Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Ký

Phần 3 hết

Quyết trạch (抉擇) nghĩa là chọn lựa dứt khoát.

A tăng kỳ (Asāṃkhya) là một con số lớn, có nhiều thuyết phán định, dao động từ 10 lũy thừa 31 cho đến 10 lũy thừa 104 (sau số 1 có một trăm lẻ bốn con số ).

Thang nhạc của Trung Hoa chủ yếu là Ngũ Âm, Cung, Thương, Giốc, Chủy Vũ tương ứng với các note Do, Re, Mi, Sol, La trong nhạc lý Âu Tây. Về sau, còn có thêm hai âm là Biến Chủy (tương ứng với Fa thăng) và Biến Cung (còn gọi là Nhuận Cung), tương ứng với note (Si giáng). Kinh nói ngũ âm cho dễ hiểu, chứ tiếng nhạc nơi Cực Lạc không chỉ là thang âm ngũ cung.

Diệt Tận tam muội (Nirodha samāpatti) còn gọi là Diệt Tận Định, Tưởng Thọ Diệt Định, Tưởng Tri Diệt Định, Diệt Chánh Thọ. Khi đắc loại Định các vọng tưởng, suy lường đều dứt bặt, các tâm vương (tám thức) và tâm sở (các thuộc tánh tâm lý) đều ngưng hoạt động, chân tâm vắng lặng, chánh trí hiện tiền. Tối thiểu là chứng A Na Hàm trở lên mới có thể tiến tu loại Định này. Đại Thừa lại quan niệm: Nếu không học Bát Nhã Ba La Mật sẽ không thể chứng nhập loại Định này.

Kinh Vô Lượng Thọ, quyển Hạ

Nêu Rõ Đối Tượng Được Nhiếp Thọ

2.2.3. Nêu rõ đối tượng được nhiếp thọ

2.2.3.1. Nhiếp thủ kẻ hạ căn cùng sanh về cõi ấy

2.2.3.1.1. Nêu rõ người sanh về cõi ấy, trụ Chánh Định Tụ, khiến cho người khác hâm mộ, mong cầu

(Kinh) Phật cáo A Nan: “Kỳ hữu chúng sanh, sanh bỉ quốc giả, giai tất trụ ư Chánh Định chi tụ. Sở dĩ giả hà? Bỉ Phật quốc trung, vô chư Tà Tụ, cập Bất Định Tụ”.

(經)佛告阿難：其有眾生，生彼國者，皆悉住於正定之聚。所以者何？彼佛國中，無諸邪聚，及不定聚。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: “Nếu có chúng sanh sanh vào cõi ấy, thảy đều trụ trong Chánh Định Tụ. Vì cớ sao vậy? Trong cõi Phật ấy, chẳng có các Tà Tụ và Bất Định Tụ”).

Nói đi nói lại Tây Phương Cực Lạc thế giới chánh báo tốt đẹp và y báo tốt đẹp, đều nhằm dạy chúng ta phải tin tưởng. Sau khi đã tin tưởng, phải phát nguyện vãng sanh. Ở đây, [kinh văn] lại nói đến những chúng sanh đã vãng sanh Tây Phương. “Kỳ hữu chúng sanh, sanh bỉ quốc giả, giai tất trụ ư Chánh Định chi tụ. Sở dĩ giả hà? Bỉ Phật quốc trung, vô chư Tà Tụ, cập Bất Định Tụ” (nếu có chúng sanh sanh vào cõi ấy, thảy đều trụ trong Chánh Định Tụ. Vì cớ sao vậy? Trong cõi Phật ấy, chẳng có các Tà Tụ và Bất Định Tụ). Hết thảy chúng sanh được chia thành ba “tụ” lớn, Tụ (聚) là loại. [Chia thành Tam Tụ tức là] chia thành ba loại lớn:

1) Loại thứ nhất gọi là Tà Định Tụ. Tà Định tức là chắc chắn ở nơi tà. Quý vị nói Phật pháp với họ, chắc chắn họ chẳng tiếp nhận. Loại này gọi là Tà Định Tụ.

2) Loại thứ hai là Bất Định Tụ. Gặp phải tà sư, tà giáo, họ sẽ tin theo tà. Gặp thiện tri thức bàn luận Phật pháp với họ, họ cũng có thể theo học Phật pháp. Đấy gọi là Bất Định Tụ.

3) Loại thứ ba là Chánh Định Tụ, là hạng chúng sanh tuyệt đối dấy lên chánh tri chánh kiến.

Trong thế giới Sa Bà có ba đại tụ này, thế giới Cực Lạc chỉ có một tụ, [tức là] chỉ có chúng sanh thuộc về Chánh Định Tụ, vì thế giới Cực Lạc chẳng có Tà Định Tụ, mà cũng chẳng có chúng sanh thuộc về Bất Định Tụ. Trong thế giới Sa Bà, phải dựa theo địa vị tu hành để phân định. Trước khi dấy lên tâm tín ngưỡng Đại Thừa Phật pháp thì đều gọi là Tà Định Tụ. Sau khi đã dấy lên tâm tín ngưỡng đối với Đại Thừa Phật pháp thì gọi là Sơ Phát Tín Tâm Bồ Tát. Có mười địa vị được gọi là Thập Tín vị, từng bước tiến cao hơn. Nếu đã viên mãn địa vị Thập Tín, bèn dự vào Thập Trụ vị. Hàng Bồ Tát thuộc vào Thập Tín vị, tiến tiến lùi lùi, gặp Phật pháp, sẽ tinh tấn tu đạo, tiến bộ. Gặp phải cảnh giới vui sướng ngũ dục, họ sẽ bị lôi kéo, lại bị lui sụt. Đấy gọi là Bất Định Tụ. Nếu viên mãn Thập Tín, dự vào Thập Trụ vị, họ sẽ chẳng bị thoái chuyển, đó gọi là Chánh Định Tụ. Dự vào Thập Trụ vị, Thập Hạnh vị, Thập Hồi Hướng vị, thuộc ba thánh vị ấy, sẽ gọi là địa vị Tam Hiền. Đấy là bậc hiền nhân trong Đại Thừa Phật giáo. Sau khi đã đăng địa (chứng nhập Sơ Địa) thì có mười địa vị, đạt được Thập Thánh Địa, cũng gọi là Thập Thánh Vị, còn là mười loại thánh nhân Đại Thừa. Tam Hiền Thập Thánh gọi là Chánh Định Tụ, chẳng thể là Bất Định Tụ, lại càng chẳng thể là Tà Định Tụ.

Một kẻ phàm phu từ lúc phát tâm tu hành cho đến khi thành Phật, phải trải qua ba đại A tăng kỳ kiếp, bắt đầu tính từ lúc nào? Từ khi đã dự vào Trụ vị, tức là đã dự vào các địa vị thuộc Thập Trụ, người ấy chỉ có tiến, chẳng lùi. Khi ấy mới tính đến kiếp số ba đại A tăng kỳ kiếp. Từ Thập Trụ, Thập Hạnh, cho đến Thập Hồi Hướng, [trải qua] ba hiền vị ấy mới là một đại A tăng kỳ kiếp. [Thời gian tu tập] từ Sơ Địa, Nhị Địa cho đến Bát Địa là đại A tăng kỳ kiếp thứ hai. Đạt đến Bát Địa, được thọ ký thành Phật, giống như trong kinh Kim Cang, Thích Ca Mâu Ni Phật được Nhiên Đăng Phật thọ ký thành Phật. Từ Bát Địa Bồ Tát lại tu cho đến khi thành Phật, vẫn phải mất một đại A tăng kỳ kiếp nữa. Ba đại A tăng kỳ kiếp mới tu viên mãn. Hàng Bồ Tát thuộc Thập Tín tiến tiến, lùi lùi, chẳng thể tính kiếp số. Đời sau, đời kế, vẫn chuyển sanh làm người, chẳng liên tục, dụng công bị gián đoạn. Hễ gặp sự vui ngũ dục, sẽ bị chúng nó lôi kéo, xoay chuyển. Vì thế, đức Phật Thích Ca chẳng dạy chúng ta cầu phước báo nhân thiên, vì còn phải bị thoái chuyển. Nếu lui sụt vào trong ba ác đạo, thời gian ấy càng dài hơn. Do đó, hàng Bồ Tát thuộc Thập Tín vị chẳng thể tính toán kiếp số.

Nhưng theo như Đại Thừa Khởi Tín Luận đã nói, phát Bồ Đề tâm liền tu hành, chỉ tiến chẳng lùi, phải mất một vạn đại kiếp mới tiến nhập Trụ vị. Hãy nhớ nhé! Chỉ tiến chẳng lùi, phải trải qua một vạn đại kiếp mới nhập Thập Trụ vị. Vậy thì nay chúng ta được nghe pháp môn Tịnh Độ, tin tưởng pháp môn Tịnh Độ bèn phát Bồ Đề tâm niệm Phật, cầu sanh Tây Phương, tức là chúng ta đã phát tín tâm, vẫn thuộc về Thập Tín vị, vẫn là Bất Định Tụ, nhưng hễ sanh về Tây Phương thì sao? Sẽ là A Bệ Bạt Trí, chẳng thoái chuyển, sanh sang Tây Phương là Chánh Định Tụ. Tây Phương chẳng có Bất Định Tụ, càng chẳng có Tà Định Tụ. Vậy thì quý vị chỉ cần niệm Phật sanh về Tây Phương, tối thiểu là đã bỏ qua thời gian một vạn đại kiếp!

2.2.3.1.2. Nêu lên những người nghe danh hiệu Phật đều được vãng sanh hòng tăng trưởng cái tâm mong sanh về cho mọi người

(Kinh) Thập phương hằng sa chư Phật Như Lai, giai cộng tán thán Vô Lượng Thọ Phật oai thần công đức bất khả tư nghị. Chư hữu chúng sanh, văn kỳ danh hiệu, tín tâm hoan hỷ, nãi chí nhất niệm chí tâm hồi hướng, nguyện sanh bỉ quốc, tức đắc vãng sanh, trụ Bất Thoái Chuyển. Duy trừ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp.

(經)十方恆沙諸佛如來，皆共讚歎無量壽佛威神功德不可思議！諸有眾生，聞其名號，信心歡喜，乃至一念至心迴向，願生彼國，即得往生，住不退轉。唯除五逆，誹謗正法。

(Kinh: Mười phương chư Phật Như Lai nhiều như số cát trong sông Hằng đều cùng tán thán oai thần và công đức chẳng thể nghĩ bàn của Vô Lượng Thọ Phật. Có các chúng sanh nghe danh hiệu của Ngài, tín tâm, hoan hỷ, dẫu chỉ một niệm chí tâm hồi hướng, nguyện sanh về cõi ấy, liền được vãng sanh, trụ Bất Thoái Chuyển, chỉ trừ kẻ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp).

“Thập phương hằng sa chư Phật Như Lai, giai cộng tán thán Vô Lượng Thọ Phật oai thần công đức bất khả tư nghị” (mười phương chư Phật Như Lai nhiều như số cát trong sông Hằng đều cùng tán thán oai thần và công đức chẳng thể nghĩ bàn của Vô Lượng Thọ Phật): Trong cõi Phật ấy, chẳng có chúng sanh thuộc về Tà Định Tụ và Bất Định, mười phương chư Phật Như Lai số nhiều như cát sông Hằng đều cùng tán thán. Trong bản kinh A Di Đà do ngài Cưu Ma La Thập phiên dịch thì là sáu phương Phật, nhưng bản kinh A Di Đà do pháp sư Huyền Trang dịch thì là mười phương Phật, thảy đều tán thán Vô Lượng Thọ Phật trong thế giới Tây Phương có oai thần và công đức chẳng thể nghĩ bàn!

“Chư hữu chúng sanh, văn kỳ danh hiệu, tín tâm hoan hỷ, nãi chí nhất niệm chí tâm hồi hướng, nguyện sanh bỉ quốc, tức đắc vãng sanh, trụ Bất Thoái Chuyển. Duy trừ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp” (có các chúng sanh nghe danh hiệu của Ngài, tín tâm, hoan hỷ, dẫu chỉ một niệm chí tâm hồi hướng, nguyện sanh về cõi ấy, liền được vãng sanh, trụ Bất Thoái Chuyển, chỉ trừ kẻ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp): Đấy là mười phương chư Phật đều tán thán oai thần và công đức của A Di Đà Phật chẳng thể nghĩ bàn! Đức Phật Thích Ca vẫn nói cho lũ chúng sanh phàm phu chúng ta nghe: Nếu “chư hữu chúng sanh, văn kỳ danh hiệu” (có các chúng sanh nghe danh hiệu của Ngài), mười phương chư Phật đều đang tán thán Vô Lượng Thọ Phật, chúng ta nghe tiếng, liền sanh tín tâm, phát tâm hoan hỷ, quý vị bèn niệm A Di Đà Phật, hồi hướng Tây Phương Cực Lạc thế giới, niệm bao nhiêu? “Nãi chí nhất niệm chí tâm hồi hướng, nguyện sanh bỉ quốc, tức đắc vãng sanh, trụ Bất Thoái Chuyển” (cho đến một niệm chí tâm hồi hướng, nguyện sanh về cõi ấy, liền được vãng sanh, trụ Bất Thoái Chuyển): Sanh về Tây Phương, chẳng lâu sau, sẽ là một chúng sanh thuộc về Chánh Định Tụ.

Trong phần trước, [đoạn kinh văn] nói về bốn mươi tám đại nguyện, có hai câu như sau: “Duy trừ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp” (chỉ trừ kẻ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp). Tạo trọng tội Ngũ Nghịch là giết cha, giết mẹ, giết A La Hán, phá hòa hợp Tăng, làm thân Phật chảy máu. Trọng tội Ngũ Nghịch đặc biệt nặng nề. Kẻ đó phỉ báng chánh pháp, chắc chắn chẳng thể sanh về Tây Phương. Trong khi giảng về bốn mươi tám đại nguyện, tôi có nói trong Thập Lục Quán Kinh chấp nhận kẻ phạm trọng tội Ngũ Nghịch vãng sanh, [vậy thì phải] dung hội quán thông với kinh Vô Lượng Thọ như thế nào? Kinh Vô Lượng Thọ chú trọng nơi tội phỉ báng chánh pháp. Nếu quý vị là kẻ phạm trọng tội Ngũ Nghịch mà biết sám hối, chẳng phỉ báng chánh pháp, nghe danh hiệu A Di Đà Phật, phát tâm tín ngưỡng, phát tâm hoan hỷ, nhất định sẽ được vãng sanh. Đã tạo trọng tội Ngũ Nghịch, lại còn phỉ báng chánh pháp, nghe, thấy kinh điển chẳng tin tưởng, lại còn phỉ báng, làm sao có thể tùy thuận, hoan hỷ cho được? Làm sao kẻ ấy chịu niệm danh hiệu A Di Đà Phật cho nổi? Chẳng tín ngưỡng, chẳng phát nguyện cầu sanh Tây Phương, chẳng niệm A Di Đà Phật, sanh về Tây Phương bằng cách nào đây? Hai bộ kinh ấy hoàn toàn chẳng chống trái nhau, trọng tội Ngũ Nghịch vẫn có thể vãng sanh, chỉ cần quý vị đừng phỉ báng chánh pháp.

Trong phần trên đã nói đến bốn mươi tám nguyện của Vô Lượng Thọ, nguyện thứ mười tám trong ấy là: “Thập phương chúng sanh, chí tâm tín nhạo, dục sanh ngã quốc, nãi chí thập niệm, nhược bất sanh giả, bất thủ Chánh Giác” (mười phương chúng sanh chí tâm tin ưa, muốn sanh về nước ta, cho đến mười niệm mà nếu chẳng sanh về, tôi chẳng giữ lấy ngôi Chánh Giác). Niệm Phật hiệu mười câu, quyết định vãng sanh. Phần sau kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật, trong phần Hạ Phẩm Hạ Sanh, có một đoạn kinh văn như thế này: “Như thị chí tâm, linh thanh bất tuyệt, cụ túc thập niệm, xưng nam mô A Di Đà Phật” (chí tâm như thế khiến cho tiếng niệm chẳng dứt, trọn đủ mười niệm xưng “nam mô A Di Đà Phật”), cũng nói đến mười niệm niệm Phật. Ở đây, [kinh Vô Lượng Thọ] nói “một niệm” nhằm cực lực nói sanh về Tịnh Độ dễ dàng, niệm Phật mười niệm đã có thể vãng sanh, niệm Phật một niệm cũng có thể vãng sanh. Nay chúng ta nghiên cứu, mười niệm hay một niệm ấy là niệm trong lúc bình thời, hay là mười niệm khi lâm chung? Quý vị thấy đó, sanh về Tây Phương rất dễ dàng. Chúng ta niệm A Di Đà Phật mười niệm, bèn có thể sanh về Tây Phương, nay ta niệm Phật mười niệm để chuẩn bị vãng sanh Tây Phương. [Nếu chỉ nghĩ như vậy], sợ rằng quý vị sẽ lầm lỡ đại sự của chính mình! Đấy chẳng phải là nói niệm trong lúc bình thường, mà là niệm khi lâm chung! Đến khi lâm chung, niệm mười niệm sẽ sanh về Tây Phương, quyết định sanh về. Thậm chí, tới khi lâm chung, niệm một niệm, cũng quyết định vãng sanh, đều là nói khi lâm chung. Hoặc là quý vị nghe nói, đã hiểu rõ mười niệm hoặc một niệm đều là niệm vào lúc lâm chung, [bèn lầm tưởng như vậy] thì cũng rất dễ dàng! Nay ta chẳng cần gấp gáp, hiện thời gấp gáp để làm chi? Chờ tới khi lâm chung, ta niệm mười niệm bèn sanh về Tây Phương, thậm chí một niệm bèn sanh về Tây Phương. Nếu quý vị nghĩ như vậy, sẽ bị lầm lỡ đại sự của chính mình! Vì sao sẽ bị lỡ chuyện? Vì lúc bình thường quý vị chẳng niệm, tới khi lâm chung, chính là cửa ải giữa sanh và tử, thường là bị tám nỗi khổ nung đốt, tới khi đó, quý vị chẳng nhớ niệm Vô Lượng Thọ Phật, chẳng nghĩ tới chuyện niệm Phật, mười niệm cũng chẳng niệm được, [thậm chí] một niệm cũng chẳng niệm nổi, làm sao quý vị có thể sanh về Tây Phương cho được? Há chẳng phải là lầm lỡ đại sự sanh tử của chính mình ư? Do vậy, niệm Phật thì hiện thời đã nghe, quý vị phải dấy lên tín tâm, đã phát tín tâm lại còn phải chân thật, còn phải kiên cố. Đã có tín tâm rồi phải phát nguyện, quyết định sanh về Tây Phương, lại còn phải nhất định là khẩn thiết, chẳng sanh về Tây Phương sẽ không được! Niệm Phật lúc bình thường cũng phải nghiêm túc niệm, vì niệm một câu A Di Đà Phật nhằm mong liễu sanh tử, phải niệm một câu A Di Đà Phật để sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới. Niệm qua loa, qua quít, sẽ chẳng đắc lực. Do vậy, hiện thời phải niệm, có niệm thì tới khi lâm chung mới biết niệm Phật. Nếu không, tới lúc đó, chẳng nghĩ tới A Di Đà Phật, làm sao niệm cho nổi?

2.2.3.1.3. Biện định hạnh nghiệp để vãng sanh nhằm dạy [người nghe] tu tập vãng sanh

(Kinh) Phật cáo A Nan: - Thập phương thế giới chư thiên nhân dân, kỳ hữu chí tâm nguyện sanh bỉ quốc, phàm hữu tam bối.

(經)佛告阿難：十方世界諸天人民，其有至心願生彼國，凡有三輩。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Chư thiên nhân dân trong mười phương thế giới, có những người chí tâm nguyện sanh về cõi ấy, nói chung có ba bậc).

“Phật cáo A Nan: - Thập phương thế giới chư thiên nhân dân, kỳ hữu chí tâm nguyện sanh bỉ quốc, phàm hữu tam bối” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Chư thiên và nhân dân trong mười phương thế giới, có những người chí tâm nguyện sanh về cõi ấy, nói chung thì có ba bậc): Đây là nói đến những người chưa sanh về, tính gộp chung cả những người đã sanh về như trong phần trên thì có ba loại lớn, gọi là Tam Bối. Chúng ta niệm bài kệ tán Phật “A Di Đà Phật thân kim sắc…” gồm tám câu, trong đó chỉ có một câu phát xuất từ kinh Vô Lượng Thọ, tức là “tứ thập bát nguyện độ chúng sanh”. Câu thứ tám là “cửu phẩm hàm linh đăng bỉ ngạn”, đó là từ Thập Lục Quán Kinh. Kinh Vô Lượng Thọ chẳng nói chín phẩm, chỉ nói Tam Bối. Tam Bối và chín phẩm trong Thập Lục Quán Kinh có phải là giống như nhau hay không? Như nhau! Tam Bối là Thượng, Trung, Hạ. Trong [mỗi bậc] Thượng, Trung, Hạ, lại chia cặn kẽ thành Thượng, Trung, Hạ, thành ra chín phẩm. Đấy là nói theo số lượng tổng quát thì là Tam Bối, Thập Lục Quán Kinh lại chia tỉ mỉ thành chín phẩm.

2.2.3.1.3.1. Thượng bối vãng sanh

(Kinh) Kỳ thượng bối giả, xả gia khí dục nhi tác sa môn, phát Bồ Đề tâm, nhất hướng chuyên niệm Vô Lượng Thọ Phật, tu chư công đức, nguyện sanh bỉ quốc. Thử đẳng chúng sanh, lâm thọ chung thời, Vô Lượng Thọ Phật, dữ chư đại chúng, hiện kỳ nhân tiền, tức tùy bỉ Phật vãng sanh kỳ quốc, tiện ư thất bảo hoa trung, tự nhiên hóa sanh, trụ Bất Thoái Chuyển. Trí huệ dũng mãnh, thần thông tự tại. Thị cố A Nan! Kỳ hữu chúng sanh, dục ư kim thế kiến Vô Lượng Thọ Phật, ưng phát Vô Thượng Bồ Đề chi tâm, tu hành công đức, nguyện sanh bỉ quốc.

(經)其上輩者，捨家棄欲而作沙門，發菩提心，一向專念無量壽佛，修諸功德，願生彼國。此等眾生，臨壽終時，無量壽佛，與諸大眾，現其人前，即隨彼佛往生其國，便於七寶華中，自然化生，住不退轉。智慧勇猛，神通自在。是故，阿難！其有眾生，欲於今世見無量壽佛，應發無上菩提之心，修行功德，願生彼國。

(Kinh: Bậc thượng là người bỏ nhà, lìa dục để làm sa môn, phát Bồ Đề tâm, một mực chuyên niệm Vô Lượng Thọ Phật, tu các công đức, nguyện sanh về cõi ấy. Các chúng sanh ấy khi sắp lâm chung, Vô Lượng Thọ Phật và các đại chúng, hiện ra trước người ấy, [người ấy] liền theo đức Phật đó sanh về cõi kia, liền tự nhiên hóa sanh trong hoa bảy báu, trụ Bất Thoái Chuyển, trí huệ dũng mãnh, thần thông tự tại. Do vậy, A Nan! Nếu có chúng sanh muốn ngay trong đời này thấy Vô Lượng Thọ Phật, hãy nên phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, tu hành công đức, nguyện sanh về cõi đó).

Trước hết, nói đến Thượng Bối. “Kỳ thượng bối giả, xả gia khí dục, nhi tác sa môn” (bậc thượng là người bỏ nhà, lìa dục để làm sa môn). “Sa môn” (Śramaṇa) là tiếng gọi chung của hàng xuất gia, lìa bỏ gia đình, cắt đứt thú vui ngũ dục, phát tâm dũng mãnh xuất gia. Xuất gia thì phải “phát Bồ Đề tâm, nhất hướng chuyên niệm Vô Lượng Thọ Phật” (phát Bồ Đề tâm, một mực chuyên niệm A Di Đà Phật). Hãy nhớ, phải phát Bồ Đề tâm niệm Phật, niệm danh hiệu Vô Lượng Thọ Phật. “Tu chư công đức” (tu các công đức), vì phát tâm xuất gia, lìa bỏ chuyện gia đình, đúng là nên tu các công đức, đem hết thảy công đức đều hồi hướng về Tây Phương. “Nguyện sanh bỉ quốc” (nguyện sanh về cõi đó). “Thử đẳng chúng sanh” (những chúng sanh ấy) tức là chúng sanh thuộc về bậc thượng “lâm thọ chung thời, Vô Lượng Thọ Phật dữ chư đại chúng, hiện kỳ nhân tiền, tức tùy bỉ Phật vãng sanh kỳ quốc” (khi sắp lâm chung, Vô Lượng Thọ Phật và các đại chúng hiện ra trước người ấy, [người ấy] liền theo đức Phật đó sanh về cõi kia), theo sau A Di Đà Phật, theo chân đại chúng, vãng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới. “Tiện ư thất bảo hoa trung, tự nhiên hóa sanh, trụ Bất Thoái Chuyển, trí huệ dũng mãnh, thần thông tự tại” (liền ở trong hoa bảy báu, tự nhiên hóa sanh, trụ Bất Thoái Chuyển, trí huệ dũng mãnh, thần thông tự tại): Hóa sanh trong hoa sen bảy báu. Đã hóa sanh thì sẽ chẳng thoái chuyển, trí huệ dũng mãnh, thần thông tự tại.

Tiếp đó, [kinh văn] lại nói đến chúng sanh thuộc thượng bối: “Thị cố, A Nan! Kỳ hữu chúng sanh, dục ư kim thế kiến Vô Lượng Thọ Phật, ưng phát Vô Thượng Bồ Đề chi tâm, tu hành công đức, nguyện sanh bỉ quốc” (do vậy, này A Nan! Nếu có chúng sanh muốn thấy Vô Lượng Thọ Phật trong đời này, hãy nên phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, tu hành công đức, nguyện sanh về cõi ấy). Quý vị chẳng phải chờ sau khi mạng chung mới thấy A Di Đà Phật, mà ngay trong đời hiện tại sẽ thấy A Di Đà Phật. Thấy bằng cách nào? Quý vị phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, tu các công đức, nguyện sanh về Tây Phương, như vậy thì mới có thể thấy. Tổ sư đời thứ nhất của Tịnh Độ Tông là Huệ Viễn đại sư, ngay trong lúc Ngài còn sống, đã ba lượt thấy A Di Đà Phật. Tới lần thứ tư, A Di Đà Phật bảo Ngài: “Bảy ngày sau, ông sẽ vãng sanh nước ta”. Ngài mới bảo mọi người: “Trước kia, ta đã ba lượt thấy A Di Đà Phật, hôm nay ta thấy A Di Đà Phật bảo ta bảy ngày sau, ta sẽ sanh về Tây Phương, cho nên ta cáo từ mọi người”. Đấy là chúng sanh thuộc thượng phẩm thượng bối, còn có trung bối và hạ bối đều là không xuất gia mà vẫn có thể vãng sanh. Chỉ cần niệm thánh hiệu A Di Đà Phật, quý vị cũng có thể vãng sanh.

2.2.3.1.3.2. Trung bối vãng sanh

(Kinh) Phật cáo A Nan: - Kỳ trung bối giả, thập phương thế giới chư thiên nhân dân, kỳ hữu chí tâm nguyện sanh bỉ quốc, tuy bất năng hành tác sa môn, đại tu công đức, đương phát Vô Thượng Bồ Đề chi tâm, nhất hướng chuyên niệm Vô Lượng Thọ Phật, đa thiểu tu thiện, phụng trì trai giới, khởi lập tháp tượng, phạn thực sa môn, huyền tăng, nhiên đăng, tán hoa, thiêu hương, dĩ thử hồi hướng, nguyện sanh bỉ quốc. Kỳ nhân lâm chung, Vô Lượng Thọ Phật, hóa hiện kỳ thân, quang minh, tướng hảo, cụ như chân Phật, dữ chư đại chúng, hiện kỳ nhân tiền. Tức tùy hóa Phật, vãng sanh kỳ quốc, trụ Bất Thoái Chuyển. Công đức trí huệ, thứ như thượng bối giả dã.

(經)佛告阿難：其中輩者，十方世界諸天人民，其有至心願生彼國，雖不能行作沙門，大修功德。當發無上菩提之心，一向專念無量壽佛，多少修善，奉持齋戒，起立塔像，飯食沙門，懸繒然燈，散華燒香，以此迴向，願生彼國。其人臨終，無量壽佛，化現其身，光明相好，具如真佛，與諸大眾，現其人前。即隨化佛往生其國，住不退轉。功德智慧，次如上輩者也。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Bậc trung là chư thiên nhân dân trong mười phương thế giới, nếu có ai chí tâm nguyện sanh về cõi ấy, tuy chẳng thể làm sa môn, tu công đức to lớn, hãy nên phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, một mực chuyên niệm Vô Lượng Thọ Phật, tu thiện nhiều hay ít, vâng giữ trai giới, tạo lập tháp tượng, đãi cơm sa môn, treo phan, thắp đèn, rải hoa, đốt hương. Dùng những điều này để hồi hướng, nguyện sanh về cõi ấy. Người ấy lâm chung, Vô Lượng Thọ Phật sẽ hóa hiện thân Ngài, quang minh, tướng hảo, đầy đủ như vị Phật thật, cùng với các đại chúng, hiện ra trước người ấy, [người ấy] liền theo hóa Phật, vãng sanh cõi ấy, trụ Bất Thoái Chuyển. Công đức và trí huệ kém hơn bậc thượng).

“Phật cáo A Nan: - Kỳ trung bối giả, thập phương thế giới chư thiên nhân dân” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Bậc trung là chư thiên nhân dân trong mười phương thế giới): Chúng sanh trên cõi trời cũng mong cầu vãng sanh, chúng sanh trong nhân gian cũng mong cầu vãng sanh. “Kỳ hữu chí tâm nguyện sanh bỉ quốc” (nếu có ai chí tâm nguyện sanh về cõi ấy), “chí tâm” là tâm chí thành, bằng lòng vãng sanh cõi An Lạc. “Tuy bất năng hành tác sa môn, đại tu công đức” (tuy chẳng thể làm sa môn, tu công đức lớn lao). Hãy ghi nhớ! Người thuộc trung bối vãng sanh chẳng phải là bậc xuất gia, vì nhân duyên xuất gia của người ấy chẳng trọn đủ, chẳng thể làm sa môn, chẳng thể tu công đức lớn lao, vì xuất gia thì mới có thể tu công đức lớn lao, nhưng phát tâm niệm Phật thì giống hệt như nhau. “Đương phát Vô Thượng Bồ Đề chi tâm” (hãy nên phát tâm Vô Thượng Bồ Đề), điều này giống hệt như bậc thượng. “Nhất hướng chuyên niệm Vô Lượng Thọ Phật” (một mực chuyên niệm Vô Lượng Thọ Phật), giống hệt như bậc thượng.

“Đa thiểu tu thiện, phụng trì trai giới, khởi lập tháp tượng, phạn thực sa môn, huyền tăng, nhiên đăng, tán hoa, thiêu hương. Dĩ thử hồi hướng, nguyện sanh bỉ quốc” (tu thiện nhiều hay ít, vâng giữ trai giới, tạo lập tháp tượng, đãi cơm sa môn, treo phan, thắp đèn, rải hoa, đốt hương. Dùng những điều này để hồi hướng, nguyện sanh về cõi ấy): Quý vị chẳng thể tu công đức lớn lao, vẫn phải làm các thiện sự. “Đa thiểu tu thiện” (tu thiện nhiều hay ít), hai chữ “đa thiểu” có ý nói: Tùy theo tâm lực và tài lực của quý vị là những người tại gia. Quý vị phát tâm to chừng nào, bèn làm thiện sự nhiều ngần ấy. Quý vị phát tâm to lớn mà tài lực chẳng xuể, cũng chỉ đành tùy theo tài lực của chính mình mà làm thiện sự, nhưng chẳng thể không tu thiện, dẫu nhiều hay ít cũng đều phải tu! Tu những việc thiện nào vậy?

Tiếp đó, Phật Thích Ca dạy chúng ta, phải “phụng trì trai giới” (vâng giữ trai giới). Kẻ tại gia chẳng thể xuất gia, cũng phải thọ Bát Quan Trai Giới. Hãy chú ý, phải hiểu chữ Trai như thế nào? Chữ Trai (齋) nghĩa là “quá ngọ không ăn”. Bát Quan Trai Giới là chín điều đầu tiên trong giới xuất gia của Sa di và Sa di ni. Tám điều đầu tiên là Quan (關), điều thứ chín là “bất phi thời thực” (không ăn phi thời) là Trai, gọi gộp chung là Bát Quan Trai Giới. Quý vị chẳng thể hằng ngày trì Bát Quan Trai Giới thì cũng phải thọ Bát Quan Trai Giới một lần! Bát Quan Trai Giới lấy một ngày một đêm làm giới thể. Ắt cần phải thọ vào buổi sáng, buổi chiều thì quá Ngọ chẳng ăn cơm, [điều này] gọi là Trai. Hừng đông ngày hôm sau bèn giải trừ giới thể ấy. Vậy thì thọ vào khi nào? Hoặc là thánh đản của Phật, Bồ Tát, hoặc nhằm sinh nhật, ngày giỗ của cha mẹ quý vị, hoặc là sinh nhật của chính quý vị; đấy là ngày mẹ chịu nạn, đều có thể thọ [Bát Quan Trai Giới]. Một ngày một đêm thọ Bát Quan Trai Giới tức là tạm thời làm người xuất gia trong một ngày một đêm. Trên thực tế, tại gia đệ tử hãy nên trước hết là thọ Tam Quy Y, rồi thọ Ngũ Giới. Đấy là giới suốt đời. Tam Quy Y là “quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng”. Tam Quy Y còn gọi là Tam Quy Giới. Tại gia thọ Ngũ Giới, tức là “không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu”. Đấy là giới vâng giữ suốt đời của hai chúng đệ tử tại gia, thường nói là Ưu bà tắc và Ưu bà di.

Sau khi đã thọ Tam Quy, Ngũ Giới, quý vị lại thọ thêm Bát Quan Trai Giới; đấy gọi là “hành gia hạnh”, [hàm nghĩa hành trì thêm các] giới để tăng tấn công hạnh vậy, [cho nên] còn gọi là “gia hạnh giới”. Sau khi đã thọ Tam Quy, Ngũ Giới, đệ tử tại gia có thể thọ tại gia Bồ Tát giới. Tại gia Bồ Tát giới là nương theo kinh Ưu Bà Tắc Giới để thọ trì, bao gồm sáu giới trọng và hai mươi tám giới khinh. Trong đó, có một điều là Lục Trai Nhật, hoặc là Lục Trai Giới, tức là mỗi tháng phải thọ trì Bát Quan Trai Giới sáu ngày, chẳng cần phải thọ Bát Quan Trai Giới chi khác. Mỗi tháng bèn thọ sáu ngày Bát Quan Trai Giới thì gọi là “trì thiên trai”.

“Phụng trì trai giới, khởi lập tháp tượng” (vâng giữ trai giới, tạo lập tháp tượng). Đấy là làm các thiện sự. Trì giới, trì trai cũng là thiện sự. Trì giới, trì trai nhằm chú trọng trừ khử ác pháp, cho nên viết “trì trai, trì giới” thành điều đầu tiên. Quý vị trước hết là “phòng phi, chỉ ác” (ngăn ngừa sai trái, dứt điều ác), [cho nên] hiện thời thọ giới. Nếu quý vị chẳng giữ giới, những công đức đã làm đều xen tạp ác pháp trong đó, những công đức đã làm đều chẳng thanh tịnh. Do vậy, trước hết phải trì giới. Đã trì giới tốt đẹp rồi, quý vị lại tu các pháp lành. Thiện pháp lớn nhất là gì?

“Khởi lập tháp tượng” là tạo tháp Phật, tạo tượng Phật. “Tháp” (塔) ở đây bao gồm tự viện. Tại Ấn Độ, tháp và chùa chẳng phân biệt. Tháp chính là chùa, chùa chính là tháp. Truyền đến Trung Hoa, chùa là chùa, tháp là tháp. Chữ Tháp trong đoạn kinh văn này bao gồm cả Tự (chùa). Trong tự viện của hàng xuất gia, quý vị sửa tháp, sửa chùa, tu bổ tượng Phật. Tại Trung Hoa thì còn bao gồm tượng Bồ Tát, tượng La Hán cũng được tính gộp vào đó.

“Phạn thực sa môn” là trai tăng. “Sa môn” là tiếng gọi chung người xuất gia. “Phạn thực” đọc là “ㄈㄢˋㄙˋ” (fàn sì). Đặt chữ Phạn (飯) ra trước thì là động từ, có ý nghĩa là “ăn”. Đặt chữ Thực (食) ra sau bèn biến thành danh từ, [có nghĩa] là thức ăn. “Phạn thực sa môn” là nấu cơm chay cúng dường đại chúng. Công đức trai tăng lớn nhất, công đức trai tăng to cỡ nào? Thượng bối vãng sanh trong phần trước là đệ tử xuất gia, họ đã xuất gia, phát tâm Bồ Đề niệm Phật, sẽ tu công đức to lớn. Không ăn thì không được, nhưng theo giới luật của hàng xuất gia, họ chẳng được kinh doanh, buôn bán, làm ruộng, trồng trọt, vậy thì cơm họ ăn do đâu mà có? Đức Phật Thích Ca đã ấn định một quy củ: Đệ tử tại gia cúng dường đệ tử xuất gia. Đệ tử tại gia có thể kinh doanh, có thể buôn bán, cũng có thể làm ruộng, trồng trọt, quý vị cúng dường đệ tử xuất gia. Đệ tử xuất gia ăn một bữa cơm của quý vị, công đức của quý vị sẽ to lớn. Công đức lớn cỡ nào? Vị ấy tu công đức rất to lớn, những công đức do vị ấy đã tu đều là công đức của quý vị. Vị ấy chẳng ăn cơm của quý vị, sẽ chẳng có cách nào tu công đức. Vị ấy phát nguyện niệm Phật, trong tương lai sanh về Tây Phương, [công đức ấy] cũng là công đức của quý vị. Vị ấy chẳng ăn cơm của quý vị, làm sao [vị ấy có hơi sức] niệm Phật cho được? Do vậy, công đức trai tăng lớn nhất.

Phật pháp truyền đến Trung Hoa, “thác bát hóa phạn” (托鉢化飯, ôm bát khất thực), tức là quy củ đi khất thực chẳng được thực hiện. Vì sao chẳng thể thực hiện? Vì Trung Hoa khinh rẻ kẻ ăn mày nhất. Quý vị ôm bát xin cơm, họ chẳng biết quý vị là người xuất gia, là bậc đáng tôn trọng, mà tưởng quý vị là kẻ ăn mày chẳng có cơm ăn, coi rẻ quý vị! Ấn Độ không như vậy! Khất sĩ tại Ấn Độ chẳng do Thích Ca Mâu Ni Phật đề xướng. Ấn Độ có một loại [tôn giáo là] Bà la môn giáo. [Chủng tộc] Bà la môn là chủng tộc bậc nhất trong các chủng tộc tại Ấn Độ, họ định ra một quy củ: Bà la môn phải xuất gia một khoảng thời gian. Trong thời gian xuất gia, phải ôm bát khất thực. Xã hội tôn trọng Bà la môn là chủng tộc bậc nhất, địa vị [của Bà la môn] vượt trỗi quốc vương, đại thần. Khi họ ôm bát khất thực chính là dụng công tu hành, ai nấy đều tôn trọng người ấy là một vị thánh nhân; cho nên quý vị cúng dường cơm cho vị khất thực ấy, công đức sẽ to lớn. Khi vị thánh nhân ấy ôm bát khất thực, mọi người đều biểu lộ lòng cung kính, cho nên Phật Thích Ca dạy các đệ tử xuất gia chúng ta học theo quy củ ôm bát khất thực này, hòng khỏi phải vì chuyện ăn uống mà bận tâm. Bởi lẽ, ôm bát khất thực ở Ấn Độ rất dễ dàng. Tôi đã sang Thái Lan hai lần, Thái Lan vẫn hành theo quy củ khất thực của Thích Ca Mâu Ni Phật. Người xuất gia bên đó cũng chẳng niệm kinh, mà cũng chẳng bái sám. Tín đồ tại gia nếu muốn cầu phước thì cầu công đức gì? Phải trai tăng; trừ môn ấy ra, chẳng có môn thứ hai nào nữa! Quý vị mong cầu điều nguyện gì? Quý vị bèn trai tăng. Do vậy, ở Thái Lan, thân phận người xuất gia được hết sức tôn trọng. Họ nhất loạt mặc y phục màu vàng, chỉ cần [trông thấy] người mặc quần áo màu vàng, [mọi người] sẽ tôn trọng khôn sánh. Tại Trung Hoa, từ thời cổ, đã chẳng kiến lập chế độ ôm bát khất thực; hiện thời, nếu chúng ta muốn thực hành chế độ ấy, sẽ hết sức khó khăn. Ăn cơm thì hằng ngày đều phải ăn, hôm nay ôm bát khất thực chẳng xin được, đói một ngày chẳng sao, chứ đói vài ngày, ai nấy đều chẳng đi lại được. Nếu đói thêm vài ngày nữa, sẽ chết. Vì thế, tại Trung Hoa, rất khó kiến lập chế độ ấy.

Tôi sang Thái Lan, mỗi lần đều xem họ đi khất thực, [cảm thấy họ khất thực] hết sức dễ dàng. [Chư Tăng khất thực, đại chúng cúng dường] đã thành một loại phong tục tập quán. Từ sáu giờ đến bảy giờ sáng là thời gian ôm bát khất thực. Tới sáu giờ sáng, chúng tôi ra đường xem, tín đồ tại gia nhà nào cũng đều đặt một chén cơm, chờ sẵn ở cửa, thấy người xuất gia đến, ngay lập tức quỳ xuống. Cái bát khất thực của người xuất gia rất lớn, trút một chén cơm vào trong bát, kể như tín đồ đã làm xong chuyện tốt trong ngày hôm ấy. [Làm như vậy] đã trở thành phong tục tập quán. Sáng sớm thức dậy, nấu cơm xong, họ không dám ăn, trước hết, bới một chén để cúng trai tăng, ở ngoài cửa chờ người xuất gia đến, đem chén cơm ấy cúng dường người xuất gia rồi mới trở về nhà ăn sáng. Người xuất gia xin một chén không đủ cho một bữa ăn, họ còn phải ăn bữa trưa, vậy thì vị ấy tiếp tục đi tới, nhà khác sẽ lại sớt cho vị ấy một chén. Bản thân vị ấy thấy [cái bát khất thực] đã chứa đủ rồi, bèn đậy bát lại, trở về tự viện của chính mình. Do vậy, trong khoảng thời gian từ sáu giờ đến bảy giờ, cả đường phố toàn là người xuất gia mặc y phục màu vàng. Cho tới sau bảy giờ, chẳng có ai nữa, đã quay về cả rồi, rất dễ dàng. Vì sao rất dễ dàng? Phật giáo truyền sang Thái Lan bèn đề xướng chế độ ôm bát khất thực, đã trở thành phong tục tập quán.

“Phạn thực sa môn” là đệ tử tại gia bậc trung làm phước, còn phải làm phước gì nữa? “Huyền tăng, nhiên đăng” (treo phan, thắp đèn): “Tăng” (繒) là loại lụa dệt bằng tơ tằm. [“Tăng” ở đây] bao gồm những thứ như tràng phan, bảo cái (寶蓋, lọng báu) v.v… để cúng Phật. [“Huyền tăng, nhiên đăng”] là treo tràng phan, bảo cái, lại còn “nhiên đăng”, tức là thắp đèn cúng Phật. Lại còn “tán hoa, thiêu hương” (rải hoa, đốt hương) để cúng dường. Hồi hướng những công đức ấy về Tây Phương, tức là nguyện dùng công đức ấy để trang nghiêm Tịnh Độ của Phật. “Dĩ thử hồi hướng, nguyện sanh bỉ quốc” [nghĩa là dùng những công đức ấy] hồi hướng nguyện sanh về cõi ấy. “Kỳ nhân lâm chung” (người ấy lâm chung): Trung bối tại gia đệ tử tới lúc lâm chung, “Vô Lượng Thọ Phật, hóa hiện kỳ thân, quang minh, tướng hảo, cụ như chân Phật” (Vô Lượng Thọ Phật hóa hiện thân Ngài, quang minh, tướng hảo đầy đủ như vị Phật thật), hóa thân Phật hiện đến, nhưng quang minh và tướng hảo giống hệt như vị Phật thật sự. Ngài cũng hướng dẫn đại chúng Bồ Tát đến trước [người lâm chung ấy], “dữ chư đại chúng, hiện kỳ nhân tiền, tức tùy hóa Phật vãng sanh kỳ quốc, trụ Bất Thoái Chuyển” (cùng với đại chúng, hiện ra trước người ấy, [người ấy] liền theo Hóa Phật vãng sanh cõi ấy, trụ Bất Thoái Chuyển). Vãng sanh cõi ấy cũng là trụ nơi địa vị Bất Thoái Chuyển. “Công đức, trí huệ, thứ như thượng bối giả dã” (công đức và trí huệ kém bậc thượng), chỉ là so với thượng bối vãng sanh thì kém một bậc!

2.2.3.1.3.3. Hạ bối vãng sanh

(Kinh) Phật cáo A Nan: - Kỳ hạ bối giả, thập phương thế giới chư thiên nhân dân, kỳ hữu chí tâm dục sanh bỉ quốc, giả sử bất năng tác chư công đức, đương phát Vô Thượng Bồ Đề chi tâm, nhất hướng chuyên ý, nãi chí thập niệm, niệm Vô Lượng Thọ Phật, nguyện sanh kỳ quốc. Nhược văn thâm pháp, hoan hỷ tín nhạo, bất sanh nghi hoặc, nãi chí nhất niệm, niệm ư bỉ Phật, dĩ chí thành tâm, nguyện sanh kỳ quốc. Thử nhân lâm chung, mộng kiến bỉ Phật, diệc đắc vãng sanh, công đức, trí huệ, thứ như trung bối giả dã.

(經)佛告阿難：其下輩者，十方世界諸天人民，其有至心欲生彼國，假使不能作諸功德，當發無上菩提之心，一向專意，乃至十念，念無量壽佛，願生其國。若聞深法，歡喜信樂，不生疑惑，乃至一念，念於彼佛，以至誠心，願生其國。此人臨終，夢見彼佛，亦得往生，功德智慧，次如中輩者也。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Bậc hạ là chư thiên, nhân dân trong mười phương thế giới, nếu có ai chí tâm muốn sanh về cõi ấy, giả sử chẳng thể làm các công đức, hãy nên phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, một mực chuyên tâm, cho đến mười niệm, niệm Vô Lượng Thọ Phật, nguyện sanh về cõi của Ngài. Nếu nghe pháp sâu, hoan hỷ, tin ưa, chẳng sanh nghi hoặc, dẫu chỉ một niệm, niệm đức Phật ấy, dùng lòng chí thành nguyện sanh về cõi ấy. Người ấy lâm chung, mộng thấy đức Phật ấy, cũng được vãng sanh. Công đức, trí huệ kém bậc trung).

“Phật cáo A Nan: - Kỳ hạ bối giả” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Bậc hạ là…): Thượng bối và trung bối đã nói rồi, [nay] nói đến hạ bối. “Thập phương thế giới chư thiên nhân dân, kỳ hữu chí tâm dục sanh bỉ quốc, giả sử bất năng tác chư công đức” (chư thiên nhân dân trong mười phương thế giới, nếu có ai chí tâm muốn sanh về cõi ấy, giả sử chẳng thể làm các công đức). “Bất năng tác chư công đức” (chẳng thể làm các công đức) tức là chẳng thể hành hạnh sa môn, tu các công đức. “Đương phát Vô Thượng Bồ Đề chi tâm” (hãy nên phát tâm Vô Thượng Bồ Đề): Giống như thượng bối và trung bối, phải phát tâm Vô Thượng Bồ Đề. “Nhất hướng chuyên ý”: Một mực chuyên tâm dốc ý nơi Vô Lượng Thọ Phật. “Nãi chí thập niệm, niệm Vô Lượng Thọ Phật” (cho đến mười niệm, niệm Vô Lượng Thọ Phật): “Nãi chí” (乃至) là từ ngữ giản lược, [nghĩa là] thậm chí quý vị mỗi ngày niệm Phật mười câu, niệm Vô Lượng Thọ Phật. “Nguyện sanh kỳ quốc” (nguyện sanh về cõi ấy), nguyện sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới. “Nhược văn thâm pháp” (nếu nghe pháp sâu): Quý vị niệm Phật ít một chút, nhưng quý vị được nghe pháp sâu, nghe đạo lý Đại Thừa Phật pháp, “hoan hỷ tín nhạo”, [nghĩa là] nếu phát tâm hoan hỷ, phát tâm tín ngưỡng, phát tâm ưa thích, “bất sanh nghi hoặc” (chẳng sanh lòng ngờ vực), đối với pháp sâu Đại Thừa, chẳng dấy lên lòng ngờ vực. “Nãi chí nhất niệm, niệm ư bỉ Phật” (dẫu chỉ một niệm, niệm đức Phật ấy). Trong phần trên là “cho đến mười niệm”, [ở đây] là giảm thiểu đến một niệm, niệm đức Vô Lượng Thọ Phật ấy. “Dĩ chí thành tâm, nguyện sanh kỳ quốc, thử nhân lâm chung, mộng kiến bỉ Phật, diệc đắc vãng sanh, công đức trí huệ, thứ như trung bối giả dã” (dùng lòng chí thành nguyện sanh về cõi ấy. Người ấy lâm chung, mộng thấy đức Phật ấy, cũng được vãng sanh. Công đức, trí huệ kém bậc trung): Quý vị nằm mơ, mộng thấy Vô Lượng Thọ Phật đến đón quý vị sanh về Tây Phương, cũng có thể sanh về. Công đức và trí huệ kém bậc trung.

Mong cầu sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, phải ghi nhớ! Có một điều kiện khẩn yếu nhất: Phàm là ba bậc chúng sanh muốn sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, phải phát tâm Vô Thượng Bồ Đề. Tiếng Phạn là Bồ Đề (Bodhi), tiếng Hán là Đạo, [phát Bồ Đề tâm] chính là phát đạo tâm. “Đạo tâm” là Đại Thừa đạo tâm. Đại Thừa đạo tâm là đạo tâm như thế nào? Tâm trên cầu Phật đạo, dưới hóa độ chúng sanh. Ta phải phát tâm trên cầu Phật đạo, ta phải phát tâm dưới hóa độ chúng sanh. Như thế bèn niệm A Di Đà Phật, một niệm liền sanh Tây Phương. Phát cái tâm Vô Thượng Bồ Đề ấy, sanh về Tây Phương, hễ niệm Phật liền sanh về, vì cái tâm ấy giống như tâm A Di Đà Phật. Vì sao A Di Đà Phật tạo ra thế giới An Lạc? Chính là vì Ngài đã nương theo tâm Vô Thượng Bồ Đề đã phát để tạo dựng. Ngài phát ra bốn mươi tám đại nguyện, cũng là dựa trên tâm Vô Thượng Bồ Đề để phát. Ngài hành hạnh môn công đức trong vô lượng A tăng kỳ kiếp cũng là dựa trên tâm Vô Thượng Bồ Đề để hành. Nay chúng ta vừa phát tâm Vô Thượng Bồ Đề bèn tương thông với tâm của A Di Đà Phật. Hễ tương thông bèn cảm ứng đạo giao, quý vị niệm mười niệm, A Di Đà Phật cũng đến tiếp dẫn quý vị. Quý vị niệm một niệm, Ngài cũng tiếp dẫn quý vị; trong ấy chẳng có chướng ngại, đã thông cả rồi!

Còn có một chỗ giống nhau: Ba bậc thượng, trung, hạ, chỉ cần sanh về nước An Dưỡng thì đều chẳng thoái chuyển. Chúng ta sanh về Tây Phương, lợi ích duy nhất là Bất Thoái Chuyển. Vì ở trong thế giới Sa Bà, luân hồi trong lục đạo, quý vị đời này phát tâm tu hành, cho đến khi thọ mạng đã hết, đời sau, đời kế sẽ chuyển sanh vào đâu? Quý vị chẳng làm chủ được! Thời gian chuyển sanh trong ba ác đạo lâu dài, chẳng biết kiếp nào sẽ thoát khỏi ba ác đạo? Nhưng đời sau, đời kế vẫn chuyển sanh làm người thì [sự tu hành] trong ấy vẫn bị gián đoạn, chẳng thể nào đời sau chuyển sanh làm người, vừa lọt lòng mẹ liền tiếp tục tu hành. Vì thế, do sanh vào thế giới Sa Bà, thọ mạng ngắn ngủi, luân hồi trong lục đạo, dụng công tu hành rất khó khăn, nhất định phải sanh về Tây Phương để làm gì? Nhằm cầu Bất Thoái Chuyển, cầu thọ mạng vô lượng. Chúng sanh trong Tây Phương Cực Lạc thế giới giống hệt như A Di Đà Phật, [cõi ấy] chẳng có lục đạo luân hồi, chỉ có tiến bộ, sẽ không lùi bước. Do vậy mới có thể thỏa mãn đại nguyện Bồ Đề của quý vị.

Có kẻ tâm hoài nghi nặng nề, cứ nói: “Vì sao phải sanh vào Tây Phương? Phát Bồ Đề tâm, tu Bồ Tát đạo, mong độ hết thảy chúng sanh, ta ở trong thế giới Sa Bà là được rồi. Nay ta phát Bồ Đề tâm, nay ta hành Bồ Tát đạo, ta độ chúng sanh ngay trong hiện tại”. Vĩnh viễn hóa độ là đúng, nhưng trong ấy có chỗ không đúng, tức là thọ mạng ngắn ngủi, luân hồi trong lục đạo, bản thân quý vị chẳng làm chủ chút nào! Quý vị phát tâm hoàn toàn đúng, “nay ta phát Bồ Đề tâm, nay ta hành Bồ Tát đạo, thực hiện ngay trong hiện tại, vĩnh viễn hóa độ”. Điều này chẳng sai, sai ở chỗ quý vị chẳng liễu giải sanh mạng ngắn ngủi, sai ở chỗ quý vị chẳng hiểu nỗi khổ luân hồi!

Còn nữa, thế giới Sa Bà là đời ác ngũ trược, hoàn cảnh quá tệ! Như vừa mới nói, ta đã phát Bồ Đề tâm, nay ta hành Bồ Tát đạo, nay ta độ chúng sanh, thọ mạng ngắn ngủi là chuyện thuộc đời thứ hai, luân hồi trong lục đạo cũng là chuyện thuộc vào đời thứ hai. Đời này ta làm [chuyện hành Bồ Tát đạo, độ chúng sanh] trước đã, đoạn này chẳng sai, nhưng quý vị chẳng hiểu rõ ràng. Chẳng hiểu rõ ràng như thế nào vậy? Quý vị chẳng nhận biết rõ ràng hoàn cảnh. Thế giới Sa Bà này nhằm đời ác ngũ trược, có Chúng Sanh Trược, chúng sanh đều là ô trược, chẳng trong sạch, chẳng có bạn bè tốt đẹp, chẳng có người giúp đỡ quý vị dụng công tu hành, toàn là những người khiến cho quý vị đâm quàng ngõ rẽ, ngáng chân quý vị. Chẳng cần nói đời sau quý vị do luân hồi trong lục đạo nên dụng công bị gián đoạn, ngay trong đời này, kiếp này, quý vị có thể bị thoái thất Bồ Đề tâm rất mau chóng. Thoái thất Bồ Đề tâm, quý vị còn hành Bồ Tát đạo được chăng? Kiếp này, đời này hành không nên thân, vì sao? Người xấu quá nhiều, ngáng chân quý vị. Người kéo quý vị lui lại quá nhiều, kẻ lôi tay, kẻ chẹn vai, chẳng có ai [giúp đỡ quý vị] tiến về phía trước!

Kinh A Di Đà có một câu quan trọng nhất, sanh về Tây Phương, “đắc dữ như thị chư thượng thiện nhân câu hội nhất xứ” (được cùng với các vị thượng thiện nhân như thế nhóm họp một chỗ). “Chư thượng thiện nhân” là thiện nhân thượng đẳng, là hàng đại Bồ Tát Nhất Sanh Bổ Xứ. Chúng ta ở cùng một chỗ với họ, quý vị còn có thể nào thoái lui hay chăng? Do vậy, trong Di Đà Yếu Giải của Ngẫu Ích đại sư, Ngài đã chú giải câu kinh văn trên đây bằng một câu: “Như thượng vô thượng đại sự nhân duyên” (đại sự nhân duyên vô thượng như trên đây). Hết thảy các pháp do nhân duyên sanh; sanh về Tây Phương cũng là pháp sanh bởi nhân duyên. “Đắc dữ như thị chư thượng thiện nhân, tụ hội nhất xứ” (được cùng với các vị thượng thiện nhân như thế nhóm họp một chỗ). Đấy là nhân duyên vô thượng, quý vị có muốn thoái thất cũng chẳng thể thoái thất! Toàn là Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát làm đạo hữu của quý vị, làm sao quý vị có thể thoái thất cho được? Sanh trong thế giới Sa Bà toàn là chúng sanh hỗn trược, làm bầu bạn với ta, thảy đều là những kẻ kéo quý vị tụt hậu, lẽ nào quý vị chẳng thụt lùi cho được?

Đạo Nguyên sống đã lâu, năm tháng xuất gia nhiều một tí, tôi đã từng thấy khá nhiều đồng tham đạo hữu, có những đồng tham đạo hữu có trí huệ, chí hướng cao cả, nói: “Nay ta phải phát Bồ Đề tâm, nay ta phải hành Bồ Tát đạo, chẳng cần phải đi một đường vòng lớn về Tây Phương”. Đối với pháp môn Tây Phương Tịnh Độ, họ chẳng nghiêm túc nghiên cứu, cứ ngỡ chính mình là đúng, càng như vậy thì càng bị ma dựa lẹ hơn! Vì sao bị ma dựa mau lẹ? Kẻ đó phát tâm rất lớn, lập chí hướng rất cao, chẳng biết chính mình chẳng đủ phước báo, chẳng đủ trí huệ, oán thân trái chủ từ vô thỉ kiếp đến nay đều đuổi theo quý vị tính sổ. Họ vừa thấy quý vị phát Bồ Đề tâm, quý vị sẽ ra đi, lẽ nào họ để cho quý vị thoát thân ư? Quý vị muốn trốn khỏi tam giới, lẽ đâu họ để cho quý vị đào tẩu ư? Không thể nào chẳng kéo quý vị lại. Phát tâm càng lớn, ma dựa càng nhanh! Vậy thì vì sao niệm A Di Đà Phật chẳng bị ma dựa? Đấy là chỗ thù thắng của pháp môn Tịnh Độ: Niệm A Di Đà Phật có Phật lực gia bị. Những tông phái khác, các pháp môn khác hoàn toàn dựa vào sức của chính mình, dễ dàng bị ma dựa! Pháp môn Tịnh Độ cậy vào Phật lực gia bị. Quý vị niệm Phật mỗi ngày, Phật quang sẽ chiếu khắp chúng ta, những loài tà thần, tà quỷ dám tìm đến làm phiền chúng ta ư? Oán thân trái chủ còn dám hoạnh họe chúng ta ư? Sở dĩ người niệm Phật chẳng bị ma dựa là do cậy vào Phật lực gia bị.

Còn có kẻ phê bình: “Pháp môn Niệm Phật là pháp môn tiêu cực. Pháp môn Niệm Phật là pháp môn trốn tránh hiện thực”. Nếu đấy là lời ngoại đạo phê bình chúng ta thì còn có thể dung thứ được, vì có thể là bọn họ chẳng tin Phật giáo. Nhưng nếu chính chúng ta cũng nói hùa theo, tức là chính mình đã tạo khẩu nghiệp. Vì sao phải niệm Phật cầu sanh Tây Phương? Vì muốn trên là cầu Phật đạo, dưới là hóa độ chúng sanh. Chẳng phát Bồ Đề tâm, chẳng thể sanh về Tây Phương. Người thuộc ba bậc [vãng sanh] đều có điều kiện này! “Phát Bồ Đề tâm” là trên cầu Phật đạo, dưới hóa độ chúng sanh, đấy chẳng phải là cái tâm tích cực nhất ư? Tôi vừa mới nói rất nhiều, chúng ta chẳng có phước báo, chẳng có trí huệ, phát tâm là nguyện rỗng tuếch, trên là chẳng cầu Phật đạo được, dưới là chẳng hóa độ chúng sanh được! Vì thế, phải sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới hòng thân cận A Di Đà Phật để học bản lãnh “trên là cầu Phật đạo, dưới là hóa độ chúng sanh”, tiêu cực ở chỗ nào? Trốn tránh hiện thực ở chỗ nào?

Kinh Vô Lượng Thọ có nói: Thượng bối vãng sanh là người xuất gia. Người xuất gia có thể tu công đức to lớn; đã xuất gia thì tu công đức to lớn bằng cách nào? Hiện thời, quý vị muốn kiến lập một đại đạo tràng, nay quý vị muốn rộng độ chúng sanh xuất gia tu hành. Đấy là tu công đức lớn lao. Trung bối và hạ bối là đệ tử tại gia chẳng làm chuyện ấy. Bản thân họ là cư sĩ, làm sao có thể độ chúng sanh xuất gia được? Bản thân họ là cư sĩ, mệt nhoài vì gia đình, làm sao có thể kiến lập đại đạo tràng cho được? Do vậy, đã xuất gia, quý vị phát Bồ Đề tâm niệm Phật, hiện thời quý vị chẳng phải là tiêu cực, hiện thời quý vị đang tu công đức to lớn. Nói trở lại, kiến lập một đại đạo tràng, độ hết thảy chúng sanh đều xuất gia. Chuyện này thuộc về đại nguyện; trên sự thật, quý vị có làm được hay không, vẫn là một câu hỏi! Vì sao? Vẫn phải cậy vào phước báo. Quý vị chẳng có phước báo, kiến lập một đại đạo tràng sẽ tạo dựng chẳng nổi. Quý vị chẳng có phước báo, độ kẻ khác xuất gia, chẳng có ai theo quý vị xuất gia. Nay chúng ta muốn phát tâm, ta dựng trước một đạo tràng nhỏ, tôi độ một người xuất gia, độ hai người xuất gia trước đã. Cổ nhân nói: “Một người cũng là đạo tràng, trăm người cũng là đạo tràng”. Nhưng đạo tràng này của ta là nơi tu đạo, quyết định phải tu tập Phật đạo. Điều này chẳng sai, như vậy thì từ tiểu đạo tràng dần dần biến thành đạo tràng bậc trung, đạo tràng bậc trung biến thành đại đạo tràng, chẳng phải là tu công đức to lớn hay sao? Ta độ trước một hai người xuất gia, [dần dần sẽ] độ một trăm người, độ một ngàn người xuất gia; đấy là tu công đức to lớn.

Trước hết, quý vị phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, đấy là điều khẩn yếu; sau đấy, tu công đức to lớn, thực hiện hạnh môn này, thực hiện cho đến khi lâm chung, chắc chắn sẽ là thượng bối vãng sanh. Vậy là quý vị đã đạt mục đích. Hiện thời, phải phát Bồ Đề tâm, hiện thời phải tu công đức to lớn, đừng nên tránh né khó khăn, ăn xổi ở thì! Quý vị phê bình kẻ khác tiêu cực, trốn tránh hiện thực, nhưng bản thân quý vị lại tránh né khó khăn, ăn xổi ở thì, chính mình chẳng làm tí ti công đức nào; chẳng phải là quý vị trốn tránh hiện thực, chẳng phải là phần tử tiêu cực ư? Hễ dấy lên cái tâm tránh né khó khăn, ăn xổi ở thì, sống trong tự viện, quý vị sẽ chẳng thể ở yên nổi! Vì sao ở chẳng yên? Hiện thời, tuy là thời đại Mạt Pháp, nói riêng tại Đài Loan, tự viện nào cũng đều phải tụng niệm khóa sáng, thảy đều là trời chưa tỏ đã thức dậy tụng khóa sáng, vẫn phải thực hiện quy củ ấy. Quý vị chê là quá nhọc nhằn, khổ sở, chính mình nhất định phải sống trong núi, ở trong lều tranh, tự mình tu hành. Đấy chẳng phải là tự mình tu hành, mà là tự mình tránh né khó khăn, ăn xổi ở thì, muốn tự do! Quý vị sống trong lều tranh chẳng phải là để chuyên tu ư? Khóa sáng của quý vị chẳng đều đặn, thoạt đầu thì có thể là ba ngày vẫn còn tụng, tụng tới ngày thứ tư, có thể là quý vị muốn ngủ nướng. Do vậy, quý vị đừng quên chính mình là một tên phàm phu, phải nương theo đại chúng, dựa vào đại chúng.

Vì sao tùng lâm được gọi là tùng lâm? Trong tùng lâm chẳng có cây nào cong quẹo. Rất nhiều cây mọc cùng một chỗ thì gọi là “tùng lâm” (叢林). Cây trong tùng lâm đều thẳng thớm, chẳng có cây nào cong vẹo. Vì sao? Cây nương vào nhau để tăng trưởng. Quy củ trong tùng lâm dành cho đại chúng, phải nương theo chúng, cậy vào chúng. Quý vị muốn đọa lạc, hễ ngủ nướng, sẽ cảm thấy ngượng ngùng. Trời chưa tỏ, vẫn phải thức dậy tụng niệm khóa sáng. Quý vị chẳng hiểu rõ chính mình, muốn sống trong lều tranh, muốn tự mình tu tập, kết quả là ngủ nướng. Đây là tôi thừa dịp nhân duyên này, nói mấy câu để cúng dường các đồng đạo xuất gia.

Vậy thì tôi lại cúng dường các vị cư sĩ tại gia mấy câu: Trung bối và hạ bối đều là cư sĩ tại gia, quý vị nhất định phải phát Bồ Đề tâm, phải niệm Vô Lượng Thọ Phật. Chúng ta dựa theo kinh A Di Đà bèn niệm A Di Đà Phật, mong cầu sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới; vậy thì quý vị có thể thọ bao nhiêu giới, sẽ thọ bấy nhiêu giới. Thọ Tam Quy, thọ Ngũ Giới, thọ Bát Quan Trai Giới, tại gia Bồ Tát giới, thọ giới càng nhiều càng hay. Quý vị niệm Phật cũng là càng nhiều càng hay. Trong phần trước đã nói “mười niệm có thể vãng sanh, một niệm vẫn có thể vãng sanh”. Đấy là tới khi lâm chung, mười niệm hay một niệm trong lúc cuối cùng, chứ dụng công trong lúc bình thường vẫn là niệm càng nhiều càng tốt. Một niệm ấy chính là một niệm cuối cùng vào lúc lâm chung, chứ dụng công trong lúc bình thường, chẳng thể nói mỗi ngày chỉ niệm một câu Phật hiệu. Pháp Thập Niệm cũng có thể dùng trong lúc bình thường. Hiện thời bèn nói quý vị tối thiểu phải niệm Phật mười câu, nhưng phải niệm mỗi ngày, đừng nên gián đoạn; vì gián đoạn thì chẳng gọi là “công phu”. Mỗi ngày niệm mười niệm, mười niệm có hai loại phương pháp:

1) Một loại là niệm mười tiếng, nam mô A Di Đà Phật, nam mô A Di Đà Phật… Dùng mười đầu ngón tay để ghi nhớ, chẳng cần tới tràng hạt. Hạng người này đều là trong gia đình ngay cả Phật đường cũng chẳng có, sáng sớm thức dậy, rửa mặt, súc miệng, đứng niệm, chắp tay lại, dùng mười đầu ngón tay để ghi nhớ: Nam mô A Di Đà Phật, nam mô A Di Đà Phật, nam mô A Di Đà Phật… Niệm mười niệm, niệm xong bèn niệm bài văn hồi hướng “nguyện sanh Tây Phương…”. Quý vị chẳng biết niệm [văn hồi hướng], không sao cả, bèn nói: “Đệ tử con tên là… nguyện sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới”. Đấy là bài văn hồi hướng, nhưng chớ nên gián đoạn. Mỗi ngày đều phải niệm. Đấy là một phương pháp.

2) Loại phương pháp thứ hai là niệm mười hơi, chẳng cần biết số lượng, cứ tính theo chuyện hít vào thở ra. Một lần thở ra, một lần hít vào, đấy là “một hít, một thở” thì gọi là một niệm. Hãy nhớ, hít vào thì không tính, thở ra một hơi bèn tính là một niệm. Nhưng hơi thở ấy vẫn là tự do tự tại hít vào, thở ra, chẳng cần phải đặc biệt kéo dài. Đặc biệt kéo dài, người sẽ mắc bệnh! Dùng hơi thở ấy để ghi nhớ, tức là chỉ quan tâm cái tâm, đừng cho nó dấy lên vọng tưởng, quý vị niệm mười hơi. Đó cũng gọi là pháp Thập Niệm.

2.2.3.2. Nhiếp thủ bậc thượng căn cùng sanh về cõi ấy

2.2.3.2.1. Phần trường hàng biện định đại lược

(Kinh) Phật cáo A Nan: - Vô Lượng Thọ Phật, oai thần vô cực. Thập phương thế giới vô lượng vô biên bất khả tư nghị chư Phật Như Lai, mạc bất xưng thán. Ư bỉ Đông phương hằng hà sa Phật quốc, vô lượng vô số chư Bồ Tát chúng, giai tất vãng nghệ Vô Lượng Thọ Phật sở, cung kính cúng dường, cập chư Bồ Tát, Thanh Văn chi chúng, thính thọ kinh pháp, tuyên bố đạo hóa. Nam, Tây, Bắc phương, tứ duy, thượng, hạ, diệc phục như thị.

(經)佛告阿難：無量壽佛，威神無極。十方世界無量無邊不可思議諸佛如來，莫不稱歎。於彼東方恆河沙佛國，無量無數諸菩薩眾，皆悉往詣無量壽佛所，恭敬供養，及諸菩薩聲聞之眾，聽受經法，宣布道化。南西北方，四維上下， 亦復如是。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Vô Lượng Thọ Phật oai thần vô cực, mười phương thế giới vô lượng vô biên chẳng thể nghĩ bàn chư Phật Như Lai không vị nào chẳng xưng tụng, tán thán. Trong các cõi Phật nhiều như số cát sông Hằng ở phương Đông cõi Cực Lạc, vô lượng vô số các vị Bồ Tát thảy đều đi đến chỗ Vô Lượng Thọ Phật cung kính cúng dường [A Di Đà Phật] và các vị Bồ Tát, Thanh Văn, nghe nhận kinh pháp, tuyên bố đạo hóa, Phương Nam, Tây, Bắc, bốn góc, trên, dưới, cũng đều giống như vậy).

“Phật cáo A Nan: - Vô Lượng Thọ Phật, oai thần vô cực. Thập phương thế giới vô lượng vô biên bất khả tư nghị chư Phật Như Lai, mạc bất xưng thán” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Vô Lượng Thọ Phật oai thần vô cực. Mười phương thế giới vô lượng vô biên chẳng thể nghĩ bàn chư Phật Như Lai không vị nào chẳng xưng tụng, tán thán): Chẳng phải chỉ là riêng ta, Thích Ca Mâu Ni Phật, nay đang xưng dương, tán thán, mà mười phương vô lượng vô biên chư Phật Như Lai không vị nào chẳng xưng dương, tán thán. “Ư bỉ Đông phương hằng hà sa Phật quốc, vô lượng vô số chư Bồ Tát chúng, giai tất vãng nghệ Vô Lượng Thọ Phật sở, cung kính cúng dường” (trong các cõi Phật nhiều như số cát sông Hằng ở phương Đông cõi ấy, vô lượng vô số các vị Bồ Tát thảy đều đi đến chỗ Vô Lượng Thọ Phật cung kính cúng dường): Do mười phương thế giới chư Phật đều tán thán Vô Lượng Thọ Phật, Vô Lượng Thọ Phật ngự trong Tây Phương An Lạc Quốc, hằng hà sa số chư Phật Như Lai ở phương Đông đều đang tán thán, các vị Bồ Tát ở trong các cõi ấy nghe nói, sẽ đều đến cung kính cúng dường Vô Lượng Thọ Phật. Do ở phương Đông có hằng hà sa số cõi Phật, cho nên có vô lượng vô số các vị Bồ Tát, “giai tất vãng nghệ” (thảy đều đi đến), “nghệ” (詣) là đến, đến “Vô Lượng Thọ Phật sở” (chỗ Vô Lượng Thọ Phật), đến quốc độ Ngài đang ngự để cung kính đảnh lễ, cúng dường. “Cập chư Bồ Tát Thanh Văn chi chúng” (cùng với các vị Bồ Tát, Thanh Văn), “cúng dường” là cúng dường Vô Lượng Thọ Phật. Tây Phương Cực Lạc thế giới còn có Bồ Tát chúng, Thanh Văn chúng, [những vị Bồ Tát đến từ phương Đông] còn sẽ cúng Tăng, tức là đối với Bồ Tát Tăng, Thanh Văn Tăng, sẽ đều cúng dường.

Sau khi đã cúng dường, họ “thính thọ kinh pháp” (nghe nhận kinh pháp), [tức là] nghe Vô Lượng Thọ Phật giảng kinh, thuyết pháp, “tuyên bố đạo hóa”. Phương Đông có vô lượng Bồ Tát trong vô lượng thế giới đến thế giới Cực Lạc như vậy đó, họ đến thế giới An Dưỡng để cúng dường, đến nghe pháp. “Nam, Tây, Bắc phương, tứ duy, thượng, hạ, diệc phục như thị” [nghĩa là] chư Phật ở phương Nam, phương Tây, phương Bắc, bốn góc, trên, dưới, cũng đều tán thán Vô Lượng Thọ Phật. Các vị đại Bồ Tát trong mỗi quốc độ cũng đều đến Tây Phương để thân cận A Di Đà Phật, cúng dường A Di Đà Phật, lại còn cúng dường Bồ Tát Tăng và Thanh Văn Tăng trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, lại còn nghe giảng Phật pháp.

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn nhi thuyết tụng viết:

(經)爾時世尊，而說頌曰。

(Kinh: Khi ấy, đức Thế Tôn bèn nói kệ tụng rằng).

“Nhĩ thời Thế Tôn, nhi thuyết tụng viết” (khi ấy, đức Thế Tôn bèn nói kệ tụng rằng): Tiếp theo đây là ba mươi bài kệ tụng. Những bài kệ tụng ấy nhằm trùng tụng đoạn kinh văn trường hàng này. Trong những kinh khác, phần kinh văn trường hàng dài, phần kệ tụng rất ít. Đoạn kinh văn này rất đặc biệt, văn trường hàng rất ngắn, kệ tụng gồm ba mươi bài. Mười lăm bài kệ tụng đầu nhằm trùng tụng mười phương Bồ Tát đến Tây Phương Cực Lạc thế giới để cúng dường, nghe pháp.

2.2.3.2.2. Phần kệ tụng nhằm luận định chi tiết

2.2.3.2.2.1. Trùng tụng sự việc Bồ Tát cùng đến cúng dường như đã nói trong phần sau của đoạn [trường hàng] trên đây

2.2.3.2.2.1.1. Trùng tụng chuyện Bồ Tát cùng đến (gồm hai bài kệ)

(Kinh) Đông phương chư Phật quốc, kỳ số như hằng sa, bỉ độ Bồ Tát chúng, vãng cận Vô Lượng Giác. Nam, Tây, Bắc, tứ duy, thượng, hạ diệc phục nhiên, bỉ độ Bồ Tát chúng, vãng cận Vô Lượng Giác.

(經)東方諸佛國，其數如恆沙，彼土菩薩眾，往覲無量覺。南西 北 四維，上下亦復然，彼土菩薩眾，往覲無量覺。

(Kinh: Các cõi Phật phương Đông, số như cát sông Hằng, Bồ Tát chúng cõi ấy, thân cận Vô Lượng Giác. Nam, Tây, Bắc, bốn góc, trên dưới cũng như thế, Bồ Tát chúng cõi ấy, thân cận Vô Lượng Giác).

“Đông phương chư Phật quốc, kỳ số như hằng sa” [nghĩa là] các cõi Phật ở phương Đông số nhiều như cát sông Hằng. “Bỉ độ Bồ Tát chúng, vãng cận Vô Lượng Giác” (các vị Bồ Tát trong những cõi ấy đến thân cận Vô Lượng Thọ Phật). Vô Lượng Giác là Vô Lượng Thọ Phật. “Cận” (覲) là kẻ làm đệ tử đến lễ kính sư trưởng, hoặc người vai vế thấp hơn đến gặp người thuộc vai vế trên. Cung kính hữu lễ thì gọi là Cận.

“Nam, Tây, Bắc, tứ duy”: Phương Nam, phương Tây, phương Bắc. “Tứ duy” (四維) là bốn góc, tức Đông Nam, Tây Nam, Đông Bắc, Tây Bắc. “Thượng hạ diệc phục nhiên” [nghĩa là] phía trên, phía dưới, chư Phật trong thế giới chín phương đều là như vậy. “Bỉ độ Bồ Tát chúng” (các vị Bồ Tát trong những cõi ấy): Những vị Bồ Tát trong các thế giới ở chín phương, “vãng cận Vô Lượng Giác”, [nghĩa là] cũng đến Tây Phương Cực Lạc thế giới để lễ kính Vô Lượng Thọ Phật.

2.2.3.2.2.1.2. Kệ tụng về sự cung kính cúng dường như đã nói trong những phần kinh văn trước đó

2.2.3.2.2.1.2.1. Thấy Phật, cúng dường (gồm bốn bài kệ)

(Kinh) Nhất thiết chư Bồ Tát, các tê thiên diệu hoa, bảo hương vô giá y, cúng dường Vô Lượng Giác. Hàm nhiên tấu thiên nhạc, sướng phát hòa nhã âm, ca thán tối thắng tôn, cúng dường Vô Lượng Giác. Cứu đạt thần thông huệ, du nhập thâm pháp môn, cụ túc công đức tạng, diệu trí vô đẳng luân. Huệ nhật lãng thế gian, tiêu trừ sanh tử vân, cung kính nhiễu tam táp, khể thủ Vô Thượng Tôn.

(經)一切諸菩薩，各賷天妙華，寶香無價衣，供養無量覺。咸然奏天樂，暢發和雅音，歌歎最勝尊，供養無量覺。究達神通慧，遊入深法門，具足功德藏，妙智無等倫，慧日朗世間，消除生死雲，恭敬遶三帀，稽首無上尊。

(Kinh: Hết thảy các Bồ Tát, đều cầm hoa trời đẹp, hương báu, y vô giá, cúng dường Vô Lượng Giác. Thảy đều tấu nhạc trời, tiếng hòa nhã du dương, ca ngợi đấng tối thắng, cúng dường Vô Lượng Giác. Thần thông, huệ rốt ráo, chứng nhập pháp môn sâu, đầy đủ tạng công đức, diệu trí khôn sánh tầy. Huệ nhật rạng thế gian, tiêu trừ mây sanh tử, cung kính nhiễu ba vòng, đảnh lễ đấng Vô Thượng).

“Nhất thiết chư Bồ Tát” (hết thảy các Bồ Tát), các vị Bồ Tát trong những các thế giới của mười phương vô lượng số chư Phật. “Các tê thiên diệu hoa” (ai nấy cầm hoa trời đẹp đẽ), “tê” (賷) là đem theo những phẩm vật cúng dường. Hàng Bồ Tát ở mỗi cõi đều đem theo vật phẩm cúng dường. Đem theo vật phẩm cúng dường gì vậy? Thiên diệu hoa! “Thiên” (天) có nghĩa là tự nhiên, [“thiên diệu hoa”] là hoa đẹp đẽ chẳng thể nghĩ bàn. “Bảo hương, vô giá y”: Còn có hương báu, tức là hương tốt nhất; còn có y phục vô giá. Đó gọi là hoa cúng dường, hương cúng dường, y cúng dường. “Cúng dường Vô Lượng Giác” [tức là] cúng dường Vô Lượng Thọ Phật.

“Hàm nhiên tấu thiên nhạc” (đều cùng tấu nhạc trời): Còn dùng âm nhạc để cúng dường, âm nhạc là thiên nhạc. “Thiên” có nghĩa là tự nhiên. “Thiên nhạc” [có ý nói] mọi người đều tự nhiên tấu nhạc trời, dùng âm nhạc để cúng dường. “Sướng phát hòa nhã âm” (âm hòa nhã du dương): Tiếng âm nhạc rất hòa nhã, lại còn xướng lên lời tán thán. “Ca thán Tối Thắng tôn” (ngợi ca đấng tối thắng): “Tối thắng tôn” là Vô Lượng Thọ Phật. Ca vịnh để tán thán, tức là như nay chúng ta làm Phật sự bèn xướng những bài tán, dùng âm nhạc, dùng ca hát để tán thán, để cúng dường Vô Lượng Thọ Phật. Kế đó là những lời tán thán.

“Cứu đạt thần thông huệ, du nhập thâm pháp môn, cụ túc công đức tạng, diệu trí vô đẳng luân, huệ nhật lãng thế gian, tiêu trừ sanh tử vân” (thần thông, trí huệ rốt ráo, thâm nhập pháp môn sâu, trọn đủ tạng công đức, diệu trí khôn sánh tầy, huệ nhật rạng thế gian, tiêu trừ mây sanh tử): Sáu câu này là sáu câu tán thán. Các vị nếu biết cách soạn lời tán, hoặc là hiểu nhạc lý, vận dụng nhạc lý để soạn thì càng hay hơn nữa, lại còn gieo vần, tán thán công đức của Vô Lượng Thọ Phật. “Cứu đạt thần thông huệ” (liễu đạt rốt ráo thần thông và trí huệ): Vô Lượng Thọ Phật đã thành Phật, thần thông và trí huệ của Ngài đều đạt đến viên mãn rốt ráo. “Du nhập thâm pháp môn” (dạo chơi, tiến nhập pháp môn sâu xa): Ngài có thể tự do tự tại dạo chơi, tiến nhập pháp môn rất sâu. “Cụ túc công đức tạng”: Hết thảy các tạng công đức Ngài đều trọn đủ. “Diệu trí vô đẳng luân” (trí mầu khôn sánh tầy): Trí huệ của Ngài chẳng thể nghĩ bàn, chẳng có gì có thể sánh bằng, nên gọi là “vô đẳng luân” (無等倫). “Huệ nhật lãng thế gian” (mặt trời trí huệ sáng ngời thế gian): Quang minh của Phật giống như “huệ nhật” (慧日, mặt trời trí huệ). Trí huệ của Phật giống như mặt trời, mặt trăng, chiếu rạng ngời thế gian. “Tiêu trừ sanh tử vân” (tiêu trừ mây sanh tử): “Vân” (mây) hàm nghĩa che lấp. Sanh tử che lấp chúng sanh giống như mây sanh tử. Nay đã tiêu trừ, tiêu trừ mây sanh tử. Sáu câu này hợp thành bài tán để tán thán Phật. Tán thán xong rồi lại đảnh lễ. “Cung kính nhiễu tam táp”: Rất cung kính nhiễu quanh đức Phật ba vòng. “Khể thủ Vô Thượng Tôn” (đảnh lễ đấng Vô Thượng). “Khể thủ” (稽首) là lại đảnh lễ Vô Lượng Thọ Phật.

2.2.3.2.2.1.2.2. Thấy cõi nước bèn nguyện cầu (một bài kệ)

(Kinh) Kiến bỉ nghiêm tịnh độ, vi diệu nan tư nghị, nhân phát vô lượng tâm, nguyện ngã quốc diệc nhiên.

(經)見彼嚴淨土，微妙難思議，因發無量心，願我國亦然。

(Kinh: Thấy cõi nghiêm tịnh ấy, vi diệu, khó nghĩ bàn; bèn phát tâm vô lượng, nguyện nước mình cũng thế).

Các vị đại Bồ Tát trong mười phương thảy đều đến Tây Phương An Lạc quốc. Đã tới cõi An Lạc, bèn dâng hiến cúng dường, tấu âm nhạc, tán thán, đảnh lễ. Đảnh lễ xong xuôi, “kiến bỉ nghiêm tịnh độ” (trông thấy cõi trang nghiêm thanh tịnh ấy), tức là thấy cõi nước Tây Phương An Lạc là cõi nước thanh tịnh, vi diệu. “Vi diệu” đến mức độ nào? Khó nghĩ, khó bàn! Do vậy bèn phát vô lượng đại Bồ Đề tâm, “nguyện ngã quốc diệc nhiên” (nguyện nước mình cũng thế). “Ngã quốc” ở đây là các thế giới do các vị Bồ Tát tự nói. Chẳng hạn như một vị Bồ Tát trong thế giới chi đó ở phương Đông, Ngài bèn phát nguyện: “Nguyện cõi nước của con [trong tương lai] cũng thanh tịnh trang nghiêm, vi diệu khó nghĩ bàn như Tây Phương Cực Lạc thế giới”. Đấy là các vị đại Bồ Tát chẳng quên căn bản. Ngài trở thành một vị Bồ Tát như thế nào? Do được đức Phật trong cõi nước của chính mình giáo hóa. Đức Phật trong nước ấy giáo hóa vị Bồ Tát ấy. Đức Phật trong cõi nước của vị Bồ Tát ấy chính là Bổn Sư của Ngài. Ân đức Bổn Sư khó quên; do vậy, Ngài đã tới Tây Phương Cực Lạc thế giới, trông thấy sự trang nghiêm chẳng thể nghĩ bàn của Tây Phương Cực Lạc thế giới, bèn nghĩ sẽ làm thế nào để khiến cho quốc độ của chính mình cũng trang nghiêm giống như Tây Phương Cực Lạc thế giới. Chẳng hạn như chúng ta là một người xuất gia, sau khi đã xuất gia, thọ giới, nhất định phải đi ra ngoài tham học. Trông thấy đại tùng lâm của người ta kiến trúc hết sức trang nghiêm, quy củ và pháp tắc trong ấy hết sức tốt đẹp, bèn nghĩ sẽ làm cho ngôi tự miếu xuất gia của chính mình cũng được trang nghiêm giống như ngôi đại tùng lâm ấy. Như vậy thì mới có thể báo đáp ân của ngôi chùa miếu là nơi chính mình đã xuất gia.

2.2.3.2.2.1.3. Kệ tụng về chuyện nghe pháp, tuyên bố đạo hóa (tám bài kệ)

(Kinh) Ứng thời Vô Lượng Tôn, động dung phát hân tiếu, khẩu xuất vô số quang, biến chiếu thập phương quốc. Hồi quang vi nhiễu thân, tam táp tùng đảnh nhập, nhất thiết thiên nhân chúng, dũng dược giai hoan hỷ. Đại sĩ Quán Thế Âm, chỉnh phục khể thủ vấn, bạch Phật hà duyên tiếu, dụy nhiên nguyện thuyết ý. Phạm thanh do lôi chấn, bát âm sướng diệu hưởng, đương thọ Bồ Tát ký. Kim thuyết nhân đế thính. Thập phương lai Chánh Sĩ, ngô tất tri bỉ nguyện, chí cầu nghiêm tịnh độ, thọ quyết đương tác Phật, giác liễu nhất thiết pháp, do như mộng, huyễn, hưởng, mãn túc chư diệu nguyện, tất thành như thị sát. Tri pháp như điện ảnh, cứu cánh Bồ Tát đạo, cụ chư công đức bổn, thọ quyết đương tác Phật, thông đạt chư pháp tánh, nhất thiết không vô ngã, chuyên cầu tịnh Phật độ, tất thành như thị sát.

(經)應時無量尊，動容發欣笑，口出無數光，徧照十方國。迴光圍遶身，三帀從頂入，一切天人眾，踊躍皆歡喜。大士觀世音，整服稽首問，白佛何緣笑，唯然願說意。梵聲猶雷震，八音暢妙響，當授菩薩記，今說仁諦聽。十方來正士，吾悉知彼願，志求嚴淨土，受決當作佛。覺了一切法，猶如夢幻響，滿足諸妙願，必成如是剎。知法如電影，究竟菩薩道，具諸功德本，受決當作佛。通達諸法性，一切空無我，專求淨佛土，必成如是剎。

(Kinh: Ngay đó, Vô Lượng Tôn, lộ vẻ mặt vui cười, miệng phóng vô số quang, chiếu khắp mười phương cõi. Quang trở về nhiễu thân, ba vòng từ đảnh nhập. Hết thảy chúng trời người, hớn hở, đều hoan hỷ. Đại sĩ Quán Thế Âm, chỉnh áo, đảnh lễ hỏi, bạch Phật duyên gì cười, kính mong Ngài nói cho. Tiếng Phạm như sấm rền, tám âm vang tiếng mầu, sẽ thọ ký Bồ Tát, ta nay nói, lắng nghe! Mười phương Chánh Sĩ đến, ta đều biết nguyện họ, chí cầu cõi nghiêm tịnh, thọ ký quyết thành Phật, thông hiểu hết thảy pháp, ví như mộng, huyễn, vang, tròn đủ các diệu nguyện, ắt thành cõi như thế. Biết pháp như chớp, ảnh, rốt ráo đạo Bồ Tát, đủ các cội công đức, thọ ký quyết thành Phật. Thông đạt tánh các pháp, hết thảy Không, Vô Ngã, chuyên cầu tịnh cõi Phật, ắt thành cõi như thế).

“Ứng thời Vô Lượng Tôn, động dung phát hân tiếu, khẩu xuất vô lượng quang, biến chiếu thập phương quốc” (ngay trong lúc đó, đức Vô Lượng Thọ Phật, lộ vẻ vui cười, miệng Ngài phóng ra vô lượng quang minh, chiếu trọn khắp các cõi nước trong mười phương): “Ứng thời” là đúng vào lúc mười phương Bồ Tát sắp phát ra nguyện ấy, “Vô Lượng Tôn” là đức Thế Tôn Vô Lượng Thọ, cũng là A Di Đà Phật, “động dung phát hân tiếu” [nghĩa là] vẻ mặt tỏ lộ nét tươi cười. “Khẩu xuất vô lượng quang” (miệng tỏa ra vô lượng quang minh): Trước khi miệng sắp thuyết pháp bèn phóng quang trước. Quang minh chiếu trọn khắp mười phương quốc độ.

“Hồi quang vi nhiễu thân, tam táp tùng đảnh nhập, nhất thiết thiên nhân chúng, dũng dược giai hoan hỷ” (quang minh trở về xoay vòng quanh thân Phật ba vòng rồi nhập vào đỉnh đầu đức Phật. Hết thảy trời người hớn hở, đều hoan hỷ): “Hồi quang vi nhiễu thân” (quang minh trở lại xoay vòng quanh thân): Quang minh ấy sau khi thâu hồi, bèn nhiễu quanh thân của chính Ngài. “Tam táp tùng đảnh nhập” (ba vòng, theo đỉnh đầu mà vào): [Quang minh đã phóng ra bèn] nhiễu quanh thân của chính Ngài ba vòng, lại từ đỉnh đầu, thâu hết quang minh trở vào thân. “Nhất thiết thiên nhân chúng, dũng dược giai hoan hỷ” [nghĩa là] thiên chúng và nhân chúng trông thấy Vô Lượng Thọ Phật phóng quang minh, ai nấy hớn hở, sanh lòng hoan hỷ to lớn.

“Đại sĩ Quán Thế Âm, chỉnh phục khể thủ vấn, bạch Phật hà duyên tiếu, dụy nhiên nguyện thuyết ý” (Đại Sĩ Quán Thế Âm chỉnh đốn y phục, đảnh lễ thưa hỏi, bạch Phật do duyên gì mà cười? Kính xin đức Phật hãy nói cho con biết ý nghĩa): “Đại Sĩ Quán Thế Âm” tức là Quán Thế Âm đại sĩ. Hai chữ Bồ Tát dịch sang tiếng Hán cũng được dịch là Đại Sĩ, hoặc còn dịch là Chánh Sĩ, hoặc còn dịch là Khai Sĩ. “Quán Thế Âm đại sĩ” là thủ tọa trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, Ngài là vị Bồ Tát đệ nhất. Do vậy, Ngài phải đứng ra thưa hỏi. “Chỉnh phục khể thủ vấn” [nghĩa là] Quán Thế Âm đại sĩ liền chỉnh đốn y phục của mình, nhằm biểu lộ lòng cung kính. Bồ Tát đến trước đức Phật, dập đầu làm lễ, hỏi Phật Thích Ca, “bạch Phật hà duyên tiếu” (bạch đức Phật, do duyên gì mà Ngài cười). Đức Thế Tôn, do nhân duyên gì mà Ngài hiện vẻ tươi cười. “Dụy nhiên nguyện thuyết ý”: “Dụy nhiên” là khẩu ngữ khi chuyện trò của người Ấn Độ. [Câu này có nghĩa là] thỉnh cầu đức Thích Ca Thế Tôn nói rõ tâm ý của Ngài, vì sao Ngài cười?

“Phạm thanh do lôi chấn, bát âm sướng diệu hưởng, đương thọ Bồ Tát ký, kim thuyết nhân đế thính” (tiếng Phạm như sấm rền, âm thanh của Phật có tám đặc tánh tốt lành thốt lên vang vọng vi diệu, [đức Phật nói]: Ta sẽ thọ ký cho Bồ Tát, ta nay sẽ nói, nhân giả hãy lắng nghe). Âm thanh của đức Phật trọn đủ tám loại âm thanh. Trước hết, tôi nói về tám thứ âm thanh:

1) “Cực hảo âm”: Đây là nói tổng quát về âm thanh của đức Phật, là âm thanh tột bậc êm tai, êm tai cỡ nào? Những loại dưới đây đều là những danh xưng riêng nhằm phân biệt rành rẽ sự hay đẹp của âm thanh ấy.

2) “Nhu nhuyễn âm”: Âm thanh của Phật hết sức mềm mỏng. Vì đức Phật chẳng có vô minh phiền não, chẳng có khí chất cứng cỏi, hung bạo, mà hết sức mềm mỏng. Do vậy gọi là Nhu Nhuyễn Âm.

3) “Hòa thích âm”: Lời lẽ đức Phật nói ra, âm thanh nói năng rất nhu hòa, thích đáng. Hòa hoãn, thích đáng như thế nào? Tức là khi nói năng, trầm, bổng, nhanh, chậm [đều thích đáng], chẳng vội vã, chẳng rề rà. Đó là âm thanh êm đềm thích đáng nhất.

4) “Tôn huệ âm”: Ví như một người có học vấn, vừa nghe người ấy nói năng sẽ biết người ấy có học vấn. Vừa nghe đức Phật nói năng, liền biết Ngài là người có trí huệ. Trí huệ của Ngài vượt trỗi trí huệ của hàng Bồ Tát, là trí huệ tôn quý nhất.

5) “Bất nữ âm”: Đây là để phân biệt tách bạch “nhu nhuyễn âm” và “hòa thích âm”. “Nhu nhuyễn âm” và “hòa thích âm” có thể là âm thanh của nữ nhân. Chẳng phải vậy, [tiếng nói của] Phật không có âm thanh của nữ nhân.

6) “Bất ngộ âm”: Đức Phật thuyết pháp là ứng cơ thuyết pháp. Ngài quán cơ trao truyền giáo pháp phù hợp, chẳng hề sai lầm!

7) “Thanh viễn âm”: Âm thanh của đức Phật quý vị nghe ở gần sẽ chẳng phải là âm thanh quá lớn. Nghe ở chỗ xa, cũng chẳng phải là tiếng quá nhỏ. Hiện thời, các nhà y học biết trong cổ họng con người có một sợi thanh đới (vocal cord). Từ thanh đới sẽ phát ra âm thanh, nhưng “thanh viễn âm” như trong kinh Phật đã nói chẳng phải do từ thanh đới phát ra, mà thường gọi là “khí luân phát âm”, tức là âm thanh phát ra từ bụng. Thanh viễn âm chẳng cần đến thanh đới thì có được hay không? Đương nhiên là cần có thanh đới, nhưng chỉ có thanh đới thì sẽ chẳng đủ để vang xa. Nhất định phải là âm thanh phát ra từ bụng thì mới có thể vang xa. Trong phần trước, tôi đã giải thích với mọi người, hiện thời là thời đại khoa học, Phật giáo có những chỗ nêu ra danh tướng và đạo lý chẳng phù hợp khoa học, đệ tử Phật phải vận dụng trí huệ để dung hội quán thông, chớ nên tôn sùng khoa học rồi đả đảo Phật giáo. Tuy trong kinh Phật chẳng nhắc đến thanh đới, nhưng chỉ có thanh đới, sẽ chẳng thể phát âm vang xa. Vì sao? Nếu là kẻ thân thể suy nhược, họ nói năng đúng là nghe không ra, họ có thanh đới đấy chứ! Nhưng chỉ có thanh đới mà khí chẳng đủ, âm thanh phát ra sẽ mười phần yếu ớt. Quý vị cứ thử nghiệm một phen sẽ biết: Âm thanh phát ra từ bụng sẽ hết sức vang dội, rõ ràng. Đấy là chẳng cần phải mê muội tin vào khoa học để dẫn chứng.

8) “Bất kiệt âm”: Chúng ta nói quá nhiều, sẽ hết hơi! Đó là Kiệt (cạn kiệt), Chỉ có thanh đới sẽ vô dụng. “Kiệt” (竭) là cạn sạch. Đó gọi là “tiếng rè, sức cạn”, nói không ra tiếng! Đức Phật suốt ngày từ sáng đến tối thuyết pháp, trước nay cổ họng chưa hề bị rát, chẳng có hiện tượng nói không ra tiếng, nên gọi là “bất kiệt âm”.

“Phạm thanh do lôi chấn” (tiếng Phạm như sấm rền): “Phạm thanh” là lời xưng tụng chung, khen ngợi chung âm thanh của đức Phật là phạm thanh. “Phạm thanh” có nghĩa là [âm thanh] “thanh tịnh”. “Do lôi chấn” (như sấm rền): Đức Phật thuyết pháp nhằm cảnh giác chúng sanh, [câu kệ này] nhằm nêu lên ý nghĩa cảnh giác, chẳng phải là như trời nổi sấm, nổ rất lớn tiếng, khiến cho người ta bị dọa sợ nhảy dựng! Chẳng phải là như vậy, đức Phật thuyết pháp giống như “sư tử hống” (sư tử rống). “Sư tử hống” là hình dung đức Phật thuyết pháp, có thể dùng âm thanh hàng phục thiên ma, ngoại đạo, hoàn toàn chẳng giống như sư tử rống lớn tiếng như vậy! Phải hiểu đạo lý này! “Phạm thanh do lôi chấn”: Đức Phật thuyết pháp là âm thanh thanh tịnh, có thể cảnh giác chúng sanh, giống như trời nổi sấm vậy, mang ý nghĩa cảnh tỉnh.

“Bát âm sướng diệu hưởng” (giọng nói có đủ tám âm (tám đặc tánh) vang vọng mầu nhiệm). Phân tích tỉ mỉ, âm thanh của đức Phật có trọn đủ tám loại âm. “Sướng diệu hưởng” (vang vọng tiếng mầu nhiệm): Từ âm thanh mới xuất phát tiếng vang, đều là vang vọng chẳng thể nghĩ bàn. Vô Lượng Thọ Phật mở miệng nói năng là nói gì vậy? Hai câu sau đấy đã nêu rõ: “Đương thọ Bồ Tát ký” (sẽ thọ ký cho hàng Bồ Tát). Này Quán Thế Âm đại sĩ, chẳng phải là ông đã hỏi vì sao ta hiện vẻ tươi cười ư? Hôm nay có thể có một đại sự, hôm nay ta sẽ thọ ký mười phương chư Phật [vị lai] sẽ đều thành Phật. “Thọ ký” (授記) là danh từ chuyên môn của Phật giáo. Đấy là một đại sự trong suốt một đời tu hành của hàng Bồ Tát. Tu hành suốt hai đại A tăng kỳ kiếp, khi đã đạt tới Bát Địa Bồ Tát thì mới được thọ ký thành Phật. Do còn có một đại A tăng kỳ kiếp, vị Bồ Tát ấy sẽ thành Phật. Đấy là một điển lễ long trọng nhất, bởi lẽ, vị Bồ Tát ấy dụng công tu hành, chẳng phí uổng hơi sức, có phần thành Phật. Đức Phật sẽ đối trước vị ấy, ấn chứng trong tương lai, vị ấy sẽ thành Phật trong thế giới nào đó, danh hiệu là Phật gì? Như kinh Kim Cang đã nói, Nhiên Đăng Phật thọ ký cho Thích Ca Mâu Ni Phật, có ý nghĩa giống nhau.

“Kim thuyết, nhân đế thính” (nay ta sẽ nói, nhân giả hãy lắng nghe). Câu kệ tụng chỉ có năm chữ, trong phần trước, Quán Thế Âm Bồ Tát đã hỏi vì sao ta lộ vẻ tươi cười? Ta nói cho ông biết. “Nhân” là nhân giả (仁者, bậc có lòng nhân), đức Phật tôn xưng Quán Thế Âm Bồ Tát là “nhân giả”. Ông phải ‘đế thính” (lắng nghe). “Đế” (諦) có nghĩa là “tường thẩm”, Tường (詳) là cặn kẽ, Thẩm (審) là suy xét. Đức Phật thuyết pháp, đều bảo đệ tử hãy “đế thính”. “Đế thính” là phải nghe cho tường tận, cặn kẽ, phải thật sự nghe. Đức Phật bảo Quán Thế Âm Bồ Tát “đế thính” cũng giống như dạy chúng ta phải đế thính. Quý vị nghe pháp, phải nghe tường tận, nghe cặn kẽ, phải chân thật lắng nghe thì mới có thể đạt được lợi ích chân thật nơi Phật pháp.

“Thập phương lai Chánh Sĩ, ngô tất tri bỉ nguyện, chí cầu nghiêm tịnh độ. thọ quyết đương tác Phật” (các vị Chánh Sĩ từ mười phương đến, ta đều biết nguyện của họ là dốc chí mong cầu cõi nước trang nghiêm, thanh tịnh. Ta thọ ký họ chắc chắn sẽ thành Phật). “Thập phương lai Chánh Sĩ” (các vị Chánh Sĩ đến từ mười phương): Chánh Sĩ (正士) dịch từ chữ Bồ Tát. Đại Sĩ cũng dịch từ chữ Bồ Tát. [Câu này có nghĩa] các vị đại Bồ Tát đến từ mười phương. “Ngô tất tri bỉ nguyện” (ta đều biết nguyện của họ): “Tất” (悉) là Giai (皆, đều). Ta đều biết, thảy đều biết, biết “bỉ” (họ), biết mỗi vị Bồ Tát phát nguyện như thế nào. Tức là họ trông thấy quốc độ của ta trang nghiêm, họ nghĩ lại quốc độ của chính mình, cũng mong trang nghiêm nó giống y như vậy. Ta biết đại nguyện này của họ. “Chí cầu nghiêm tịnh độ” (dốc chí mong cầu cõi nước trang nghiêm, thanh tịnh). “Chí” (志) là “nguyện”. Chí nguyện của họ là mong cầu một quốc độ thanh tịnh trang nghiêm. “Thọ quyết đương tác Phật” (thọ ký họ quyết định sẽ thành Phật): Đã phát đại nguyện ấy, họ sẽ có tư cách thành Phật. “Thọ quyết” (受決) là thọ ký. Thọ ký họ trong tương lai, quyết định sẽ thành Phật. Vì sao họ phát đại nguyện này? Họ phát nguyện này chẳng phải để chính mình hưởng thụ, mà vì độ hết thảy chúng sanh, giống như ta là A Di Đà Phật, vì sao phải trang nghiêm thế giới Cực Lạc? Vì độ mười phương chúng sanh đó thôi! Hiện thời, các vị Bồ Tát từ mười phương đến, họ phát nguyện muốn trở về trang nghiêm quốc độ của chính mình, chẳng phải là để cho chính họ hưởng thụ, mà là vì độ mười phương chúng sanh. Do vậy bèn có tư cách thành Phật, cho nên ta sẽ thọ ký họ thành Phật.

Chúng ta nghe kinh điển Đại Thừa đã quen, rất dễ liễu giải đạo lý này. Nhưng chúng ta suy ngẫm, tâm nguyện của phàm phu, những chuyện phàm phu đã làm đều thua kém Bồ Tát quá xa, Bồ Tát trang nghiêm quốc độ của chính mình, nguyện cho mười phương chúng sanh đều đến quốc độ chính mình để tu hành thành Phật. [Đối với người] nghe kinh điển Đại Thừa đã quen, điều này chẳng đáng coi là hiếm hoi, lạ lùng chi, [thế nhưng] phải ngẫm nghĩ chúng ta nay đang là phàm phu trong thế giới Sa Bà, thật sự thua kém quá xa! Cớ sao thua kém quá xa? Anh em ruột cùng cha cùng mẹ, vì tranh giành một căn nhà, sẽ còn cãi cọ, còn muốn lôi nhau ra tòa. Nhà của anh chẳng nhường cho em ở, nhà của em chẳng nhường cho anh ở. Vậy thì hàng xóm láng giềng làm sao có thể đến ở trong nhà ta cho được? Quý vị hãy ngẫm xem, đấy chẳng phải là thua kém quá xa hay sao? Đấy là những kẻ chẳng học Phật pháp trong xã hội, coi một căn nhà còn nghiêm trọng hơn tam thiên đại thiên thế giới, vì họ chẳng học Phật pháp. Chúng ta là người xuất gia, phải phát đại tâm, trong phần trước đã có nói, thượng bối vãng sanh là người xuất gia. Người xuất gia phải tu công đức lớn lao. Tu công đức lớn lao thì phải tu như thế nào? Quý vị phải mở đạo tràng độ chúng sanh, độ hết thảy chúng sanh xuất gia, chẳng phải là độ anh em của ta. Ta căn bản chẳng có anh, mà cũng chẳng có em, vậy thì độ bằng cách nào? Có anh, có em, mà họ chẳng muốn xuất gia, ta cũng chẳng độ được! Ta muốn mở đạo tràng độ người trong mười phương, cái tâm ấy là tâm Bồ Tát. Quý vị phát cái tâm to lớn ấy, sẽ có thể tu công đức to lớn, tu như thế nào? Ta lập một đạo tràng, dựng một tự viện, người đến càng đông, tâm ta càng hoan hỷ. Phát nguyện to, có thức ăn ngon, mọi người ăn ngon hơn một chút. Tự viện rất thanh bần thì ăn dở hơn một chút, mọi người đồng cam cộng khổ, nhưng chẳng sợ rất nhiều người, người càng nhiều, tâm ta càng hoan hỷ. Ta phát đại thệ nguyện ấy, ta muốn mở đạo tràng to, muốn thành tựu người xuất gia trong mười phương. Đó gọi là Bồ Tát. Quý vị sanh về Tây Phương cũng là thượng bối vãng sanh. Tiếp đó, Vô Lượng Thọ Phật, tức A Di Đà Phật, sẽ giảng phương pháp tu hành. Chỉ phát nguyện suông sẽ chẳng được, nguyện đã phát là nguyện rỗng tuếch; còn phải lập hạnh môn, tức là dụng công tu hành.

“Giác liễu nhất thiết pháp, do như mộng, huyễn, ảnh, mãn túc chư diệu nguyện, tất thành như thị sát” (giác liễu hết thảy các pháp như mộng, huyễn, ảnh, viên mãn các nguyện mầu nhiệm, ắt thành cõi như thế). Đây là đức Phật giảng cho Quán Thế Âm Bồ Tát, mà cũng là bảo các vị đại Bồ Tát từ mười phương đến, nay ta sẽ thọ ký quý vị thành Phật, quý vị còn một đại A tăng kỳ kiếp nữa là thành Phật. Quý vị chỉ phát đại nguyện suông thì vẫn không được, quý vị phải lập đại hạnh, phải thật sự trang nghiêm quốc độ của chính mình. Trang nghiêm như thế nào?

Thứ nhất, quán pháp hữu vi là Không, chớ nên chấp tướng. Phải “giác liễu nhất thiết pháp”. “Nhất thiết pháp” là hết thảy các pháp hữu vi, giác liễu chúng bằng cách nào? Giác ngộ, hiểu rõ hết thảy các pháp hữu vi, “do như mộng, huyễn, hưởng” [nghĩa là] giống như nằm mộng, giống như huyễn hóa, giống như tiếng vọng. “Mộng, huyễn, hưởng”, hết thảy các pháp giống như nằm mộng, quý vị chấp trước gì nữa? Trong Chứng Đạo Ca của thiền sư Vĩnh Gia có câu: “Mộng trung minh minh hữu lục thú, giác hậu không không vô đại thiên” (trong mộng rành rành có sáu nẻo, giác rồi ba cõi rỗng toang hoang). Khi quý vị nằm mộng, “lục thú” (六趣, sáu đường, lục đạo) đều có. Quý vị có thể mộng lên thiên đường, có thể mộng xuống địa ngục. Quý vị có thể mộng thấy đời sau, kiếp sau làm một người đại phú, đại quý. “Lục thú” là lục đạo luân hồi, rành rành là có, thật ra là vì đang nằm mộng! Nhưng sau khi quý vị đại giác, đại ngộ, “giác hậu không không vô đại thiên” (giác rồi ba cõi rỗng toang hoang), quý vị tỉnh giấc, thiên đường ở chỗ nào? Địa ngục ở chỗ nào? Đấy là lý luận cao nhất của Phật giáo; do đó, Phật pháp khó học ở ngay tại chỗ này. Quý vị chẳng tin tưởng thiên đường, địa ngục. Trước hết, bảo với quý vị, quý vị nhất định phải tin tưởng [thiên đường, địa ngục]. Chẳng tin, quý vị sẽ chẳng tin tưởng nhân quả. Quý vị chẳng tin vào nhân quả ba đời, sẽ chẳng làm việc thiện, toàn làm chuyện ác, khiến cho chính mình đọa vào địa ngục, lẽ nào thành Phật cho nổi? Nhất định phải tin tưởng “thiện có thiện báo, ác có ác báo”, thật sự có thiên đường, có địa ngục. Đó là cảnh giới của phàm phu. Còn có công phu tiến cao hơn bước nữa, quý vị phải biết phàm phu tin vào pháp hữu vi. Pháp hữu vi là pháp có tạo tác, do phàm phu tạo ra. Quý vị tạo thiên đường, bèn có thiên đường. Quý vị tạo địa ngục, bèn có địa ngục. Đợi đến khi quý vị đã giác ngộ, chuyển từ phàm phu thành một vị thánh nhân, sẽ đối với cảnh giới của phàm phu, “một thứ đã không, hết thảy đều không”, giống như nằm mộng, còn có gì đáng để chấp trước nữa chăng? Giống như huyễn hóa. Giống như nhà ảo thuật biến hóa thế giới, quý vị có gì để chấp trước nữa đây? Giống như tiếng vọng. Chúng ta ở trong hang núi, quý vị hô một tiếng, nơi ấy nhất định có tiếng vọng lại. Quý vị kêu tiếng nhỏ, tiếng vọng nhỏ. Quý vị lớn tiếng kêu, nó vọng lại tiếng lớn. Quý vị chẳng gọi, chẳng có tiếng vọng. Quý vị nói tiếng vọng là do có ai đó ở bên kia [đáp trả] hả? Chẳng có ai đâu nhé! Chẳng thể nói là không có tiếng vọng, nhưng bản thể của tiếng vọng là rỗng không. Pháp hữu vi trong thế gian đều là như mộng, như huyễn, như tiếng vọng. Trước hết, hãy quán pháp hữu vi là Không. Quán Không, đừng nên rơi vào cảnh giới Tiểu Thừa, đừng rơi vào bên Thiên Không.

“Mãn túc chư diệu nguyện” (thỏa mãn trọn vẹn các nguyện mầu nhiệm): Quán pháp hữu vi là Không, vừa khéo để phát đại tâm, hành Bồ Tát đạo thì mới có thể thỏa mãn “chư diệu nguyện” (các nguyện mầu nhiệm) của quý vị. Quý vị phát đại nguyện là nguyện suông, phải dùng hạnh môn của chính mình, dùng nó để thực hiện thì mới có thể thỏa mãn nguyện. Quý vị chẳng tu hạnh môn, làm sao có thể mãn nguyện được? Quý vị còn trang nghiêm cõi nước Phật của chính mình, tu hết thảy công đức to lớn để trang nghiêm quốc độ thanh tịnh. “Tất thành như thị sát” (ắt thành cõi như thế), nghĩa là chắc chắn có thể trang nghiêm quốc độ của quý vị giống như thế giới Cực Lạc của ta.

“Tri pháp như điện, ảnh, cứu cánh Bồ Tát đạo, cụ chư công đức bổn, thọ quyết đương tác Phật” (biết các pháp như tia chớp, như hình bóng, rốt ráo đạo Bồ Tát, đầy đủ các cội công đức, ta thọ ký người ấy chắc chắn sẽ thành Phật). “Tri pháp như điện ảnh” (biết các pháp như tia chớp và hình bóng): [“Điện” (電, tia chớp) và “ảnh” (影, hình bóng)] là hai tỷ dụ, chẳng phải là điện ảnh (phim ảnh) như chúng ta đang xem trong hiện thời; vì thuở đức Phật tại thế, còn chưa phát minh điện ảnh! Bài kệ tụng trong phần cuối kinh Kim Cang là: “Nhất thiết hữu vi pháp, như mộng, huyễn, bào, ảnh, như lộ diệc như điện” (hết thảy pháp hữu vi, như mộng, huyễn, bọt, bóng, như sương cũng như chớp). “Như mộng, huyễn, bào, ảnh”, đấy là Ảnh. “Như lộ, diệc như điện” (như sương, cũng như chớp), đấy là Điện. Hết thảy các pháp hữu vi như “điện”, tức là như khi trời âm u, đổ mưa, trong hư không có tia chớp, sáng lòa một cái rồi chẳng thấy nữa. Đây là hình dung hết thảy các pháp hữu vi vô thường, rất nhanh chóng chẳng có nữa. Hết thảy các pháp hữu vi như “ảnh”, đấy là hình dung hết thảy các pháp hữu vi chẳng thật sự tồn tại. Quý vị thấy có thứ chi đó, nó là bóng dáng, chẳng phải là bản thể chân thật. Hết thảy các pháp hữu vi đều như bóng dáng, giống như hiện thời phát minh ra điện ảnh, đem gộp chung hai thứ lại, cũng có thể dùng làm thí dụ. Phim ảnh chẳng phải là thứ hư huyễn, chẳng thật hay sao? Quý vị thấy tình huống trong vở kịch buồn, vui, chia lìa, tái hợp, diễn xuất khá lắm. Diễn đến nỗi khi hoan hỷ, quý vị ngoác miệng cười theo ầm ầm. Diễn đến chỗ bi thương, đau đớn, quý vị cũng ứa nước mắt theo. Quý vị coi nó thành một thứ thật sự, chẳng biết khi phim kết thúc, phim hết người tan, thứ gì cũng đều chẳng có. Hết thảy các pháp hữu vi đều là như vậy, như tia chớp vô thường, như ảnh chẳng thật sự tồn tại, giống như phim ảnh kết hợp, hư huyễn chẳng thật.

“Cứu cánh Bồ Tát đạo” (rốt ráo Bồ Tát đạo): Quý vị biết rõ triệt để pháp hữu vi như chớp, như ảnh, quý vị mới có thể hoàn thành rốt ráo Bồ Tát đạo của chính mình, tức là khi quý vị hành Bồ Tát đạo, tuyệt đối chớ nên chấp tướng. Hễ chấp tướng, Bồ Tát đạo của quý vị sẽ chẳng thể rốt ráo. “Cứu cánh” (究竟) có nghĩa là viên mãn. Quý vị chẳng thể viên mãn. Chẳng chấp tướng thì sẽ tu hành, khi tu hành vẫn đừng nên chấp tướng, đấy mới có thể rốt ráo Bồ Tát đạo. “Cụ chư công đức bổn” (trọn đủ cội công đức): Hết thảy căn bản của công đức quý vị đều đầy đủ. “Thọ quyết đương tác Phật” (thọ ký [người như vậy] chắc chắn sẽ thành Phật): Quý vị được thọ ký thành Phật, trong tương lai chắc chắn sẽ làm Phật.

“Thông đạt chư pháp tánh, nhất thiết Không, Vô Ngã, chuyên cầu tịnh Phật độ, tất thành như thị sát” (thông đạt tánh của pháp: hết thảy đều là Không, Vô Ngã, chuyên cầu cõi Phật thanh tịnh, ắt thành cõi như thế): Đây vẫn là khơi mở, hướng dẫn chư đại Bồ Tát trang nghiêm cõi Phật như thế nào? Vẫn phải quán pháp hữu vi là Không. “Thông đạt chư pháp tánh” (thông đạt tánh của các pháp): Hết thảy các pháp hữu vi thiên sai vạn biệt, chúng có bản tánh. “Bản tánh” là Không Tánh, [tức là] chẳng có bản thể, chẳng có tự tánh. Điều này được gọi là Pháp Tánh của hết thảy các pháp. Vì sao Pháp Tánh của hết thảy các pháp chẳng có bản thể? Hết thảy các pháp sanh từ nhân duyên; pháp sanh bởi nhân duyên thì chẳng có bản thể, chẳng có tự tánh. Duyên tụ bèn sanh, duyên tán bèn diệt, chẳng tìm được bản thể của nó. Ví như pháp hội giảng kinh của chúng ta, quý vị nói xem, pháp hội giảng kinh này có pháp hay không? Có chứ! Ở nơi đây, tôi đang giảng kinh, quý vị đang nghe kinh, có giảng đường, còn có bàn, ghế. Đấy chẳng phải là một pháp hội giảng kinh rất trang nghiêm, rất long trọng hay sao, cớ sao chẳng có? Quý vị hãy tìm bản thể của nó, bản thể của nó là gì vậy? Quý vị tìm tự tánh của nó, thứ gì cũng chẳng tìm thấy. Nó là pháp sanh bởi các duyên. Tôi tới giảng kinh, các vị đến nghe kinh, lại còn chuẩn bị giảng đường, chuẩn bị bàn ghế, pháp hội này bèn thành tựu. Đó gọi là “duyên tụ bèn sanh”. Đợi đến khi tôi giảng xong, tôi đi rồi, các vị cũng đi rồi, bàn ghế đều dọn cất, rỗng tuếch! Pháp nào là bản thể tự tánh của giảng đường? Chẳng có! Bản tánh của hết thảy các pháp đều là như thế đó. “Nhất thiết Không, Vô Ngã” (hết thảy là Không, Vô Ngã): Hết thảy các pháp đều rỗng không. Đã là rỗng không, “trong” chẳng có ta, “ngoài” chẳng có cái của ta (ngã sở). Đã chẳng có ta, há có pháp sở hữu bởi ta? Đấy gọi là “hết thảy các pháp đều Không”. Quý vị đã ngộ “hết thảy các pháp đều Không” rồi lại “chuyên cầu tịnh Phật độ”, [tức là] quý vị mới có thể chuyên tâm nhất ý thanh tịnh cõi Phật của quý vị. “Tất thành như thị sát” (ắt thành cõi như thế): Vậy thì quý vị trang nghiêm thế giới Cực Lạc sẽ nhất định hoàn thành!

A Di Đà Phật thuyết pháp, nói ra pháp môn tu hành, là pháp môn trang nghiêm tịnh độ. Ba bài kệ tụng đã dạy chúng ta tu hành như thế nào? Đã phát nguyện thì phải tu hành ra sao? Trước hết, ắt cần phải quán pháp hữu vi là Không. [Ắt phải thực hành] ba bài kệ tụng đều như nhau thì mới có thể hành Bồ Tát đạo, mới có thể trang nghiêm cõi Phật. Đây hoàn toàn chẳng phải là những lời thọ ký cho các vị đại Bồ Tát, những vị ấy đều là Bát Địa Bồ Tát, còn cần phải nói cặn kẽ chi nữa? Đây là [những lời dạy] truyền sang thế giới Sa Bà nhằm nói cho chúng ta là hàng Sơ Phát Tâm Bồ Tát nghe. Rất khó có là các vị phát đại nguyện, mong kiến lập một đạo tràng, hễ quý vị chấp tướng, căn bản là quý vị chẳng thành công. Nói theo bản thân chúng ta, ví như ba người chúng ta đều xuất gia, đều phát đại nguyện, muốn tạo lập một tự viện vĩ đại, muốn rộng độ hết thảy mọi người xuất gia ở nơi này, chúng ta phải ấn định một quy củ đàng hoàng hòng những người xuất gia ở đây đều đi theo thánh đạo. Thệ nguyện ấy đã phát đúng rồi, chúng ta mới bắt đầu xây dựng đạo tràng này. Đấy là tu hành, đấy là phát Bồ Đề tâm, hành Bồ Tát đạo. Hành Bồ Tát đạo thì quý vị phải nhớ kỹ: Chẳng thể chấp tướng! Hễ quý vị chấp tướng, chúng ta đều là phàm phu, ý kiến sẽ xung đột. Đạo tràng còn chưa thành công mà đã tranh danh trước, đoạt lợi trước! Ví như một ngôi chùa to, ai sẽ làm Trụ Trì, ai làm Giám Viện, ai làm hộ trì? Ba người ấy tranh giành; đấy là tranh danh. Nếu như dựng một ngôi chùa, quy mô còn chưa hoàn thành, tín đồ đến dâng hương, lễ bái, sẽ cúng dường. Món tiền ấy sẽ đưa cho ai trông coi? Quý vị dùng nhiều hơn mấy đồng không được đâu nhé! Chúng ta tính toán sổ sách, ba người tranh chấp ý kiến. Đạo tràng ấy trọn chẳng thể hoàn thành. Muốn hoàn thành một “như thị sát” (cõi nước như thế), [dù là] cõi Phật hay là một ngôi chùa, hễ quý vị chấp tướng, sẽ chẳng làm tốt đẹp được. Những điều này nhằm nói cho chúng ta nghe. Ba người ấy sẽ thất bại, đúng là mười phương chư Phật đều phải thở dài! Quý vị hãy ngẫm xem, người tin tưởng Phật nhiều ngần ấy, có ai chịu phát tâm xuất gia? Rất khó có ba người phát tâm xuất gia như thế ấy, [bởi lẽ], người xuất gia rất đông, có ai muốn phát tâm mở một thập phương đạo tràng? Ba người ấy phát tâm muốn tạo dựng đạo tràng, đấy chẳng phải là ba người xuất gia thật sự khó có ư? Kết quả là do chấp tướng, chẳng mở đạo tràng thành công, mười phương chư Phật đều phải thở dài!

Trên đây đã giảng mười lăm bài kệ, mười phương Bồ Tát tới Tây Phương Cực Lạc thế giới, thân cận A Di Đà Phật, được thọ ký. Dưới đây còn có mười lăm bài kệ tụng, chia thành hai đoạn: Năm bài kệ tụng đầu là mười phương chư Phật sai các Bồ Tát đệ tử của các Ngài đến thân cận A Di Đà Phật. Tôi giảng đoạn này trước.

2.2.3.2.2.2. Trùng tụng chư Phật cùng tán thán

2.2.3.2.2.2.1. Trùng tụng mười phương chư Phật cùng tán thán (gồm năm bài kệ)

(Kinh) Chư Phật cáo Bồ Tát, linh cận An Dưỡng Phật, văn pháp nhạo thọ hành, tật đắc thanh tịnh xứ. Chí bỉ nghiêm tịnh quốc, tiện tốc đắc thần thông, tất ư Vô Lượng Tôn, thọ ký thành Đẳng Giác. Kỳ Phật bổn nguyện lực, văn danh dục vãng sanh, giai tất đáo bỉ quốc, tự trí Bất Thoái Chuyển. Bồ Tát hưng chí nguyện, nguyện kỷ quốc vô dị, phổ niệm độ nhất thiết, danh hiển mãn thập phương. Phụng sự ức Như Lai, phi hóa biến chư sát, cung kính hoan hỷ khứ, hoàn đáo An Dưỡng quốc.

(經)諸佛告菩薩，令覲安養佛，聞法樂受行，疾得清淨處。至彼嚴淨國，便速得神通，必於無量尊，受記成等覺。其佛本願力，聞名欲往生，皆悉到彼國，自致不退轉。菩薩興至願，願己國無異，普念度一切，名顯滿十方。奉事億如來，飛化徧諸剎，恭敬歡喜去，還到安養國。

(Kinh: Chư Phật bảo Bồ Tát, thân cận An Dưỡng Phật, nghe pháp, thích thọ hành, mau được chốn thanh tịnh. Đến cõi nghiêm tịnh ấy, sẽ mau đắc thần thông. Ắt được Vô Lượng Tôn, thọ ký thành Đẳng Giác. Do nguyện lực Phật ấy, nghe danh, muốn vãng sanh, thảy đều đến cõi đó, tự đạt Bất Thoái Chuyển. Bồ Tát dấy chí nguyện, nguyện nước mình chẳng khác, niệm độ khắp hết thảy, danh rạng trọn mười phương. Phụng sự ức Như Lai, bay, biến khắp các cõi, cung kính, hoan hỷ đi, trở về nước An Dưỡng).

“Chư Phật cáo Bồ Tát, linh cận An Dưỡng Phật, văn pháp nhạo thọ hành, tật đắc thanh tịnh xứ” (chư Phật bảo Bồ Tát, dạy họ hãy thân cận vị Phật trong cõi An Dưỡng, nghe pháp, ưa thích, vâng nhận, hành trì, sẽ mau chóng đạt được chốn thanh tịnh). “Chư Phật cáo Bồ Tát” (chư Phật bảo Bồ Tát): “Chư Phật” là mười phương chư Phật, bảo các vị Bồ Tát trong nước mình. “Linh cận An Dưỡng Phật” (hãy đến thân cận vị Phật trong cõi An Dưỡng): Nay quý vị muốn đến “thân cận”, tức là triều bái, lễ kính, thân cận đức Phật trong cõi An Dưỡng. Tây Phương Cực Lạc thế giới cũng dịch là Cực Lạc, dịch thành An Lạc, và cũng dịch thành An Dưỡng. Tiếng Phạn là một chữ, nhưng dịch thành các danh từ khác nhau. “Văn pháp nhạo thọ hành, tật đắc thanh tịnh xứ” (nghe pháp ưa thích, tiếp nhận, hành trì, mau chóng đạt được cõi thanh tịnh): Quý vị đến triều bái A Di Đà Phật, đến lễ kính A Di Đà Phật. “Văn pháp nhạo thọ hành” (nghe pháp ưa thích, tiếp nhận, hành trì): Quý vị sẽ thỉnh A Di Đà Phật thuyết pháp. Đức Phật thuyết pháp, quý vị sanh lòng hoan hỷ, ưa thích, hãy nên tiếp nhận hạnh môn của Ngài. Ngài chỉ dạy quý vị tu hành như thế nào? Quý vị phải tiếp nhận. “Nhạo” (樂) là hoan hỷ, ưa thích tiếp nhận, quý vị bèn tu hành đúng như lời Ngài đã chỉ dạy. “Tật đắc thanh tịnh xứ” (mau đạt được chốn thanh tịnh): Quý vị sẽ đạt được chỗ thanh tịnh rất nhanh chóng, có thể trang nghiêm quốc độ thanh tịnh.

“Chí bỉ nghiêm tịnh quốc, tiện tốc đắc thần thông, tất ư Vô Lượng Tôn, thọ ký thành Đẳng Giác” (đến cõi trang nghiêm, thanh tịnh ấy, sẽ mau chóng đắc thần thông, ắt ở chỗ đức Vô Lượng Thọ Phật, thọ ký thành Chánh Đẳng Chánh Giác). “Chí bỉ nghiêm tịnh quốc” (đến cõi nước trang nghiêm, thanh tịnh ấy): Quý vị đã tới nước An Dưỡng trang nghiêm thanh tịnh ở phương Tây. “Tiện tốc đắc thần thông” [nghĩa là] rất nhanh chóng đạt được thần thông. Đối với câu này, có một điều nghi vấn: Mười phương Bồ Tát đều có thần thông; nếu chẳng có thần thông, há lại có thể bay tới Tây Phương Cực Lạc thế giới ư? Nhưng thần thông có sâu hay cạn khác nhau. Chẳng hạn như nói thần thông của hàng Nhị Thừa chẳng sánh bằng Bồ Tát, Bồ Tát thuộc địa vị Tam Hiền chẳng sánh bằng Thập Địa, mà Sơ Địa Bồ Tát lại chẳng sánh bằng Nhị Địa. Ở đây là thần thông của Bát Địa Bồ Tát. Thần thông của Bát Địa vi diệu, thần thông của Bát Địa là vô công dụng hạnh. Ngài chẳng sanh tâm động niệm, đến khi đáng hiển hiện thần thông, Ngài sẽ tùy ý tự nhiên hiện ra. Ở đây, [câu kệ này có ý nói] sẽ rất nhanh chóng đạt được thần thông của Bát Địa Bồ Tát. “Tất ư Vô Lượng Tôn, thọ ký thành Đẳng Giác” (ắt ở nơi đấng Vô Lượng Thọ Phật, được Ngài thọ ký thành Đẳng Giác): Vô Lượng Tôn là Vô Lượng Thọ Phật Thế Tôn, là A Di Đà Phật. Quý vị nhất định ở trước A Di Đà Phật được Ngài thọ ký thành Phật. Trong tương lai, quý vị sẽ thành Đẳng Giác, trong tương lai sẽ thành Phật. Đấy là mỗi vị Phật trong mỗi nước huấn dụ các vị Bồ Tát của chính mình.

“Kỳ Phật bổn nguyện lực, văn danh dục vãng sanh, giai tất đáo bỉ quốc, tự trí Bất Thoái Chuyển” (do sức bổn nguyện của đức Phật ấy, nghe danh hiệu, muốn vãng sanh, thảy đều đến cõi ấy, tự đạt được Bất Thoái Chuyển): Đấy là mười phương chư Phật chỉ dạy hàng Bồ Tát trong nước mình, tán thán sức bổn nguyện của A Di Đà Phật. “Kỳ Phật” là A Di Đà Phật, Ngài có sức bổn nguyện. “Văn danh dục vãng sanh” [nghĩa là] nếu quý vị nghe danh hiệu A Di Đà Phật, bằng lòng vãng sanh quốc độ của Ngài, sẽ “giai tất đáo bỉ quốc” (thảy đều đến cõi đó), quý vị sẽ nhất định mãn nguyện, có thể tới Tây Phương Cực Lạc thế giới. Đã tới bên ấy, liền đắc Bất Thoái Chuyển. “Tự trí Bất Thoái Chuyển” (tự đạt đến Bất Thoái Chuyển): “Trí” (致) là đạt được, tự nhiên đạt được Bất Thoái Chuyển.

“Bồ Tát hưng chí nguyện, nguyện kỷ quốc vô dị, phổ niệm độ nhất thiết, danh hiển mãn thập phương” (Bồ Tát hưng khởi chí nguyện, nguyện cõi nước của chính mình sẽ chẳng khác [Cực Lạc], niệm độ trọn khắp hết thảy, thanh danh tỏa rạng khắp mười phương): “Bồ Tát hưng chí nguyện” (Bồ Tát dấy lên chí nguyện): Chư đại Bồ Tát, tức các vị Bồ Tát trong mười phương, do vâng theo mạng lệnh của đức Phật trong cõi mình, thảy đều đến Tây Phương Cực Lạc thế giới. Đã đến Tây Phương Cực Lạc, vừa thấy Tây Phương Cực Lạc thế giới thanh tịnh trang nghiêm quá sức tuyệt diệu, bèn dấy lên tâm nguyện chí thành: “Nguyện kỷ quốc vô dị” (nguyện cho cõi nước của chính mình chẳng khác [Cực Lạc]). Nguyện cõi nước của chính mình “vô dị”, tức là chẳng sai khác Tây Phương Cực Lạc thế giới. “Phổ niệm độ nhất thiết, danh hiển mãn thập phương” [nghĩa là] ta mong thành tựu quốc độ của chính mình cũng có thể giống như Tây Phương, ta cũng có thể giống như A Di Đà Phật, nghĩ độ trọn khắp hết thảy chúng sanh, ta cũng giống như A Di Đà Phật, thanh danh tỏa rạng trọn khắp mười phương thế giới.

“Phụng sự ức Như Lai, phi hóa biến chư sát, cung kính hoan hỷ khứ, hoàn đáo An Dưỡng quốc” (phụng sự ức Như Lai, bay đi, biến hóa đến trọn khắp các cõi, cung kính, hoan hỷ ra đi, trở về nước An Dưỡng): Những vị Bồ Tát ấy đã tới Tây Phương Cực Lạc thế giới, phát đại nguyện, A Di Đà Phật đều biết. Do đã biết, đức Phật bèn thọ ký các vị Bồ Tát ấy sẽ thành Phật. Đã thọ ký thành Phật rồi, sẽ giảng khai thị cho các Ngài, dạy các Ngài tu hành đừng chấp tướng. Tu hành chẳng chấp tướng chính là công phu bậc nhất. Các vị được đến thân cận mười phương chư Phật, sẽ cúng dường mười phương chư Phật. Nếu quý vị muốn trang nghiêm thế giới Cực Lạc của chính mình mà nếu chẳng có phước báo, chẳng có trí huệ, hai điều kiện ấy quá tệ, sẽ trang nghiêm chẳng được, đại nguyện đã phát sẽ là nguyện suông. Quý vị muốn trang nghiêm cõi Phật của chính mình, thứ nhất là quý vị phải có phước báo, thứ hai là quý vị phải có trí huệ. Vậy thì phước báo do đâu mà có? Quý vị cúng dường mười phương chư Phật, chuyện này vun bồi phước nhanh nhất, lớn nhất. Quý vị đến thân cận mười phương chư Phật, thỉnh các Ngài giảng pháp cho quý vị, quý vị đạt được trí huệ cao nhất, nhanh nhất. Mười phương Bồ Tát đã tới Tây Phương Cực Lạc thế giới, đạt được thần thông cao nhất; do vậy, đến mười phương thế giới cúng dường chư Phật. “Phụng sự ức Như Lai”, chữ Ức này [phải hiểu] là vô lượng vô số Như Lai. “Phi hóa biến chư sát” (phi hành, biến hóa trọn khắp các cõi): Phi hành biến hóa tới các cõi của chư Phật để cúng dường chư Phật. “Cung kính hoan hỷ khứ” (cung kính, hoan hỷ ra đi): Sau khi cung kính đảnh lễ, nghe pháp, bèn hoan hỷ trở về. “Hoàn đáo An Dưỡng quốc” (trở về nước An Dưỡng): Trở lại Tây Phương Cực Lạc thế giới, vẫn thân cận A Di Đà Phật.

Năm bài kệ này nhằm nói mười phương chư Phật chỉ dạy các vị Bồ Tát trong nước mình đến thân cận A Di Đà Phật. Dưới đây còn có ba bài kệ tụng do Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật chỉ dạy chúng ta, do vậy càng thân thiết hơn, phải lưu tâm nghe nhé!

2.2.3.2.2.2.2. Phật Thích Ca tự tán thán khiến cho kẻ khác cùng đến [Cực Lạc]

2.2.3.2.2.2.2.1. Nêu bày kinh này khó được nghe, hãy hoan hỷ tu hành (gồm ba bài kệ)

(Kinh) Nhược nhân vô thiện tâm, bất đắc văn thử kinh. Thanh tịnh hữu giới giả, nãi hoạch văn chánh pháp. Tằng cánh kiến Thế Tôn, tắc năng tín thử sự. Khiêm kính, văn phụng hành, dũng dược, đại hoan hỷ. Kiêu, mạn, tệ, giải đãi, nan dĩ tín thử pháp, túc thế kiến chư Phật, nhạo thính như thị giáo.

(經)若人無善心，不得聞此經，清淨有戒者，乃獲聞正法。曾更見世尊，則能信此事，謙敬聞奉行，踊躍大歡喜。憍慢弊懈怠，難以信此法，宿世見諸佛，樂聽如是教。

(Kinh: Nếu người chẳng thiện tâm, chẳng được nghe kinh này. Kẻ thanh tịnh trì giới, bèn được nghe chánh pháp. Đã từng thấy Thế Tôn, sẽ tin tưởng chuyện này. Khiêm kính, nghe, phụng hành, hớn hở, đại hoan hỷ. Kiêu, mạn, tệ, biếng nhác, khó tin nổi pháp này. Đời trước thấy chư Phật, thích nghe dạy như thế).

“Nhược nhân vô thiện tâm, bất đắc văn thử kinh” (nếu người nào chẳng có thiện tâm, sẽ chẳng được nghe kinh này): Quý vị có thể nghe bộ kinh Vô Lượng Thọ này, chớ nên coi rẻ chính mình, quý vị là người có thiện tâm. Nếu quý vị chẳng có thiện tâm, căn bản là chẳng được nghe bộ kinh Vô Lượng Thọ này. Quý vị phải tin tưởng chính mình có thiện căn. “Thanh tịnh hữu giới giả, nãi hoạch văn chánh pháp” (kẻ thanh tịnh, giữ giới, bèn được nghe chánh pháp): Quý vị là người trì giới thanh tịnh. “Giả” (者) là từ ngữ để chỉ người, [người thanh tịnh trì giới thì] mới có thể nghe được chánh pháp này. “Thiện tâm”: Thiện tâm trì giới thanh tịnh, đấy cũng là thiện căn. Một mặt là nói đến đời này, kiếp này, mặt khác là suy đến đời trước, kiếp trước. Quý vị trong đời này, kiếp này đã phát sanh thiện căn, [có ý niệm] “ta muốn học pháp môn Tịnh Độ” thì quý vị mới có thể nghe kinh Vô Lượng Thọ. Cái tâm học pháp môn Tịnh Độ của quý vị trong đời này, kiếp này vẫn còn chưa phát khởi [mà vẫn được nghe kinh Vô Lượng Thọ, tức là] suy đến đời trước, kiếp trước, quý vị đã từng phát [cái tâm ấy]. Có thiện căn ấy thì mới được. Đối với chuyện trì giới thanh tịnh cũng suy trong đời này và suy từ đời trước. Nếu đời này quý vị là một người trì giới thanh tịnh, quý vị mới có thể nghe chánh pháp trong bộ kinh Vô Lượng Thọ này. Nếu đời này, kiếp này, tướng trì giới của quý vị vẫn chưa thanh tịnh, như vậy thì đời trước nhất định là đã có thiện căn trì giới, đời trước quý vị nhất định là một người giữ giới luật thanh tịnh. Do thiện căn ấy dấy lên hiện hành, quý vị mới có thể nghe chánh pháp này; ngàn muôn phần đừng coi rẻ chính mình!

“Tằng cánh kiến Thế Tôn, tắc năng tín thử sự, khiêm kính văn phụng hành, dũng dược đại hoan hỷ” (đã từng gặp đức Thế Tôn thì mới có thể tin chuyện này, khiêm tốn, cung kính nghe dạy, phụng hành, hớn hở, hết sức hoan hỷ): Thích Ca Như Lai nói thêm, chúng ta có thiện căn đã từng gặp Phật. “Tằng cánh kiến Thế Tôn, tắc năng tín thử sự” (đã từng thấy Thế Tôn, sẽ có thể tin chuyện này). Đời trước, kiếp trước, không chỉ là đời trước, kiếp trước, mà thậm chí nhiều đời, nhiều kiếp trước kia, nhất định là đã thấy Phật. Vậy thì ta đã thấy Phật, vì sao cho tới hiện thời, ta vẫn là phàm phu? Đấy là nỗi khổ não luân hồi trong lục đạo. Người Hoa đều biết niệm kinh Kim Cang. Kinh Kim Cang có nói, tới thời đại Mạt Pháp, quý vị có thể nghe kinh Kim Cang mà tâm tin tưởng, chẳng nghi, phát tâm thanh tịnh. [chứng tỏ] thiện căn của người ấy sâu dầy, chẳng phải là đã gieo thiện căn nơi một vị Phật, hai vị Phật, ba, bốn, năm vị Phật, mà là đã gieo thiện căn nơi vô lượng ngàn vạn chư Phật. Phật Thích Ca cũng nói, thiện căn của chúng ta rất lớn, nhưng bản thân chúng ta chẳng dám thừa nhận, tâm cứ nghĩ: “Há ta có thiện căn to lớn ngần ấy ư? Ta từng thân cận một vị Phật, hai vị Phật, ba, bốn, năm vị Phật, thân cận vô lượng vô số chư Phật nhiều ngần ấy, cớ sao cho đến nay ta vẫn là một chúng sanh khổ não?” Đấy là nỗi khổ não do luân hồi trong lục đạo. Nếu quý vị hiểu đạo lý này, quý vị mới có thể phát nguyện sanh về Tây Phương, mới có thể phát khởi tín tâm quyết định mong sanh về Tây Phương. Vậy là trong đời trước, kiếp trước đã từng gặp Phật, dẫu gặp Phật, mười thứ tín tâm vẫn chẳng tu viên mãn, [cho nên] bèn vật vờ theo gió cuốn. Bồ Tát thuộc địa vị Thập Tín, được gọi là “mao tháo Bồ Tát” (毛躁菩薩), [nghĩa là] giống như chiếc lông vũ [chao đảo] trong không trung, còn nhẹ hơn không khí. Chiếc lông vũ bị gió cuốn qua Đông, qua Tây. Gió Đông thổi, nó giạt qua Tây; gió Tây thổi, nó giạt sang Đông. Tức là gặp duyên được thầy dạy dỗ, người ta giảng kinh, thuyết pháp, kẻ đó tiến bộ. Gặp phải duyên vui thú ngũ dục lạc, lại bị lôi kéo, xoay chuyển! Cái tâm của phàm phu tham cầu niềm vui ngũ dục, quả báo của niềm vui ngũ dục đưa tới nhanh chóng, lập tức họ lại đọa vào địa ngục, chẳng biết đến kiếp nào mới có thể lắc mình thoát ta. Vì thế nói, thấy Phật thì đã từng thấy, tuy tu hành mà chẳng thành công, nhưng thiện căn vẫn có, đời này gặp Vô Lượng Thọ Phật, mới có thể tin tưởng chuyện này, mới có thể phát khởi tín tâm.

“Khiêm kính văn phụng hành” (khiêm tốn, cung kính, nghe rồi sẽ phụng hành): “Khiêm kính” là chẳng kiêu ngạo, chẳng ngạo mạn, có cái tâm khiêm tốn, có tâm cung kính, nghe pháp này sẽ phụng hành, phụng hành bằng cách nào? Tu công đức lớn lao, làm nhiều thiện sự. “Bất khả dĩ thiểu thiện căn phước đức nhân duyên đắc sanh bỉ quốc” (chẳng thể do chút thiện căn, phước đức, nhân duyên mà được sanh về cõi ấy), nhất tâm nhất ý niệm danh hiệu A Di Đà Phật, cầu sanh Tây Phương. Sẽ có dáng vẻ như thế này, “dũng dược, đại hoan hỷ” (hớn hở, hoan hỷ lớn), trong tâm quý vị nhất định sẽ nhất định sanh khởi cái tâm đại hoan hỷ, nay quý vị thật sự gặp gỡ diệu pháp vô thượng. Sanh tử từ vô thỉ kiếp đến nay, ngày nay có thể liễu thoát!

“Kiêu mạn, tệ giải đãi, nan dĩ tín thử pháp, túc thế kiến chư Phật, nhạo thính như thị giáo” (kiêu căng, ngạo mạn, tệ hại, biếng nhác, sẽ khó thể tin pháp này, [do] đời trước thấy chư Phật, [đời này] mới thích nghe giáo pháp như thế): “Kiêu mạn, tệ giải đãi, nan dĩ tín thử pháp” (kiêu căng, ngạo mạn, tệ ác, biếng nhác, sẽ khó thể tin pháp này): Trong phần trước có nói “khiêm kính văn phụng hành” (khiêm tốn, cung kính, nghe dạy rồi vâng làm theo), khiêm tốn, cung kính nhằm đối trị “kiêu mạn”, tức là kiêu ngạo, ngạo mạn. Quý vị có hai thứ tâm ấy, sẽ chẳng thể dấy lên tín tâm đối với pháp này được! “Tệ” là một thứ ác tâm. Đã có kiêu, mạn, tệ ác, chắc chắn sẽ dấy lòng “giải đãi”. Sanh tâm giải đãi thì chắc chắn sẽ dấy lòng buông lung. Do giải đãi, buông lung, cho nên chẳng thể tin pháp môn này. “Túc thế kiến chư Phật, nhạo thính như thị giáo” (do đời trước đã thấy chư Phật, [đời này mới] thích nghe dạy như thế): “Túc thế” là đời trước, kiếp trước, cho đến nhiều đời, nhiều kiếp trước, đều gọi là “túc thế”. Quý vị đã từng thấy chư Phật, đã ở trước chư Phật gieo thiện căn; đời này, kiếp này, quý vị mới có thể hoan hỷ, ưa thích nghe giáo pháp như vậy, nghe lời dạy về pháp môn Tịnh Độ này.

2.2.3.2.2.2.2.2. Tán thán trí đức thù thắng của Phật Di Đà khiến cho người khác quy hướng (gồm bốn bài kệ)

(Kinh) Thanh Văn hoặc Bồ Tát, mạc năng cứu thánh tâm, thí như tùng sanh manh, dục hành khai đạo nhân. Như Lai trí huệ hải, thâm quảng vô nhai để, Nhị Thừa phi sở trắc, duy Phật độc minh liễu. Giả sử nhất thiết nhân, cụ túc giai đắc đạo, tịnh huệ tri bổn không, ức kiếp tư Phật trí. Cùng lực cực giảng thuyết, tận thọ do bất tri, Phật huệ vô biên tế, như thị trí thanh tịnh.

(經)聲聞或菩薩，莫能究聖心，譬如從生盲，欲行開導人。如來智慧海，深廣無涯底，二乘非所測，唯佛獨明了。假使一切人，具足皆得道，淨慧知本空，億劫思佛智。窮力極講說，盡壽猶不知，佛慧無邊際，如是致清淨。

(Kinh: Thanh Văn hoặc Bồ Tát, chẳng thấu hiểu thánh tâm, ví như mù bẩm sinh, muốn dẫn đường người khác. Biển trí huệ Như Lai, sâu rộng không bờ đáy, Nhị Thừa chẳng thể lường, chỉ riêng Phật hiểu rõ. Giả sử hết thảy người, thảy đều cùng đắc đạo, tịnh huệ biết vốn không, ức kiếp suy Phật trí, cạn sức để giảng nói, đến chết vẫn chẳng hay, Phật huệ không ngằn mé, đạt thanh tịnh như thế).

“Thanh Văn hoặc Bồ Tát, mạc năng cứu thánh tâm. Thí như tùng sanh manh, dục hành khai đạo nhân” (Thanh Văn hoặc Bồ Tát, đều chẳng thể thấu hiểu tột cùng thánh tâm. Ví như kẻ mù từ lúc lọt lòng mà muốn dẫn đường cho người khác). Lại dạy bảo hàng Nhị Thừa và Sơ Phát Tâm Bồ Tát. “Thanh Văn hoặc Bồ Tát”, bất luận quý vị là Thanh Văn, hay là Sơ Phát Tâm Bồ Tát, “mạc năng cứu thánh tâm”, nghĩa là quý vị chẳng thể nghiên cứu rõ ràng tâm Phật được. Vì sao đức Phật phải nói pháp môn Tịnh Độ? Đấy là bi tâm triệt để của đức Phật. Chẳng có pháp môn Tịnh Độ, sẽ chẳng thể phổ độ chúng sanh. Những pháp môn khác đều có thể độ, nhưng các pháp ấy chỉ có thể độ chúng sanh thượng căn lợi trí, chúng sanh trung căn đều chẳng thể tu tập được! [Vậy thì] độ chúng sanh hạ căn bằng cách nào? [Đối với chuyện] phổ độ chúng sanh, chữ Phổ sẽ không thể nói sao cho suông sẻ được. Muốn có thể phổ độ chúng sanh, chẳng do pháp môn Tịnh Độ, sẽ không thể được. Đó là Phật tâm, là đại bi tâm. Quý vị là hàng Nhị Thừa hoặc Sơ Phát Tâm Bồ Tát, sẽ chẳng thể nghiên cứu rõ ràng thánh tâm của Phật. “Thí như tùng sanh manh, dục hành khai đạo nhân” (ví như kẻ mù từ lúc lọt lòng mà muốn dẫn đường cho người khác): “Sanh manh” (生盲) là người mù [từ lúc lọt lòng], quý vị muốn làm vị thiện tri thức hướng dẫn người khác, làm người dẫn đường cho chúng sanh, nhưng quý vị là “sanh manh”, làm sao dẫn đường cho chúng sanh được? Quý vị chẳng thấu hiểu Phật tâm, chẳng biết chỗ áo diệu của pháp môn Tịnh Độ, quý vị mong làm thiện tri thức để cứu độ chúng sanh thì cũng giống như kẻ “sanh manh” làm đạo sư cho chúng sanh vậy!

“Như Lai trí huệ hải, thâm quảng vô nhai để, Nhị Thừa phi sở trắc, duy Phật độc minh liễu” (biển trí huệ của Như Lai sâu rộng không có bờ hay đáy, hàng Nhị Thừa chẳng thể suy lường được, chỉ riêng có Phật là thấu hiểu). “Như Lai trí huệ hải, thâm quảng vô nhai để” (biển trí huệ của Như Lai sâu rộng không có bờ hay đáy): Muốn nghiên cứu Phật tâm thì Phật tâm là tâm đại trí huệ. Tâm đại trí huệ ví như biển rộng, nên gọi là “trí huệ hải”, rất sâu chẳng có bờ, mà cũng chẳng có đáy. Chẳng có bờ là rộng lớn; chẳng có đáy là quá sâu. “Nhị Thừa phi sở trắc, duy Phật độc minh liễu” (hàng Nhị Thừa chẳng thể lường được, chỉ riêng Phật là hiểu rõ): Hàng Nhị Thừa chứng đắc A La Hán chẳng thể suy lường trí huệ của Phật được, chỉ có Phật mới có thể hiểu rành rẽ.

“Giả sử nhất thiết nhân, cụ túc giai đắc đạo, tịnh huệ tri bổn không, ức kiếp tư Phật trí” (giả sử hết thảy mọi người trọn đều đắc đạo A La Hán, do trí huệ thanh tịnh mà biết [hết thảy các pháp] vốn là Không, trong ức kiếp suy nghĩ trí huệ của Phật). “Giả sử nhất thiết nhân, cụ túc giai đắc đạo”, [hàm ý]: Đừng nói là một vị Thanh Văn hoặc một vị A La Hán chẳng thể biết trí huệ của Phật, mà giả sử hết thảy mọi người, “cụ túc” (trọn đủ), tức là ai nấy đều đắc Tứ Quả A La Hán thì gọi là “cụ túc giai đắc đạo” (trọn đều đắc đạo). “Tịnh huệ tri bổn không” (trí huệ thanh tịnh biết [hết thảy các pháp] vốn là Không): A La Hán đạt được trí huệ thanh tịnh, Ngài chỉ biết “bổn không”, [tức là] chỉ biết Ngã Không. Ngài biết lý Không căn bản ấy; do đã biết, bèn cho là chính mình có trí huệ, nhưng trí huệ ấy chỉ là trí huệ Thiên Không! “Ức kiếp tư Phật trí” (trong ức kiếp suy nghĩ Phật trí): “Ức kiếp” là một thời gian dài. Dùng một ức đại kiếp để suy tưởng trí huệ của đức Phật sâu rộng cỡ nào!

“Cùng lực cực giảng thuyết, tận thọ do bất tri, Phật huệ vô biên tế, như thị trí thanh tịnh” (tận hết sức cực lực giảng nói, cho đến hết tuổi thọ vẫn không biết, trí huệ của Phật không có ngằn mé, do như vậy nên mới đạt đến thanh tịnh): Hết thảy mọi người đều chứng A La Hán, đều ở tại đó dốc cạn sức lực để nói, để giảng trí huệ của Phật to cỡ nào thì sao? “Tận thọ do bất tri” (hết tuổi thọ vẫn chẳng biết): Nói cho khi tuổi thọ đã hết, báo tận, vẫn chẳng thể biết trí huệ của Phật. “Phật huệ vô biên tế, như thị trí thanh tịnh” (trí huệ của Phật chẳng có ngằn mé, do như vậy nên mới đạt được thanh tịnh). Vì trí huệ của Phật chẳng có ngằn mé, mà cũng chẳng có bờ, đáy, rộng lớn rất sâu, nên mới có thể “trí thanh tịnh” (đạt đến thanh tịnh), mới có thể đạt được cõi Phật thanh tịnh.

2.2.3.2.2.2.2.3. Dùng Lý để khuyên dạy (gồm ba bài kệ)

(Kinh) Thọ mạng thậm nan đắc, Phật thế diệc nan trị, nhân hữu tín huệ nan, nhược văn tinh tấn cầu. Văn pháp năng bất vong, kiến kính đắc đại khánh, tắc ngã thiện thân hữu, thị cố đương phát ý. Thiết mãn thế giới hỏa, tất quá yếu văn pháp, hội đương thành Phật đạo, quảng độ sanh tử lưu.

(經)壽命甚難得，佛世亦難值，人有信慧難，若聞精進求。聞法能不忘，見敬得大慶，則我善親友，是故當發意。設滿世界火，必過要聞法，會當成佛道，廣度生死流。

(Kinh: Thọ mạng rất khó được, Phật tại thế khó gặp, khó có kẻ trí huệ, nếu nghe, tinh tấn cầu, nghe pháp chẳng quên mất, thấy, kính, đạt vui lớn, thiện thân hữu của ta. Vì thế, nên phát tâm, dẫu thế giới toàn lửa, ắt vượt qua nghe pháp, sẽ có thể thành Phật, rộng độ dòng sanh tử).

“Thọ mạng thậm nan đắc” (thọ mạng rất khó có): Đức Phật lại chỉ dạy, Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật đại từ đại bi, bi tâm vô lượng chỉ dạy chúng ta, chỉ sợ chúng ta nghe pháp này mà chẳng tinh tấn. Quý vị phải biết, người học Phật pháp tu hành, dụng công, có ba cửa ải khó khăn:

1) Thứ nhất là thọ mạng khó có. Vì thọ mạng trong thế giới Sa Bà ngắn ngủi, đại bộ phận con người chẳng sống tới một trăm tuổi. Dẫu quý vị sống đến một trăm hai mươi tuổi đi nữa, trong khoảng sát na đã qua, thọ mạng khó có! 2) Thứ hai, khó gặp Phật tại thế. Phật pháp tồn tại trên thế gian, Chánh Pháp là một ngàn năm, Tượng Pháp một ngàn năm, Mạt Pháp một vạn năm. Đời này quý vị chẳng tu hành, chẳng cầu sanh Tây Phương Tịnh Độ, vừa xoay vần thì pháp vận một vạn hai ngàn năm đã qua, quý vị có muốn học Phật pháp cũng chẳng có. “Phật thế diệc nan trị” [nghĩa là] khó gặp Phật tại thế, quý vị khó thể gặp gỡ.

3) “Nhân hữu tín huệ nan” (khó có kẻ có tín huệ). Hiện thời, ta còn có thọ mạng, chưa chết, Phật pháp mới trải qua hơn hai ngàn năm, tuy đã khởi đầu thời Mạt Pháp, đức Phật tại thế ta cũng đã gặp gỡ, nhưng còn có cửa ải khó khăn thứ ba. Vừa có tín tâm vừa có trí huệ rất khó, vì sao đã gặp pháp môn Tịnh Độ mà quý vị chẳng tin tưởng? Vì quý vị chẳng có trí huệ! Có trí huệ thì quý vị mới có thể tin tưởng, đó gọi là “tín huệ rất khó”. Hiện thời, đối với cửa ải thứ ba là cửa ải cuối cùng, quý vị cũng tin tưởng, chứng tỏ quý vị có trí huệ, mới có thể nghe pháp môn Tịnh Độ này. Đã nghe pháp môn Tịnh Độ này, quý vị phải tinh tấn cầu sanh Tây Phương. Nghe mà chẳng tinh tấn tu hành thì cũng như chẳng nghe!

“Văn pháp năng bất vong, kiến kính đắc đại khánh, tắc ngã thiện thân hữu, thị cố đương phát ý” (nghe pháp mà có thể chẳng quên, đã gặp [pháp môn Tịnh Độ] bèn cung kính, đạt được niềm vui to lớn, thì người ấy là bạn thân tốt lành của ta. Vì thế, hãy nên phát tâm). “Văn pháp năng bất vong” (nghe pháp mà có thể chẳng quên): Đức Phật lại chỉ dạy chúng ta, quý vị nghe pháp môn Tịnh Độ mà có thể chẳng quên mất, thường xuyên nghĩ nhớ trong tâm. “Kiến kính đắc đại khánh”: Nếu quý vị nghe pháp môn Tịnh Độ mà dấy lòng cung kính, nhất định sẽ đạt được sự vui mừng to lớn. “Tắc ngã thiện thân hữu” (là bạn thân tốt nhất của ta): Quý vị sẽ là thân hữu tốt lành nhất của Thích Ca Mâu Ni Phật. Thích Ca Mâu Ni Phật đúng là đại từ đại bi! “Thị cố đương phát ý” (do vậy, hãy nên phát tâm): Vậy thì quý vị chẳng muốn làm bằng hữu thân nhất, tốt lành nhất của Thích Ca Mâu Ni Phật ư? “Thị cố” (do vậy), do lẽ này, quý vị hãy nên ngay lập tức phát tâm, “đương phát ý” là phát tâm, phải phát tâm cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới nhé!

“Thiết mãn thế giới hỏa, tất quá yếu văn pháp, hội đương thành Phật đạo, quảng độ sanh tử lưu” (giả sử cả thế giới lửa ngập tràn, ắt phải vượt qua để nghe pháp, sẽ có thể thành tựu Phật đạo, rộng độ chúng sanh trong giòng sanh tử): Trong phần trên, câu “thị cố đương phát ý” (do vậy, hãy nên phát tâm) nhằm dạy chúng ta hãy nên phát đại nguyện. Bài kệ tụng cuối cùng này nhằm mong chúng ta hãy lập thệ. “Thiết mãn thế giới hỏa, tất quá yếu văn pháp”, [nghĩa là] giả sử trọn khắp thế giới đều là lửa lớn, quý vị phải lướt qua trận lửa lớn ngập tràn thế giới ấy thì mới có thể đến Tây Phương Cực Lạc thế giới nghe pháp, ta quyết định phải vượt qua. “Hội đương thành Phật đạo, quảng độ sanh tử lưu”, [ý nói]: Như vậy thì quý vị mới có thể sanh về Tây Phương, mới có thể thành Phật đạo. Thành Phật đạo thì mới có thể rộng độ chúng sanh vượt thoát giòng sanh tử.

Đã giảng xong phần kệ tụng, nay tôi nói đến phần kinh văn Trường Hàng. Phần kinh văn Trường Hàng này nhằm quy nạp những điều đã nói trong phần trước: Tây Phương Cực Lạc thế giới thù thắng, an lạc như thế nào, thành tựu công đức như thế nào? [Những điều ấy được] quy nạp lại, chia thành tám đoạn văn. Cả tám đoạn văn này đều là tổng kết, tán thán sự an lạc thù thắng trong Tây Phương Cực Lạc thế giới. Trong phần trước đã nói rồi, nhắc lại lần nữa để làm gì? Đấy chính là bi tâm khẩn thiết của Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, chỉ sợ chúng ta không tin, Ngài bèn nhắc lại, hy vọng tín tâm của chúng ta sẽ kiên cố. Do tín tâm kiên cố, sẽ có thể phát nguyện vãng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới. Điều này cần tới nguyện lực khẩn thiết. Đã có tín tâm, lại có nguyện lực, sẽ nhất tâm trì niệm thánh hiệu A Di Đà Phật. Đấy gọi là “tu hành”.

Ba chữ Tín, Nguyện, Hạnh là ba tư lương để vãng sanh Tây Phương. “Tư lương” (資糧) là tỷ dụ, chúng ta ra khỏi cửa đi đường xa, nhất định phải giắt theo mấy đồng tiền, còn phải mang theo đồ ăn, đấy là “tư lương”. Sanh về Tây Phương thì sao? Cũng cần phải có tư lương. Ba pháp Tín, Nguyện, Hạnh là tư lương để sanh về Tây Phương. Tín, Hạnh, Nguyện là ba tư lương của Tịnh Độ, giống như cái đỉnh có đủ ba chân, thiếu một chân sẽ không được. Đỉnh (鼎) là cái lò để đốt hương, phía dưới có ba cái chân, thiếu một chân sẽ không được. Nhưng điều quan trọng nhất là tín tâm và nguyện lực; có thể sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới hay không, hoàn toàn cậy vào tín tâm và nguyện lực. Đã có tín tâm, lại có nguyện lực, quý vị tu hành, tu hành là trì niệm thánh hiệu A Di Đà Phật, quý vị niệm nhiều hay ít, chẳng có ai không sanh về Tây Phương. Vì quý vị đã có tín tâm, lại có nguyện lực, niệm nhiều hay ít đều có thể sanh Tây Phương. Bởi lẽ, trong phần trước đã nói, “mười niệm có thể vãng sanh”, “một niệm cũng có thể vãng sanh”. “Niệm” ở đây là tu hành. Điều quan trọng nhất là tín tâm phải kiên cố, nguyện lực phải khẩn thiết. Đấy là nói đến tín tâm và nguyện lực trước hết, [vì chúng] khá trọng yếu; trên thực tế, đối với ba pháp, chẳng thể coi trọng hay coi nhẹ [pháp nào] được, như ba chân của cái đỉnh, khuyết một chân ở phía nào thì sao? Nó sẽ lệch về phía đó. Quý vị chớ nên nghe kẻ nào nói tu hành niệm danh hiệu A Di Đà Phật thì nhất định là phải [niệm] bao nhiêu đó! Mười niệm có thể vãng sanh, một niệm cũng có thể vãng sanh, vậy thì [nghe nói như vậy, bèn tưởng] cứ niệm hời hợt, qua loa là được rồi. Nếu quý vị nghĩ như vậy, vẫn chẳng thể sanh về Tây Phương! Vì sao? Điều này chứng tỏ tín tâm của quý vị chẳng đủ kiên cố, nguyện lực chẳng đủ khẩn thiết. Tín tâm kiên cố, nguyện lực khẩn thiết, chắc chắn là sẽ chẳng niệm Phật qua quít, hời hợt. Kinh nói “mười niệm có thể vãng sanh, một niệm cũng có thể vãng sanh”, đấy là cường điệu tán thán đại nguyện lực của A Di Đà Phật. Trên thực tế, chúng ta có thể niệm bao nhiêu bèn tận hết sức niệm bấy nhiêu! Mỗi người một ngày niệm mấy ngàn tiếng, đấy là chuyện bình thường. Niệm một vạn câu, hay ba vạn câu, cũng là chuyện bình thường. Cổ đức có những vị mỗi ngày niệm mười vạn câu A Di Đà Phật.

Có một vị cư sĩ hỏi tôi, [ông ta] nghe tôi giảng kinh Vô Lượng Thọ, muốn niệm Vô Lượng Thọ Phật, nhưng do bình thường niệm A Di Đà Phật, bèn hỏi tôi có phải thay đổi hay không? Tôi nói không cần thay đổi! Tịnh Độ Tông có ba bộ kinh, niệm danh hiệu A Di Đà Phật là dựa theo kinh A Di Đà để niệm. So sánh thì niệm A Di Đà Phật là niệm danh hiệu bằng tiếng Phạn, tốt hơn niệm danh hiệu phiên dịch là Vô Lượng Thọ. Tốt như thế nào? A Di Đà Phật dịch nghĩa thành Vô Lượng Thọ, Vô Lượng Quang. Kinh Vô Lượng Thọ dịch [danh hiệu Phật] thành Vô Lượng Thọ Phật, đã lược mất ý nghĩa Vô Lượng Quang. Trong thực tế, phần kinh văn đã được giảng trong những phần trước có ý nghĩa Vô Lượng Quang, chẳng phải là [đức Phật] đã nói [về Vô Lượng Quang] rất nhiều đấy ư? Nhưng khi quý vị niệm Vô Lượng Thọ Phật thì đã lược bớt Vô Lượng Quang, cho nên chẳng bằng niệm A Di Đà theo âm tiếng Phạn. A Di Đà Phật trọn đủ ý nghĩa vô lượng thọ và vô lượng quang. Vô Lượng Thọ là nói đến niên đại theo chiều dọc, mang ý nghĩa “theo chiều dọc, trọn khắp ba đời”. Vô Lượng Quang là “theo chiều ngang, trọn khắp mười phương”. Vô Lượng Thọ và Vô Lượng Quang gộp lại là bản thể của pháp giới, bao gồm hết thảy vô lượng pháp, hết thảy vô lượng công đức đều được gộp trong bản thể của pháp giới ấy. Vì thế, quý vị niệm một câu A Di Đà Phật, sẽ có thể vượt thoát trọng tội trong tám mươi ức kiếp sanh tử, sức công đức to ngần ấy. Trong Thập Lục Quán Kinh, phần nói về Hạ Phẩm Trung Sanh đã nói rõ ràng: Niệm một câu A Di Đà Phật sẽ giống như là bản thể của pháp giới, hết thảy vô lượng công đức đều trọn đủ trong một câu danh hiệu ấy.

2.2.3.3. Lại nói về chuyện nhiếp độ người căn cơ bậc hạ cùng vãng sanh

2.2.3.3.1. Rộng nêu những chuyện thù thắng nhiệm mầu trong cõi Vô Lượng Thọ Phật khiến cho mọi người nguyện cầu

2.2.3.3.1.1. Rộng nêu những sự vui thù thắng trong cõi Vô Lượng Thọ

2.2.3.3.1.1.1. Nêu rõ thọ mạng dài lâu trong cõi ấy

(Kinh) Phật cáo A Nan: - Bỉ quốc Bồ Tát, giai đương cứu cánh Nhất Sanh Bổ Xứ, trừ kỳ bổn nguyện vị chúng sanh cố, dĩ hoằng thệ công đức nhi tự trang nghiêm, phổ dục độ thoát nhất thiết chúng sanh.

(經)佛告阿難：彼國菩薩，皆當究竟一生補處，除其本願為眾生故，以弘誓功德，而自莊嚴，普欲度脫一切眾生。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Bồ Tát trong cõi ấy sẽ đều là rốt ráo Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát, trừ khi do bổn nguyện vì chúng sanh của chính mình mà dùng công đức của thệ nguyện rộng lớn để tự trang nghiêm, muốn độ thoát trọn khắp hết thảy chúng sanh).

Đoạn văn trên đây trong phần trước cũng đã từng nói rồi, nay lại khuyến thỉnh chư vị tín tâm phải kiên cố, nguyện lực phải khẩn thiết rồi mới phát tâm niệm danh hiệu của Phật. Nay tôi sẽ giảng kinh văn, trước hết là nói về đoạn thứ nhất: “Phật cáo A Nan” (đức Phật bảo ngài A Nan), bảo ngài A Nan thì cũng là như bảo mọi người chúng ta. “Bỉ quốc Bồ Tát giai đương cứu cánh Nhất Sanh Bổ Xứ” (hàng Bồ Tát trong nước ấy sẽ đều rốt ráo Nhất Sanh Bổ Xứ): Trong phần trước đã từng nói [chuyện này], ở đây nhắc lại, tức là câu này hết sức khẩn yếu đối với người sanh về Tây Phương. “Trừ kỳ bổn nguyện” [nghĩa là] trừ phi vị Bồ Tát sanh về Tây Phương có bổn nguyện riêng. Ví như Đạo Nguyên tôi phát nguyện sanh về Tây Phương, đó là bổn nguyện của tôi. Bổn nguyện là gì? Chính là sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, thấy A Di Đà Phật, nghe A Di Đà Phật thuyết pháp, cũng chứng đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn. Sau khi đã chứng đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn, tôi sẽ trở lại thế giới Sa Bà để độ chúng sanh. Đấy là bổn nguyện của tôi. Mỗi vị Bồ Tát đều có bổn nguyện. Trừ phi do bổn nguyện của vị ấy, “vị chúng sanh cố, dĩ hoằng thệ công đức, nhi tự trang nghiêm, phổ dục độ thoát nhất thiết chúng sanh” (do vì chúng sanh mà dùng công đức của thệ nguyện rộng lớn, muốn độ thoát trọn khắp hết thảy chúng sanh), vị ấy chẳng muốn ở Tây Phương Cực Lạc thế giới chờ đợi làm một vị Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát. Vị ấy đã chứng đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn thì cũng có thể trở về nước mình để độ chúng sanh. Trừ những vị Bồ Tát có bổn nguyện riêng; nếu sống lâu ngày trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, những vị Bồ Tát ấy đều có thể đạt đến địa vị Bổ Xứ ngay trong một đời. Nhất Sanh Bổ Xứ thì trong phần trên đã có nói rồi, chính là ngay trong một đời sẽ được bổ xứ vào địa vị Phật, giống như địa vị của Di Lặc Bồ Tát trong thế giới Sa Bà vậy, trong tương lai, vị sẽ thành Phật là Di Lặc Bồ Tát. Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc chẳng thể dùng toán số mà hòng biết được, có thể nói là nhiều vô lượng vô biên, tức là đầy ắp trong thế giới ấy toàn là bậc Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát.

Các Ngài tu như thế nào cũng đều có thể đạt đến Nhất Sanh Bổ Xứ, vì thọ mạng vô lượng. Thọ mạng của A Di Đà Phật là vô lượng, nhân dân của Ngài cũng có thọ mạng vô lượng. Do thọ mạng dài lâu, nhất định sẽ có thể tu đạt đến Nhất Sanh Bổ Xứ. Thọ mạng dài lâu, lại có thể dụng công tinh tấn, cho nên chỉ có tiến bộ, chẳng bị thoái chuyển. Đấy còn là một đại nhân duyên. Sanh về Tây Phương đều là Bất Thoái Chuyển, đầy khắp thế giới đều là bậc Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát, tức là như kinh A Di Đà đã nói, chư thượng thiện nhân tụ hội một chỗ. Chúng ta mới sanh về Tây Phương, chẳng phải là Nhất Sanh Bổ Xứ, vì chúng ta là phàm phu đới nghiệp vãng sanh. Đới nghiệp vãng sanh, sanh về Tây Phương, làm đạo hữu của bậc Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát, đấy là một đại nhân duyên vô thượng để tu hành. Quý vị muốn lui sụt, cũng chẳng thể lui sụt. Quý vị muốn chẳng tiến bộ cũng vẫn tiến bộ vì hàng Nhất Sanh Bổ Xứ làm đạo hữu của quý vị.

2.2.3.3.1.1.2. Nêu rõ quang minh thù thắng, nhiệm mầu của đại chúng bên đó

(Kinh) A Nan! Bỉ Phật quốc trung chư Thanh Văn chúng, thân quang nhất tầm, Bồ Tát quang minh chiếu bách do tuần. Hữu nhị Bồ Tát, tối tôn đệ nhất, oai thần quang minh, phổ chiếu tam thiên đại thiên thế giới.

A Nan bạch Phật: - Bỉ nhị Bồ Tát, kỳ hiệu vân hà?

Phật ngôn: - Nhất danh Quán Thế Âm, nhị danh Đại Thế Chí. Thử nhị Bồ Tát ư thử quốc độ, tu Bồ Tát hạnh, mạng chung chuyển hóa, sanh bỉ Phật quốc.

(經)阿難！彼佛國中諸聲聞眾，身光一尋。菩薩光明照百由旬。有二菩薩，最尊第一，威神光明，普照三千大千世界。阿難白佛：彼二菩薩，其號云何？佛言：一名觀世音，二名大勢至。此二菩薩，於此國土，修菩薩行，命終轉化， 生彼佛國。

(Kinh: Này A Nan! Các vị Thanh Văn trong cõi Phật ấy quang minh nơi thân chiếu xa một tầm, quang minh của Bồ Tát chiếu một trăm do tuần. Có hai vị Bồ Tát, tôn quý bậc nhất, oai thần, quang minh chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới.

Ngài A Nan bạch Phật: - Hai vị Bồ Tát ấy danh hiệu như thế nào?

Đức Phật nói: - Vị thứ nhất tên là Quán Thế Âm, vị thứ hai tên là Đại Thế Chí. Hai vị Bồ Tát ấy ở trong quốc độ này tu Bồ Tát hạnh, mạng chung chuyển hóa, sanh sang nước Phật ấy).

Đức Phật gọi bậc đương cơ một tiếng: “A Nan! Bỉ Phật quốc trung chư Thanh Văn chúng, thân quang nhất tầm” (này A Nan! Các vị Thanh Văn trong cõi Phật ấy, quang minh nơi thân chiếu xa một tầm). Đoạn thứ hai nói đến chúng sanh trong cõi ấy, tức là chúng Thanh Văn, trên thân đều có quang minh. Quang minh nơi thân của chúng Thanh Văn chiếu xa một tầm. Một Tầm (尋) là tám thước, chỉ chiếu xa tám thước như vậy. Quang minh của Bồ Tát lớn hơn, quang minh của Bồ Tát chiếu xa một trăm do tuần.

“Do tuần” (Yojana): Tiểu do tuần là bốn mươi dặm, “bách do tuần” là [tối thiểu] chiếu xa bốn ngàn dặm. Ở đây, lại giới thiệu hai vị đại Bồ Tát. “Hữu nhị Bồ Tát, tối tôn đệ nhất” (có hai vị Bồ Tát tôn quý bậc nhất): Tây Phương Cực Lạc thế giới có rất nhiều Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát, nhưng trong đó, có hai vị thượng tọa thủ lãnh, tôn quý bậc nhất. “Oai thần quang minh, phổ chiếu tam thiên đại thiên thế giới” (oai thần, quang minh chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới): Quang minh của những vị Bồ Tát khác chỉ chiếu xa một trăm do tuần, hai vị Bồ Tát này oai đức thần thông và quang minh có thể chiếu thấu trọn khắp tam thiên đại thiên thế giới.

“A Nan bạch Phật ngôn: - Bỉ nhị Bồ Tát, kỳ hiệu vân hà?” (ngài A Nan bạch đức Phật rằng: - Hai vị Bồ Tát ấy danh hiệu như thế nào?) Ngài A Nan hỏi, tức là tôn giả A Nan và đức Phật biểu diễn ở nơi đó, hoằng dương pháp hóa, một xướng, một họa! Ngài A Nan hỏi đức Phật giống như hỏi thay cho chúng ta, muốn chúng ta đặc biệt chú ý đức hiệu của hai vị Bồ Tát ấy. Thật ra, ngài A Nan không hỏi đức Phật, đức Phật vẫn sẽ bảo cho Ngài biết, vậy thì vì sao Ngài còn phải hỏi? Vì ngài A Nan hỏi để chúng ta đặc biệt chú ý tới đức hiệu của hai vị Bồ Tát ấy.