, trí huệ bậc nhất.

Vị thứ bảy là Huệ Thượng Bồ Tát. Huệ Thượng và Quang Anh có cùng ý nghĩa. Trí huệ tối thượng thì gọi là Huệ Thượng Bồ Tát.

Vị thứ tám là Trí Tràng Bồ Tát. Đã đạt được trí huệ cao, có thể dựng cao pháp tràng.

Vị thứ chín là Tịch Căn Bồ Tát. Căn (根) là sáu căn, Tịch (寂) là tịch diệt. Tuy Ngài là tại gia Bồ Tát, lại trì giới xuất gia, sáu căn tịch diệt thanh tịnh, trọn chẳng tham luyến hồng trần.

Vị thứ mười là Nguyện Huệ Bồ Tát, có nguyện Đại Thừa, có trí huệ Đại Thừa.

Vị thứ mười một là Hương Tượng Bồ Tát: Tượng (voi) biểu thị đại hạnh của Ngài. Hương Tượng là voi chúa trong các con voi.

Vị thứ mười hai là Bảo Anh Bồ Tát. Xét trong hàng tại gia nếu quy y Phật, Pháp, Tăng Tam Bảo, Ngài anh tuấn nhất.

Vị thứ mười ba là Trung Trụ Bồ Tát. Trụ (住) là an trụ. [Trung Trụ là] an trụ nơi Trung Đạo.

Vị thứ mười bốn là Chế Hạnh Bồ Tát. Chế Hạnh tức là trì giới hết sức tinh tấn.

Vị thứ mười lăm là Giải Thoát Bồ Tát. Do trì giới tinh tấn, có thể giải thoát phiền não. Nhưng đến đây tôi cũng tính ra, kể cả Hiền Hộ Bồ Tát, chỉ có mười lăm vị Bồ Tát, kinh văn nói “mười sáu vị Chánh Sĩ”, chẳng biết bỏ mất ở đâu một vị!¹³

Cuối cùng, tổng kết lại: “Giai tuân Phổ Hiền đại sĩ chi đức” (đều tuân theo đức hạnh của Phổ Hiền đại sĩ). Mười sáu vị tại gia Bồ Tát phải học theo hàng xuất gia Bồ Tát. Xuất gia Bồ Tát thì Phổ Hiền Bồ Tát là vị đứng đầu. Những vị này đều tuân thủ công đức của Phổ Hiền Bồ Tát, học theo Phổ Hiền Bồ Tát. Phổ Hiền Bồ Tát tu hành như thế nào, tại gia Bồ Tát bèn học theo tu hành như thế đó! Tóm lại, mười sáu vị tại gia Bồ Tát ấy, đều trọn đủ công đức của Phổ Hiền Bồ Tát, vì họ tuân thủ công đức của Phổ Hiền Bồ Tát. Trong phần trước đã nhắc đến hàng xuất gia Bồ Tát, trong phần liệt kê danh xưng của các vị thủ lãnh của hàng tại gia Bồ Tát, đã kể ra rất nhiều vị đại Bồ Tát, các Ngài thảy đều tuân thủ phẩm đức của Phổ Hiền đại sĩ. “Phổ Hiền đại sĩ” chính là Phổ Hiền Bồ Tát, bậc nhất trong các vị đại Bồ Tát. “Phổ Hiền đại sĩ chi đức” là trọn đủ các phẩm đức của chư Phật. Chúng ta học Phật thì trước hết là học theo Bồ Tát. Học theo Bồ Tát chính là học theo Phổ Hiền Bồ Tát. Học theo Phổ Hiền Bồ Tát thì cũng là học theo chư Phật. Đối với câu kinh văn này, phải chú ý chữ Tuân. Tuân (遵) là tuân thủ. Tuân thủ thì sẽ phụng hành, tức là chư đại Bồ Tát thảy đều học theo Phổ Hiền Bồ Tát. Phổ Hiền Bồ Tát có công đức gì, các vị đại Bồ Tát này đều tuân thủ, đều phụng hành. Vì thế, đều học thành bậc đại Bồ Tát.

2.1.1.2.2.3. Tán thán đức của các Ngài

2.1.1.2.2.3.1. Tán thán Quyền Đức và Thật Đức

2.1.1.2.2.3.1.1. Tán thán đại lược đức hạnh của các Ngài

(Kinh) Cụ chư Bồ Tát vô lượng hạnh nguyện, an trụ nhất thiết công đức chi pháp, du bộ thập phương, hành quyền phương tiện.

(經)具諸菩薩無量行願，安住一切功德之法。遊步十方，行權方便。

(Kinh: Trọn đủ vô lượng hạnh nguyện của các vị Bồ Tát, an trụ trong hết thảy các pháp công đức, du hóa mười phương, thực hiện phương tiện quyền biến).

“Cụ chư Bồ Tát vô lượng hạnh nguyện” (trọn đủ vô lượng hạnh nguyện của các vị Bồ Tát): Không chỉ trọn đủ công đức của Phổ Hiền Bồ Tát, lại còn trọn đủ công đức của hết thảy Bồ Tát. Hết thảy đại hạnh đại nguyện của Bồ Tát đều trọn đủ. “An trụ nhất thiết công đức chi pháp” (An trụ trong hết thảy các pháp công đức): “An trụ” tức là chẳng thoái chuyển, vì các Ngài học theo những vị xuất gia Bồ Tát, hết thảy đại hạnh đại nguyện đều học hiểu, ngay cả đại hạnh đại nguyện của Phổ Hiền Bồ Tát cũng đều học hiểu. Vì thế, “an trụ nhất thiết công đức chi pháp”. Trong món thành tựu thứ sáu là Chúng Thành Tựu, đã giảng xong Thanh Văn chúng đại tỳ kheo, lại nói về Bồ Tát chúng, [trong Bồ Tát chúng] có xuất gia Bồ Tát và tại gia Bồ Tát. Dưới đây còn có một đoạn lớn nói về công đức của những vị Bồ Tát ấy.

Toàn thể bản kinh chia thành ba phần lớn. Phần thứ nhất là Tự Phần, trong Tự Phần chia thành hai loại. Loại thứ nhất là Chứng Tín Tự. Trong Chứng Tín Tự có sáu loại thành tựu. Loại thứ sáu gọi là Chúng Thành Tựu, đấy là đại chúng nghe kinh thành tựu. Trong Chúng Thành Tựu có hai loại đại chúng, thứ nhất là Thanh Văn chúng, thứ hai là Bồ Tát chúng. Thanh Văn chúng đã nói xong. Các vị Bồ Tát thủ lãnh trong pháp hội cũng đã nói xong, tiếp đó là tán thán công đức của các vị đại Bồ Tát. Nói về Bồ Tát chúng thì phải tán thán công đức của những vị đại Bồ Tát. Đoạn văn này rất dài, chẳng giống các kinh khác. Trong Chứng Tín Tự của các kinh khác, chỉ kể rõ có bao nhiêu Thanh Văn chúng. Chúng ta thường niệm kinh A Di Đà, thấy phần nói về chúng trời, người [như sau]: “Dữ đại tỳ kheo tăng, thiên nhị bách ngũ thập nhân câu” (cùng với các vị đại tỳ kheo tăng, một ngàn hai trăm năm mươi người nhóm họp). Một, hai câu giới thiệu là xong!

Bộ kinh Vô Lượng Thọ này nói đến Bồ Tát chúng, bèn tán thán công đức của Bồ Tát, lại còn tán thán rất nhiều. Vì sao tán thán công đức của Bồ Tát nhiều ngần ấy? Vì kinh Vô Lượng Thọ là kinh Đại Thừa. Kinh Đại Thừa lấy các vị đại Bồ Tát làm đương cơ, nhằm dạy chúng ta học theo những vị đại Bồ Tát. Học theo đại Bồ Tát thì hãy xem các Ngài phát tâm như thế nào? Tu hành ra sao? Chúng ta hãy khéo theo chân các vị đại Bồ Tát ấy. Do vậy mới tán thán công đức của những vị Bồ Tát ấy rất nhiều!

Tôi vừa mới nói “tán thán công đức của Bồ Tát, nhằm nêu gương cho chúng ta”, chúng ta học Phật bằng cách nào? Trước hết là học theo Bồ Tát. Học theo Bồ Tát thì học như thế nào? Học theo Phổ Hiền Bồ Tát. Chúng ta học chẳng thành Bồ Tát, chẳng phải là do nghe ít, mà là vì chẳng tuân thủ. Nghe giảng xong, kinh đi đằng kinh, chúng ta đi đằng chúng ta, chẳng hề tuân thủ phụng hành. Do vậy nghe kinh, chữ Tuân rất quan trọng. Chư đại Bồ Tát đều học theo Phổ Hiền Bồ Tát, tuân thủ phụng hành đức của Phổ Hiền Bồ Tát. “Cụ chư Bồ Tát vô lượng hạnh nguyện” (Đầy đủ vô lượng hạnh nguyện của các Bồ Tát): Lại còn đối với hạnh nguyện của các vị đại Bồ Tát thảy đều học hiểu, nên nói là “cụ túc” (đầy đủ). Hết thảy các vị đại Bồ Tát đều phát đại nguyện, lập đại hạnh. Những vị đại Bồ Tát ấy thảy đều trọn đủ đại nguyện và đại hạnh của hết thảy các vị Bồ Tát. “An trụ nhất thiết công đức chi pháp” (An trụ trong hết thảy các pháp công đức): Công đức của những vị đại Bồ Tát ấy cũng là pháp công đức của chư Phật. Chúng ta phải tuân thủ, phụng hành, phải trì, phải học.

Chúng ta là Sơ Phát Tâm Bồ Tát, chẳng thể an trụ. Vì sao chẳng thể an trụ? Vì chúng ta chẳng thể hàng phục cái tâm vọng tưởng. Tâm vọng tưởng là tâm phiền não. Phiền não căn bản nhất trong cái tâm phiền não là tham, sân, si. Tâm tham, tâm sân hận, và tâm ngu si đang làm chủ, chúng ta chẳng làm chủ được! Biết rõ chuyện này là công đức, nhưng người ấy chẳng làm. Vì sao chẳng làm? Chẳng phải là dấy tâm tham, thì cũng là dấy tâm sân hận. Chẳng dấy tâm sân hận thì là dấy tâm ngu si, gây chướng ngại cho nó. Nếu an trụ trong địa vị Bồ Tát, viên mãn Thập Tín, dự vào địa vị Thập Trụ, sẽ chẳng thoái chuyển. Đây vẫn là Tương Tự Bất Thoái Chuyển, chứ thật sự an trụ trong Bất Thoái Chuyển sẽ là đăng địa Bồ Tát (những vị Bồ Tát chứng đắc từ Sơ Địa trở lên), tức là những vị Pháp Thân đại sĩ đã đích thân chứng Pháp Thân, các Ngài mới có thể “an trụ trong hết thảy các pháp công đức”. Hàng phục tham, sân, si, thì cũng coi như là đoạn trừ chúng nó, [khiến cho] phiền não chẳng dấy lên được. Muốn đoạn sạch [tham, sân, si] thì chẳng có cách nào đoạn được, trước hết là hàng phục khiến cho chúng nó chẳng dấy lên. Đó là “tiên phục hậu đoạn”, [tức là để] đoạn phiền não thì trước là chế phục, sau là đoạn trừ. Chúng ta hiểu ý nghĩa này.

Đoạn phiền não nói dễ lắm, trước hết là hàng phục nó, nhưng hàng phục bằng cách nào đây? Tu pháp công đức cho nhiều. Tức là công đức của chư đại Bồ Tát, công đức của chư Phật, chúng ta đều học theo, quán tưởng những công đức ấy, chẳng làm thì vẫn không quen! Đây là bàn theo kinh nghiệm. Quý vị làm công đức sẽ quen, chứ quý vị chẳng làm sẽ vẫn không quen, [cứ làm quen tay] sẽ có sức mạnh. Hàng phục tham, sân, si, khiến cho chúng chẳng thể dấy lên được. Cứ tinh tấn dụng công, đã tinh tấn lại càng tinh tấn hơn, sẽ có thể triệt để hàng phục phiền não, sẽ đoạn hết phiền não. Đấy là có thể “an trụ trong hết thảy các pháp công đức”. Đấy là các vị đại Bồ Tát đã an trụ. Các Ngài là hàng Bồ Tát thuộc địa vị Thập Trụ, là đăng địa Pháp Thân đại sĩ, tự nhiên an trụ, để cho chúng ta học theo, học làm nhiều pháp công đức. “Làm” là biến nó thành thói quen, giống như chúng ta đã quen thói tham, sân, si, nay làm nhiều công đức, làm thành thói quen thì sẽ tốt đẹp, công phu to lớn. “An trụ trong pháp công đức”, chính mình đạt được lợi ích thì mới có thể giáo hóa chúng sanh.

“Du bộ thập phương, hành quyền phương tiện” (du hóa mười phương, thực hiện phương tiện quyền biến): “Du bộ” (遊步) là du hành, du hóa. “Thập phương” là Đông, Tây, Nam, Bắc, tứ duy (四維, bốn góc), trên, dưới. Mười phương thế giới đều có chúng sanh, phải đến độ chúng sanh trong mười phương thế giới, chẳng thể an trụ một phương, mà phải du bộ mười phương. “Du bộ thập phương, hành quyền phương tiện”: Công đức của chư Bồ Tát chính là công đức của chư Phật, nói tổng quát thì có hai loại: Một loại là Thật, loại kia là Quyền. Thật (實) là công đức chân thật. Quyền (權) là công đức quyền biến, xảo diệu. Công đức chân thật thì các Ngài đã tự mình chứng đắc và liễu giải Thật Tướng. Đó là công đức chân thật do chính các Ngài đã đạt được. Các Ngài muốn độ chúng sanh mà chẳng dùng phương tiện quyền xảo thì sẽ chẳng được. Vị Bồ Tát ấy học theo Phật thì phải học theo Phổ Hiền Bồ Tát, phải độ chúng sanh, đến mười phương thế giới để độ chúng sanh. Căn cơ của chúng sanh thiên sai vạn biệt, quý vị chẳng dùng công đức quyền biến thì sẽ chẳng được. “Quyền” là quyền xảo. Quyền xảo là phương tiện, tức là thấy chúng sanh nào, trông thấy kẻ ấy liền biết đáng nên dùng pháp môn gì để độ, bèn dùng pháp môn ấy. Đấy là phương tiện quyền xảo!

2.1.1.2.2.3.1.2. Tán dương rộng rãi đức hạnh của các Ngài

2.1.1.2.2.3.1.2.1. Tán thán Thật Đức

(Kinh) Nhập Phật pháp tạng, cứu cánh bỉ ngạn.

(經)入佛法藏，究竟彼岸。

(Kinh: Vào pháp tạng của Phật, rốt ráo đến bờ kia).

Thâm nhập pháp tạng của Phật. Những pháp do đức Phật đã nói, được gọi chung là “pháp tạng”. Phải thâm nhập pháp tạng của Phật, nói theo hiện thời sẽ là Kinh Tạng. Nói suy rộng ra, Kinh, Luật, Luận Tam Tạng đều là pháp tạng của Phật. Phải thâm nhập, nghiên cứu pháp tạng của Phật.

“Cứu cánh bỉ ngạn”: “Cứu cánh” có nghĩa là viên mãn, có thể đạt đến bỉ ngạn. “Bỉ ngạn” (Bờ kia) là đắc Niết Bàn. Chúng sanh đang ở trong đường sanh tử giống như ở bờ bên này. Quý vị thâm nhập pháp tạng của Phật, tự nhiên là có thể tu hành, có thể liễu sanh tử, có thể chứng Niết Bàn; đấy là “cứu cánh bỉ ngạn”.

“Hành quyền phương tiện” là phương pháp, “nhập Phật pháp tạng, cứu cánh bỉ ngạn” là mục đích. Quý vị thực hiện [bằng cách] “du bộ thập phương, hành quyền phương tiện”. Để giáo hóa chúng sanh, do căn cơ của chúng sanh chẳng đồng nhất, nên phải hành phương tiện quyền xảo. Phương tiện quyền xảo là một phương pháp nhằm mục đích dẫn dắt chúng sanh tới “thâm nhập pháp tạng”, độ chúng sanh đến bờ kia Niết Bàn. Đấy mới được coi là độ chúng sanh!

2.1.1.2.2.3.1.2.2. Tán thán Quyền Đức

2.1.1.2.2.3.1.2.2.1. Tán thán chung

(Kinh) Ư vô lượng thế giới, hiện thành Đẳng Giác.

(經)於無量世界，現成等覺。

(Kinh: Trong vô lượng thế giới, hiện thành Đẳng Giác).

Hai câu này là tổng thuyết, cũng là tương ứng với “hành quyền phương tiện” trong phần trên. Phương tiện lớn nhất là thị hiện thành Phật. Bản thân Bồ Tát còn chưa thành Phật, Ngài thị hiện thành Phật, vẫn là phương tiện quyền xảo. Tức là có thế giới nào mà thiện căn của chúng sanh [trong ấy] đã chín muồi, đáng nên thấy Phật để đắc độ, nhưng trong thế giới ấy chẳng có một vị Bồ Tát nào đến đó thành Phật. Đấy là vì nhân duyên chẳng thể xảo hợp, Bồ Tát có thần thông, Ngài quan sát căn cơ của chúng sanh, đối với những ai thiện căn đã chín muồi, đáng nên thấy Phật để đắc độ, các vị Bồ Tát bèn thị hiện dáng vẻ thành Phật. Thị hiện thành Phật nhằm khiến cho những chúng sanh thiện căn đã chín muồi sẽ đắc độ. Đấy là phương tiện quyền xảo lớn nhất! Nếu Bồ Tát thị hiện thành Phật, xét theo Viên Giáo Bồ Tát, sẽ là “Thập Tín mãn tâm, bách giới tác Phật”, tức là Viên Giáo Bồ Tát tu viên mãn Thập Tín, chỉ cần có thể dự vào địa vị Sơ Trụ, đã có thể thị hiện thành Phật trong một trăm thế giới. Trong đoạn kinh này, không hạn định chỉ là một trăm thế giới, mà là trong vô lượng thế giới các Ngài đều có thể thị hiện thành Phật, chứng tỏ những vị Bồ Tát này tối thiểu là từ Bát Địa Bồ Tát trở lên. Nếu cao hơn nữa, sẽ là Đẳng Giác Bồ Tát. “Hiện thành Đẳng Giác” chính là thị hiện thành Phật. [Chữ Đẳng Giác trong câu “hiện thành Đẳng Giác”] chẳng phải là Đẳng Giác của bậc Đẳng Giác Bồ Tát, mà là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.

2.1.1.2.2.3.1.2.2.2. Nêu riêng từng Quyền Đức

2.1.1.2.2.3.1.2.2.2.1. Thăng Đâu Suất Thiên

(Kinh) Xử Đâu Thuật Thiên, hoằng tuyên chánh pháp.

(經)處兜術天，弘宣正法。

(Kinh: Ở trên trời Đâu Thuật, hoằng dương, tuyên thuyết chánh pháp).

Đâu Thuật Thiên (Tuṣita) chính là Đâu Suất Thiên, phiên âm bất đồng. Tiếng Phạn là Đâu Suất Thiên, dịch sang tiếng Hán là Đổ Sử Đa Thiên, là tầng trời thứ tư trong Dục Giới. Tầng trời này chia thành hai viện nội và ngoại. Nội viện là chỗ ở của bậc Bổ Xứ Bồ Tát. Ngoại viện là chỗ ở của chư thiên Dục Giới. Chư thiên ở ngoại viện thuộc tầng trời thứ tư của Dục Giới sẽ hưởng thụ niềm vui ngũ dục, nhưng chư thiên trong tầng trời thứ tư biết đủ, vì thường nghe Bổ Xứ Bồ Tát giáo hóa. Vì thế, [tầng trời này được] gọi là Tri Túc Thiên, là chỗ Bổ Xứ Bồ Tát ở.

Tiếp đó, kinh nói đến phương tiện thị hiện thành Phật của chư đại Bồ Tát, [nói chi tiết sẽ là] tám tướng thành đạo. Hoàn toàn chiếu theo dáng vẻ của đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật tại Ấn Độ để nói. Phật Thích Ca thành Phật tại Ấn Độ là thị hiện tám tướng thành đạo. Mỗi vị Phật đến nhân gian thành Phật, đều phải thị hiện tám tướng thành đạo. Đó gọi là “Phật Phật đạo đồng”, tức là đạo của mỗi vị Phật đều giống nhau. Do vậy, các vị Bồ Tát này muốn thị hiện thành Phật, đều phải hiện tám loại tướng. Chư vị phải ghi nhớ những điều sẽ nói dưới đây. Đấy đều là tám loại tướng để hàng Bồ Tát thị hiện thành Phật. Nếu trong quá khứ quý vị chưa từng nghe kinh, chẳng biết tám tướng thành đạo của Phật Thích Ca, hôm nay giống như quý vị nghe lịch sử của Phật Thích Ca. Nhưng quý vị phải biết: Đây chẳng phải là nói về lịch sử của Phật Thích Ca, mà là nói các vị đại Bồ Tát thị hiện tám tướng thành đạo.

“Xử Đâu Thuật Thiên, hoằng tuyên chánh pháp”: Điều này vẫn chưa thuộc vào tám tướng, mà là nói đến Bổ Xứ Bồ Tát. Trong quá khứ, Phật Thích Ca chưa giáng hạ thành Phật, Ngài ngự tại Đâu Suất Thiên, hoằng dương Phật pháp. Đương Lai Hạ Sanh Di Lặc Bồ Tát hiện thời vẫn còn đang ở trong Di Lặc Nội Viện. Mỗi vị Phật xuất thế đều trụ nơi đó, nhưng trụ nơi đó, Ngài chẳng nghỉ ngơi, mà vẫn hoằng dương, tuyên thuyết chánh pháp trên cõi trời.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.2. Tướng nhập thai

(Kinh) Xả bỉ thiên cung, giáng thần mẫu thai.

(經)捨彼天宮，降神母胎。

(Kinh: Bỏ cung trời ấy, giáng hạ thần thức vào thai mẹ).

Hai câu này chính là hai tướng trong tám tướng thành đạo. Thứ nhất là “xả bỉ thiên cung”, tức là từ trời Đâu Suất giáng hạ. Chữ Xả (捨) nên hiểu là “rời”, lìa bỏ cung trời ấy, giáng hạ nhân gian. Đấy là một tướng. Tướng thứ hai là

“giáng thần mẫu thai”. “Giáng” (降) là từ trời hạ xuống. “Thần” (神) là thức thần của chính Ngài. Do vậy bèn vào trong thai mẹ, chúng ta nói là Phật Thích Ca vào trong thai của Ma Da phu nhân. Đấy là tướng thứ hai.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.3. Tướng xuất thai

(Kinh) Tùng hữu hiếp sanh, hiện hành thất bộ, quang minh hiển diệu, phổ chiếu thập phương, vô lượng Phật độ, lục chủng chấn động. Cử thanh tự xưng: “Ngô đương ư thế, vi vô thượng tôn”. Thích Phạm phụng thị, thiên nhân quy ngưỡng.

(經)從右脅生，現行七步。光明顯耀，普照十方。無量佛土，六種震動。舉聲自稱：吾當於世，為無上尊。釋梵奉侍，天人歸仰。

(Kinh: Sanh từ hông phải, hiện đi bảy bước, quang minh chói ngời, chiếu khắp mười phương. Vô lượng cõi Phật sáu thứ chấn động. Cất tiếng tự xưng: “Ta trong cõi đời là đấng vô thượng”. Đế Thích, Phạm vương hầu hạ, trời người hướng về chiêm ngưỡng).

“Tùng hữu hiếp sanh” (Sanh từ hông phải [của mẹ]), đây là tướng xuất thai. Vào trong thai mẹ, thuận theo pháp thế gian, phải ở trong thai mười tháng. Ở đây, chẳng nói đến tướng nhập thai, vẫn dựa theo tám tướng thành đạo của Thanh Văn Thừa để nói. Xuất thai thì chẳng giống với phàm phu bình phàm: Ngài lọt lòng từ hông phải của mẹ. Sanh từ hông phải của mẹ thì sanh ra như thế nào? Giống như từ trong mây mù bước ra, mẹ chẳng cảm thấy đau khổ tí nào. Đấy là tướng xuất thai.

“Hiện hành thất bộ” (Hiện đi bảy bước), Phật vừa ra đời, từ hông phải của mẹ hạ sanh, đã có thể đi lại. “Hiện” (現) là thị hiện, “hành” (行) là đi lại. Đi bảy bước, dưới mỗi bước đều có hoa sen nâng đỡ bước chân Ngài. Vì sao đi bảy bước? Biểu thị Thất Giác Chi trong ba mươi bảy Đạo Phẩm. “Quang minh” là đứa trẻ vừa mới sinh ra bèn tỏa ra ánh sáng.

“Quang minh hiển diệu, phổ chiếu thập phương, vô lượng Phật độ lục chủng chấn động” (Quang minh chói ngời, chiếu khắp mười phương, vô lượng cõi Phật, sáu thứ chấn động). Quang minh chiếu sáng ngời, lại còn chiếu khắp vô lượng cõi Phật trong mười phương. Mỗi cõi Phật là một tam thiên đại thiên thế giới. Chiếu khắp vô lượng cõi Phật trong mười phương, tức là trong thế giới này, một vị Phật thành Phật, quang minh bèn chiếu sáng ngời mười phương thế giới. Mười phương thế giới đều cảm nhận có sáu thứ chấn động.

“Lục chủng chấn động” (sáu thứ chấn động) là động đất trong hiện thời. Người Đài Loan nói là “địa động”, có sáu loại tướng:

1) Động (動): Đất lay động khe khẽ, ví như tướng lắc lư.

2) Dũng (湧): Giống như dưới đất có nước vọt lên, cảm giác đất chuyển động, cảm thấy như có từng vồng đất dồn lên trên. Vậy là đã động, lại còn chuyển động.

3) Chấn (震) là rung động mạnh mẽ.

4) Giác (覺): Hết thảy chúng sanh đều cảm nhận được, đại địa rúng động họ đều nhận biết.

5) Hống (吼): Địa chấn rung động mạnh mẽ, phát ra âm thanh.

6) Khởi (起): Đại địa chấn động, lại vừa phát ra âm thanh vang rền, cảm giác như đất một mực nâng lên!

Sáu loại chấn động này chẳng phải là đại địa chấn động vì gặp phải nạn động đất trong hiện thời. Quan trọng là hai thứ tướng Chấn và Giác trong ấy. Đất đã chấn động khiến cho chúng sanh cảnh giác. Cảnh giác chúng sanh điều gì vậy? Khiến cho họ cảm nhận thế giới vô thường, quý vị phải ngay lập tức học Phật tu pháp. Chúng ta cứ ngỡ đất kiên cố bất hoại nhất, là thứ lâu dài nhất, chẳng biết nó vẫn thuộc loại pháp vô thường. Đất có thể bị hư hoại, có thứ gì chẳng bị hư hoại? Có cái tâm cảnh giác này, quý vị sẽ có thể tiếp cận Phật pháp. Do đó, một vị Phật ra đời, [chúng sanh] sẽ cảm nhận mặt đất có sáu thứ chấn động. Đấy là ý nghĩa cảnh giác chúng sanh, chẳng phải là gặp tai nạn động đất!

“Cử thanh tự xưng” (Cất tiếng tự xưng): Tiểu hài tử vừa lọt lòng mẹ, đã có thể nói năng. “Cử thanh” (舉聲) là lớn tiếng, “tự xưng” là chính mình xưng, chính mình nói. “Ngô đương ư thế, vi vô thượng tôn” (Ta trong cõi đời, là đấng vô thượng): Nay ta ra khỏi thai mẹ, trụ trong thế giới, ta đáng nên làm bậc tôn quý vô thượng trong thế gian.

“Thích Phạm phụng thị, thiên nhân quy ngưỡng”: Thích là Đế Thích Thiên, Phạm là Đại Phạm Thiên. Đế Thích Thiên và Đại Phạm Thiên đều phải hầu hạ. Trước khi chúng ta thấy Phật, cứ ngỡ chư thiên là tôn quý nhất. Nay chúng ta lạy ông trời, kinh Phật nói [ông trời] là Đế Thích Thiên. Đối với Ấn Độ thì cao nhất là lạy Đại Phạm Thiên, Bà La Môn giáo lạy Đại Phạm Thiên, chẳng biết là hễ Phật xuất thế thì Đế Thích Thiên lẫn Đại Phạm Thiên đều phải đến hầu hạ, trời người sẽ đều quy ngưỡng, đều sẽ quy y Phật. Đấy là đức Phật tự nói “hãy kính ngưỡng ta”. Đấy là Thích Ca Mâu Ni Phật xuất thế, một tay chỉ lên trời, một tay chỉ xuống đất, lớn tiếng xướng rằng: “Thiên thượng, thiên hạ, duy ngã độc tôn”. Hai câu nói ấy văn tự bất đồng, nhưng ý nghĩa như nhau. “Thiên thượng, thiên hạ, duy ngã độc tôn”: Chẳng có ai vượt trỗi Phật. Trẻ nhỏ lớn lên thì trước hết là học tập học vấn thế gian, vẫn là thị hiện. Ngài đã có thể thị hiện thành Phật, nhưng thị hiện thành Phật trong nhân gian, trước hết phải mong cầu học vấn của nhân gian.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.4. Tướng đồng tử

(Kinh) Thị hiện toán kế, văn nghệ xạ ngự, bác tổng đạo thuật, quán luyện quần tịch.

(經)示現算計，文藝射御，博綜道術，貫練羣籍。

(Kinh: Thị hiện tính toán, văn nghệ, bắn cung, điều khiển xe, thông thạo rộng khắp các đạo thuật, xem rành, ôn luyện các sách vở).

“Thị hiện toán kế”: [“Toán kế”] là toán học trong hiện thời. “Văn nghệ xạ ngự”: “Văn nghệ” là văn học nghệ thuật. “Xạ ngự” là võ thuật thời cổ. “Xạ” (射) là bắn tên, “ngự” (御) là điều khiển xe. Thời cổ còn có xe cộ và vũ khí phải học. “Xạ ngự” bao gồm hết thảy võ thuật. “Bác tổng đạo thuật” (Thông thạo rộng khắp các đạo thuật): Học rộng rãi hết thảy các thứ đạo thuật trong hết thảy các giáo, bất luận là học vấn của giáo nào cũng đều phải học hiểu. “Quán luyện quần tịch”: [“Quần tịch”] là hết thảy sách vở trong thế gian. “Tịch” (籍) là thư tịch (sách vở), “quần” (羣) là đông nhiều. Toàn bộ rất nhiều các sách vở thảy đều phải quán thông, luyện tập. Đối với học vấn thế gian, chẳng có gì không hiểu, chẳng có gì không biết.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.5. Tướng cưới vợ

(Kinh) Du ư hậu viên, giảng võ, thí nghệ. Hiện xử cung trung, sắc vị chi gian.

(經)遊於後園，講武試藝。現處宮中，色味之間。

(Kinh: Dạo chơi vườn sau, giảng võ, đua tài, hiện ở trong cung, trong chốn sắc vị).

“Du ư hậu viên, giảng võ thí nghệ” (Dạo chơi nơi vườn sau, giảng võ, đua tài): Ở đây là chuyên nói về luyện tập công phu, giống như Phật Thích Ca, khi đến hoa viên đằng sau [vương cung] để du ngoạn, phải học võ thuật, thi thố võ nghệ. Học những pháp thế gian ấy để làm gì? Vì muốn độ chúng sanh trong thế gian, nếu quý vị chẳng thông đạt rành rẽ pháp thế gian, sẽ chẳng thể độ chúng sanh trong thế gian được! Thập Địa Bồ Tát khi chứng đến Đệ Ngũ Địa, còn chưa hiểu thấu suốt pháp thế gian, vẫn phải học tập. Những vị Bồ Tát ở đây đều là Đẳng Giác Bồ Tát, các Ngài đều học hiểu, nhằm thị hiện làm gương cho chúng ta.

Vì sao hiện thời chúng ta chẳng thể hoằng dương Phật pháp? Thứ nhất là do không hiểu Phật pháp. Sau khi đã hiểu Phật pháp, quý vị chẳng thể hoằng dương nổi, chẳng có cách nào độ chúng sanh. Vì sao? Vì quý vị chẳng hiểu pháp thế gian. Do vậy, quý vị đừng quá coi rẻ pháp thế gian! Vì chúng sanh trong thế gian học pháp thế gian, quý vị chẳng hiểu học vấn của họ, quý vị giảng Phật pháp, họ nghe chẳng hiểu, chẳng hợp nhau, [thế là] quý vị chẳng thể dùng phương tiện quyền xảo để tiếp dẫn chúng sanh. Do đó, nếu quý vị muốn độ chúng sanh trong thế gian, bản lãnh học vấn thế gian quý vị đều phải học. Chẳng học hiểu, quý vị sẽ không thể độ chúng sanh. Quý vị nhìn vào lịch sử của Phật Thích Ca, từ thuở còn bé, Ngài đã cầu học, bất luận là văn học hay võ nghệ, đều toàn là thi đậu hạng nhất. Do vậy, mọi người đều tôn trọng Ngài. Chỉ nói về pháp thế gian, chẳng có ai không tôn trọng Ngài. Ngài còn có một thứ nữa là Phật pháp; do vậy, mọi người đều muốn quy y Ngài. Ngài không chỉ là văn nghệ, võ nghệ đều học hiểu, mà chín mươi lăm loại ngoại đạo tại Ấn Độ, ngoại đạo lớn nhất là Bà La Môn giáo, những đạo lý họ nói Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật đều học hiểu. Quý vị cứ việc nói! Bất luận quý vị nói kiểu nào, tôi đều hiểu; bản lãnh của quý vị tôi đều biết, nhưng Phật pháp của tôi quý vị chẳng hiểu, tôi nói cho quý vị nghe nhé, hàng phục họ!

Phật pháp truyền tới Trung Hoa, những vị đại tổ sư trong quá khứ, chẳng có vị nào không thông thạo học vấn Trung Hoa. Học vấn cao nhất của Trung Hoa là Lão, Trang, Khổng, Mạnh. Lão Tử và Trang Tử là học vấn của Đạo gia. Khổng Tử và Mạnh Tử là học vấn của Nho gia, chẳng có gì không thông thạo! Quý vị xem những bản chú giải các đại tổ sư Trung Hoa thời cổ, toàn là dẫn chứng những thuyết của Lão, Trang, Khổng, Mạnh, chúng sanh vừa xem liền hiểu. Vì sao? Họ hiểu Lão, Trang, Khổng, Mạnh, [do vận dụng những học thuyết ấy] đã tiếp dẫn được họ. Cho đến hiện thời là thời đại khoa học, là thời đại triết học, chúng ta hoằng dương Phật pháp mà thường thức khoa học lẫn triết học đều chẳng có, quý vị giảng Phật pháp cho người hiện thời, họ nghe chẳng hiểu, sẽ chẳng có cách nào cả! Muốn dùng phương tiện quyền xảo, nhưng hướng về họ mà nói tỷ dụ không được, những thứ học vấn họ nói đến chúng ta đều không biết. Do vậy, mọi người nếu phát tâm hoằng dương Phật pháp, thứ nhất là phải nghiên cứu Phật học, thứ nhì là phải hiểu học vấn thế gian, ý nghĩa ở chỗ này!

“Hiện xử cung trung, sắc vị chi gian” (Hiện ở trong cung, trong chốn sắc vị). Trẻ nhỏ trưởng thành, đến tuổi kết hôn. “Hiện xử cung trung” là thị hiện sống ở trong hoàng cung. “Sắc vị chi gian” là hưởng thụ niềm vui ngũ dục. Ngũ dục là sắc, thanh, hương, vị, xúc. Vì quý vị tham đắm trần cảnh ngũ dục, trần cảnh ngũ dục ô nhiễm con người dữ dội nhất là sắc trần và vị trần. Mắt trông thấy sắc đẹp, quý vị bèn dấy tâm yêu mến. Lưỡi nếm vị ngon lành, quý vị dấy lòng yêu mến. Tiếp theo đây là nói vị Bồ Tát ấy thị hiện sự giác ngộ.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.6. Tướng xuất gia

(Kinh) Kiến lão bệnh tử, ngộ thế phi thường, khí quốc tài vị, nhập sơn học đạo, phục thừa bạch mã, bảo quan anh lạc, khiển chi linh hoàn. Xả trân diệu y, nhi trước pháp phục. Thế trừ tu phát, đoan tọa thụ hạ, cần khổ lục niên, hành như sở ưng.

(經)見老病死，悟世非常。棄國財位，入山學道。服乘白馬，寶冠瓔珞，遣之令還。捨珍妙衣，而著法服。剃除鬚髮，端坐樹下，勤苦六年，行如所應。

(Kinh: Thấy già, bệnh, chết, ngộ cõi đời chẳng thường hằng, bỏ nước, của cải, địa vị, vào núi học đạo, cỡi con ngựa trắng, mão báu, chuỗi ngọc, sai đem trở về, bỏ áo quý đẹp, để mặc pháp phục. Cạo bỏ râu tóc, ngồi ngay ngắn dưới gốc cây, siêng khổ sáu năm, hành pháp nên hành).

“Kiến lão, bệnh, tử, ngộ thế phi thường” (Thấy già, bệnh, chết, ngộ cõi đời vô thường): Dựa trên kinh nghiệm của Phật Thích Ca là ra chơi bốn cửa thành, ở cửa Đông thấy người già, ở cửa Nam thấy người bệnh, ở cửa Tây thấy người chết. Trông thấy sanh, già, bệnh, chết, mới ngộ pháp thế gian vô thường. Nếu không, ở trong hoàng cung, hưởng thụ thú vui ngũ dục, làm Thái Tử của quốc vương, đấy chẳng phải là gần như hưởng phước trời ư? Chẳng biết là vẫn phải già, phải bệnh, phải chết. Trông thấy già, bệnh, chết, mới ngộ nhân gian chẳng phải là thường trụ.

“Khí quốc tài vị, nhập sơn học đạo” (Bỏ nước, của cải, địa vị, vào núi học đạo): Đây là nói đến chuyện thị hiện tướng xuất gia. Ngài có thể hưởng lạc trong hoàng cung, nhưng trông thấy già, bệnh, chết, bèn giác ngộ thế gian vô thường. Phật Thích Ca tới cửa Bắc thấy một vị xuất gia, Ngài muốn học xuất gia, tu hành. “Khí quốc tài vị”: “Quốc tài” (tài sản của nước nhà), phước như bốn biển. Làm quốc vương thì tài sản trong cả nước đều là sở hữu của nhà vua. Cho nên phước như bốn biển. “Vị” (位) là địa vị cao nhất khôn sánh trong nhân gian. “Khí” (棄) là vứt bỏ. Tài sản quốc gia, địa vị tối cao, thảy đều buông bỏ, vào núi học đạo.

“Phục thừa bạch mã, bảo quan anh lạc, khiển chi linh hoàn” (cỡi con ngựa trắng, mão báu, chuỗi ngọc, sai đem trở về): Xét theo lịch sử của Thích Ca Mâu Ni Phật, Ngài muốn xuất gia tu hành, cha Ngài là quốc vương Tịnh Phạn (Śuddhodana Gautama) biết Thái Tử muốn xuất gia, tu đạo, đã hạ lệnh khóa chặt cửa cung, không cho Ngài ra nữa. Thái Tử trông thấy già, bệnh, chết, thấy người xuất gia, bèn mong cầu xuất gia. Do đó, quốc vương chẳng cho Thái Tử ra ngoài. Nhưng khi nhân duyên đã tới, đáng nên xuất gia, Thái Tử nghe đằng sau có người kêu: “Ngài chớ nên tham cầu niềm vui ngũ dục, chẳng xuất gia sẽ không được. Nhân duyên xuất gia của Ngài đến rồi đó!” Nghe thấy trên đường có người nói với Ngài những lời ấy, Ngài gọi người chăn ngựa là Xa Nặc (Chandaka) chuẩn bị ngựa. Tuy cửa cung điện bị khóa chặt, nhưng người chăn ngựa đương nhiên nghe theo mệnh lệnh của Thái Tử. Xa Nặc liền lấy yên báu và đồ trang nghiêm khoác lên thân ngựa chúa Kiền Trắc (Kanthaka), dâng lên Thái Tử. Thái Tử cưỡi lên ngựa, thớt ngựa ấy liền bay vọt lên không. Đấy là do tứ đại thiên vương nâng chân ngựa, bay vọt lên không. Khi ấy, người chăn ngựa Xa Nặc đứng trên mặt đất, thấy sao ngựa lại bay lên không? Ông ta ngay lập tức nắm đuôi ngựa chẳng để nó bay lên, nào ngờ chẳng kéo lại được, ngay cả người chăn ngựa cũng bị bạch mã lôi theo, bay ra ngoài thành. Ngựa vượt ra khỏi thành, bay được một đoạn rồi rơi xuống. Người chăn ngựa liền quỳ xuống, thỉnh cầu: “Quốc vương chẳng cho Thái Tử xuất cung, nay Thái Tử cưỡi ngựa nhảy ra khỏi thành, thần làm sao thưa trình đây?” Thái Tử bảo: “Ngươi đem mão báu ta đang đội trên đầu, quần áo và chuỗi ngọc, y phục và những thứ trang sức trên thân ta, gỡ xuống đem về. Đấy là một cách để thưa trình. Xuất gia là do bản thân ta muốn đi, chẳng liên quan gì đến kẻ chăn ngựa như ngươi. Ta nhất định phải xuất gia tu hành”. Do vậy, Thái Tử liền hiện tướng xuất gia, dặn người chăn ngựa trở về bẩm báo.

“Xả trân diệu y” (Bỏ áo quý đẹp): Cởi bỏ y phục Thái Tử đang mặc trên thân. “Nhi trước pháp phục” (mà mặc pháp phục): Mặc đạo phục vào. “Thế trừ tu phát” (cạo bỏ râu tóc): Ngay cả râu lẫn tóc thảy đều cạo sạch. Xét theo tứ chúng đệ tử của Phật Thích Ca để nói, cạo đầu tóc thì phải là mười chín tuổi. Nếu không, lấy đâu ra râu ria? Quý vị đến Ấn Độ sẽ biết, người Ấn Độ mười tám, mười chín tuổi, mặt đầy râu ria, cho nên Phật Thích Ca xuất gia lúc mười chín tuổi, đầu tóc lẫn râu ria đều cạo sạch. “Đoan tọa thụ hạ, cần khổ lục niên” (Ngồi ngay ngắn dưới gốc cây, siêng khổ sáu năm) tức là hiện tướng xuất gia, vào núi Tuyết (Himalaya) tu khổ hạnh sáu năm. Thái Tử chẳng làm quốc vương, mà muốn xuất gia. Đấy là quá trình trông thấy già, bệnh, chết vô thường, thị hiện tướng xuất gia của Phật Thích Ca.

Phải nhớ! Ở đây là Đẳng Giác Bồ Tát thị hiện, nói theo thế gian chúng ta, đấy là căn cơ thượng đẳng. “Lương mã kiến tiên ảnh nhi tẩu” (Ngựa tốt thấy bóng roi liền chạy): “Lương mã” (良馬) là loại ngựa tốt nhất, chẳng cần phải đánh. Nó thấy bóng roi liền chạy rất nhanh. Ngựa kém hơn thì quý vị lấy roi đánh thế nào đi nữa, nó vẫn chẳng chạy mau. Vì thế, bản thân Thái Tử hoàn toàn chẳng già, chẳng bệnh, chẳng chết, Ngài thấy kẻ khác già, bệnh, chết, liền giác ngộ. Nay chúng ta đã bị bệnh rất nhiều lần, sắp chết mà vẫn chẳng thể giác ngộ. Đã già khọm, vẫn chẳng thể giác ngộ. Đấy là vì chúng ta căn cơ chẳng đủ, phải biết thế gian vô thường, phải giác ngộ. Nếu không, tuy học Phật pháp mà chẳng đạt được lợi ích chân thật. “Hành như sở ưng” (Làm điều đáng nên làm): Trên đây đã nêu đại lược mấy thứ là chuyện phải nên làm của người xuất gia, thảy đều phải nên thị hiện. Đó gọi là “hành như sở ưng”.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.7. Tướng thành Phật đạo

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.7.1. Tắm gội gột rửa dơ bẩn trên thân

(Kinh) Hiện ngũ trược sát, tùy thuận quần sanh, thị hữu trần cấu, mộc dục kim lưu, thiên án thụ chi, đắc phan xuất trì.

(經)現五濁剎，隨順群生。示有塵垢，沐浴金流。天按樹枝，得攀出池。

(Kinh: Thị hiện trong cõi ngũ trược, tùy thuận các chúng sanh, thị hiện [thân thể] có bụi bặm, dơ bẩn, tắm gội nơi dòng nước vàng, trời đè nhánh cây, để Ngài nắm lấy ra khỏi nước).

“Hiện ngũ trược sát, tùy thuận quần sanh” (Thị hiện trong cõi năm thứ dơ bẩn, tùy thuận các chúng sanh): Thị hiện trong đời ác ngũ trược. Trong kinh A Di Đà có danh từ Ngũ Trược, tức Kiếp Trược, Kiến Trược, Phiền Não Trược, Chúng Sanh Trược, và Mạng Trược. Vì có năm thứ trược, cho nên thế giới này mới biến thành thế giới ác, gọi là Ngũ Trược Ác Thế. “Sát” (剎) là thế giới, thị hiện trong Ngũ Trược Ác Thế.

“Thị hữu trần cấu” (Thị hiện có bụi nhơ): Ngài tu khổ hạnh sáu năm trong Tuyết Sơn. Lấy Phật Thích Ca làm thí dụ, mỗi ngày ăn một hạt mè, hoặc một hạt lúa mạch. Trong sáu năm trọn chẳng đắc đạo, mới cảm nhận khổ hạnh chưa phải là pháp rốt ráo. Ngài từ núi Tuyết xuống, khắp thân là bụi dơ, vì suốt sáu năm chẳng tắm rửa, vẫn là thị hiện.

“Mộc dục kim lưu” (Tắm gội trong dòng nước vàng): “Kim lưu” là dòng nước chảy qua chỗ cát vàng.

“Thiên án thụ chi” là chư thiên đè nhánh cây, “đắc phan xuất trì” (để Ngài nắm lấy ra khỏi chỗ nước). “Trì” ở đây chẳng phải là cái ao nước, mà là con sông. Xét theo trường hợp của Phật Thích Ca, Ngài đến sông Ni Liên (Nairañjanānadi) tắm rửa. Khi tắm rửa, vì Ngài tu khổ hạnh sáu năm, mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè, hay một hạt lúa mạch, trên người chẳng có chút hơi sức nào, nói thẳng là trèo lên bờ không nổi. Chư thiên đè cành cây xuống, cho Ngài vịn lấy, trèo lên cành cây, mới lên bờ được!

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.7.2. Đi đến đạo tràng

(Kinh) Linh cầm dực tùng, vãng nghệ đạo tràng.

(經)靈禽翼從，往詣道場。

(Kinh: Chim thiêng chầu hầu, đi đến đạo tràng).

“Vãng nghệ”: “Nghệ” (詣) là đến. Chỗ để tu đạo gọi là “đạo tràng”, tức Bồ Đề Tràng. Bồ Đề còn dịch là Thành Đạo. “Vãng nghệ đạo tràng” là từ sông Ni Liên đi đến Bồ Đề đạo tràng, có năm trăm con chim sẻ có linh cảm bay theo chân Ngài, vì thế nói là “linh cầm dực tùng”.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.7.3. Nhận cỏ, ngồi yên

(Kinh) Cát Tường cảm trưng, biểu chương công tộ. Ai thọ thí thảo, phu Phật thụ hạ, già phu nhi tọa.

(經)吉祥感徵，表章功祚。哀受施草，敷佛樹下，跏趺而坐。

(Kinh: Trưởng giả Cát Tường được cảm vời [Phật] sẽ biểu hiện rành rành công phu và phước báo, bèn khẩn khoản xin Phật tiếp nhận cỏ cúng thí, trải dưới cội cây của Phật, để Ngài ngồi xếp bằng).

“Cát Tường cảm trưng, biểu chương công tộ”: [Đức Phật] từ sông Ni Liên tắm gội sạch sẽ, đi đến đạo tràng, đến chỗ dưới cội cây Bồ Đề. Khi ấy, có một vị trưởng giả tên là Cát Tường tìm đến. Cát Tường là tên người. Trưởng giả Cát Tường “cảm trưng”, “trưng” (徵) là triệu vời. Ai đã triệu vời ông ta đến? Công đức của đức Phật đã triệu vời ông ta đến. “Biểu chương công tộ”: Bên cạnh chữ Chương (章) còn có ba dấu nháy, tức Chương (彰). Thời cổ, hai chữ này (章 và 彰) dùng lẫn nhau. “Công tộ”: “Tộ” (祚) là phước báo. Đức Phật ắt sẽ thị hiện ngồi tĩnh tọa dưới cội Bồ Đề, có công đức, có phước báo, đấy là “biểu chương công tộ”.

“Ai thọ thí thảo” (khẩn khoản xin Phật tiếp nhận cỏ cúng thí), ý nói trưởng giả Cát Tường là người đã cắt cỏ. Ông ta dâng thí cỏ rất mềm mịn, có thể ngồi lên được. “Ai” (哀) là cầu xin, [“ai thọ thí thảo”] là cầu Phật tiếp nhận cỏ do ông ta dâng thí. “Phu Phật thụ hạ”, “phu” (敷) là trải đều cỏ đã dâng thí ra, xếp dưới cội cây Bồ Đề là nơi Phật sẽ thành đạo.

“Già phu nhi tọa”: “Già phu” (跏趺) là tĩnh tọa. Tĩnh tọa vì sắp thành Phật. “Già phu”: Đối với tĩnh tọa thì “già phu” là chánh tọa, “già” (跏) là hai chân xếp chéo nhau, “phu” (趺) là lưng bàn chân. Chân chúng ta có lòng bàn chân và lưng bàn chân. Hai lưng bàn chân đâu vào nhau, như thế là “già phu đại tọa” (ngồi xếp bằng, ngồi tòa hoa sen), là “già phu chánh tọa”.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.7.4. Thần lực hàng ma

(Kinh) Phấn đại quang minh, sử ma tri chi. Ma suất quan thuộc, nhi lai bức thí, chế dĩ trí lực, giai linh hàng phục.

(經)奮大光明，使魔知之。魔率官屬，而來逼試。制以智力，皆令降伏。

(Kinh: Tỏa rực quang minh lớn, khiến cho ma biết. Ma suất lãnh bầy tôi, quyến thuộc đến bức bách, thử thách. Ngài dùng trí lực chế ngự, khiến chúng đều hàng phục).

Chúng ta nói “tám tướng thành đạo”, đem những điều trên đây tính toán đôi chút. Thứ nhất là từ trời Đâu Suất giáng hạ, thứ hai là nhập thai, thứ ba là xuất thai, thứ tư là xuất gia, thứ năm là hàng ma. Đây là tướng thứ năm tức hàng ma. Phật Thích Ca ngồi xếp bằng đều là thị hiện. “Phấn đại quang minh, sử ma tri chi” [nghĩa là] đức Phật phóng đại quang minh để ma vương hay biết. Ma vương là chúa tầng trời thứ sáu trong Dục Giới. Ông ta là chúa cõi trời Tha Hóa Tự Tại. Tất cả chúng sanh trong Dục Giới đều do ông ta cai quản. Chúng sanh Dục Giới muốn liễu sanh thoát tử, muốn vượt thoát tam giới, ông ta sẽ tìm cách làm phiền, gây hại cho quý vị. “Ma” (魔) có nghĩa là hại người. “Ma suất quan thuộc”: Phật khiến cho ma biết, ma liền suất lãnh “quan thuộc” (官屬, quần thần, quyến thuộc), tức ma con, ma cháu. “Nhi lai bức thí” [nghĩa là] đến bức bách người sắp thành đạo, thử thách người ấy. “Chế dĩ trí lực”: Vị Bồ Tát sắp thành Phật dùng trí huệ của chính mình để chế phục, hàng phục ma.

Xét theo lịch sử của Thích Ca Mâu Ni Phật, ma thiên sai vạn biệt. Phân loại đại lược thì có hai loại: Một loại là nhuyễn ma (軟魔, ma mềm mỏng), loại kia là ngạnh ma (硬魔, ma cứng cỏi). “Nhuyễn ma” là ma vương sai hai cô gái đến dụ dỗ Phật. Đức Phật dùng trí huệ hàng phục bọn họ. Ma vương lại sai thiên binh, thiên tướng của hắn, đấy là ngạnh ma, họ cầm thương, đao, gươm, toan sát hại đức Phật. Khi ấy, đức Phật phóng từ bi quang, ma chẳng thể giết nổi thân Ngài, đức Phật còn thuyết pháp cho bọn chúng, dùng trí huệ để hàng phục quần ma.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.7.5. Hiện thành Phật đạo

(Kinh) Đắc vi diệu pháp, thành tối Chánh Giác.

(經)得微妙法，成最正覺。

(Kinh: Đắc pháp vi diệu, thành Chánh Giác cao tột).

“Đắc vi diệu pháp, thành tối Chánh Giác”: Đây là tướng thứ sáu, tức tướng thành đạo, là một loại trong tám tướng thành đạo. “Đắc vi diệu pháp”: Đạt được pháp vi diệu chẳng thể nghĩ bàn. “Thành tối Chánh Giác”: [Tối Chánh Giác] là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, [thành tối Chánh Giác] tức là thành Phật.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.8. Tướng chuyển pháp luân

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.8.1. Thỉnh chuyển pháp luân đầu tiên

(Kinh) Thích Phạm kỳ khuyến, thỉnh chuyển pháp luân.

(經)釋梵祈勸，請轉法輪。

(Kinh: Đế Thích, Phạm Vương cầu xin, khuyên lơn, xin đức Phật chuyển pháp luân).

Đây là tướng thứ bảy, chuyển pháp luân. “Thích Phạm kỳ khuyến” (Đế Thích, Phạm Vương cầu xin, khuyên lơn): “Thích” là Đế Thích Thiên, “Phạm” là Đại Phạm Thiên. Đức Phật đã thành Phật, muốn thuyết pháp, phàm phu chẳng biết thỉnh Phật thuyết pháp như thế nào? Đế Thích Thiên và Đại Phạm Thiên biết đức Phật đã thành Phật, bèn giáng hạ, suất lãnh chúng sanh trong nhân gian đến thỉnh.

“Thỉnh chuyển pháp luân” là thỉnh Phật thuyết pháp. Thuyết pháp gọi là “chuyển pháp luân”. Hãy ghi nhớ cách giải thích này: Luân (輪) là thí dụ, đức Phật thuyết pháp giống như Luân. Luân là bánh xe trong hiện thời. Bánh xe có hai thứ công dụng: Một là nghiền nát, hai là chuyên chở. Dưới đất có rác rưởi gì, bánh xe lăn qua, chúng đều bị nghiền nát. Bánh xe có thể chuyên chở cái xe ở phía trên, có thể chuyên chở chúng sanh, từ nơi này chở đến nơi kia. Đấy là ý nghĩa “chuyên chở”. Đức Phật thuyết pháp giống như bánh xe, có thể nghiền nát phiền não, phá tan phiền não. Từ sanh tử ở nơi đây, chuyên chở chúng sanh đến bờ kia Niết Bàn. Do vậy, đức Phật thuyết pháp giống như bánh xe, gọi là Pháp Luân.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.8.2. Do lời thỉnh mà thuyết pháp

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.8.2.1. Thân và miệng dấy lên sự giáo hóa

(Kinh) Dĩ Phật du bộ, Phật hống nhi hống, khấu pháp cổ, xuy pháp loa, chấp pháp kiếm, kiến pháp tràng; chấn pháp lôi, diệu pháp điện, chú pháp vũ, diễn pháp thí, thường dĩ pháp âm, giác chư thế gian.

(經)以佛遊步，佛吼而吼。扣法鼓，吹法螺，執法劍，建法幢；震法雷，曜法電，澍法雨，演法施。常以法音，覺諸世間。

(Kinh: Dùng các oai nghi của Phật, diễn nói như Phật, đánh trống pháp, thổi ốc pháp, cầm gươm pháp, dựng tràng pháp; rền sấm pháp, xẹt chớp pháp, xối mưa pháp, diễn pháp thí, thường dùng các pháp âm để giác ngộ thế gian).

“Dĩ Phật du bộ, Phật hống nhi hống”: Vị Phật mới thành đạo, tức là do Bồ Tát thị hiện. Ngài thị hiện thành Phật, hết thảy đều giống như Phật. Đế Thích Thiên, Đại Phạm Thiên thỉnh Ngài chuyển pháp luân, Ngài bèn “dĩ Phật du bộ” (dùng các oai nghi của Phật), “du bộ” bao gồm bốn đại oai nghi “hành, trụ, tọa, ngọa”. “Hành” là đi lại, đi như thế nào? Giống như Phật. “Trụ” là đứng, đứng có oai nghi của đứng. “Tọa, ngọa”: Ngồi hay ngủ đều có oai nghi. Đi, đứng, ngồi, nằm đều giống như Phật. Đấy là dùng thân nghiệp để giáo hóa chúng sanh.

“Phật hống nhi hống”: [“Phật hống”] là Phật thuyết pháp. [“Phật hống nhi hống”] là học theo cách Phật thuyết pháp, thuyết pháp giống như Phật. Đức Phật thuyết pháp được gọi là “sư tử hống” (sư tử rống). “Rống” là thí dụ. Sư tử vừa rống, trăm thú bị chấn động, kinh hãi! Đức Phật vừa thuyết pháp, hết thảy các ngoại đạo đều bị hàng phục, giống như sư tử rống. Bồ Tát thị hiện Phật đã thành đạo, tướng chuyển pháp luân sẽ giống hệt như Phật, như sư tử rống!

Phải chú ý hai câu này! Vì sao Bồ Tát thuyết pháp phải học theo sự du bộ của Phật, tức là nói đến tứ đại oai nghi? Chúng ta học theo Phật chuyển pháp luân, học theo Phật thuyết pháp thì đều có sự trang nghiêm nhất định. Nhấn mạnh sự oai nghi nơi thân nghiệp, quý vị ắt cần phải chú trọng oai nghi. Chẳng chú trọng oai nghi, chúng sanh vừa nhìn vào dáng vẻ của quý vị, [sẽ cho rằng] quý vị chẳng đủ tư cách để làm pháp sư, chẳng sanh khởi cái tâm cung kính đối với quý vị, họ sẽ chẳng nghe quý vị thuyết pháp. Bởi lẽ, trong hiện thời, có những vị pháp sư trẻ tuổi, tận hết sức mong học giảng kinh, thuyết pháp, nhưng chẳng chú trọng oai nghi. Đấy là sai lầm to lớn!

Các vị đã từng đọc Mạnh Tử hay chưa? Mạnh Tử đến nước Lương, gặp Lương Huệ Vương. Lương Huệ Vương¹⁴ khi ấy là quốc vương của nước Lương, sống ở Bắc Kinh. Lương Huệ Vương đã chết, con ông ta là Lương Tương Vương kế vị làm quốc vương. Khi Lương Tương Vương làm quốc vương, Mạnh Tử đến gặp nhà vua. Mạnh Tử gặp Lương Tương xong, đi ra nói với người khác: “Vọng chi bất tự nhân quân, tựu chi nhi bất kiến sở úy yên”. Nghĩa là Mạnh Tử gặp Lương Vương xong, ra nói với người khác: Thoạt nhìn vua Lương chẳng giống một vị vua, lại chẳng có ai nghe theo lời ông ta nói. Thoạt nhìn, thấy hình dáng, chẳng giống một vị quốc vương. Lại nghe ông ta nói chuyện, hoàn toàn trật lất. Vì thế, Mạnh Tử liền rời khỏi nước Lương. Đấy là một thí dụ về sự rất khẩn yếu của oai nghi. Quốc vương có oai nghi của quốc vương. Quý vị làm quốc vương mà hoàn toàn chẳng giống một vị vua, chẳng ra vẻ một vị quốc vương. Nay quý vị làm pháp sư mong giảng kinh, thuyết pháp, nhất định phải có oai nghi của pháp sư. Chẳng đủ oai nghi, chúng sanh còn có thể nghe quý vị giảng kinh nữa hay sao? Các pháp sư thanh niên nhất định phải chú ý oai nghi. “Dĩ Phật du bộ, Phật hống nhi hống”: Hai câu này là tướng thứ bảy, nêu tổng quát về tướng chuyển pháp luân. Tám câu kế tiếp là nói riêng từng điều, nhằm phân biệt rõ rệt “Phật hống nhi hống” là rống như thế nào?

“Khấu pháp cổ, xuy pháp loa, chấp pháp kiếm, kiến pháp tràng”, bốn câu này đều là thuyết pháp. Bốn câu ấy tương ứng với bốn pháp Văn, Tư, Tu, Chứng. Nếu chúng sanh nghe pháp, sẽ khởi lên Văn Huệ. “Nghe pháp” giống như “khấu pháp cổ” (đánh trống pháp). “Xuy pháp loa” (thổi ốc pháp): Chúng sanh nghe pháp khiến cho họ tư duy. “Chấp pháp kiếm” (cầm gươm pháp): Tương xứng với tu hành, vì gươm có thể phá trừ hết thảy, giống như tu hành thì mới có thể diệt trừ hết thảy phiền não. “Kiến pháp tràng” (lập tràng pháp) tương xứng với “chứng pháp” trong phần trên. Chứng đắc Phật pháp thì mới có thể dựng cao pháp tràng.

“Chấn pháp lôi, diệu pháp điện, chú pháp vũ, diễn pháp thí”: Bốn câu này tương xứng Tứ Vô Ngại Trí, và bốn thứ vô ngại biện tài. Cái đạt được từ trong tâm là trí huệ, thốt ra miệng là biện tài. Phật chứng đắc Tứ Vô Ngại Trí, từ trong miệng thốt ra, gọi là Tứ Vô Ngại Biện. “Chấn pháp lôi” (rền sấm pháp): Trong bốn loại biện tài, thứ nhất là Pháp Vô Ngại Biện. Vị ấy thuyết pháp vô ngại, giống như “chấn pháp lôi”. “Diệu pháp điện” (chói lòa tia chớp pháp): Muốn nổi sấm, xối mưa to, tia chớp xẹt sáng, đều là giảng pháp, nghĩa lý vô ngại thì gọi là Nghĩa Vô Ngại Biện. “Diệu pháp điện” (xẹt tia chớp pháp), giống như tỏa ra quang minh. “Chú pháp vũ” (tuôn mưa pháp): Trời đổ mưa, đức Phật thuyết pháp giống như “chú pháp vũ”. Đấy là Từ Vô Ngại Biện. Đức Phật thuyết pháp ngôn từ vô ngại. “Diễn pháp thí”: Dùng pháp để bố thí, giống như Nhạo Thuyết Vô Ngại Biện. Chúng sanh thích nghe pháp gì, bèn hướng về họ nói pháp ấy, khiến cho chúng sanh nghe rất hoan hỷ. Chuyện này giống như Pháp Bố Thí.

“Thường dĩ pháp âm, giác chư thế gian” (Thường dùng pháp âm để giác ngộ thế gian): Hai câu này là tổng kết. Sau khi đức Phật đã thành Phật bèn thuyết pháp, một mực thuyết pháp cho đến khi nhập Niết Bàn vẫn thuyết pháp. Đấy là “thường dĩ pháp âm” để giác ngộ chúng sanh trong hết thảy các thế giới.

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.8.2.2. Thân và miệng nhiếp thọ tạo lợi ích

2.1.1.2.2.3.1.2.1.2.8.2.2.1. Dùng thân nghiệp hàng phục ma, khiến lìa tà nghiệp

(Kinh) Quang minh phổ chiếu vô lượng Phật độ. Nhất thiết thế giới lục chủng chấn động, tổng nhiếp ma giới, động ma cung điện. Chúng ma triệp bố, mạc bất quy phục.

(經)光明普照無量佛土。一切世界，六種震動。總攝魔界，動魔宮殿。眾魔慴怖，莫不歸伏。

(Kinh: Quang minh chiếu trọn khắp vô lượng cõi Phật. Hết thảy các thế giới sáu thứ chấn động, nhiếp trọn ma giới, lay động cung điện ma. Các ma kinh hoảng, không ai chẳng quy phục).