Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Ký

Nói Chi Tiết Về Sở Hành Của Tỳ Kheo Pháp Tạng

2.2.1.2.2.2.2. Nói chi tiết về sở hành [của tỳ kheo Pháp Tạng]

2.2.1.2.2.2.2.1. Tu trọn đủ các đức

2.2.1.2.2.2.2.1.1. Tu Tịnh Độ hạnh

(Kinh) A Nan! Pháp Tạng tỳ kheo ư kỳ Phật sở, chư thiên, ma, Phạm, long thần bát bộ đại chúng chi trung, phát tư hoằng thệ, kiến thử nguyện dĩ, nhất hướng chuyên chí trang nghiêm diệu độ. Sở tu Phật quốc, khai khuếch quảng đại, siêu thắng độc diệu, kiến lập thường nhiên, vô suy, vô biến. Ư bất khả tư nghị triệu tải vĩnh kiếp, tích thực Bồ Tát vô lượng đức hạnh.

(經)阿難！法藏比丘，於其佛所，諸天魔梵龍神八部大眾之中，發斯弘誓，建此願已，一向專志莊嚴妙土。所修佛國，開廓廣大，超勝獨妙，建立常然，無衰無變。於不可思議兆載永劫，積植菩薩無量德行。

(Kinh: Này A Nan! Tỳ kheo Pháp Tạng ở nơi đức Phật ấy, trong đại chúng bao gồm chư thiên, ma, Phạm thiên, long thần bát bộ, phát ra thệ nguyện rộng lớn ấy. Đã lập nguyện ấy rồi, Ngài một mực chuyên tâm dốc chí trang nghiêm cõi nước nhiệm mầu. Cõi nước do Ngài đã tu rộng lớn mênh mông, siêu việt, thù thắng, mầu nhiệm duy nhất, đã được tạo dựng thường hằng, chẳng suy vi, chẳng biến đổi. Trong chẳng thể nghĩ bàn triệu năm kiếp số lâu xa, Ngài đã tích tập, vun bồi vô lượng đức hạnh của hàng Bồ Tát).

Phật Thích Ca nói tới đây, lại gọi ngài A Nan một tiếng, bảo: “A Nan! Pháp Tạng tỳ kheo ư kỳ Phật sở, chư thiên, ma, Phạm, long thần bát bộ đại chúng chi trung, phát tư hoằng thệ” (này A Nan! Tỳ kheo Pháp Tạng ở nơi đức Phật ấy, trong đại chúng bao gồm chư thiên, ma, Phạm thiên, long thần bát bộ, phát ra thệ nguyện rộng lớn ấy): Khi ấy, tỳ kheo Pháp Tạng ở chỗ đức Phật ấy, tức là ở chỗ Thế Tự Tại Vương Phật. “Chư thiên ma phạm”: “Chư thiên” là các vị trời trong tam giới, “ma” (Mara) là Ma Vương nơi tầng trời thứ sáu trong Dục Giới. Khi ấy, ma đã đều bị hàng phục, ma đều đến hộ pháp. “Phạm” (Brahma) là Đại Phạm Thiên trong Sắc Giới; còn có “long thần bát bộ”. [Từ ngữ] “ma phạm” là chỉ các vị trời. “Long” là những loài rồng, còn có những vị thần khác được gọi chung là “thiên long bát bộ”. [Nói] “thiên long bát bộ” là đã ghép chung Thiên và Long [cùng các loài thần khác] thành tám bộ, chẳng phải là ngoài Thiên và Long còn có tám bộ khác. [“Thiên long bát bộ”] tức là Trời (Devas), Rồng (Nāga), Dạ xoa (Yakṣa), Càn thát bà (Gandharva), A tu la (Asuras), Ca lâu la (Garuda), Khẩn na la (Kinnara), Ma hầu la già (Mahoraga). Đấy gọi là “bát bộ hộ pháp thần”. “Đại chúng chi trung” (trong đại chúng), còn có chúng Thanh Văn, chúng Bồ Tát.

“Phát tư hoằng thệ” (phát ra thệ nguyện rộng lớn ấy): Tỳ kheo Pháp Tạng đối trước Thế Tự Tại Vương Phật và đối trước trời, rồng, đại chúng tám bộ, phát ra hoằng thệ đại nguyện. “Kiến thử nguyện dĩ” (đã lập nguyện ấy rồi): Lập ra hoằng thệ ấy, sau khi đã kiến lập đại nguyện ấy. “Nhất hướng chuyên chí trang nghiêm diệu độ” (một mực chuyên tâm dốc chí trang nghiêm cõi nước mầu nhiệm): “Chuyên chí” tu hành, tức là dùng đại hạnh để bồi đắp đại nguyện, tu hành trang nghiêm cõi nước chẳng thể nghĩ bàn. “Sở tu Phật quốc” (cõi Phật được Ngài tu tập) chính là thế giới Cực Lạc. “Khai khuếch quảng đại” (rộng lớn mênh mông): Nơi ấy rất rộng rãi, to lớn. “Siêu thắng độc diệu”: Thù thắng vượt trỗi hết thảy các cõi Tịnh Độ của chư Phật. “Độc diệu”: Nêu rõ quốc độ ấy chẳng thể nghĩ bàn. Cõi ấy là do Thế Tự Tại Vương Như Lai đã nói cho Ngài (tỳ kheo Pháp Tạng) hai trăm mười ức Tịnh Độ của chư Phật để tham khảo. Cõi ấy đã chọn lọc những tinh hoa từ hai trăm mười ức Tịnh Độ của chư Phật để tạo thành một cõi Phật. Vì thế, nó “siêu thắng độc diệu” (thù thắng vượt trỗi, mầu nhiệm duy nhất).

“Kiến lập thường nhiên, vô suy, vô biến, ư bất khả tư nghị triệu tải vĩnh kiếp, tích thực Bồ Tát vô lượng đức hạnh” (tạo dựng thường hằng, chẳng suy vi, chẳng biến đổi, trong chẳng thể nghĩ bàn triệu năm nhiều kiếp dài lâu, tích lũy, vun bồi vô lượng đức hạnh của hàng Bồ Tát): Tỳ kheo Pháp Tạng tạo dựng một cõi Phật thường trụ, bất biến. Cõi ấy là một quốc độ thanh tịnh, thù thắng vượt trỗi, mầu nhiệm duy nhất. Mầu nhiệm duy nhất như thế nào? Các thế giới khác đều có “thành, trụ, hoại, không”, Tây Phương Cực Lạc thế giới thường hằng, chẳng suy đồi, bất biến. Do chẳng có “thành, trụ, hoại, không”, nên nó thường trụ, bất biến. “Ư bất khả tư nghị triệu tải vĩnh kiếp” (trong chẳng thể nghĩ bàn triệu năm nhiều kiếp dài lâu), “vĩnh kiếp” là kiếp dài lâu. “Triệu tải” là nói theo thời gian lâu dài trong nhân gian, tức là năm tháng [được tính] một vạn vạn là một ức, vạn ức là một triệu. Đấy là con số lớn trong nhân gian, tức là đại kiếp chẳng thể nghĩ bàn lâu dài nhất. “Tích thực Bồ Tát vô lượng đức hạnh” (tích tập, vun bồi vô lượng đức hạnh của hàng Bồ Tát): Gieo bồi các thứ hạnh công đức của hàng Bồ Tát. Tây Phương Cực Lạc thế giới do đâu mà có? Chẳng phải là bỗng dưng sanh khởi một thế giới Cực Lạc, mà là do tỳ kheo Pháp Tạng phát ra đại nguyện, lập hoằng thệ đại nguyện, rồi lại tu các hạnh môn, lại tích lũy công đức, chẳng phải là trong một thời gian ngắn ngủi, mà phải trải một thời gian lâu dài chẳng thể nghĩ bàn, tu trọn đủ các hạnh công đức của hàng Bồ Tát mới thành tựu một cõi Phật thù thắng vượt trỗi. Đây là nói tỳ kheo Pháp Tạng đã phát ra bốn mươi tám đại nguyện, Ngài nương vào đại nguyện để dấy khởi đại hạnh, “tích thực Bồ Tát vô lượng đức hạnh” (tích lũy, vun bồi vô lượng đức hạnh của hàng Bồ Tát). Câu này là nói tổng quát, những câu dưới đây nhằm nói từng điều riêng biệt.

2.2.1.2.2.2.2.1.2. Tu Pháp Thân hạnh

2.2.1.2.2.2.2.1.2.1. Nói riêng về cái nhân để tạo thành Pháp Thân

2.2.1.2.2.2.2.1.2.1.1. Lìa phiền não

(Kinh) Bất sanh dục giác, sân giác, hại giác; bất khởi dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng; bất trước sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Nhẫn lực thành tựu, bất kế chúng khổ. Thiểu dục tri túc, vô nhiễm khuể si. Tam muội thường tịch, trí huệ vô ngại. Vô hữu hư ngụy siểm khúc chi tâm, hòa nhan ái ngữ, tiên ý thừa vấn.

(經)不生欲覺、瞋覺、害覺；不起欲想、瞋想、害想；不著色、聲、香、味、觸、法。忍力成就，不計眾苦。少欲知足，無染恚癡。三昧常寂，智慧無礙。無有虛偽諂曲之心。和顏愛語，先意承問。

(Kinh: Chẳng sanh dục giác, sân giác, hại giác; chẳng khởi dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng; chẳng chấp trước sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Thành tựu nhẫn lực, chẳng nề hà các nỗi khổ, ít ham muốn, biết đủ, chẳng nhiễm nóng giận, si mê. Tam muội thường vắng lặng, trí huệ vô ngại. Chẳng có tâm hư ngụy, siểm nịnh, cong vạy, vẻ mặt hòa hoãn, lời nói dịu dàng, biết trước ý người khác muốn hỏi).

Đoạn kinh văn này khẩn yếu nhất. Chúng ta nói đến công đức của Phật, Bồ Tát, [đối với mỗi công đức], đều thêm từ ngữ “bất khả tư nghị” (chẳng thể nghĩ bàn). Công đức của Phật, công đức của Bồ Tát, nếu bọn phàm phu chúng ta muốn nghĩ tưởng, sẽ nghĩ tưởng chẳng ra. Đó gọi là “bất khả tư” (chẳng thể nghĩ). Muốn nói, sẽ nói chẳng nổi, đó gọi là “bất khả nghị” (chẳng thể bàn). Công đức của Phật, Bồ Tát làm sao có thể nghĩ, có thể bàn cho được? Nhưng Phật, Bồ Tát chẳng phải là Thượng Đế như trong ngoại đạo. Phật là do Bồ Tát tu thành, Bồ Tát do từ phàm phu phát tâm tu thành. Nói cách khác, Phật là phàm phu tu thành. Tỳ kheo Pháp Tạng thành A Di Đà Phật. Tỳ kheo Pháp Tạng là một phàm phu, Ngài là một người có đại phước báo, làm quốc vương. Trên thế giới, có rất nhiều quốc vương, kết quả là họ chết đi, vẫn là mục nát giống như cỏ cây! Tỳ kheo Pháp Tạng chẳng làm quốc vương, Ngài đã thấy thấu suốt, bỏ nước, bỏ ngôi vua, phát tâm xuất gia làm tỳ kheo, nhưng Ngài xuất gia rồi vẫn là phàm phu. Vì Ngài đã phát bốn mươi tám đại nguyện, nương theo nguyện để tu hành, kết quả là tu hành viên mãn, tạo dựng thành công thế giới Cực Lạc hòng tiếp dẫn mười phương chúng sanh, nổi tiếng khắp mười phương, chư Phật đều tán thán. Điều này tuyệt đối chẳng phải là bỗng dưng mà có, mà là do từ đại nguyện và đại hạnh tu hành mà ra. Do đó, đoạn kinh văn này nhằm dạy chúng ta: Từ nhân địa, làm phàm phu phát tâm, tỳ kheo Pháp Tạng đã tu hành như thế nào? Chúng ta có thể học theo. Đã phát đại nguyện thì phải tu hành, tu hành thì thực hiện như thế nào? Trước hết, dấy lên cái tâm thanh tịnh của chính mình. Tu hành là tu cái tâm của chính mình.

Phàm phu vừa mới phát Bồ Đề tâm, phải tu Bồ Tát hạnh. Trước hết là đoạn phiền não, phiền não ở chỗ nào? Phiền não ở ngay trong tâm của chính mình. Bọn phàm phu chúng ta khác Phật [ở chỗ phàm phu] có quá nhiều phiền não. Chi Mạt Phiền Não rất nhiều! Căn Bản Phiền Não là ba món tham, sân, si. Trong cái tâm vọng tưởng của chúng ta, tham, sân, si biến thành “dục giác, sân giác, hại giác”. Giác (覺) ở đây chẳng phải là chữ Giác như trong giác ngộ, mà Giác có nghĩa là nghĩ tưởng, tức là trong tâm dấy lên vọng niệm! Đó là Giác, [hay nói cách khác] là vọng tưởng của phàm phu. Đổ công dốc sức vào lúc ban đầu thì tự mình phải thường xuyên quán chiếu cái tâm của chính mình, chẳng cho nó sanh khởi sự nghĩ tưởng tham dục, [đó là] “bất sanh dục giác”. Chẳng cho nó dấy động sân hận, tức là chẳng cho nó dấy động sân hận giác, tức là ý niệm sân hận, [đó là “bất sanh sân giác”]. Chẳng dấy lên ý niệm tổn hại, chẳng có ý niệm tự hại hay hại người khác. Đại Thừa Bồ Tát phải tự lợi, lợi tha, phải là “tự tha lưỡng lợi” (lợi ích cả mình lẫn người). Trước hết, đừng nên làm hại chính mình, đừng nên làm hại kẻ khác, chẳng dấy lên ý niệm tự hại và hại người khác.

“Bất sanh dục giác, sân giác, hại giác, bất khởi dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng”: Hai câu này, một đằng là đối cảnh, đằng kia là chẳng đối cảnh. Thoạt ban sơ là chẳng đối diện với cảnh giới bên ngoài mà trong tâm dấy lên vọng tưởng, [đó gọi là] “sanh dục giác, sân giác, hại giác”. Tiếp đó là Tưởng (想), tức là đối trước cảnh giới hiện tiền, cảnh giới tham dục hiện tiền, dấy lên ý tưởng tham dục, ta chớ nên để cho nó sanh khởi. Cảnh giới sân hận hiện tiền, chúng sanh có lỗi với quý vị, khi ấy, quý vị có sanh lòng sân hận hay không? Cảnh giới tự hại, hại người hiện tiền, quý vị có dấy lên cách nghĩ tự hại, hại người khác hay chăng? Phía trước (tức ba câu trước) là cảnh giới chẳng hiện tiền, tự mình dấy vọng tưởng. Đấy gọi là “dục giác, sân giác, hại giác”. Đợi cho tới khi cảnh giới hiện tiền, vẫn đừng để cái tâm sanh khởi dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng. Câu trên là nói về lúc chẳng đối trước cảnh, tự mình dấy lên suy nghĩ chẳng chánh đáng. Câu kế tiếp là nói đến lúc cảnh giới hiện tiền, phải khống chế [vọng tâm], đừng cho nó dấy lên vọng tưởng, đừng dấy lên dục tưởng. Cảnh giới khiến cho cái tâm sân hận hiện tiền, quý vị dấy lòng sân hận, có ích gì chăng? Đừng để tâm dấy động sân hận. Nếu có cảnh giới tự hại, hại người khác hiện tiền, cũng phải khống chế vọng tưởng của chính mình.

“Bất trước sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp” (chẳng chấp trước sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp): Khi cảnh giới hiện tiền, cảnh giới thiên sai vạn biệt (muôn vàn sai khác), nhưng chẳng ngoài sáu loại ấy, tức là sáu cảnh giới đối ứng sáu căn: Mắt đối ứng Sắc cảnh, tai đối ứng Thanh cảnh, mũi đối ứng Hương cảnh, lưỡi đối ứng Vị cảnh, thân thể đối ứng Xúc cảnh. Ý là cái tâm vọng tưởng của chúng ta, đối ứng với Pháp cảnh. Cảnh giới bên ngoài chẳng ra ngoài sáu loại ấy. Chỉ cần quý vị chẳng chấp trước sáu cảnh giới ấy thì cảnh giới là cảnh giới, chẳng liên quan gì đến ta, quý vị sẽ chẳng bị chúng ô nhiễm! “Chẳng chấp trước sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp”: Quý vị chớ nên chấp trước sáu thứ cảnh giới ấy. Hễ quý vị chấp vào cảnh giới, nó sẽ ô nhiễm cái tâm thanh tịnh của quý vị. Quý vị gặp thuận cảnh, sẽ dấy lòng tham dục. Gặp nghịch cảnh hiện tiền, sẽ dấy tâm sân hận, dấy lòng tự hại, hại người khác. Cảnh giới được gọi là Trần Cảnh, sáu cảnh còn gọi là Lục Trần. Phật Thích Ca đã đặt tên cho nó là Trần (塵, bụi bặm), nhằm cảnh giác chúng ta: Quý vị tuyệt đối đừng nên chấp trước cảnh giới bên ngoài. Hễ chấp trước thì nó sẽ giống như bụi đất, nhuốm bẩn cái tâm thanh tịnh. “Bất trước” là quý vị đừng chấp vào cảnh giới. Quý vị độ chúng sanh chẳng rời ngoài sáu loại cảnh giới ấy. Lìa khỏi sáu loại cảnh giới thì sẽ đến đâu để độ chúng sanh? Vì thế, hàng Nhị Thừa khác với Bồ Tát. Nhị Thừa sợ hãi cảnh giới, sợ ghê gớm, họ đến trụ trong Thiên Không Niết Bàn ngoài tam giới. Bồ Tát muốn độ chúng sanh mà lìa khỏi cảnh giới Lục Trần thì đến đâu để độ? Vậy thì khi sắp bị nhiễm bởi cảnh giới, hãy “bất trước” (chẳng chấp trước). Công phu ở ngay hai chữ “bất trước”.

Thời cổ, có Bàng cư sĩ là bậc đại đức trong hàng cư sĩ. Mọi người đều biết đại danh của Bàng cư sĩ. Ông ta đã làm một bài kệ gồm bốn câu: “Thiết ngưu na phạ sư tử hống, kháp thị mộc nhân khán hoa điểu, ngã tự bất trước ư vạn vật, na phạ vạn vật thường vi nhiễu” (trâu sắt nào sợ sư tử rống, giống hệt người gỗ ngắm chim, hoa, ta chẳng chấp trước nơi muôn vật, mặc kệ muôn vật thường vây quanh). Cảnh giới Lục Trần bên ngoài chẳng ra ngoài hai loại: Một loại là nghịch cảnh, loại kia là thuận cảnh. Nghịch cảnh thì sao? Quý vị dấy động cái tâm sân hận, còn thuận cảnh thì sao? Quý vị sẽ động tâm tham dục. Câu kệ thứ nhất của Bàng cư sĩ nhằm nói: Chúng ta dụng công, đừng nên động tâm. “Thiết ngưu na phạ sư tử hống” (trâu sắt nào sợ sư tử rống): Nghịch cảnh hiện tiền, có một con trâu gặp phải sư tử, sư tử rống lên, trăm thú run rẩy, kinh hãi, đương nhiên là con trâu ấy cũng run rẩy, kinh hoàng. Nếu là trâu sắt, nó có run rẩy, kinh hãi hay chăng? Vì sao trâu nghe sư tử rống bèn sợ hãi? Nó có vọng tâm, có vọng tưởng: “Ối trời ơi! Nó muốn ăn thịt mình, nó muốn hại mạng mình!” Do vậy bèn sanh lòng kinh hoảng. Trâu sắt thì sao? Căn bản là trâu sắt không có tâm, nó chẳng động niệm. Sư tử rống thì ngươi cứ việc rống, “trâu sắt nào sợ sư tử rống”. “Kháp thị mộc nhân khán hoa điểu” (giống hệt người gỗ ngắm chim, hoa): Gặp thuận cảnh. “Úi chà! Đóa hoa này nở đẹp quá! Úi chà! Con chim này hót rất êm tai”. Quý vị đã động tâm, do động tâm bèn dấy lòng tham dục. Nếu là người gỗ thì sao? Người khắc bằng gỗ, trông thấy hoa, nhìn thấy chim, nó có động tâm hay chăng? Chẳng động tâm! Chẳng động tâm thì hoa mặc hoa, chim mặc chim! Do đó, “ngã tự bất trước ư vạn vật, na phạ vạn vật thường vi nhiễu”, [nghĩa là] bản thân ta đừng nên chấp trước muôn vật, mặc kệ vạn vật thường vây quanh ta, chẳng liên can chi hết! Đấy là Bồ Tát dụng công. Xuất gia hay tại gia Bồ Tát đều dụng công nơi tâm. Cảnh giới Lục Trần nhiễu loạn quý vị ư? Chẳng phải là cảnh giới Lục Trần, mà là do tự mình dấy vọng tưởng, nắm níu cảnh giới Lục Trần bên ngoài. Do đó, nếu quý vị là người biết dụng công, cảnh giới là cảnh giới của chúng sanh, quý vị chỉ quản cái tâm của chính mình, chẳng dấy lên tư, chẳng động tưởng, mà cũng chẳng dấy động chấp trước, “mặc kệ vạn vật thường vây quanh”! Quý vị sợ hãi nỗi gì?

“Nhẫn lực thành tựu”: Trên đây là chẳng chấp vào Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp, sáu loại cảnh giới ấy, rồi sẽ trì giới, lại tu nhẫn nhục. “Nhẫn lực” khiến cho sự tu hành “thành tựu”, phải có thể nhẫn. Nói gộp chung, cảnh giới để nhẫn thì chỉ có hai loại là thuận cảnh và nghịch cảnh. Gặp thuận cảnh bèn khởi tâm tham dục, cần phải có thể nhẫn [trước cảnh giới ấy]. Nghịch cảnh hiện tiền bèn khởi tâm sân hận, cần phải có thể nhẫn thì mới có thể thành tựu nhẫn lực. Trong phần trước đã nói đến chuyện hành bố thí, cần phải Tài Bố Thí, Vô Úy Thí, và Pháp Bố Thí. Ở đây lại nói đến trì giới, ngay cả đối với cái tâm của chính mình, luôn giữ cho nó chẳng động niệm. Chẳng chấp trước cảnh giới Lục Trần, chính là thanh tịnh. Nói đến chuyện tu Nhẫn Nhục Độ thì Nhẫn Nhục Độ là nghịch cảnh hiện tiền, quý vị cần phải nhẫn; chẳng biết là đối với thuận cảnh, cũng cần phải nhẫn. Nghịch cảnh hiện tiền, quý vị chẳng dùng công phu nhẫn nhục thì rất dễ nhận biết, rất dễ áp dụng. Ta là người tu hành, ta là người niệm Phật cầu sanh Tây Phương, ta là người phát tâm độ chúng sanh, đối phương có lỗi với ta, hoặc là chửi ta, hoặc là đánh đập ta đủ cả hai đằng, lừa dối, lấn hiếp ta, ganh ghét ta, ta chớ nên so đo với hắn, chớ nên báo thù hắn. Vì sao? Ta là người phát Bồ Đề tâm, hành Bồ Tát đạo, rất dễ dàng cảnh giác đối với chuyện này. Khó cảnh giác nhất là thuận cảnh! Thuận cảnh phù hợp cái tâm tham dục của bọn phàm phu chúng ta. Cảnh giới xuôi thuận, quý vị bị thuận cảnh chuyển, đã bị cảnh giới chuyển dời mà vẫn chẳng biết. Phải dụng công sao cho có thể nhẫn. Vì vậy, dụng công được nói trong phần trên đây chính là dụng công nơi tâm. Món thứ nhất là dục giác, món thứ hai là dục tưởng. Đó là đối với chuyện chấp trước thuận cảnh, phải nhẫn thuận cảnh. Nếu không, quý vị dấy động tham dục phiền não, đã bị mắc lừa mà vẫn không biết. Muốn cho nhẫn lực thành tựu thì đã nhẫn nghịch cảnh, lại còn phải nhẫn thuận cảnh.

“Bất kế chúng khổ” (chẳng nề hà các nỗi khổ): Nếu quý vị muốn tu Bồ Tát đạo, muốn độ chúng sanh, đương nhiên là sẽ phải hứng chịu những nỗi khổ sở. “Kế” (計) vẫn là chấp trước. Chẳng nề hà những nỗi khổ sở thì mới có thể tinh tấn, mới có thể chẳng giải đãi! “Bất kế chúng khổ” tương ứng với Tinh Tấn Độ. Ta có thể nhẫn thuận cảnh, mà nghịch cảnh ta cũng có thể nhẫn. Tôi có công việc của tôi, điều gì là công việc của quý vị? Quý vị phát Bồ Đề tâm, hành Bồ Tát đạo, quý vị phải độ chúng sanh. Độ chúng sanh là chịu đựng vất vả, cay đắng, quý vị có chấp trước hay không? Hễ quý vị chấp trước: “Ôi chao! Ta chịu khổ ngần này!” Chịu khổ thì quý vị có còn phải làm hay không? Có cần phải so đo những nỗi khổ ấy hay chăng? “Chúng khổ” là rất nhiều nỗi khổ, cũng đừng nên so đo. “Kế” là so đo, chính là chữ Trước (chấp trước) trong câu “bất trước lục trần” (chẳng chấp vào sáu trần) thuộc phần trên. Quý vị đừng nên so đo, đừng nên tính toán nỗi khổ này, nỗi khổ nọ. Người phát Bồ Đề tâm, người hành Bồ Tát đạo nhất định phải chịu khổ. [Hứng chịu những] nỗi khổ ấy chính là chịu khổ thay cho chúng sanh, ai bắt quý vị chịu khổ? Quý vị tự mình phát Bồ Đề tâm, hành Bồ Tát đạo, vậy thì quý vị kêu khổ để làm gì cơ chứ? Đạo lý này rất dễ hiểu! Do vậy, quý vị nghĩ chính mình đáng nên hứng chịu những nỗi khổ ấy, cảnh nghịch xảy đến bèn vâng chịu. Ví như quý vị mong phát Bồ Đề tâm, hành Bồ Tát đạo, mong giảng kinh, thuyết pháp, vẫn chẳng phải là chuyện đơn giản, quý vị phải khéo dụng công vài hôm. Dụng công vài hôm thì chẳng cần chịu khổ ư? Chịu khổ là chuyện đáng phải như vậy.

Tôi muốn giảng kinh, thuyết pháp, lẽ nào tôi chẳng dụng công cho được? Đợi đến khi quý vị học sao cho có thể giảng kinh được, học giảng kinh được rồi sẽ khéo hưởng phước, há có phước nào dễ hưởng? Quý vị thấy hiện thời tôi là một pháp sư giảng kinh, các vị đều là người nghe kinh. Tôi ngồi ở vị trí này cao hơn vị trí của quý vị, quý vị nghĩ tôi hưởng phước ở đây ư, đấy chẳng phải là [quý vị] đang say sưa nằm mộng ư? Đúng là nằm mơ giữa ban ngày! Do chẳng có thời gian, chẳng kiếm ra thời gian được, khí trời suốt cả tháng Sáu nóng muốn chết, nhằm ngay lúc này mà đến giảng kinh, tôi ngồi ở chính giữa, quý vị ngồi nghe còn có thể thở hồng hộc, chứ tôi thì ngay thời gian để thở phì phò cũng chẳng có! Trời mùa Hè có nóng hay không? Một pháp sư phàm phu lẽ nào chẳng nóng? Nóng chứ, chẳng phải là chịu khổ ư? Chịu khổ, nhưng vẫn phải giảng kinh hoàn mãn! Chỉ cần có người đến nghe, đấy là đã “có lời” rồi! Quý vị giảng kinh không có ai nghe, quý vị hãy đi hóng mát cho lẹ! Quý vị “buôn bán” ế ẩm rồi! Chỉ cần có người đến nghe, dẫu nóng vẫn đáng giá lắm, người ta đến nghe Phật pháp đấy! Tuy nóng bức, trong tâm tôi rất hoan hỷ. Thân nóng bức, tâm tôi chẳng nóng bức. Đúng như thế đó! Chẳng cần so đo “khí trời nóng quá, khổ quá”. Nếu nghĩ như vậy, quý vị sẽ chẳng giảng. Không giảng tức là quý vị đã thoái thất Bồ Đề tâm, Bồ Tát đạo cũng chẳng thể hành được. Từ chuyện này suy ra, hành Bồ Tát đạo tuyệt đối là chịu khổ; chịu khổ chớ nên so đo, chớ nên tính toán. “Bất kế chúng khổ” (chẳng nề hà các nỗi khổ) thì mới có thể dũng mãnh tinh tấn, mới chẳng giải đãi, buông lung!

“Thiểu dục tri túc” (ít ham muốn, biết đủ): Ít khởi tâm tham dục, dụng công vào lúc ban sơ hoàn toàn chẳng dấy lên cái tâm tham dục, công phu của quý vị sẽ thành tựu. Trước tiên khởi sự thực hiện bằng “thiểu dục”, lại tiến thêm bước nữa là “tri túc” (biết đủ). Vì sao phải thiểu dục? Chúng ta mong tu Bồ Tát đạo để độ chúng sanh, trước hết là chẳng dấy lên cái tâm tham dục. “Thiểu dục tri túc”, tỳ kheo Pháp Tạng là phàm phu phát tâm, phàm phu khởi hạnh, hoàn toàn là cảnh giới của phàm phu. Nói tới phần sau, [tức là] nói khi Ngài đã đạt đến cảnh giới thành Phật, chẳng cần phải thiểu dục tri túc. Kinh văn trong phần sau sẽ nói tới điều đó, Ngài đi đến nơi nào, của cải bèn theo Ngài đến đó. Ngài đến nơi đâu, trong tay tự nhiên sẽ hiện ra của cải. Phàm phu sơ phát tâm thì quý vị phải đổ công dốc sức nơi “thiểu dục tri túc”. Đầu tiên là thiểu dục thì đừng nên tham niềm vui sướng trong ngũ dục, hoàn toàn đoạn trừ chúng dễ lắm hay sao? Tập tánh từ vô thỉ kiếp đến nay mà! Hãy đổ công dốc sức từ chữ “thiểu”, trước hết là thiểu dục, [tức là] giảm bớt lòng tham ngũ dục. Lại tiến thêm một bước nữa là “tri túc”. Trong phần trước, tôi đã nói, ví như chúng ta là phàm phu chẳng ăn uống sẽ không thể sống nổi, không thể sống nổi thì hoằng pháp lợi sanh bằng cách nào đây? Hoằng pháp lợi sanh thì vẫn phải ăn cơm; trước hết, ăn cơm đừng nên dấy lòng tham dục, tức là nói tới chuyện ăn chay. Trước hết, ta không ăn thịt chúng sanh, có món chay để ăn là được rồi. Quý vị hãy nghĩ ta muốn độ chúng sanh, chớ nên hại chúng sanh. Quý vị đừng nên ăn thịt chúng sanh. Đấy là thiểu dục. Đã thiểu dục, ăn chay, còn phải suy xét, hãy còn quá nhiều thứ dục. Có món chay để lùa cơm là được rồi, nhưng khi gặp phải cảnh giới khổ sở, ngay cả cải trắng, đậu hủ còn chưa có mà ăn, có một miếng chao cũng khá quá rồi! Đấy là tri túc. Chính mình cảm thấy rất tốt; đó là công phu tri túc. Nếu không, quý vị chẳng thể chịu khổ nổi, sẽ lui sụt đạo tâm. Do công phu “thiểu dục tri túc”, cái tâm của quý vị mới có thể định được. Hễ định rồi, quý vị sẽ có thể tu Thiền Định.

“Vô nhiễm khuể si”: “Nhiễm” (染) là tham, “khuể” (恚) là sân. [“Vô nhiễm khuể si”] là chẳng có tham, sân, si. Trong phần trên là chẳng sanh tham, sân, si, lại còn thêm “thiểu dục tri túc”. Dần dần đoạn hết ba thứ căn bản phiền não là tham, sân, si thì “tam muội thường tịch”; tương ứng với Thiền Định Độ. “Tam muội” là Chánh Định, thường trạm tịch (trong lặng), bất động. “Trí huệ vô ngại” là Bát Nhã Độ. Do Thiền Định sanh ra trí huệ. “Vô nhiễm khuể si”, “vô” là nói đối ứng với “thiểu” trong “thiểu dục”. Từ thiểu dục mà thành vô dục. “Nhiễm” vẫn là tâm tham dục, vô tham nhiễm. “Khuể”: Điều thứ hai là chẳng có sân khuể. “Si”: Điều thứ ba là chẳng có ngu si. Có thể đoạn trừ ba căn bản phiền não tham, sân, si. Mấy câu này rất khẩn yếu. Tỳ kheo Pháp Tạng thuở ban sơ phát tâm tu hành bèn tu công phu này, phàm phu sơ phát tâm hãy khởi sự từ chỗ này. Nếu không, nói đến cảnh giới cao nhất, [cảnh giới ấy] chẳng phải là cảnh giới của chúng ta, dụng công sẽ thực hiện từ chỗ nào đây? Thực hiện từ “thiểu dục tri túc”, kết quả là đoạn trừ ba món phiền não tham, sân, si. “Tam muội thường tịch”: Quý vị lại tu Thiền Định, có thể định rồi, do Định mà phát sanh Huệ. Do vậy, “trí huệ vô ngại”. Đấy chính là đã phối hợp tốt đẹp Lục Độ.

“Vô hữu hư ngụy siểm khúc chi tâm. Hòa nhan ái ngữ, tiên ý thừa vấn” (chẳng có tâm hư ngụy, siểm nịnh, cong quẹo, vẻ mặt hòa nhã, lời nói mềm mỏng, đoán trước ý người hỏi): Lại nói đến công phu lợi tha. Đoạn trước là tương ứng với Lục Độ, toàn là tự lợi. Nếu quý vị muốn độ chúng sanh, hiện thời bản thân quý vị luyện công phu tự lợi. Công phu tự lợi là gì? Học Đại Thừa Phật pháp thì pháp môn được nói quá nhiều, đạo lý quá nhiều, chẳng tìm được cương yếu. Tu Đại Thừa Phật pháp như thế nào? Lục Độ, Tứ Nhiếp. Pháp môn Lục Độ tự độ, độ người khác, chính là sáu món này: Thứ nhất là Bố Thí, thứ hai là Trì Giới, thứ ba là Nhẫn Nhục, thứ tư là Tinh Tấn, thứ năm là Thiền Định, thứ sáu là Bát Nhã. Nói đi nói lại thì vẫn là pháp môn Lục Độ này, vì Lục Độ tự độ, độ tha. Độ tha hoàn toàn chẳng đơn giản.

“Tha” (他) là nói tới hết thảy chúng sanh. Chúng sanh chẳng dễ độ, quý vị phải dùng pháp Tứ Nhiếp (四攝), tức bốn loại pháp môn để nhiếp thọ chúng sanh: Thứ nhất là Bố Thí, thứ hai là Ái Ngữ, thứ ba là Lợi Hành, thứ tư là Đồng Sự. Trong pháp môn Lục Độ, môn thứ nhất là Bố Thí Độ, trong pháp môn Tứ Nhiếp, pháp môn thứ nhất là Bố Thí Nhiếp, quý vị biết là trong pháp Đại Thừa, Bố Thí hết sức quan trọng!

1) Bố Thí Nhiếp (布施攝) trong pháp Tứ Nhiếp chuyên chỉ Tài Bố Thí. Chúng sanh có kẻ chẳng yêu mến Phật pháp, nhưng chẳng có ai không yêu thích tài vật. Vì sao chúng sanh đều yêu mến tài vật? Chúng sanh vì ba món căn bản phiền não là tham, sân, si. Món thứ nhất là Tham, đó là căn bản của căn bản. Chúng sanh đều có tâm tham, có kẻ nào chẳng tham tài? Do vậy, quý vị dùng tài vật để nhiếp thọ chúng sanh.

2) Điều thứ hai là dùng Ái Ngữ (愛語) để nhiếp thọ. Những lời chúng sanh thích nghe, quý vị bèn nói cho họ nghe, đó gọi là Ái Ngữ. Ái Ngữ là những ngôn ngữ nào chúng sanh yêu thích nghe, họ thích nghe những điều gì, ta nói điều ấy cho họ nghe. Đấy là nhiếp thọ chúng sanh.

3) Pháp thứ ba là Lợi Hành Nhiếp (利行攝), Hành là những chuyện được làm. [Lợi Hành] là làm những chuyện khiến cho chúng sanh đạt được lợi ích. Lợi ích ấy chính là những điều lợi thuộc về pháp thế gian. Quý vị chẳng nhiếp thọ họ được, mà tính dạy họ để họ đạt được lợi ích nơi Phật pháp, nhưng họ và quý vị chẳng tiếp cận. Trước hết là làm cho họ đạt được một chút lợi ích trong pháp thế gian; đấy gọi là Lợi Hành Nhiếp.

4) Pháp thứ tư là Đồng Sự Nhiếp (同事攝). Quý vị và chúng sanh đồng thời làm việc. Cổ nhân nói: [Để thực hiện] Đồng Sự Nhiếp, phải đều là bậc Bồ Tát có thần thông thì mới có thể tùy loại hiện thân. Trong quá khứ, thường nhắc tới công án sau đây để làm chứng: Quán Âm Bồ Tát muốn độ kẻ giết lợn thì Ngài làm như thế nào? Ngài thị hiện làm một gã mổ lợn để cùng làm việc với hắn ta, Ngài bèn độ được gã mổ lợn ấy. Quán Âm Bồ Tát muốn độ gã mổ lợn ấy, nếu chẳng thị hiện thân Đồng Sự sẽ chẳng thể độ hắn được! Gã mổ lợn ấy chẳng bước vào chùa chiền, cũng chẳng nghe quý vị giảng kinh, quý vị độ hắn bằng cách nào đây? Do vậy, Ngài thị thị hiện làm một tay mổ lợn để đồng sự với hắn. Quán Âm Bồ Tát thị hiện giết lợn, Ngài có bản lãnh gì? Quý vị muốn giết lợn thì nó cũng chạy thục mạng! Bình thường, lợn chẳng linh hoạt cho lắm, rất đần, đợi cho đến lúc sắp bị giết, nó chạy trốn rất nhanh! Chúng sanh đều tham sống sợ chết. Do đó, muốn giết lợn thì trước hết phải bắt nó, trói lại, sắp giết đến nó, nó còn kêu eng éc! Rất chẳng thuận lợi! Quán Âm Bồ Tát thị hiện giết lợn, Ngài có bản lãnh. Ngài có bản lãnh gì vậy? Ngài có thể kêu tên con lợn. Vừa kêu tên gì đó, lợn bèn nghe tiếng Ngài gọi, kêu đến để giết, [nó bèn tự đến, ngoan ngoãn chịu giết], chẳng cần phải dùng dây rợ trói chân nó, đỡ tốn rất nhiều công sức. Mọi người đều nói: “Ngươi là một kẻ có bản lãnh, sao ngươi biết nó tên là gì?” Ngài đáp: “Trên đầu con lợn có gắn tên họ, tôi trông thấy đó thôi! Tôi nhìn vào tên họ trên đầu nó, kêu tên nó, nó liền ngoan ngoãn chịu giết”. Một ngày nọ, sắp giết một con lợn, Ngài bèn gọi tên nó. Vừa gọi tên là X… đã khiến cho lão chủ lò mổ hoảng hồn, nhảy dựng lên, hỏi: “Mày vừa gọi gì đó?” Ngài gọi lại lần nữa. “Ối giời ơi! Không đúng rồi! Mày vừa gọi tên cha tao, mày không thể giết con lợn này được!” “Vì sao chẳng thể giết?” “Mày gọi tên họ không đúng, mày vừa gọi tên họ cha tao. Ối giời ơi! Không thể giết con này, chẳng thể giết được!” Quán Âm Bồ Tát liền giảng đạo lý cho hắn ta: “Cha ông có thể đã chuyển thành lợn, cha ông là kẻ mổ lợn, ông cũng mổ lợn, ông sẽ chẳng chuyển thành lợn để đền mạng hay sao? Lại còn không chỉ là một đời này, có thể là chết rồi lại chuyển thành thân lợn đấy nhé!” Khuyến hóa hắn ta như vậy, hắn ta nói: “Từ nay trở đi chẳng còn giết lợn nữa”. Đấy gọi là Đồng Sự Nhiếp.

Đối với Đồng Sự Nhiếp, tôi có một cách giải thích khác: Chẳng cần chờ làm Bồ Tát có thần thông có thể biến hóa rồi mới hành Đồng Sự Nhiếp. Hiện thời quý vị phát Bồ Đề tâm, hành Bồ Tát đạo, quý vị đang làm việc trong một giới nào đó, quý vị bèn độ giới ấy. Chẳng hạn như quý vị làm công chức, quý vị bèn độ các công chức. Quý vị là công nhân trong công xưởng bèn độ công nhân. Cứ như vậy mà suy ra! Đấy là Đồng Sự Nhiếp.

Xem kinh văn, [ta thấy] phần trước là nói đến chuyện tu tập các hạnh lợi ích, Lục Độ là tự lợi, nay còn phải lợi tha: “Vô hữu hư ngụy siểm khúc chi tâm” (chẳng có tâm hư ngụy, siểm nịnh, cong quẹo). Lợi tha, ta muốn độ chúng sanh, đối xử với chúng sanh hoàn toàn bằng tấm lòng chân thật, chớ nên dùng “hư ngụy”, tức là dùng cái tâm hư giả để đối đãi chúng sanh. “Siểm khúc chi tâm”: “Siểm” (諂) là siểm mị (諂媚, nịnh hót, bợ đỡ), “khúc” (曲) là cong quẹo. Cong quẹo thì không ngay thẳng, trong tâm có những điều ngoắt ngoéo. “Siểm khúc chi tâm” là đối với tín chúng, hễ tín đồ nào có tiền bèn [vận dụng cái tâm] hư ngụy, siểm khúc. Chúng tôi chỉ nói tới các đệ tử xuất gia. Đệ tử xuất gia mở đạo tràng, không có tiền thì chẳng thể sống được, nhưng Phật Thích Ca đã ấn định quy củ: Hàng đệ tử xuất gia chẳng được phép kinh doanh, buôn bán, cũng chẳng cho phép làm ruộng, trồng trọt. Vậy thì trong cuộc sống thường nhật, sẽ chẳng có tiền đong gạo, mua rau, chẳng có tín đồ bước vào cửa [nhà chùa] sẽ không được! Tín đồ chẳng có tiền, chẳng bỏ được mấy đồng để bố thí, còn tín đồ có tiền rất phát tâm. Đối với các tín đồ có tiền ấy, sẽ đặc biệt chiêu đãi. Đấy là siểm khúc. Quý vị đối với họ, thứ nhất là cái tâm chẳng ngay thẳng, trong tâm ngoắt ngoéo, lại còn phải bợ đỡ họ, phải đãi đằng họ như thế nào? Phải ra sức làm cho họ sanh lòng hoan hỷ, hoàn toàn là một bầu hư giả, chẳng có tấm lòng chân thật, biến thành cái tâm hư ngụy. “Hư ngụy siểm khúc chi tâm” (tâm hư ngụy, siểm nịnh, cong vạy): Chiêu đãi các tín đồ có tiền, chính mình chẳng đạt được lợi ích, mà các tín đồ ấy cũng chẳng đạt được lợi ích. Bản thân quý vị vốn phát tâm muốn độ chúng sanh, thấy những chúng sanh có tiền chỉ lo chiêu đãi họ, phải tiếp đãi sao cho họ sanh lòng hoan hỷ, phải pha trà ngon mời họ, phải cho họ những món ăn vặt ngon lành, ăn cơm thì phải đặc biệt nấu những món ngon lành, tận hết sức làm chuyện đó! Chẳng dùng đến Phật pháp, hoàn toàn sử dụng pháp thế gian. Chiêu đãi cả nửa ngày toàn là nói những lời thù tạc, chẳng nói một câu Phật pháp nào, tự hại, hại người, hết sức chớ nên!

Lại xem hai câu kế đó: “Hòa nhan ái ngữ, tiên ý thừa vấn” (vẻ mặt hòa hoãn, lời nói dịu dàng, đoán trước ý người hỏi): “Hòa nhan” (和顏) là vẻ mặt hòa hoãn, vui vẻ. Nói năng thì phải nói những lời tín đồ thích nghe. Đó gọi là Ái Ngữ Nhiếp. “Tiên ý thừa vấn”: Chẳng đợi tín đồ đến hỏi chúng ta, chúng ta hỏi họ trước, như vậy có phải là siểm khúc hay chăng? Đấy chẳng phải là siểm khúc, mà là tiền phương tiện để nhiếp thọ chúng sanh, vì trong câu trước đó, đã chẳng cho phép quý vị dùng cái tâm hư ngụy, siểm khúc. Chẳng hư ngụy là chân thật, chẳng siểm khúc là đạo tâm. Vậy thì ta muốn độ những chúng sanh ấy, để độ chúng sanh thì trước hết phải nhiếp thọ họ, cho nên “hòa nhan ái ngữ” là nhiếp thọ chúng sanh. “Tiên ý thừa vấn” vẫn là nhiếp thọ chúng sanh, làm cho họ và ta gần gũi, giảng Phật pháp cho họ. Nói gộp chung lại, quý vị là một người xuất gia, nếu quý vị muốn độ chúng sanh, phải ghi nhớ thái độ của quý vị sẽ là “bất ty, bất kháng” (不卑不亢). “Bất ty” (不卑) là đừng nên quá khúm núm. “Bất kháng” (不亢) là đừng nên quá ương ngạnh, cao ngạo. Quá khúm núm, sai mất rồi, nhất là hễ kẻ có tiền tìm đến [người xuất gia] bèn hư ngụy, siểm khúc, chỉ sợ tiếp đãi chẳng ra gì, đãi đằng họ như khách quý. Đó là sai lầm. Quá khúm núm! Có người mới xuất gia, nghe nói “người xuất gia có tư cách của người xuất gia. Chúng ta là Tam Bảo, chẳng nên chiêu đãi cư sĩ”. Đấy chính là Kháng, Kháng (亢) là cao ngạo, ngạo mạn. Cao ngạo, ngạo mạn dấy lên, có tín đồ tìm đến cũng chẳng quan tâm, cũng chẳng cho họ uống trà. Kẻ ấy cứ nghĩ “ta là sư phụ xuất gia, đáng lẽ các ngươi phải rót trà cho ta, lẽ đâu ta rót trà cho các ngươi được?” Quá cao ngạo! Chẳng phải là quý vị đến nhà tín đồ, đến nhà tín đồ thì tín đồ sẽ rót trà cho quý vị uống. Tín đồ đến chùa miếu của ta, họ chẳng biết quý vị để trà ở chỗ nào, làm sao rót trà cho quý vị được? Quá cao ngạo. Quý vị tạo lợi ích cho họ, lợi tha là lợi ích chúng sanh. Nói theo hiện thời thì là tạo lợi ích cho tín đồ của chúng ta. Quý vị hãy ghi nhớ hai câu này, đừng nên [hiểu và hành xử] lệch lạc. “Vô hữu hư ngụy siểm khúc chi tâm” (chẳng có tâm hư ngụy, siểm nịnh, cong vạy), quý vị chớ nên quá khúm núm, “hòa nhan ái ngữ, tiên ý thừa vấn” (vẻ mặt hòa nhã, lời nói dịu dàng, biết trước ý người khác muốn hỏi), quý vị chớ nên quá cao ngạo, ngạo nghễ, chẳng kiêu ngạo, chẳng siểm nịnh. Đấy là tốt đẹp nhất.

2.2.1.2.2.2.2.1.2.1.2. Tu thiện pháp

(Kinh) Dũng mãnh tinh tấn, chí nguyện vô quyện, chuyên cầu thanh bạch chi pháp, dĩ huệ lợi quần sanh, cung kính Tam Bảo, phụng sự sư trưởng. Dĩ đại trang nghiêm cụ túc chúng hạnh, linh chư chúng sanh công đức thành tựu, trụ Không, Vô Tướng, Vô Nguyện chi pháp, vô tác, vô khởi, quán pháp như hóa.

(經)勇猛精進，志願無倦。專求清白之法，以惠利群生。恭敬三寶，奉事師長。以大莊嚴具足眾行，令諸眾生功德成就。住空、無相、無願之法，無作無起，觀法如化。

(Kinh: Dũng mãnh, tinh tấn, chí nguyện không mệt mỏi. Chuyên cầu pháp trắng sạch để lợi ích rộng rãi quần sanh. Cung kính Tam Bảo, phụng sự sư trưởng, Dùng sự đại trang nghiêm để trọn đủ các hạnh, khiến cho công đức của các chúng sanh thành tựu, trụ nơi pháp Không, Vô Tướng, Vô Nguyện, chẳng làm, chẳng khởi, quán các pháp như huyễn hóa).

“Dũng mãnh tinh tấn, chí nguyện vô quyện. Chuyên cầu thanh bạch chi pháp” (dũng mãnh, tinh tấn, chí nguyện không mệt mỏi. Chuyên cầu pháp trắng sạch), đây vẫn là tự lợi. “Dĩ huệ lợi quần sanh” (lợi ích rộng rãi quần sanh), đấy mới là lợi tha. Tu hành hòng hành Bồ Tát đạo thì tự lợi và lợi tha bằng cách nào? “Dũng mãnh tinh tấn” chính là “bất kế chúng khổ” (chẳng nề hà các nỗi khổ) như đã nói trong phần trước, chớ nên giải đãi, buông lung, phải dũng mãnh tinh tấn. “Chí nguyện vô quyện” (chí nguyện chẳng mệt mỏi): Dũng mãnh tinh tấn thì đương nhiên là thân tâm sẽ mệt mỏi, phải nương vào chí nguyện của chính mình để duy trì đạo tâm của chính mình, đừng nên sanh ý tưởng mệt nhọc. “Chuyên cầu thanh bạch chi pháp” (chuyên cầu pháp trong sạch), “thanh bạch chi pháp” (pháp trong sạch) là pháp chẳng ô nhiễm. Pháp chẳng ô nhiễm chính là Chân Như diệu tánh của chúng ta. Ta mong cầu chứng Chân Như diệu tánh, Chân Như diệu tánh vốn vô nhiễm, do dấy khởi tham, sân, si, nên mới biến thành pháp ô nhiễm. Nay chúng ta muốn đoạn trừ tham, sân, si, “chuyên cầu thanh bạch chi pháp” (chuyên cầu pháp trong sạch) thì đoạn trừ tham, sân, si như thế nào? Trước hết phải trì giới, trì giới tinh nghiêm, đừng nên phạm trọng giới, khinh giới (giới nhẹ) cũng đừng nên phạm, tự nhiên là thân tâm trong sạch, Chân Như diệu lý sẽ hiện tiền, đạt được tự lợi. Ta là Đại Thừa Bồ Tát, “dĩ huệ lợi chúng sanh”, [nghĩa là] ta sẽ lợi ích rộng rãi hết thảy chúng sanh.

“Cung kính Tam Bảo, phụng sự sư trưởng. Dĩ đại trang nghiêm cụ túc chúng hạnh” (cung kính Tam Bảo, phụng sự sư trưởng, dùng sự đại trang nghiêm để trọn đủ các hạnh): Đấy là vừa tu phước vừa tu huệ, dùng hai thứ phước và huệ để trang nghiêm, tức là trang nghiêm Lục Độ vạn hạnh của ta. Tu phước thì tu ở chỗ nào? Cúng dường Tam Bảo, cúng Phật, cúng Pháp, cúng Tăng. Như thế thì quý vị sẽ tu đại phước. Cúng Phật thì hàng đệ tử Phật đều biết, bất luận xuất gia hay tại gia đệ tử, đều biết cúng Phật là trong tự viện có tượng Phật, trong nhà thì có tiểu Phật đường, ai nấy đều biết cúng Phật là thắp hương, dâng hoa là cúng Phật. Cúng Pháp thì sao? Quý vị gặp pháp hội giảng kinh sẽ đến giúp đỡ cho pháp hội thành tựu, đấy là cúng dường Pháp Bảo. Quý vị có sức thì tạo một giảng đường để cúng dường Pháp Bảo. Quý vị có sức bèn thỉnh pháp sư giảng kinh, cúng dường pháp hội. Chẳng có sức lực to lớn thì quý vị đến giúp quét dọn nền giảng đường, sắp xếp bàn ghế, khiến cho người khác có chỗ ngồi đàng hoàng để nghe kinh. Đấy cũng là cúng dường Pháp Bảo. Cúng dường Tăng Bảo thì nấu cỗ chay dâng cho đại chúng; đấy là vun bồi đại phước.

“Phụng sự sư trưởng” thì sao? Quý vị thân cận danh sư, thân cận thiện tri thức, khéo đạt được trí huệ. Cúng Tăng thì trong số ấy có sư trưởng, quý vị phải phân biệt rõ ràng. Khi cúng dường Phật, Pháp, Tăng, cúng dường Tăng Bảo, nấu cỗ chay dâng cho đại chúng, quyết định đừng nên dấy tâm phân biệt. Hãy ghi nhớ, quý vị coi người xuất gia đều là A La Hán, coi họ như những vị Bồ Tát sống, chớ nên phân biệt người xuất gia nào là tốt đẹp, người xuất gia nào chẳng tốt đẹp! Nếu như có cái tâm phân biệt [như vậy], quý vị cúng Tăng trong ngày hôm ấy chắc chắn chẳng có công đức, lại còn đâm ra mắc tội lỗi. Khi cúng Tăng, đối với người xuất gia, phải khởi tâm bình đẳng, đều quán tưởng họ là A La Hán, là Bồ Tát sống. Như thế thì quý vị tu đại phước. Muốn thân cận sư trưởng thì trước hết phải khởi tâm phân biệt. Quý vị phải quyết trạch vị nào là danh sư thông hiểu Phật pháp, ta mới thân cận vị ấy. Quý vị thân cận người xuất gia mà chính vị ấy chẳng hiểu rõ Phật pháp, quý vị thân cận vị ấy, làm sao có thể đạt được Phật pháp? Đấy chẳng phải là dùng cái tâm phân biệt. Trước hết, hãy quyết trạch vị nào là danh sư rồi ta mới thân cận. Do đó, “phụng sự sư trưởng” và “cúng dường Tam Bảo” dụng tâm khác nhau, một đằng là cần phải phân biệt, một đằng là đừng nên phân biệt! “Dĩ đại trang nghiêm cụ túc chúng hạnh” (dùng sự đại trang nghiêm để trọn đủ các hạnh), vừa tu phước vừa tu huệ, hai thứ đại trang nghiêm ấy được gọi là “phước huệ nhị nghiêm”. Thân Phật trang nghiêm nhất, thân Phật có gì để trang nghiêm? Chính là do hai thứ phước và huệ trang nghiêm mà ra. Chúng ta vào thuở phát tâm ban đầu, phải tu phước, tu huệ. Tu phước và tu huệ là dùng hai thứ đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. “Cụ túc chúng hạnh” (đầy đủ các hạnh): “Chúng hạnh” chính là Lục Độ đã nói trong phần trước, rộng mở muôn loại hạnh môn, nên gọi là “chúng hạnh”, thảy đều dùng cái tâm cầu phước và cầu huệ để tu Lục Độ, tu vạn hạnh, thì sẽ là “dĩ đại trang nghiêm cụ túc chúng hạnh” (dùng sự đại trang nghiêm để trọn đủ các hạnh).

“Linh chư chúng sanh công đức thành tựu” (khiến cho các chúng sanh thành tựu công đức), đấy là lợi tha. Bản thân quý vị tu phước, tu huệ, giáo hóa chúng sanh, giáo hóa như thế nào? Giáo hóa chúng sanh khiến cho chúng sanh tu phước, tu huệ, kết quả là bản thân quý vị đạt được công đức tự lợi, ngay cả công đức của chúng sanh cũng đều thành tựu. Dạy chúng sanh tu phước như thế nào? Cúng dường Tam Bảo. Dạy chúng sanh tu huệ, quý vị thân cận thiện tri thức, tinh tấn dụng công cho nhiều. Đấy là lợi ích chúng sanh, “linh chư chúng sanh công đức thành tựu” (khiến cho công đức của các chúng sanh đều thành tựu).

“Trụ Không, Vô Tướng, Vô Nguyện chi pháp, vô tác, vô khởi, quán pháp như hóa” (trụ nơi pháp Không, Vô Tướng, Vô Tác, chẳng làm, chẳng khởi, quán các pháp như huyễn hóa): Câu này ngụ ý quý vị phải hiểu rõ lý Không, chẳng được chấp tướng. Những khai thị đã nói trong phần trước nhằm bảo quý vị hãy tu Lục Độ, bảo quý vị hãy nhiếp hóa chúng sanh, bảo quý vị hãy tự lợi, bảo quý vị hãy lợi tha. Những điều ấy đều đúng, nhưng hễ chấp tướng thì sai mất rồi. Tu Lục Độ chẳng được chấp tướng! Tu pháp môn Tứ Nhiếp chẳng được chấp tướng. Tự lợi đừng nên chấp tướng, mà lợi tha đừng nên chấp tướng. Vì sao chẳng được chấp tướng? Quý vị quán Không, Vô Tướng, Vô Nguyện, tu pháp “tam giải thoát môn”. Trong phần trước, tôi đã nói một lần rồi. Ba món ấy được gọi là ba tam muội, còn gọi là ba giải thoát. Hãy chú ý, phần văn tự này được giải thích như thế nào, tôi sử dụng phương pháp đơn giản, rõ ràng, xác đáng nhất, quý vị phải ghi nhớ. Về sau, gặp những danh từ này sẽ dễ nói.

1) Món thứ nhất là Không. Cái Không này chính là Không như Tâm Kinh đã nói: “Chiếu kiến Ngũ Uẩn giai Không” (soi thấy Ngũ Uẩn đều là Không). Hàng Nhị Thừa chiếu kiến Ngã Không, chứ pháp của họ chẳng Không. Đại Thừa Bồ Tát không chỉ là Không Ngã, mà còn Không Pháp. Hàng Nhị Thừa cũng là hàng Tiểu Thừa, họ biết pháp Ngã là Không, vì sao? Nó là do Ngũ Uẩn, tức Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, năm pháp hợp lại thành một cái Giả Ngã. Tách rời năm pháp ấy thì cái Ngã ấy chẳng có bản thể, chẳng có tự tánh, quán Ngã là Không. Nhưng [đối với hàng Tiểu Thừa] pháp Ngũ Uẩn chẳng Không. Quán Thế Âm Bồ Tát là Đại Thừa Bồ Tát, trong kinh có nói Ngài đã chiếu kiến “Ngũ Uẩn giai không”. Không chỉ cái Giả Ngã do Ngũ Ấm hòa hợp là Không, ngay cả bản thể của pháp Vô Ngã cũng là rỗng không. Đó gọi là Pháp Không. Ngã cũng Không, mà Pháp cũng Không, còn có gì chẳng Không? Vì thế, hết thảy đều là Không. Đấy là pháp thứ nhất, tức Không tam muội, được gọi là Không Giải Thoát. Không tam muội: Tam muội là định. Trụ trong cái Không Định ấy, an trụ bất động thì gọi là Trụ. Phải ghi nhớ lời chú giải này. Các vị đều biết niệm Tâm Kinh, “Không” là “chiếu kiến Ngũ Uẩn giai không”. “Không” thì Ngã cũng Không mà Pháp cũng Không.

2) Vô Tướng là như kinh Kim Cang đã nói: “Vô ngã tướng, vô nhân tướng, vô thọ giả tướng, vô chúng sanh tướng, vô pháp tướng, diệc vô phi pháp tướng” (không có tướng ta, không có tướng người khác, không có tướng thọ giả, không có tướng chúng sanh, không có pháp tướng, mà cũng chẳng có phi pháp tướng). Vô tướng như thế đó. “Vô ngã tướng, vô nhân tướng, vô chúng sanh tướng, vô thọ giả tướng”, bốn tướng ấy đều chẳng có thì gọi là Ngã Không, tướng của Ngã chẳng có! “Vô pháp tướng”: Tướng của các pháp cũng là Không, “diệc vô phi pháp tướng”, cái Không nơi Ngã Không và cái Không nơi Pháp Không được gọi là “phi pháp”, cũng là Không, hết thảy các tướng đều chẳng có. Ngã tướng chẳng có, Pháp tướng chẳng có. Tướng của Nhị Không (Ngã Không và Pháp Không) cũng chẳng có. Đấy gọi là Vô Tướng.

3) Vô Nguyện: “Nguyện” là cái tâm mong cầu. Mong cầu niềm vui ngũ dục, đấy là nguyện của phàm phu, vậy là không được. Chúng ta sơ phát tâm, phải “thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh” (trên cầu Phật đạo, dưới hóa độ chúng sanh). “Thượng cầu hạ hóa” là chuyện thuộc về bổn phận của Bồ Tát, nhưng quý vị đừng nên có cái tâm mong cầu, vì vốn dĩ, trên là chẳng có Phật đạo để có thể cầu, dưới là chẳng có chúng sanh để có thể giáo hóa. Chúng sanh là huyễn hóa, chẳng thật, dựa theo lời giải thích trong kinh Kim Cang: “Sở hữu chúng sanh chi loại… ngã giai linh nhập Vô Dư Niết Bàn chi diệt độ chi. Như thị diệt độ vô lượng vô số vô biên chúng sanh, thật vô chúng sanh đắc diệt độ giả” (đối với tất cả các loài chúng sanh, ta đều khiến cho họ nhập Vô Dư Niết Bàn mà diệt độ. Diệt độ vô lượng vô số vô biên chúng sanh như thế, thật sự chẳng có chúng sanh được diệt độ). Quý vị độ vô lượng vô số vô biên chúng sanh đều nhập Vô Dư Niết Bàn, nhưng thật sự chẳng có chúng sanh được diệt độ. Vì sao? Chúng sanh như huyễn, như hóa. Đã là dưới chẳng có chúng sanh để có thể độ, há có Phật đạo để có thể thành ư? Trên đã không có Phật đạo để có thể thành, [là vì] đối với chúng sanh trong chín pháp giới thì mới có Phật, nhưng chúng sanh trong chín pháp giới đều là như huyễn, như hóa, Phật vẫn chẳng phải là như huyễn, như hóa ư? Do vậy, gọi là “bình đẳng chân pháp giới, Phật chẳng độ chúng sanh”. Đã là trên là không có Phật đạo để có thể thành, dưới là không có chúng sanh để có thể độ, quý vị còn có cái tâm mong cầu gì nữa? Mong cầu là Nguyện, quý vị còn có nguyện chi nữa? Đấy là Vô Nguyện.

“Vô tác, vô khởi, quán pháp như hóa”: “Vô tác”, “tác” là tu tác (修作, tu tập, thực hiện), tạo tác, là hành Bồ Tát đạo, vốn hết thảy đều như hóa. Câu kế tiếp là “quán pháp như hóa”, “hóa” là huyễn hóa. Huyễn hóa chẳng thật thì há có Bồ Tát đạo gì để có thể “tác”? “Vô khởi”: Khởi (起) là sanh khởi. Quý vị phát Bồ Đề tâm, sanh khởi Bồ Đề tâm, đã là không có Bồ Tát đạo để có thể tạo tác, há có Bồ Đề tâm để có thể sanh khởi ư? Vì sao nói “chẳng có Bồ Tát đạo để có thể sanh khởi”? Vì “quán pháp như hóa”. Hết thảy các pháp đều như huyễn, như hóa, đều là do các trò ảo thuật biến ra, há có chân thật ư? Nói đến chỗ này, thì đấy là Đại Thừa Không Quán, dạy quý vị hãy quán Không, quán Vô Tướng, Vô Nguyện, quán Vô Tác Vô Khởi, quán hết thảy các pháp như huyễn, như hóa. Trong sự như huyễn, như hóa ấy, hành “thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh”. Quý vị đừng nên thiên lệch về phương diện Không. Thiên lệch về phương diện Không, quý vị sẽ rơi vào bên Nhị Thừa. Quý vị cũng đừng nên chấp trước bên Có. Chấp trước Có, quý vị sẽ rơi vào bên phàm phu. Đừng chấp trước Có, mà cũng đừng chấp trước Không, đấy mới là Trung Đạo của Đại Thừa Bồ Tát.

2.2.1.2.2.2.2.1.2.1.3. Lìa ác nghiệp

(Kinh) Viễn ly thô ngôn, tự hại, hại bỉ, bỉ thử câu hại. Tu tập thiện ngữ, tự lợi, lợi nhân, nhân ngã kiêm lợi.

(經)遠離麤言，自害害彼，彼此俱害。修習善語，自利利人，人我兼利。

(Kinh: Xa lìa lời thô, tự hại, hại người khác, đôi bên đều bị hại. Tu tập thiện ngữ, lợi mình, lợi người, ta và người khác đều được lợi).

Quán hết thảy đều là Không, quán hết thảy các pháp như hóa, quý vị còn tự mình khéo luyện tập công phu. Tiếp đó, kinh dạy chúng ta một phương pháp, rèn luyện ở nơi đâu? Trước hết, luyện khẩu nghiệp của chính mình. Vì quý vị muốn độ chúng sanh, tức là hoằng pháp, độ chúng sanh, tức là giảng kinh, thuyết pháp. Giảng kinh, thuyết pháp thì trước hết phải xa lìa thô ngữ (麤語, lời lẽ thô tháp). “Viễn ly thô ngôn” là quý vị muốn giảng kinh thuyết pháp cho chúng sanh nghe, trước hết phải xa lìa lời lẽ thô tháp, phải xa lìa ác khẩu. “Tự hại, hại bỉ, bỉ thử câu hại” (tự hại, hại người khác, đôi bên đều bị hại): Vì sao phải xa lìa thô ngôn? “Thô ngôn” bao gồm bốn thứ vọng ngữ: Nói dối, nói thêu dệt, nói đôi chiều, ác khẩu, đều gọi là “thô ngôn”. Khẩu nghiệp của quý vị chẳng thanh tịnh, quý vị làm hại chính mình, đồng thời làm hại đối phương. Đấy gọi là “đôi bên đều bị hại”, nhất định phải xa lìa lời lẽ thô ác. Để xa lìa thô ngôn, quý vị phải “tu tập thiện ngữ”: Phải giảng kinh, thuyết pháp. Lời lẽ của ai tốt nhất? Lời lẽ của Phật tốt nhất. Do đó, “thế gian hảo thoại Phật thuyết tận” (lời lẽ tốt lành trong thế gian, Phật đã nói hết). Lời nói của ai cũng chẳng tốt đẹp bằng lời của Phật. Quý vị học theo đức Phật thuyết pháp, học theo đức Phật thuyết pháp mà thuyết chẳng hay thì làm như thế nào? Thuyết chẳng hay thì hãy “tu tập”, tu tập học giảng kinh. Học tới học lui là Tập, tức là “học nhi thời tập chi” (học rồi thường xuyên luyện tập). Quý vị hôm nay giảng, ngày mai giảng, quý vị giảng suốt hai mươi năm thử xem, bảo đảm quý vị sẽ giảng hay! “Tự lợi, lợi nhân, nhân ngã kiêm lợi” (lợi mình, lợi người, ta và người đều được lợi): Quý vị giảng kinh, thuyết pháp, chính mình đạt được lợi ích, đồng thời lợi ích người khác, chính mình và người khác đều cùng được lợi.

2.2.1.2.2.2.2.1.2.1.4. Lại nói về chuyện tu thiện

(Kinh) Khí quốc quyên vương, tuyệt khử tài sắc, tự hành Lục Ba La Mật, giáo nhân linh hành.

(經)棄國捐王，絕去財色。自行六波羅蜜，教人令行。

(Kinh: Bỏ nước, bỏ ngôi vua, trừ sạch tài, sắc, tự hành Lục Ba La Mật, dạy người khác hành theo).

“Khí quốc quyên vương, tuyệt khử tài sắc” (bỏ nước, bỏ ngôi vua, trừ sạch tài, sắc): Đây là chuyện tỳ kheo Pháp Tạng đã làm khi phát tâm. Ngài vốn là một vị quốc vương, từ bỏ quốc gia, ngôi vua cũng vứt bỏ. “Quyên” (捐) là Khí (棄), mà Khí cũng là Quyên, [đều có nghĩa là] từ bỏ. Đã từ bỏ ngôi vị quốc vương, lại còn phải “tuyệt khử tài sắc”, [tức là] đoạn tuyệt tài sắc, chẳng tham tài mà cũng chẳng tham sắc. Chúng ta học theo tỳ kheo Pháp Tạng phát tâm, chúng ta chẳng phải là quốc vương, tài sản trong nhà quý vị cũng phải buông bỏ hết. Trong xã hội, quý vị có địa vị gì, cũng phải từ bỏ nó. Tội nhân gây nên phiền não là tài sắc, phải đoạn trừ, phải trừ khử danh lợi thế gian, phải “tự hành Lục Ba La Mật”. Do đó, Đại Thừa Phật pháp chẳng khó học, [khó học là vì] quý vị chẳng tìm thấy cương yếu! Nói tới, nói lui, vẫn là bảo quý vị hãy hành Lục Độ, hành viên mãn, đạt đến bờ kia, đấy là Ba La Mật. Chính quý vị tự lợi, quý vị giáo hóa chúng sanh điều gì? “Giáo nhân linh hành” (dạy người khác hành), [tức là] giáo hóa chúng sanh vẫn là Lục Độ Ba La Mật, bản thân quý vị tự lợi, đồng thời lợi ích người khác.

2.2.1.2.2.2.2.1.2.2. Tổng kết

(Kinh) Vô ương số kiếp, tích công lũy đức.

(經)無央數劫，積功累德。

(Kinh: Trong vô ương số kiếp, tích lũy công đức).

Trong “vô ương số kiếp” vẫn phải phát tâm dài lâu, chẳng phải là đời này ta đã hành tốt đẹp, mà đời đời kiếp kiếp ta phải hành, hành trong vô lượng số kiếp. “Tích công lũy đức”, công đức ấy sẽ thành tựu.

2.2.1.2.2.2.2.2. Nêu bày quả báo thù thắng

(Kinh) Tùy kỳ sanh xứ, tại ý sở dục, vô lượng bảo tạng, tự nhiên phát ứng, giáo hóa an lập vô số chúng sanh, trụ ư vô thượng chánh chân chi đạo. Hoặc vi trưởng giả, cư sĩ, hào tánh, tôn quý, hoặc vi sát lợi, quốc quân, Chuyển Luân thánh đế; hoặc vi Lục Dục Thiên Chúa, nãi chí Phạm vương. Thường dĩ tứ sự, cúng dường cung kính nhất thiết chư Phật. Như thị công đức, bất khả xưng thuyết. Khẩu khí hương khiết, như Ưu Bát La hoa. Thân chư mao khổng xuất Chiên Đàn hương. Kỳ hương phổ huân vô lượng thế giới, dung sắc đoan chánh, tướng hảo thù diệu. Kỳ thủ thường xuất vô tận chi bảo, y phục, ẩm thực, trân diệu hoa, hương, tăng cái, tràng phan, trang nghiêm chi cụ. Như thị đẳng sự, siêu chư thiên nhân. Ư nhất thiết pháp, nhi đắc tự tại.

(經)隨其生處，在意所欲，無量寶藏，自然發應。教化安立無數眾生，住於無上正真之道。或為長者、居士、豪姓、尊貴；或為剎利、國君、轉輪聖帝；或為六欲天主，乃至梵王。常以四事，供養恭敬一切諸佛。如是功德，不可稱說。口氣香潔，如優鉢羅華。身諸毛孔，出栴檀香，其香普熏無量世界。容色端正，相好殊妙。其手常出無盡之寶，衣服飲食、珍妙華香、繒蓋幢旛，莊嚴之具。如是等事，超諸天人。於一切法，而得自在。

(Kinh: Sanh ở bất cứ nơi đâu, thuận theo lòng muốn, vô lượng kho báu tự nhiên phát khởi, ứng hiện. Giáo hóa, an lập vô số chúng sanh, trụ nơi đạo Vô Thượng Chánh Chân. Hoặc làm trưởng giả, cư sĩ, dòng họ cao sang, tôn quý, hoặc làm Sát lợi, quốc vương, Chuyển Luân thánh đế, hoặc làm chúa tầng trời thứ sáu trong Dục Giới, cho đến làm Phạm vương. Thường dùng bốn sự để cúng dường, cung kính hết thảy chư Phật. Công đức như thế chẳng thể xưng nói. Hơi miệng thơm sạch như hoa Ưu Bát La. Các lỗ chân lông trên thân thường tỏa mùi hương Chiên Đàn. Hương ấy xông khắp vô lượng thế giới, dung sắc đoan chánh, tướng hảo đặc biệt đẹp đẽ. Tay Ngài thường tuôn ra vô tận của báu, y phục, thức ăn, hương, hoa quý báu mầu nhiệm, lọng lụa, tràng phan, các món vật trang nghiêm. Các chuyện như thế vượt trỗi trời người, được tự tại trong hết thảy các pháp).

“Tùy kỳ sanh xứ, tại ý sở dục, vô lượng bảo tạng, tự nhiên phát ứng” (sanh ở bất cứ nơi đâu, thuận theo lòng muốn, vô lượng kho báu tự nhiên phát khởi, ứng hiện). Quý vị sanh trong đời thứ hai, đời thứ ba, sẽ là như thế nào? Phước báo của quý vị to lớn. “Tùy kỳ sanh xứ” nghĩa là quý vị sanh trong một nước nào, hay sanh trong một thế giới nào, “tại ý sở dục” (thuận theo lòng muốn): Dựa theo chú giải để nói, chữ Tại (在) có nghĩa là “tùy ý”. Trên thực tế, do thời cổ sao chép, tức là chữ Nhậm (任, tùy ý) bị sao chép lầm, [nên hiện thời ghi là chữ Tại]. Nay ta nên hiểu chữ Tại theo nghĩa “tùy ý”. [“Tại ý” là] mặc lòng tùy ý. “Sở dục” là nghĩ đến. “Vô lượng bảo tạng”, tự nhiên là quý vị sanh về đâu, kho báu bèn theo quý vị đến đó, quý vị đi đến chỗ nào cũng sẽ phát tài. Của cải nhiều ngần ấy do đâu mà có? Do phước báo tích lũy công đức cảm vời. Đấy là như trong phần trên đã nói, do “tích công lũy đức” như [trong đoạn kinh văn giảng về] “thiểu dục tri túc” mà ra. Thoạt đầu chẳng có của cải theo chân quý vị, quý vị hứng chịu nghèo khổ, gian nan. Quý vị thiểu dục tri túc, chẳng sợ các nỗi khổ, tu hành như thế đấy. Lại còn một mặt tu phước, một mặt tu huệ, phước báo của quý vị to lớn, đời sau, kiếp sau, quý vị sanh về nơi đâu, tiền tài theo quý vị đến đó.

“Giáo hóa an lập vô số chúng sanh, trụ ư vô thượng chánh chân chi đạo” (giáo hóa an lập vô số chúng sanh, trụ nơi đạo vô thượng chánh chân): Quý vị giáo hóa chúng sanh đều phát Bồ Đề tâm, hành Bồ Tát đạo. Thuở ban đầu, giáo hóa chúng sanh: “Ối trời ơi! Giáo hóa cả nửa ngày, bảo họ quy y Tam Bảo, họ vẫn không chịu phát tâm”. Quý vị giáo hóa lâu ngày, tích lũy công đức, khi công đức của quý vị đã chín muồi, sẽ giáo hóa chúng sanh rất dễ dàng. Lại còn gieo thiện căn thành Phật cho họ đều dễ dàng, “an trụ ư vô thượng chánh chân chi đạo” (an trụ nơi đạo vô thượng chánh chân).

“Hoặc vi trưởng giả, cư sĩ, hào tánh, tôn quý” (hoặc làm trưởng giả, cư sĩ, dòng họ cao sang, tôn quý): Nhiều đời, nhiều kiếp quý vị thọ sanh, chuyển sanh, hoặc là quý vị chuyển thành một vị trưởng giả, hoặc là chuyển thành một vị cư sĩ, hoặc là chuyển thành người đáng tôn trọng thuộc dòng họ cao sang. “Hào tánh” (豪姓) là gia tộc thuộc loại thế gia vọng tộc, đại phú, đại quý. “Hoặc vi sát lợi, quốc quân” (hoặc làm bậc sát lợi, vua một nước): “Quốc quân” (國君) là quốc vương, thân thích của quốc vương gọi là dòng Sát lợi (Kṣatriya). “Sát lợi chi tộc” chính là quý tộc. Hoặc là làm “Chuyển Luân thánh đế”, [tức là] lại còn làm Chuyển Luân Thánh Vương (Cakra varti rājan), đấy là người có phước báo nhất trong thế gian. “Hoặc vi Lục Dục Thiên Chúa”: Trong tam giới có sáu tầng trời, [tỳ kheo Pháp Tạng] có thể làm chúa tầng trời thứ sáu trong Dục Giới. “Nãi chí Phạm vương” (cho đến Phạm Vương): Phạm vương chính là Đại Phạm Thiên Vương trong Sơ Thiền Thiên của Sắc Giới. “Thường dĩ tứ sự, cúng dường cung kính nhất thiết chư Phật” (thường dùng bốn món cúng dường cung kính hết thảy chư Phật). Trong nhân gian, bất luận quý vị là kẻ đại phú, đại quý, làm vua một nước, hay làm Chuyển Luân Thánh Vương, đều phải cúng dường Tam Bảo, thường dùng tứ sự để cúng dường. “Tứ sự” là y phục, thức ăn, đồ trải nằm, thuốc men, bốn loại vật dụng dùng để cúng dường hết thảy chư Phật. “Như thị công đức, bất khả xưng thuyết” (công đức như thế chẳng thể diễn tả): Cúng dường Phật nhiều, thời gian cúng dường lâu dài, rốt cuộc đạt được bao nhiêu công đức? Chẳng thể nói kể được!

“Khẩu khí hương khiết, như Ưu Bát La hoa” (hơi miệng thơm, sạch, như hoa sen xanh): Đây là một quả báo đặc biệt nơi thân thể. Hơi miệng thơm tho, giống như mùi hương của hoa Ưu Bát La (Utpala, hoa sen xanh). Vì sao đạt được quả báo tốt đẹp dường ấy? Quý vị thường nói lời tốt lành, giảng kinh, thuyết pháp. “Thân chư mao khổng, xuất Chiên Đàn hương” (các lỗ chân lông trên thân thường tỏa mùi hương Chiên Đàn): Các lỗ chân lông trên thân đều tỏa mùi thơm, có mùi hương Chiên Đàn (Chandana, Sandalwood). Mùi thơm còn “phổ huân vô lượng thế giới” (xông khắp vô lượng thế giới). Vì sao trên thân tỏa ra mùi thơm? Ngài vâng giữ đạo trong sạch, tự nhiên có mùi thơm ấy. “Dung sắc đoan chánh, tướng hảo thù diệu” nghĩa là tướng mạo rất đoan chánh, tướng hảo lại còn rất thù thắng mầu nhiệm. “Kỳ thủ thường xuất vô tận chi bảo, y phục, ẩm thực, trân diệu hoa hương, tăng cái, tràng phan, trang nghiêm chi cụ” (tay Ngài thường tuôn ra vô tận của báu, y phục, thức ăn, hoa hương quý đẹp, lọng lụa, tràng phan, các vật trang nghiêm): Còn có một quả báo đặc biệt tốt đẹp, tức là trong tay xuất hiện vật báu. Nơi tay Ngài, thường xuất hiện vô tận của báu, y phục cũng xuất hiện từ nơi tay, thức ăn cũng xuất hiện từ tay, hương hoa quý đẹp cũng từ trong tay xuất hiện. Còn có “tăng cái, tràng phan”, Cái (蓋) là bảo cái (寶蓋, lọng báu). Tăng (繒) là những thứ the lụa tơ dệt. Dùng the, lụa làm lọng báu, tràng phan, những vật trang nghiêm như thế ấy. “Như thị đẳng sự, siêu chư thiên nhân” (những chuyện như thế đó vượt trỗi trời, người): Còn tốt đẹp hơn những vật cúng dường của cõi trời. “Ư nhất thiết pháp đắc tự tại” (được tự tại nơi hết thảy các pháp): Nếu từ trong tay xuất hiện vô tận của báu, sẽ toàn là từ Bát Địa Bồ Tát trở lên. Đã đạt từ Bát Địa Bồ Tát trở lên, sẽ là tùy tâm sở dục (thuận theo lòng mong). Nếu vị Bồ Tát ấy cúng dường Phật, nghĩ muốn có hoa, vừa duỗi tay ra là đã có hoa. Muốn có hương, duỗi tay ra, từ trong hư không có thể lấy được vật cúng. Nói theo phước báo, là do trong đời quá khứ, khi Ngài làm phàm phu phát tâm cúng dường Tam Bảo vun bồi phước, vun bồi đến đời sau, phước báo to lớn. Đi đến đâu, của cải theo đến đó, xuất hiện ở bất cứ nơi đâu, không chỉ xuất hiện nơi tay, mà còn hoặc là xuất hiện nơi mặt đất, nói chung là xuất hiện ngoài thân thể. Tiến thêm bước nữa, phước báo to lớn thì trong tay có thể hiện ra những thứ của báu. Nói đến cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn này của hàng Bồ Tát, nói theo phía phàm phu chúng ta, chúng ta là một đệ tử của đức Phật, biết cúng dường Tam Bảo, vậy thì chúng ta là một đệ tử xuất gia tiếp nhận tín đồ tại gia cúng dường, hãy sử dụng những tiền tài ấy vào chỗ nào? Dùng vào Tam Bảo. Tín đồ cúng dường chúng ta, vì chúng ta là người xuất gia họ mới cúng dường. Họ cúng dường Tăng, phẩm vật ấy do Tam Bảo mà có, ta sử dụng nó. Do vật phẩm ấy từ Tam Bảo mà có, ta phải dùng nó ở chỗ Phật, Pháp, Tăng. Đấy chính là những thứ phẩm vật cúng dường Tam Bảo xuất hiện từ trong tay ta. Tiền tài từ trong tay ta nhận vào, ta lại đem cúng dường Tam Bảo, từ trong tay ta xuất ra, sẽ giống như trong tay ta xuất hiện tiền cúng dường! Chúng ta là phàm phu, chỉ đành làm như vậy, vậy thì quý vị đời đời kiếp kiếp tích lũy công đức, khi tu đạt đến Bát Địa Bồ Tát, sẽ có thể lấy vật phẩm cúng dường [từ trong hư không], mầu nhiệm chẳng thể nghĩ bàn!

2.2.2. Nói về những điều thành tựu (bởi phát nguyện, tu tập)

2.2.2.1. Nói đại lược những điều thành tựu

(Kinh) A Nan bạch Phật: - Pháp Tạng Bồ Tát, vi dĩ thành Phật nhi thủ diệt độ? Vi vị thành Phật? Vi kim hiện tại?

Phật cáo A Nan: - Pháp Tạng Bồ Tát kim dĩ thành Phật, hiện tại Tây phương, khứ thử thập vạn ức sát. Kỳ Phật thế giới, danh viết An Lạc.

A Nan hựu vấn: - Kỳ Phật thành đạo dĩ lai, vị kinh kỷ thời?

Phật ngôn: - Thành Phật dĩ lai, phàm lịch thập kiếp. Kỳ Phật quốc độ, tự nhiên thất bảo, kim, ngân, lưu ly, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não, hợp thành vi địa, khôi khuếch khoáng đãng, bất khả hạn cực, tất tương tạp xí, chuyển tương gián nhập, quang hách dục thước, vi diệu kỳ lệ, thanh tịnh trang nghiêm, siêu du thập phương nhất thiết thế giới chúng bảo trung tinh. Kỳ bảo do như Đệ Lục Thiên bảo. Hựu kỳ quốc độ, vô Tu Di sơn, cập Kim Cang Vi, nhất thiết chư sơn, diệc vô đại hải, tiểu hải, khê, cừ, tỉnh, cốc. Phật thần lực cố, dục kiến tắc kiến. Diệc vô địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, chư nạn chi thú. Diệc vô tứ thời Xuân, Hạ, Thu, Đông, bất hàn, bất nhiệt, thường hòa điều thích.

Nhĩ thời, A Nan bạch Phật ngôn: - Thế Tôn! Nhược bỉ quốc độ, vô Tu Di sơn, kỳ tứ thiên vương, cập Đao Lợi Thiên, y hà nhi trụ?

Phật ngữ A Nan: - Đệ tam Viêm Thiên, nãi chí Sắc Cứu Cánh Thiên, giai y hà trụ?

A Nan bạch Phật: - Hạnh nghiệp quả báo bất khả tư nghị.

Phật ngữ A Nan: - Hạnh nghiệp quả báo, bất khả tư nghị. Chư Phật thế giới diệc bất khả tư nghị. Kỳ chư chúng sanh công đức thiện lực, trụ hạnh nghiệp chi địa, cố năng nhĩ nhĩ.

A Nan bạch Phật: - Ngã bất nghi thử pháp, đản vị tương lai chúng sanh dục trừ kỳ nghi hoặc, cố vấn tư nghĩa.

(經)阿難白佛：法藏菩薩，為已成佛而取滅度？為未成佛？為今現在？佛告阿難：法藏菩薩今已成佛，現在西方，去此十萬億剎。其佛世界，名曰安樂。阿難又問：其佛成道已來，為經幾時？佛言：成佛已來，凡歷十劫。其佛國土，自然七寶，金、銀、瑠璃、珊瑚、琥珀、硨磲、碼碯，合成為地，恢廓曠蕩，不可限極。悉相雜廁，轉相閒入。光赫煜爍，微妙奇麗，清淨莊嚴，超踰十方一切世界眾寶中精，其寶猶如第六天寶。又其國土，無須彌山，及金剛圍，一切諸山。亦無大海、小海，溪渠、井谷。佛神力故，欲見則見。亦無地獄、餓鬼、畜生諸難之趣。亦無四時春夏秋冬，不寒不熱，常和調適。爾時，阿難白佛言：世尊！若彼國土，無須彌山，其四天王，及忉利天，依何而住？佛語阿難：第三炎天，乃至色究竟天，皆依何住？阿難白佛：行業果報不可思議。佛語阿難：行業果報，不可思議，諸佛世界亦不可思議，其諸眾生功德善力，住行業之地，故能爾耳。阿難白佛：我不疑此法，但為將來眾生，欲除其疑惑，故問斯義。

(Kinh: Ngài A Nan bạch Phật: - Pháp Tạng Bồ Tát là vị Phật đã thành đạo rồi hiện diệt độ? Hay là chưa thành Phật? Hay là [đang thành Phật] trong hiện tại?

Đức Phật bảo ngài A Nan: - Pháp Tạng Bồ Tát nay đã thành Phật, hiện đang ngự tại phương Tây, cách đây mười vạn ức cõi nước. Thế giới của đức Phật ấy có tên là An Lạc.

Ngài A Nan lại hỏi: - Vị Phật ấy kể từ khi thành đạo cho đến nay đã trải qua thời gian bao lâu?

Đức Phật bảo: - Ngài thành Phật cho đến nay đã qua mười kiếp. Cõi nước Phật ấy tự nhiên do bảy báu, vàng, bạc, lưu ly, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não hợp thành đất, rộng rãi mênh mông, chẳng thể có ngằn mé. [Các thứ báu] đều xen lẫn, lần lượt chen lẫn vào nhau, chói ngời sáng rực, vi diệu, lạ lùng, tráng lệ, thanh tịnh trang nghiêm, vượt trỗi tinh túy của các thứ báu trong mười phương hết thảy các thế giới. Các chất báu ấy giống như chất báu trên tầng trời thứ sáu. Lại nữa, quốc độ ấy không có núi Tu Di và núi Kim Cang, Thiết Vi, hết thảy các núi, cũng chẳng có biển lớn, biển nhỏ, khe, ngòi, giếng, hang. Do Phật thần lực, nếu ai muốn thấy, sẽ trông thấy. Cũng chẳng có địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, các đường hoạn nạn. Cũng chẳng có bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông, chẳng lạnh, chẳng nóng, [thời tiết] luôn điều hòa, thích hợp.

Lúc bấy giờ, ngài A Nan bạch đức Phật rằng: - Bạch Thế Tôn! Nếu cõi nước ấy chẳng có núi Tu Di thì tứ thiên vương và trời Đao Lợi nương vào đâu để trụ?

Đức Phật bảo ngài A Nan: - Tầng thứ ba là Viêm Thiên cho đến Sắc Cứu Cánh Thiên đều nương vào đâu để trụ?

A Nan bạch Phật: - Hạnh nghiệp quả báo chẳng thể nghĩ bàn!

Đức Phật bảo ngài A Nan: - Hạnh nghiệp quả báo chẳng thể nghĩ bàn! Thế giới của chư Phật cũng chẳng thể nghĩ bàn. Do công đức thiện lực của các chúng sanh ấy, trụ nơi địa vị hạnh nghiệp, cho nên có thể như vậy!

Ngài Nan bạch Phật: - Con chẳng nghi pháp này, chỉ vì muốn trừ nghi hoặc cho chúng sanh trong tương lai nên hỏi nghĩa này).

“A Nan bạch Phật: - Pháp Tạng Bồ Tát, vi dĩ thành Phật nhi thủ diệt độ? Vi vị thành Phật? Vi kim hiện tại?” (ngài A Nan bạch Phật: - Pháp Tạng Bồ Tát là vị Phật đã thành đạo rồi hiện diệt độ? Hay là chưa thành Phật? Hay là đang thành Phật trong hiện tại?) Nói đến đây, đức Phật đang nói với ngài A Nan về chuyện của tỳ kheo Pháp Tạng. “A Nan bạch Phật: - Pháp Tạng Bồ Tát”, hãy ghi nhớ danh tự Pháp Tạng Bồ Tát này. Kinh Vô Lượng Thọ nói về tỳ kheo Pháp Tạng, nói đến đây bèn thay đổi danh xưng, đổi thành Bồ Tát, vì “tỳ kheo” dùng chung cho Tiểu Thừa lẫn Đại Thừa. Hơn nữa, đại đa số đều là danh xưng Tiểu Thừa. Nếu có thể hồi Tiểu hướng Đại thì cũng có thể gọi là tỳ kheo Đại Thừa, nhưng đại đa số đều là danh xưng Tiểu Thừa. Vì tỳ kheo là địa vị tu nhân của A La Hán, kết quả sẽ thành A La Hán. Danh xưng Bồ Tát là gọi theo Đại Thừa. Quý vị thấy trong bộ kinh nào có Tiểu Thừa Bồ Tát? Gọi theo danh xưng Đại Thừa, Bồ Tát là địa vị tu nhân của Phật, kết quả là sẽ thành Phật. Do vậy, nếu muốn thành Phật, thì trong khi còn tu nhân, nhất định phải học theo Bồ Tát trước đã. [Bồ Tát trong] tiếng Phạn là Bồ Đề Tát Đỏa (Boddhisattva), dịch sang tiếng Hán là Giác Hữu Tình, trên là cầu đạo giác ngộ, dưới là hóa độ hữu tình. “Hữu tình” cũng là chúng sanh, trên cầu giác đạo, dưới hóa độ hữu tình thì gọi là Bồ Tát. Vì sao ở đây lại đổi danh xưng của Ngài thành Bồ Tát? Vì trong phần trước, đức Thích Ca Thế Tôn đã kể về công án tỳ kheo Pháp Tạng: Tỳ kheo Pháp Tạng đã phát Bồ Đề tâm, đã hành Bồ Tát đạo, là một vị Bồ Tát danh xứng hợp thực chất, chẳng thể gọi là tỳ kheo nữa, phải gọi Ngài là Bồ Tát.

Tiếp đó, ngài A Nan thưa hỏi, vẫn là do nghe đức Phật Thích Ca kể về công án của Pháp Tạng Bồ Tát, [đức Phật có] nói tỳ kheo Pháp Tạng đã thành Phật. Đã nói đến chuyện thành Phật thì chắc chắn là do Bồ Tát thành, chẳng gọi Ngài là Bồ Tát thì sẽ không thể được! Nói Ngài đã thành Phật là như thế nào? Trong phần trước [kinh văn] đã nói: “Ư nhất thiết pháp, nhi đắc tự tại” (được tự tại nơi hết thảy các pháp). Phật thì mới có thể thành Pháp Vương, Vương là “tự tại”. Do đó, Ngài được tự tại trong hết thảy các pháp. Pháp Vương chính là Phật, cho nên nếu đã thành Phật, chắc chắn là do Bồ Tát thành, phải nên đổi danh xưng thành Bồ Tát. Ngài A Nan hỏi: “Pháp Tạng Bồ Tát là quá khứ Phật? Hay là hiện tại Phật? Hay là vị lai Phật? “Pháp Tạng Bồ Tát vi dĩ thành Phật nhi thủ diệt độ?” (Pháp Tạng Bồ Tát đã thành Phật rồi hiện diệt độ ư?) Tức là Ngài đã thành Phật, nhập Niết Bàn. “Diệt độ” từ ngữ dịch từ chữ Niết Bàn trong tiếng Phạn. Vậy thì Ngài là quá khứ Phật? “Vi vị lai Phật?” nghĩa là hiện thời Ngài vẫn còn là thân Bồ Tát, vẫn chưa thành Phật, là một vị Phật vị lai đấy chăng? “Vi kim hiện tại?”: Hoặc là hiện tại Phật. Ở đây là hỏi [Pháp Tạng Bồ Tát] là quá khứ Phật, vị lai Phật, hay hiện tại Phật?

“Phật cáo A Nan: Pháp Tạng Bồ Tát kim dĩ thành Phật” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Pháp Tạng Bồ Tát nay đã thành Phật): Pháp Tạng Bồ Tát chẳng phải là quá khứ Phật, cũng chẳng phải là vị lai Phật, mà là hiện tại Phật. Tôn giả A Nan gọi Ngài là Pháp Tạng Bồ Tát đúng lắm. Đức Phật cũng gọi Ngài là Pháp Tạng Bồ Tát, vì Ngài hiện thời đã thành Phật. “Hiện tại Tây phương, khứ thử thập vạn ức sát. Kỳ Phật thế giới, danh viết An Lạc” (nay đang ở phương Tây, cách đây mười vạn ức cõi. Thế giới của đức Phật ấy có tên là An Lạc). Ở đây nói giống như trong kinh A Di Đà, Ngài đã thành Phật, trụ tại nơi nào? Ở phương Tây của thế giới Sa Bà này, “hiện tại Tây phương khứ thử” (nay ở phương Tây, cách nơi này), chữ Thử (此) chỉ thế giới Sa Bà. Kinh A Di Đà nói “tùng thị Tây phương” (từ phương Tây của cõi này), chữ Thị (是) là nói đến thế giới Sa Bà. Chữ Thử ở đây cũng chỉ thế giới Sa Bà. “Khứ thử thập vạn ức sát” (cách đây mười vạn ức cõi), tức là mười vạn ức cõi Phật như trong kinh A Di Đà [đã nói]. Chữ Sát (剎, Kṣetra) là thế giới, tức là nói đến một tam thiên đại thiên thế giới, tức là cõi nước giáo hóa của một vị Phật thì gọi là “Phật sát”. Pháp Tạng Bồ Tát đã thành Phật. “Kỳ Phật thế giới, danh viết An Lạc” [nghĩa là] thế giới của Ngài có tên là An Lạc. Kinh A Di Đà dịch là Cực Lạc, có kinh dịch là An Dưỡng (安養), có kinh dịch là Thanh Thái (清泰), đều là cùng một thế giới. Trong kinh A Di Đà mà chúng ta niệm tụng, [thế giới ấy được gọi là] thế giới Cực Lạc, còn kinh Vô Lượng Thọ dịch thành thế giới An Lạc.

Ở chỗ này có vấn đề hay chăng? Tôi thuận tiện thưa cùng mọi người, hiện nay là thời đại khoa học, khoa học sẽ chủ trương chứng minh bằng sự thật, chẳng được nói chuyện thần thoại, vậy thì Tây Phương Cực Lạc thế giới ở nơi đâu? Ở ngoài mười vạn ức cõi Phật, khoa học khó thể chứng minh điều này. Khi họ khó thể chứng minh, chúng ta có thể nói, có phải là khoa học vẫn còn đang trên đường tiến bộ hay không? Khoa học vẫn chưa đạt tới tột đỉnh, hãy còn phải tiến bộ hơn, còn có phát minh. Có thể là trong tương lai, khoa học sẽ phát hiện có Tây Phương Cực Lạc thế giới, nhưng [hiện thời] các nhà khoa học chẳng có cách nào chứng minh Tây Phương Cực Lạc thế giới. Đấy là khoa học vẫn chưa phát triển đến mức độ ấy. Vấn đề này chẳng nghiêm trọng cho lắm!

Còn có một vấn đề, vấn đề này nghiêm trọng hơn. Các nhà khoa học hiện thời đã chứng minh địa cầu tự xoay quanh nó một vòng là một ngày một đêm, tức là tự xoay quanh nó mất hai mươi bốn giờ. Như vậy thì căn bản là chẳng có chỗ nào là phương Tây hết? Chỗ nào là phương Đông? Chúng ta thường nghĩ địa cầu bất động, mặt trời chuyển động. Mặt trời mọc từ phương Đông, lặn ở phương Tây. Vậy thì chỗ mặt trời lặn là phương Tây. Hiện thời, các nhà khoa học đã chứng minh mặt trời bất động, địa cầu chuyển động, cho nên chẳng phân chia thành phương Tây hay phương Đông được! Chúng ta ngỡ chỗ này là phương Tây, xoay một vòng đã sang phương Đông, há có phương Tây? Nếu đã chẳng có phương Tây, há có thế giới Cực Lạc? Vấn đề này nghiêm trọng lắm.

Tôi giảng kinh thường nói với mọi người về vấn đề này, chúng ta chẳng thể không vâng theo kiến giải của khoa học, nó chứng minh bằng sự thật. Nhưng chúng ta phải tin tưởng kinh Phật, tận hết trí huệ, tận hết học thức của chúng ta để dung hội, quán thông những lý luận khoa học, chớ nên để khoa học lật đổ Phật học. Đấy là cách lý giải nhất quán của tôi. Dốc sạch học vấn nhỏ nhoi của chúng ta để cứu vãn Phật pháp, đừng nên nói là trong thời đại khoa học liền lật nhào Phật học. Vậy thì chúng sanh làm sao đắc độ cho được? Nhưng Phật giáo chẳng phải là như những tôn giáo khác. Trong những tôn giáo khác, đứng trên lập trường tôn giáo, quý vị phải hoàn toàn phục tùng, phải hoàn toàn tin tưởng, bất kể quý vị có cảm thấy hợp lý hay không, phải nên tin tưởng! Chẳng tin tưởng, quý vị sẽ chẳng phải là tín đồ tôn giáo tin theo tôn giáo. Phật giáo không như vậy, Phật giáo có tín tâm do lý giải; đã có lý giải, quý vị mới tu hành. Đã có tu hành, quý vị còn phải chứng đắc. Chẳng phải là nói theo kiểu mê tín, cũng chẳng phải là hoàn toàn nói theo lý suông! Phải nói theo lý luận; nói theo lý luận thì mới có thể tu hành, mới có thể chứng đắc. Dùng lý luận Phật giáo để cứu vãn kiến giải sai lầm, cứu vãn như thế nào?

Trong kinh văn đã có văn từ rõ ràng, hoàn toàn chẳng cần giải thích loanh quanh! Kinh Vô Lượng Thọ nói: “Khứ thử thập vạn ức Phật sát” (cách đây mười vạn ức cõi Phật). “Khứ thử” là nói theo thế giới Sa Bà của chúng ta, từ một Phật sát, hai Phật sát, cho đến qua khỏi mười vạn ức Phật sát. Một “Phật sát” là một tam thiên đại thế giới, trọn chẳng phải là nói theo một quả địa cầu nhỏ bé này. Ở đây chẳng dùng theo cách nói vòng vèo, trong kinh Phật cũng chẳng có danh xưng “tiểu địa cầu”. Đối với địa cầu, kinh Phật cũng có một danh từ chuyên môn là Nam Thiệm Bộ Châu (Jambu dvīpa). Nó (một Phật sát) chẳng phải là nói về một Nam Thiệm Bộ Châu, mà là một cõi Phật, [hay gọi theo danh từ Phật học là] một Phật sát. Nam Thiệm Bộ Châu nếu nói rộng hơn một tí, thì kinh Phật gọi là một tiểu thế giới. [Chữ “thế giới” này] không phải là nói đến một “thế giới” [theo cách hiểu hiện thời trong thế gian] mà là nói đến một tam thiên đại thiên thế giới. Vậy là chúng ta đã xác định danh từ, “một Phật sát” là một tam thiên đại thiên thế giới, chẳng phải là nói đến tiểu địa cầu! Như vậy thì sẽ dễ giải thích. Chiếu theo sự giải thích của khoa học, mặt trời là một hằng tinh (恆星, còn gọi là “định tinh”) bất động, địa cầu tự xoay, hai mươi bốn giờ bèn xoay trọn một vòng [quanh chính nó], tức một ngày một đêm. Nó còn xoay quanh mặt trời, xoay trong ba trăm sáu mươi lăm ngày, xoay một vòng to, [thời gian ấy] được gọi là một năm. Nó xoay một vòng lớn, nhưng chẳng xoay ra khỏi phạm vi của mặt trời, nó xoay quanh mặt trời. Địa cầu chẳng xác định là phương Đông hay phương Tây, nhưng mặt trời thì có. Vì sao? Vì mặt trời bất động. Như vậy thì kinh Phật nói một tam thiên đại thiên thế giới có trăm ức mặt trời, mặt trăng. Hiện thời, dựa theo sự chứng minh của các nhà khoa học, chỉ nói theo mặt trời, sẽ có một trăm ức mặt trời. Một trăm ức mặt trời hợp lại sẽ là một tam thiên đại thế giới. Một vầng mặt trời bất động, một trăm ức mặt trời đều bất động, chúng ở trong hư không, có vị trí cố định, tức là mỗi tam thiên đại thiên thế giới đều có một vị trí cố định. Đã có vị trí cố định, sẽ có bốn phương hướng Đông, Nam, Tây, Bắc cố định. Vầng mặt trời này bất động, một trăm ức mặt trời bất động, cũng có nghĩa là thế giới Sa Bà bất động. Nó có phương Đông và phương Tây cố định. Từ thế giới Sa Bà này đi về phương Tây, qua một cõi Phật, hai cõi Phật, qua khỏi mười vạn ức cõi Phật, thế giới ở nơi ấy là Tây Phương Cực Lạc thế giới, quyết định sẽ chẳng sai lầm!

Còn có một vấn đề nghiêm trọng nữa, chẳng phải là các nhà khoa học bác bỏ Phật giáo, cũng chẳng phải là những bài văn chương phát biểu trên các tạp chí khoa học, mà là văn chương phát biểu trên các tạp chí Phật giáo của chúng ta, lại còn là văn chương do một vị pháp sư viết ra, cho rằng “chẳng có Tây Phương Cực Lạc thế giới”. Nói kiểu ấy tức là đả đảo Tịnh Độ Tông. Hiện nay là thời đại Mạt Pháp, tám vạn bốn ngàn pháp môn khác đều chẳng tu được, phải cậy vào pháp môn này để độ chúng sanh. Biển khổ sóng cuồn cuộn, trong biển khổ sóng cuộn trào, chỉ còn sót lại một con thuyền này để độ chúng sanh. Vị pháp sư ấy muốn đập nát con thuyền độc nhất vô nhị ấy, chúng sanh chẳng đều rơi xuống biển khổ ư? Vấn đề này chẳng phải là quá nghiêm trọng hay sao? Hiện thời, có những kẻ hoàn toàn là phường đại tà kiến gọi vị pháp sư ấy là “đại pháp sư”, nói thẳng ra là pháp sư bại hoại! Nay chúng tôi chẳng tranh biện với ông ta, mà là thuận tiện thưa trình cùng mọi người một phen. Mọi người đều nghiên cứu kinh Phật thì trong thời đại khoa học, Phật lý có phù hợp với những sự thật được khoa học chứng minh hay không? Hãy dựa trên học vấn và trí huệ của chúng ta để dung hội quán thông những điều ấy, đừng để cho khoa học đả đảo Phật giáo. Đấy là sai lầm to lớn, mà cũng là đại tà kiến dối mình lừa người.

“A Nan hựu vấn: - Kỳ Phật thành đạo dĩ lai, vị kinh kỷ thời?” (ngài A Nan lại hỏi: - Đức Phật ấy thành đạo đến nay, đã trải qua bao lâu?) Đức Phật Thích Ca bảo Ngài: Tỳ kheo Pháp Tạng đã thành Phật, nay Pháp Tạng Bồ Tát đã thành Phật. Ngài A Nan lại hỏi: “Ngài đã thành Phật, ở trong thế giới An Lạc, vậy thì Ngài đã thành Phật bao lâu rồi?” “Phật ngôn: - Thành Phật dĩ lai, phàm lịch thập kiếp” (đức Phật nói: - [Pháp Tạng Bồ Tát] thành Phật đến nay đã qua mười kiếp). Điều này nói giống như trong kinh A Di Đà, Ngài thành Phật tới nay vừa mới trải qua mười đại kiếp. Trong thế giới Sa Bà, Thích Ca Mâu Ni Phật trụ thế tổng cộng tám mươi năm, thành Phật, thuyết pháp mới bốn mươi chín năm bèn nhập Niết Bàn. Mười đại kiếp quá lâu dài, nhưng vị Phật này có đức hiệu là Vô Lượng Thọ Phật, nên mười đại kiếp cũng giống như vừa mới thành Phật vài ngày! Đoạn kinh văn kế tiếp nói rõ sự trang nghiêm nơi y báo trong quốc độ Tây Phương Cực Lạc thế giới, đoạn kinh văn này dễ hiểu!

“Kỳ Phật quốc độ, tự nhiên thất bảo, kim, ngân, lưu ly, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não” (cõi nước Phật ấy tự nhiên bảy báu, vàng, bạc, lưu ly, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não): Tên gọi của bảy báu chẳng giống như kinh A Di Đà đã nói. Đấy là do nói thuận theo danh xưng của bảy thứ báu mà chúng ta biết. Trên thực tế, bảy báu trong Tây Phương Cực Lạc thế giới và bảy báu mà chúng ta thấy hoàn toàn chẳng thể nói là giống như nhau được. Thứ nhất là vàng ròng, thứ hai là bạc trắng, thứ ba là lưu ly (vaiḍūrya), dịch sang tiếng Hán là Thanh Sắc Bảo, tức là một loại đá quý có màu xanh nước biển. Thứ tư là san hô (sanga), thứ năm là hổ phách, thứ sáu là xa cừ (musāragalva), thứ bảy là mã não (aśmagarbha). “Hợp thành vi địa” (hợp thành đất), từ bảy món báu hợp lại thành đại địa của một quốc độ. Ở đây nói chẳng giống như trong kinh A Di Đà cho lắm. Theo kinh A Di Đà, “hoàng kim vi địa” (vàng ròng làm đất), mà cũng chẳng giống với Thập Lục Quán Kinh. Thập Lục Quán Kinh dạy chúng ta mười sáu phép quán tưởng, [theo đó], lưu ly làm đất. Do điều này, ta biết Tây Phương Cực Lạc thế giới là do bảy báu kết hợp thành đại địa. Trông thấy là vàng ròng, sẽ là “vàng ròng làm đất”. Trông thấy là lưu ly, sẽ là “lưu ly làm đất”. Trên thực tế là do bảy báu tạo thành, bảy báu hợp thành đại địa.

“Khôi khuếch khoáng đãng, bất khả hạn cực” (rộng rãi mênh mông, chẳng có ngằn hạn tột cùng) là nói về không gian rộng lớn của Tây Phương Cực Lạc thế giới. “Khôi khuếch khoáng đãng”: Hình dung không gian rộng lớn trong Tây Phương Cực Lạc thế giới. “Bất khả hạn cực”: Chẳng thể dùng giới hạn để hình dung nó rộng lớn đến đâu, rộng cỡ nào? Dài như thế nào? Chẳng thể hạn định. Câu “tất tương tạp xí, chuyển tương gián nhập” hình dung bảy báu [kết hợp] làm đất. “Tất tương tạp xí” là bảy thứ báu xen lẫn với nhau tại một chỗ, lại còn xen lẫn rất dễ nhìn, xen cài vào nhau, miếng này là hoàng kim, miếng kia là bạch ngân, miếng nọ là lưu ly khảm vào. “Gián nhập” (閒入) là xen kẽ, đan cài vào nhau hết sức trang nghiêm. “Quang hách dục thước, vi diệu kỳ lệ” (chói lòa, rực rỡ, vi diệu, lạ lùng, hoa lệ): Bảy báu xen lẫn tạo thành đại địa, đại địa có thể phóng quang. [“Quang hách” tức là] quang minh hách hách (chói lòa). “Hách hách” (赫赫, chói lòa) là quang minh to lớn. “Dục thước” (煜爍) vẫn là quang minh to lớn. Bốn chữ này (“quang hách dục thước”) nhằm diễn tả quang minh to lớn. Lại còn “vi diệu kỳ lệ”, hết sức đẹp mắt; đẹp mắt như thế nào, chẳng thể diễn tả được, chỉ đành dùng “vi diệu kỳ lệ” để hình dung. Lại còn “thanh tịnh trang nghiêm, siêu du thập phương nhất thiết thế giới chúng bảo trung tinh” (thanh tịnh trang nghiêm, vượt trỗi tinh túy của các thứ báu trong mười phương hết thảy các thế giới). Trong phần trước đã từng nói, đấy là chọn lựa [những ưu điểm] từ hai trăm mười ức Tịnh Độ của chư Phật để tạo thành thế giới Cực Lạc. Do đó, nó vượt trỗi các thế giới của hết thảy chư Phật trong mười phương. “Chúng bảo trung tinh” (tinh túy của các thứ báu): Bảy báu nơi đại địa là tinh hoa của các thứ báu. “Kỳ bảo do như Đệ Lục Thiên bảo”, [có nghĩa là] không chỉ chẳng phải là bảy báu trong nhân gian, mà ngay cả thiên bảo (chất báu cõi trời) trong tầng trời thứ sáu của Dục Giới, tức là Tha Hóa Tự Tại Thiên trong Dục Giới, cũng chỉ là “do như” (猶如, giống như, ví như), [ý nói] dường như là thiên bảo của tầng trời thứ sáu, chứ trên thực tế, chúng cũng chẳng phải là chất báu trời của tầng trời thứ sáu. Vì sao? Chúng vượt trỗi hết thảy các thế giới của chư Phật trong mười phương. Vì sao nói là giống như chất báu trời trên tầng trời thứ sáu? Vì đức Phật đã thuyết pháp ở Tha Hóa Tự Tại Thiên, các đệ tử có thần thông đều từng đến đó, ai nấy đều trông thấy bảy báu trong Tha Hóa Tự Tại Thiên quá tốt đẹp. Trên thực tế, bảy báu trong Tây Phương Cực Lạc thế giới còn vượt trỗi hơn, vượt trỗi quá nhiều!

“Hựu kỳ quốc độ, vô Tu Di sơn, cập Kim Cang Vi, nhất thiết chư sơn” (lại nữa, quốc độ ấy chẳng có núi Tu Di, và Kim Cang, Thiết Vi, hết thảy các núi). Tây Phương Cực Lạc thế giới chẳng có núi, chẳng có núi Tu Di, chẳng có núi Kim Cang, Thiết Vi, hết thảy các núi đều chẳng có. “Diệc vô đại hải, tiểu hải, khê, cừ, tỉnh, cốc”, nghĩa là cũng chẳng có biển lớn, biển nhỏ, cũng chẳng có khe, ngòi, lạch nước, giếng nước, hang hốc, “cốc” (谷) ở đây là hang núi, thảy đều chẳng có! “Phật thần lực cố, dục kiến tắc kiến”, nghĩa là: Chúng sanh do nhân duyên khác nhau, quý vị muốn thấy núi, thấy biển, cũng đều có thể thấy. Đấy là do sức oai thần của Phật biến hiện, chứ thật sự chẳng có núi, mà cũng chẳng có biển. “Diệc vô địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, chư nạn chi thú” (cũng chẳng có địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh các đường hoạn nạn). “Thú” (趣) là đường. [Câu này nhằm nói thế giới Cực Lạc] chẳng có ba ác đạo, tức là chẳng có ba ác thú, tức địa ngục thú, ngạ quỷ thú, và súc sanh thú. Đấy đều là những nơi chúng sanh chịu nạn, chẳng có “chư nạn chi thú” (chẳng có các đường hoạn nạn), tức là chẳng có ba ác đạo. “Diệc vô tứ thời Xuân, Thu, Đông, Hạ, bất hàn, bất nhiệt, thường hòa điều thích”, nghĩa là khí hậu chẳng lạnh, chẳng nóng, chẳng có Xuân, Hạ, Thu, Đông, bốn mùa hết sức điều hòa, hết sức thích đáng, khí hậu rất thích hợp.

“Nhĩ thời, A Nan bạch Phật ngôn: - Thế Tôn, nhược bỉ quốc độ, vô Tu Di sơn, kỳ tứ thiên vương, cập Đao Lợi Thiên, y hà nhi trụ?” (lúc bấy giờ, ngài A Nan bạch Phật rằng: - Bạch Thế Tôn! Nếu quốc độ ấy không có núi Tu Di, tứ thiên vương và trời Đao Lợi sẽ nương vào đâu để trụ?) Đức Phật Thích Ca đang tán thán sự trang nghiêm thanh tịnh của Tây Phương Cực Lạc thế giới. Khi ấy, ngài A Nan liền hỏi chen vào một câu: “Tây Phương Cực Lạc thế giới chẳng có núi Tu Di, [vậy thì] tứ thiên vương và trời Đao Lợi sẽ trụ ở chỗ nào?” Trời chia thành tam giới: Dục Giới, Sắc Giới, và Vô Sắc Giới; nhưng trong thế giới này, mỗi tiểu thế giới đều có một núi Tu Di. Tu Di là một quả núi, trên núi Tu Di có hai tầng trời, tầng thứ nhất là Tứ Thiên Vương Thiên (Cātummahārājika), tầng thứ hai là Đao Lợi Thiên (Trāyastriṃśa). Dục Giới có sáu tầng trời, tầng thứ nhất là Tứ Thiên Vương Thiên, [vì trong tầng trời này] có bốn vị đại thiên vương, ở eo núi Tu Di. Trên đỉnh núi Tu Di là nơi Đao Lợi Thiên Vương an trụ. Hai tầng trời này được gọi là Địa Cư Thiên, chúng ở trên cao, nhưng vẫn ở trên núi, chẳng rời khỏi đại địa, nên gọi là Địa Cư Thiên (地居天). Đạt đến tầng trời thứ ba thì gọi là Không Cư Thiên (空居天), đã ở trong hư không. Tôn giả A Nan bèn hỏi: “Thế giới Cực Lạc chẳng có núi Tu Di, nhưng nó có thiên giới và nhân giới. Có thiên giới thì Tứ Thiên Vương Thiên trụ ở nơi đâu? Đao Lợi Thiên trụ ở nơi đâu?”

“Phật ngữ A Nan: - Đệ tam Viêm Thiên, nãi chí Sắc Cứu Cánh Thiên, giai y hà trụ?” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Tầng trời thứ ba là Viêm Thiên cho đến Sắc Cứu Cánh Thiên đều nương vảo đâu?) “Đệ tam Viêm Thiên” còn dịch là Dạ Ma Thiên (Yāma). Thật ra, từ Dạ Ma Thiên trở lên, đều lơ lửng trên hư không, đều gọi là Không Cư Thiên. [Đức Phật hỏi ngược lại]: Này A Nan! Ông hỏi Tứ Thiên Vương Thiên và Đao Lợi Thiên chẳng có núi Tu Di, sẽ chẳng có chỗ để cư trụ? Vậy thì tầng trời thứ ba là Viêm Thiên còn gọi là Dạ Ma Thiên sẽ ở chỗ nào? Thậm chí nếu vượt lên cao hơn, tầng thứ tư là Đâu Suất Thiên (Tushita), tầng thứ năm là Hóa Lạc Thiên (Nirmāṇarati), tầng thứ sáu là Tha Hóa Tự Tại Thiên (Parinirmita vaśavartin), vượt khỏi Dục Giới, trên đó là Sắc Giới, còn có mười tám tầng trời. Tầng cao nhất là Sắc Cứu Cánh Thiên (Akaniṣṭha, A Ca Ni Trá Thiên), chúng đều trụ ở chỗ nào? Chúng đều chẳng ở trên núi! “A Nan bạch Phật: Hạnh nghiệp quả báo bất khả tư nghị!” (ngài A Nan bạch cùng đức Phật: - Hạnh nghiệp quả báo chẳng thể nghĩ bàn): Rời khỏi núi thì còn có thể trụ vào đâu? Trụ trong hư không. Những gì họ đã tạo là hạnh nghiệp trụ trong hư không. Đấy là cái nhân, cho nên quả báo của họ là trụ trong hư không. Có thể trụ như thế, đấy là hạnh nghiệp chẳng thể nghĩ bàn, quả báo chẳng thể nghĩ bàn. “Phật ngữ A Nan: - Hạnh nghiệp quả báo bất khả tư nghị, chư Phật thế giới diệc bất khả tư nghị” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Quả báo của hạnh nghiệp chẳng thể nghĩ bàn, các thế giới của chư Phật cũng chẳng thể nghĩ bàn); ý nói: Quả báo của Tây Phương Cực Lạc thế giới cũng là chẳng thể nghĩ bàn! “Kỳ chư chúng sanh công đức thiện lực, trụ hạnh nghiệp chi địa, cố năng nhĩ nhĩ” (do công đức thiện lực của chúng sanh trụ nơi địa vị hạnh nghiệp, nên có thể được như vậy), nghĩa là chúng sanh trong Tây Phương Cực Lạc thế giới đáng nên chuyển sanh vào đường nào trong thiên đạo? Dựa vào công đức, dựa vào thiện lực của họ, do trụ nơi địa vị hạnh nghiệp của họ, họ có thể ở trên hư không trong thế giới Cực Lạc.

“A Nan bạch Phật: - Ngã bất nghi thử pháp, đản vị tương lai chúng sanh, dục trừ kỳ nghi hoặc, cố vấn tư nghĩa” (ngài A Nan bạch Phật: - Con chẳng nghi pháp này, chỉ vì muốn trừ nghi hoặc cho chúng sanh trong tương lai, nên hỏi nghĩa này): Con sợ sau khi đức Thế Tôn nhập Niết Bàn, chúng sanh trong tương lai, nhất là chúng sanh trong thời đại Mạt Pháp, nghe nói tầng trời thứ nhất và tầng trời thứ hai đều ở trên núi Tu Di, nhưng Tây Phương Cực Lạc thế giới chẳng có núi Tu Di, sẽ dấy lên nỗi ngờ vực, nên bèn tiện dịp hỏi luôn, xin đức Phật giải thích, khiến cho trong tương lai, chúng sanh sẽ chẳng vì chuyện nhỏ nhặt này mà sanh lòng ngờ vực. Hễ sanh lòng ngờ vực, họ sẽ chẳng tin tưởng Tây Phương Cực Lạc thế giới, chẳng phát nguyện vãng sanh.

Hiểu đạo lý này, ngài A Nan hỏi đức Phật là hỏi thay cho chúng ta. Đức Phật bèn nói ra đạo lý: “Nghiệp lực của chúng sanh chẳng thể nghĩ bàn!” Chúng tôi thuận tiện nói mấy câu về sự thật khoa học. Khoa học phát hiện địa cầu xoay vòng trong hư không, địa cầu to ngần ấy, vì sao nó có thể xoay vòng trong hư không? Đương nhiên là các nhà khoa học có đủ mọi cách giải thích, mặt trời có sức hút, địa cầu có sức gì? Cả một đống lớn các thứ lực, nhưng vẫn chẳng phát hiện nghiệp lực của chúng sanh! Kinh Phật nói: Vì nghiệp nhân do chúng sanh đã tạo, họ đạt được quả báo cũng là chẳng thể nghĩ bàn!

2.2.2.2. Nói rộng về những điều thành tựu

2.2.2.2.1. Nói về Phật thân

(Kinh) Phật cáo A Nan: - Vô Lượng Thọ Phật, oai thần quang minh, tối tôn đệ nhất, chư Phật quang minh, sở bất năng cập, hoặc chiếu bách Phật thế giới, hoặc thiên Phật thế giới. Thủ yếu ngôn chi, nãi chiếu Đông phương hằng sa Phật sát. Nam, Tây, Bắc phương, tứ duy, thượng hạ, diệc phục như thị. Hoặc hữu Phật quang chiếu ư thất xích, hoặc nhất do tuần, nhị, tam, tứ, ngũ do tuần, như thị chuyển bội, nãi chí chiếu nhất Phật sát. Thị cố Vô Lượng Thọ Phật, hiệu Vô Lượng Quang Phật, Vô Biên Quang Phật, Vô Ngại Quang Phật, Vô Đối Quang Phật, Viêm Vương Quang Phật, Thanh Tịnh Quang Phật, Hoan Hỷ Quang Phật, Trí Huệ Quang Phật, Bất Đoạn Quang Phật, Nan Tư Quang Phật, Vô Xưng Quang Phật, Siêu Nhật Nguyệt Quang Phật. Kỳ hữu chúng sanh ngộ tư quang giả, tam cấu tiêu diệt, thân ý nhu nhuyễn, hoan hỷ dũng dược, thiện tâm sanh yên. Nhược tại tam đồ cực khổ chi xứ, kiến thử quang minh, giai đắc hưu tức, vô phục khổ não. Thọ chung chi hậu, giai mông giải thoát. Vô Lượng Thọ Phật, quang minh hiển hách, chiếu diệu thập phương. Chư Phật quốc độ, mạc bất văn yên. Bất đản ngã kim xưng kỳ quang minh, nhất thiết chư Phật, Thanh Văn, Duyên Giác, chư Bồ Tát chúng, hàm cộng thán dự, diệc phục như thị. Nhược hữu chúng sanh, văn kỳ quang minh oai thần công đức, nhật dạ xưng thuyết, chí tâm bất đoạn, tùy ý sở nguyện, đắc sanh kỳ quốc, vị chư Bồ Tát, Thanh Văn chi chúng, sở cộng thán dự, xưng kỳ công đức. Chí kỳ tối hậu đắc Phật đạo thời, phổ vị thập phương chư Phật, Bồ Tát thán kỳ quang minh, diệc như kim dã.

Phật ngôn: - Ngã thuyết Vô Lượng Thọ Phật quang minh oai thần, nguy nguy thù diệu, trú dạ nhất kiếp, thượng vị năng tận.

Phật ngữ A Nan: - Hựu Vô Lượng Thọ Phật, thọ mạng trường cửu bất khả xưng kế, nhữ ninh tri hồ? Giả sử thập phương thế giới vô lượng chúng sanh, giai đắc nhân thân, tất linh thành tựu Thanh Văn, Duyên Giác, đô cộng tập hội, thiền tư nhất tâm, kiệt kỳ trí lực, ư bách thiên vạn kiếp, tất cộng suy toán, kế kỳ thọ mạng trường viễn chi số, bất năng cùng tận, tri kỳ hạn cực.

(經)佛告阿難：無量壽佛，威神光明，最尊第一，諸佛光明，所不能及。或照百佛世界，或千佛世界，取要言之，乃照東方恆沙佛剎。南西北方，四維上下，亦復如是。或有佛光照於七尺，或一由旬，二三四五由旬，如是轉倍，乃至照一佛剎。是故無量壽佛，號無量光佛、無邊光佛、無礙光佛、無對光佛、炎王光佛、清淨光佛、歡喜光佛、智慧光佛、不斷光佛、難思光佛、無稱光佛、超日月光佛。其有眾生遇斯光者，三垢消滅，身意柔輭，歡喜踊躍，善心生焉。若在三塗極苦之處，見此光明，皆得休息，無復苦惱。壽終之後，皆蒙解脫。無量壽佛，光明顯赫，照曜十方。諸佛國土，莫不聞焉。不但我今稱其光明，一切諸佛、聲聞、緣覺、諸菩薩眾，咸共歎譽，亦復如是。若有眾生，聞其光明威神功德，日夜稱說，至心不斷，隨意所願，得生其國。為諸菩薩、聲聞之眾，所共歎譽，稱其功德。至其最後得佛道時，普為十方諸佛菩薩歎其光明，亦如今也。佛言：我說無量壽佛光明威神，巍巍殊妙，晝夜一劫，尚未能盡。佛語阿難：又無量壽佛，壽命長久，不可稱計，汝寧知乎？假使十方世界無量眾生，皆得人身，悉令成就聲聞、緣覺，都共集會，禪思一心，竭其智力，於百千萬劫，悉共推算，計其壽命長遠之數，不能窮盡，知其限極。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Vô Lượng Thọ Phật oai thần quang minh tôn quý bậc nhất, quang minh của chư Phật đều chẳng thể sánh bằng, hoặc chiếu một trăm thế giới Phật, hoặc một ngàn thế giới Phật. Nói chung, có thể chiếu hằng sa cõi Phật ở phương Đông, phương Nam, Tây, Bắc, bốn góc, trên dưới, cũng giống như thế. Hoặc có Phật quang chiếu xa bảy thước, hoặc một do tuần, hai, ba, bốn, năm do tuần, lần lượt gấp nhiều lần như thế, cho đến chiếu thấu một cõi Phật. Vì thế, Vô Lượng Thọ Phật hiệu là Vô Lượng Quang Phật, Vô Biên Quang Phật, Vô Ngại Quang Phật, Vô Đối Quang Phật, Viêm Vương Quang Phật, Thanh Tịnh Quang Phật, Hoan Hỷ Quang Phật, Trí Huệ Quang Phật, Bất Đoạn Quang Phật, Nan Tư Quang Phật, Vô Xưng Quang Phật, Siêu Nhật Nguyệt Quang Phật. Nếu có chúng sanh gặp quang minh ấy, Tam Cấu tiêu diệt, thân ý mềm mại, hoan hỷ, hớn hở, thiện tâm sanh khởi. Nếu ở trong chỗ tam đồ khổ sở cùng cực, thấy quang minh ấy đều được nghỉ ngơi không còn khổ não. Sau khi thọ chung đều được giải thoát. Vô Lượng Thọ Phật quang minh sáng rực, chiếu ngời mười phương. Các cõi nước của chư Phật không ai chẳng nghe thấy. Không chỉ riêng ta nay khen ngợi quang minh của Ngài, mà hết thảy chư Phật, Thanh Văn, Duyên Giác, các vị Bồ Tát đều cùng khen ngợi, cũng giống như thế. Nếu có chúng sanh nghe oai thần và công đức nơi quang minh của Ngài, ngày đêm xưng nói, chí tâm chẳng ngơi, tùy theo ý nguyện, được sanh về nước ấy, được các vị Bồ Tát và Thanh Văn đều cùng khen ngợi, xưng dương công đức của người ấy. Cho đến cuối cùng, khi thành Phật đạo, sẽ được khắp mười phương chư Phật, Bồ Tát tán thán quang minh [của vị Phật ấy] cũng giống như [chư Phật, Bồ Tát đang tán thán quang minh của A Di Đà Phật] trong hiện thời.

Đức Phật nói: - Ta nói quang minh và oai thần lồng lộng đặc biệt nhiệm mầu của Vô Lượng Thọ Phật dẫu nói suốt ngày đêm trọn cả một kiếp vẫn chưa thể nói hết.

Đức Phật bảo ngài A Nan: - Hơn nữa, Vô Lượng Thọ Phật thọ mạng lâu dài chẳng thể tính kể, ông có biết hay không? Giả sử vô lượng chúng sanh trong mười phương thế giới đều được làm thân người, thảy đều thành tựu Thanh Văn, Duyên Giác đều cùng nhóm họp lại, Thiền Định nhất tâm, dốc cạn hết trí lực trong trăm ngàn vạn kiếp, đều cùng nhau suy lường, tính toán để tìm ra số lượng của thọ mạng dài lâu ấy, vẫn chẳng thể cùng tận, biết được ngằn hạn ấy).

Đức Phật bảo ngài A Nan: “Vô Lượng Thọ Phật, oai thần quang minh, tối tôn đệ nhất” (oai thần và quang minh của Vô Lượng Thọ Phật tôn quý bậc nhất): Trong phần trước, đức Phật bảo ngài A Nan, phương Tây có thế giới Cực Lạc, còn gọi là An Lạc. Pháp Tạng Bồ Tát hiện thời đã thành tựu thế giới An Lạc. Đức Phật ấy có danh tự là gì, chưa nhắc đến; ở đây liền nói ra, Ngài tên là Vô Lượng Thọ Phật. Vô Lượng Thọ Phật là đức hiệu khi Pháp Tạng Bồ Tát thành Phật, oai đức, thần thông, quang minh tôn quý bậc nhất, vượt trỗi hết thảy chư Phật. “Chư Phật quang minh, sở bất năng cập” nghĩa là quang minh của chư Phật đều chẳng thể sánh bằng quang minh của Vô Lượng Thọ Phật. “Hoặc chiếu bách Phật thế giới, hoặc thiên Phật thế giới” (hoặc chiếu một trăm thế giới Phật, hoặc một ngàn thế giới Phật). “Thủ yếu ngôn chi” là nói vắn tắt, “nãi chiếu Đông phương hằng hà sa số Phật sát thế giới” (bèn chiếu hằng hà sa số Phật sát thế giới ở phương Đông). “Nam, Tây, Bắc phương”: Phương Nam, phương Tây và phương Bắc. “Tứ duy” (四維) là bốn góc, tức Đông Nam, Tây Nam, Đông Bắc, Tây Bắc. “Thượng hạ”: Phương trên, phương dưới, [các phương ấy] hợp thành mười phương chư Phật thế giới, “diệc phục như thị” (cũng giống như thế). Quang minh của các vị Phật khác rất lớn, nhưng vẫn có số lượng, chẳng thể gọi là Vô Lượng Quang. Quang minh của Vô Lượng Thọ Phật tôn quý nhất, Ngài có vô lượng quang minh, không thể dùng con số để nói rõ được. “Hoặc hữu Phật quang chiếu ư thất xích, hoặc nhất do tuần, nhị, tam, tứ, ngũ do tuần, như thị chuyển bội, nãi chí chiếu nhất Phật sát” (hoặc có Phật quang chiếu xa bảy thước, hoặc một do tuần, hai, ba, bốn, năm do tuần, lần lượt tăng gấp nhiều lần như thế, cho đến chiếu suốt một cõi Phật): “Do tuần” (Yojanā) dịch sang tiếng Hán là “dịch trạm” (驛站), “dịch” (驛) là ruổi ngựa. Chánh phủ muốn chuyển công văn tối khẩn cấp, ngựa chạy hết khoảng đường giữa hai trạm thì gọi là một do tuần. Hiện thời chẳng ruổi ngựa để chuyển công văn, thời hiện tại bèn nói khoảng cách giữa hai trạm xe là một do tuần, mọi người sẽ dễ liễu giải điều này: Trạm xe lửa. Theo cách đo lường của Ấn Độ, tiểu do tuần là bốn mươi dặm, trung do tuần là sáu mươi dặm, đại do tuần là tám mươi dặm. Ở đây nói, Phật quang có thể chiếu xa một do tuần, [tức là] chiếu xa tám mươi dặm, hoặc là chiếu xa hai do tuần, ba do tuần, bốn do tuần, năm do tuần. “Như thị chuyển bội” (gấp nhiều lần như thế), hoặc là chiếu mười do tuần, hai mươi do tuần. “Nãi chí chiếu nhất Phật sát” (cho đến chiếu thấu một cõi Phật), tức là thậm chí chiếu thấu một tam thiên đại thiên thế giới. Đấy là nói về Phật quang khá nhỏ!

“Thị cố Vô Lượng Thọ Phật, hiệu Vô Lượng Quang Phật” (do vậy, Vô Lượng Thọ Phật hiệu là Vô Lượng Quang Phật): Vì không thể nói rõ quang minh của Ngài chiếu xa, chiếu rộng dường nào; do đó, từ xưa, Vô Lượng Thọ Phật lại được gọi là Vô Lượng Quang Phật. Trước hết nói đến quang minh của Ngài rồi nói đến các đức hiệu của Ngài. Vô Biên Quang Phật: Đức Phật có quang minh chẳng có chừng hạn. Vô Ngại Quang Phật: Vị Phật có quang minh chẳng chướng ngại. Vô Đối Quang Phật: Chẳng có quang minh nào có thể so sánh với quang minh của Ngài. Viêm Vương Quang Phật: Vua trong các quang minh. Thanh Tịnh Quang Phật: Quang minh thanh tịnh nhất. Hoan Hỷ Quang Phật: Có thể làm cho chúng sanh trông thấy quang minh của Ngài liền sanh lòng hoan hỷ. Trí Huệ Quang Phật: Chúng sanh trông thấy quang minh của A Di Đà Phật, có thể sanh ra trí huệ. Bất Đoạn Quang Phật: Quang minh chẳng gián đoạn. Nan Tư Quang Phật: Đức Phật có quang minh chẳng thể nghĩ bàn. Vô Xưng Quang Phật: Tán thán quang minh của Phật chẳng thể diễn nói trọn hết được! Siêu Nhật Nguyệt Quang Phật: Vượt trỗi ánh sáng của mặt trời, mặt trăng. Tổng cộng gồm mười hai đức hiệu, đều tán thán quang minh Phật.

Ở chỗ này, chúng tôi nói kèm thêm: Trong Đại Thế Chí Bồ Tát Niệm Phật Viên Thông Chương, Đại Thế Chí Bồ Tát học pháp môn Niệm Phật, đắc Niệm Phật tam muội. Ngài tự nói: Tôi thuở ban đầu thân cận Vô Lượng Quang Phật, cho đến cuối cùng là thân cận Siêu Nhật Nguyệt Quang Phật, mười hai vị Như Lai ấy nối tiếp nhau xuất hiện trong một kiếp. Ngài ở trước mười hai vị Như Lai ấy học pháp môn Niệm Phật, đắc Niệm Phật tam muội. Đại Thế Chí Bồ Tát Niệm Phật Viên Thông Chương mở đầu nói đến Vô Lượng Quang Phật, vị cuối cùng là Siêu Nhật Nguyệt Như Lai, mười vị trong khoảng giữa [danh hiệu là gì] không ai biết, nhưng kinh Vô Lượng Thọ nói vừa khéo mười hai vị, lại còn vừa khéo là vị thứ nhất tên là Vô Lượng Quang Phật, vị thứ mười hai là Siêu Nhật Nguyệt Quang Phật, chắc chắn là mười hai vị Phật này! Nhưng có một chỗ không phù hợp cho lắm là Niệm Phật Viên Thông Chương nói như thế này: Mười hai vị Như Lai ấy nối tiếp nhau xuất thế trong cùng một kiếp, còn ở đây nói là mười hai đức hiệu của Phật, [đều là đức hiệu của cùng một vị] Vô Lượng Thọ Phật, mà Ngài cũng là Phật A Di Đà. Chẳng hề nói đức Phật này nhập Niết Bàn rồi một vị Phật khác xuất thế. Chúng ta dung hội quán thông một phen, Đại Thế Chí Bồ Tát thấy mười hai vị Phật ấy là trông thấy trong thời gian “một đại kiếp”, có thể vẫn là thấy một đức Phật A Di Đà. Vì sao? Đại Thế Chí Bồ Tát có căn cơ riêng, trong thời gian một đại kiếp, Ngài đáng nên trông thấy mười hai vị Phật, A Di Đà Phật bèn thị hiện cho Ngài có tánh chất thời gian. Chuyện này nên nói như thế nào? Trong phần trước, [chánh kinh] đã nói thế giới Cực Lạc chẳng có núi, chẳng có biển, chúng sanh nếu muốn thấy núi, nếu muốn thấy biển, A Di Đà Phật sẽ thị hiện núi, thị hiện biển. Ngài thị hiện thuận theo căn cơ. Trong thời gian một đại kiếp, Đại Thế Chí đáng nên trông thấy mười hai vị Phật để đắc Niệm Phật tam muội, A Di Đà Phật bèn vì Bồ Tát thị hiện. Điều này có nghĩa là mười hai vị Phật trong một đại kiếp trên thực tế vẫn là một vị Phật A Di Đà.

“Kỳ hữu chúng sanh ngộ tư quang giả, Tam Cấu tiêu diệt, thân ý nhu nhuyễn, hoan hỷ, dũng dược, thiện tâm sanh yên” (nếu có chúng sanh gặp quang minh ấy, Tam Cấu tiêu diệt, thân ý mềm mại, hoan hỷ, hớn hở, thiện tâm sanh khởi): Vô Lượng Thọ Phật còn có tên là Vô Lượng Quang Phật. Chúng sanh nào hữu duyên, gặp quang minh ấy, “Tam Cấu tiêu diệt”, ba căn bản phiền não tham, sân, si được gọi là Tam Cấu, thảy đều tiêu trừ, đoạn trừ phiền não. “Thân ý nhu nhuyễn”: Thân và tâm của quý vị thảy đều mềm dịu. “Hoan hỷ dũng dược”: Trong phần trước, [kinh văn đã nhắc đến danh hiệu] Hoan Hỷ Quang Phật. Chúng sanh đều hoan hỷ, hết sức hoan hỷ thì gọi là “dũng dược hoan hỷ”. “Thiện tâm sanh yên” (thiện tâm sanh khởi): Cớ sao thiện tâm sanh khởi? Đoạn trừ ác tâm, Tam Cấu tham, sân, si đã tiêu diệt, tự nhiên sanh ra thiện tâm. Đấy là nói về chúng sanh trong nhân loại, lại nói tới chúng sanh trong tam ác đạo. “Nhược tại tam đồ” (nếu ở trong tam đồ), ba ác đạo là Tam Đồ. “Cực khổ chi xứ” (chỗ khổ sở tột bậc) là địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. “Kiến thử quang minh” (thấy quang minh này) [nghĩa là] có thể thấy quang minh của Vô Lượng Quang Phật. “Giai đắc hưu tức” (đều được ngơi nghỉ): Họ đau khổ. Nhất là nỗi đau khổ trong địa ngục ngày đêm sáu thời chẳng hề ngưng nghỉ. Nếu họ gặp quang minh của Phật, sẽ có thể ngưng nghỉ. “Vô phục khổ não” [nghĩa là] chẳng còn bị khổ não nữa. “Thọ chung chi hậu, giai mông giải thoát” (sau khi thọ chung, đều được giải thoát): Sau khi thọ mạng trong địa ngục của họ chấm dứt, họ đều có thể lìa khỏi địa ngục, được giải thoát. Đây là dùng địa ngục làm thí dụ để nói, [thật ra], chúng sanh trong tam đồ hễ gặp gỡ, trông thấy quang minh của Vô Lượng Thọ Phật, sẽ đều có thể đạt được lợi ích to lớn.

“Vô Lượng Thọ Phật, quang minh hiển hách” (quang minh của Vô Lượng Thọ Phật chói ngời), quang minh của Vô Lượng Thọ Phật rất lớn nên gọi là “hiển hách” (顯赫, chiếu sáng ngời, phân minh). Có thể “chiếu diệu mười phương. Chư Phật quốc độ, mạc bất văn yên” (chiếu sáng rực mười phương. Trong các cõi nước Phật, không ai chẳng nghe thấy): Các cõi nước của chư Phật, không nơi nào chẳng nghe danh tiếng, tức là [nghe biết] phương Tây có thế giới An Lạc, trong thế giới An Lạc có một vị Phật, tên là Vô Lượng Thọ Phật, còn gọi là Vô Lượng Quang Phật. Ở đây có một nghi vấn, A Di Đà Phật còn gọi là Vô Lượng Thọ Phật, còn gọi là Vô Lượng Quang Phật, quang minh chiếu trọn khắp mười phương thế giới, vì sao chúng ta chẳng trông thấy? Mọi người đều trông thấy ánh sáng mặt trời, nhưng người mù chẳng trông thấy, quý vị chẳng thể nói ánh sáng mặt trời chẳng chiếu trọn khắp, mà là vì mắt người mù chẳng thể trông thấy ánh sáng mặt trời. Trong kinh Phật còn có một tỷ dụ: Ánh sáng mặt trời tuy to lớn, chẳng soi thấu cái chậu úp xuống. Cái chậu úp miệng xuống đất thì gọi là “phúc bồn” (覆盆, chậu úp), ánh sáng mặt trời chẳng thể chiếu thấu vào chậu được! Kẻ mù chẳng thấy mặt trời, [là do] con mắt không thấy, ví như hiện thời chúng ta chẳng trông thấy quang minh của Phật, chỉ trách chúng ta chưa mở con mắt trí huệ, quý vị chẳng thể trách móc quang minh của Phật chẳng để cho chúng ta trông thấy, chỉ trách chúng ta chưa mở con mắt trí huệ. Hễ mắt trí huệ đã mở, quý vị sẽ trông thấy Phật quang. Ánh sáng mặt trời chẳng soi thấu chậu úp, đừng trách ánh sáng mặt trời, chỉ trách cái chậu úp miệng xuống đất. Quý vị lật ngửa nó lên, lẽ đâu ánh sáng mặt trời chẳng chiếu thấu? Đấy chẳng phải là giống như [lý do] vì sao lũ chúng sanh chúng ta chẳng thấy quang minh của Phật đó ư? Vì tâm chúng ta chẳng tương hợp tâm Phật, tâm chúng ta là tâm chúng sanh, là cái tâm trái nghịch giác ngộ, xuôi theo trần lao. Trái nghịch giác ngộ chính là trái nghịch giác tánh của Phật, ứng hợp với cảnh giới sáu trần. Chúng ta sanh tâm động niệm đều chẳng rời khỏi cảnh giới sáu trần, hoàn toàn trái nghịch với Phật. Nếu quý vị muốn trông thấy quang minh của Phật, hãy trái nghịch trần, xuôi theo giác, đừng nên tham muốn, nghĩ tới cảnh giới sáu trần nữa. Hãy chuyển ý niệm trong tâm quý vị hướng về bên Phật, ứng hợp với bên giác, quý vị sẽ ngay lập tức trông thấy quang minh của Phật.

Có chúng sanh hoài nghi “chẳng trông thấy quang minh của Phật”, đấy là những chúng sanh do trái nghịch quang minh của Phật cho nên chẳng trông thấy. Còn có những chúng sanh tin tưởng quang minh của Phật, nhưng chẳng tin tưởng chính mình: “Ôi chao! Tôi là một chúng sanh khổ não, nghiệp chướng sâu nặng, quang minh của Phật ở nơi đó, tôi cũng chẳng thể trông thấy!” Tin tưởng quang minh của Phật, nhưng chẳng tin tưởng chính mình, cổ nhân đã có hai câu giải thích hay nhất: “Ta là phàm phu chúng sanh ở nơi đây từ vô thỉ kiếp đến nay, đương nhiên là nghiệp chướng sâu nặng, nhưng quý vị chẳng muốn thấy quang minh của Phật. Chỉ cần quý vị muốn thấy, sẽ ngay lập tức trông thấy”. Cổ nhân đã nói hai câu rất hay khiến cho chúng ta phát tâm dũng mãnh, tức là: “Nhật nhật vãng Đông tẩu, hồi đầu tiện thị Tây” (ngày ngày đi về Đông, quay đầu liền là Tây). Chúng ta là một phàm phu thường ở trong cảnh giới trần lao, giống như đi miết về phương Đông, đời này cứ đi về phương Đông, đời quá khứ đi về phương Đông, hằng ngày đi về phương Đông, càng đi càng xa phương Tây. Chỉ sợ quý vị chẳng quay đầu, hằng ngày cứ đi về phương Đông! Chỉ cần quý vị quay đầu, hễ quay đầu thì là phương Tây. Điều này có nghĩa là quý vị trái nghịch giác, xuôi theo trần lao, do vì trái nghịch giác, chỉ cần quý vị quay đầu, sẽ đối diện với giác, cũng giống như lật ngửa cái chậu lên, mặt trời liền soi thấu, có khó khăn chi đâu?

Lại nói đến chúng sanh trong địa ngục, vì sao họ có thể trông thấy quang minh của Phật? Đấy chẳng phải là chúng sanh đọa địa ngục bình phàm mà đều có thể trông thấy, họ cũng là những chúng sanh có đại thiện căn thường xuyên niệm Phật. Niệm Phật vì muốn cầu sanh Tây Phương, nhưng họ chẳng sanh về Tây Phương, do tạo ác nghiệp mà đọa trong địa ngục, thiện căn vẫn còn. Họ đọa vào địa ngục chịu khổ, bị nỗi khổ ấy bức bách, họ lại nghĩ tới A Di Đà Phật, vừa niệm A Di Đà Phật bèn trông thấy Phật quang. Do một niệm A Di Đà Phật ấy bèn thoát khỏi địa ngục, được giải thoát. Lại nói đến bản thân chúng ta, chúng ta đều là những kẻ có thiện căn, chẳng phải là những kẻ tầm thường, đều có thể trông thấy quang minh của A Di Đà Phật. Nếu chúng ta chẳng có thiện căn, ở trong thời đại hiện tại này, không chỉ là thời đại Mạt Pháp, mà còn là đời loạn, người ta đang tạo nghiệp khắp nơi, cớ sao chúng ta có thể nghe kinh Vô Lượng Thọ, còn có thể nghe [danh hiệu và bổn nguyện của] Vô Lượng Thọ Phật? Còn nghe danh xưng Vô Lượng Quang Phật? Tuyệt đối là có thiện căn, cớ sao chẳng trông thấy Phật quang vậy? Nếu quý vị phát tâm quay đầu, sẽ liền trông thấy quang minh. “Nhật nhật vãng Đông tẩu” (ngày ngày đi về Đông), chẳng trông thấy Phật quang. “Hồi đầu tiện thị Tây” (quay đầu chính là Tây), A Di Đà Phật ở phương Tây, quý vị sẽ trông thấy quang minh ngay. Cái chậu úp chụp xuống đất, quý vị lật ngửa nó lên, sẽ thấy quang minh ngay. Đừng nên xử tệ với chính mình, đừng nên cô phụ thiện căn của chính mình. Chúng ta là những kẻ có thiện căn thì mới có thể nghe kinh Vô Lượng Thọ đấy nhé!

“Bất đản ngã kim xưng kỳ quang minh, nhất thiết chư Phật, Thanh Văn, Duyên Giác, chư Bồ Tát chúng, hàm cộng thán dự, diệc phục như thị” (không chỉ riêng ta nay khen ngợi quang minh của Ngài, mà hết thảy chư Phật, Thanh Văn, Duyên Giác, các vị Bồ Tát đều cùng tán thán, ca ngợi cũng giống như thế). Đấy là Thích Ca Mâu Ni Phật tán thán Vô Lượng Thọ Phật quang minh vô lượng. “Bất đản ngã kim xưng kỳ quang minh” (không chỉ riêng ta nay khen ngợi quang minh của Ngài), trên thực tế, hết thảy chư Phật, hết thảy Thanh Văn, hết thảy Duyên Giác, hết thảy Bồ Tát, bốn loại thánh nhân ấy, “diệc phục như thị” (cũng giống như thế), cũng tán thán giống như ta trong hiện tại. Phật giáo nói “tứ thánh lục phàm”, phàm phu lục đạo là lục phàm, thánh nhân thì có bốn loại thánh nhân: Phật, Thanh Văn, Duyên Giác, và Bồ Tát. Bốn loại thánh nhân ấy thảy đều tán thán, khen ngợi Vô Lượng Quang Phật. “Nhược hữu chúng sanh, văn kỳ quang minh, oai thần, công đức, nhật dạ xưng thuyết, chí tâm bất đoạn, tùy ý sở nguyện, đắc sanh kỳ quốc” (nếu có chúng sanh nghe nói quang minh, oai thần và công đức của Ngài mà ngày đêm xưng nói, chí tâm chẳng dứt, sẽ tùy theo sở nguyện mà được sanh về cõi ấy). Ở đây, [đức Phật] dạy chúng ta phương pháp tu hành: Quý vị là những chúng sanh có duyên với A Di Đà Phật, nghe nói quang minh, oai đức, thần thông vô lượng của Ngài, quý vị liền “xưng thuyết”, tức là miệng thì xưng tụng, tâm nghĩ tới, đấy là trì danh niệm Phật, giống hệt như phương pháp do kinh A Di Đà đã nói. “Xưng thuyết” là miệng niệm, tức niệm Vô Lượng Thọ Phật, Vô Lượng Quang Phật, ngày đêm niệm, chí tâm, đừng nên gián đoạn. “Tùy ý sở nguyện” [có nghĩa là] quý vị phát nguyện sanh về Tây Phương, chắc chắn sẽ có thể sanh về Tây Phương. Quý vị là những chúng sanh niệm Phật, cũng sẽ “vị chư Bồ Tát, Thanh Văn chi chúng, sở cộng thán dự, xưng kỳ công đức” (được chư vị Bồ Tát và Thanh Văn đều cùng tán thán, ca ngợi, diễn tả công đức). Chư vị Bồ Tát và Thanh Văn đều cùng tán thán, quý vị là những chúng sanh niệm Phật lỗi lạc, công đức rất lớn, có thể sanh về Tây Phương An Lạc thế giới.

“Chí kỳ tối hậu, đắc Phật đạo thời” (cho đến lúc cuối cùng, khi thành Phật đạo): Quý vị là những chúng sanh niệm Phật sanh về Tây Phương, đới nghiệp vãng sanh, tuy vẫn là phàm phu, nhưng sanh về Tây Phương, sẽ có thể thành Phật ngay trong một đời, cho đến lúc cuối cùng, khi quý vị thành Phật đạo, “phổ vị thập phương chư Phật, Bồ Tát thán kỳ quang minh, diệc như kim dã” (được trọn khắp mười phương chư Phật, Bồ Tát tán thán quang minh ấy cũng giống như trong hiện thời): Mười phương chư Phật, mười phương chư Bồ Tát, đều tán thán quang minh của vị Phật do quý vị mới thành, cũng giống như hiện thời đang tán thán [quang minh của] Vô Lượng Thọ Phật vậy. “Phật ngôn: Ngã thuyết Vô Lượng Thọ Phật quang minh oai thần, nguy nguy thù diệu” (đức Phật nói: “Ta nói quang minh và oai thần của Vô Lượng Thọ Phật vòi vọi thù thắng đặc biệt”), “nguy nguy” (巍巍) có nghĩa là cao tột, thù thắng. “Thù diệu” (殊妙) là chẳng thể nghĩ bàn. “Trú dạ nhất kiếp, thượng vị năng tận” (dẫu nói suốt ngày đêm trọn cả một kiếp, vẫn chưa thể nói trọn hết được): Chẳng phân biệt ngày đêm, cứ tán thán y hệt như thế, tán thán suốt một kiếp vẫn chưa thể cùng tận được!

“Phật ngữ A Nan: - Hựu Vô Lượng Thọ Phật, thọ mạng trường cửu, bất khả xưng kế, nhữ ninh tri hồ?” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Lại nữa, Vô Lượng Thọ Phật thọ mạng lâu dài chẳng thể tính kể, ông có biết hay chăng?) [Danh hiệu] A Di Đà Phật có hai thứ ý nghĩa: Một thứ là Vô Lượng Thọ, thứ kia là Vô Lượng Quang. Phần [kinh văn] trước đó tán tán Vô Lượng Quang, tán thán khá lâu, ở đây lại tán thán Vô Lượng Thọ. Vì thế, có chữ Hựu (又, lại). Lại nữa Vô Lượng Thọ Phật, “thọ mạng trường cửu, bất khả xưng kế, nhữ ninh tri hồ?” (thọ mạng lâu dài chẳng thể tính kể, ông có biết hay chăng?), ông biết chứ? “Giả sử thập phương thế giới vô lượng chúng sanh, giai đắc nhân thân” (giả sử vô lượng chúng sanh trong mười phương thế giới đều được làm thân người): “Chúng sanh” không phải chỉ là chúng sanh trong nhân loại! Muốn thành Thanh Văn, Duyên Giác, ắt cần phải được làm thân người trong nhân loại thì mới có thể thành. Giả sử vô lượng chúng sanh đều được làm thân người, “tất linh thành tựu Thanh Văn, Duyên Giác”, [nghĩa là đều] thành Thanh Văn, Duyên Giác, “đô cộng tập hội, Thiền tư nhất tâm, kiệt kỳ trí lực” (đều cùng tụ họp, một lòng Thiền Định, tư duy, dốc cạn hết trí lực), vắt cạn sức trí huệ của họ, “ư bách thiên vạn kiếp, tất cộng suy toán, kế kỳ thọ mạng trường viễn chi số, bất năng cùng tận, tri kỳ hạn cực” (trong trăm ngàn vạn kiếp đều cùng nhau suy lường, hòng tính ra con số thọ mạng dài lâu ấy, vẫn chẳng thể cùng tận, biết ngằn hạn được). Do vậy, gọi là Vô Lượng Thọ Phật. Thọ mạng của Vô Lượng Thọ Phật lâu dài, chẳng có cách nào tính kể, chẳng biết thọ mạng của Ngài, mà cũng chẳng tính ra được!

2.2.2.2.2. Nói về đồ chúng của Ngài

(Kinh) Thanh Văn, Bồ Tát, thiên nhân chi chúng, thọ mạng trường đoản, diệc phục như thị, phi toán số thí dụ sở năng tri dã. Hựu Thanh Văn, Bồ Tát, kỳ số nan lượng, bất khả xưng thuyết. Thần trí đỗng đạt, oai lực tự tại, năng ư chưởng trung, trì nhất thiết thế giới. Phật ngữ A Nan: “Bỉ Phật sơ hội Thanh Văn chúng số bất khả xưng kế, Bồ Tát diệc nhiên. Như Đại Mục Kiền Liên, bách thiên vạn ức vô lượng vô số, ư A tăng kỳ na do tha kiếp, nãi chí diệt độ, tất cộng kế giảo, bất năng cứu liễu đa thiểu chi số. Thí như đại hải, thâm quảng vô lượng, giả sử hữu nhân tích kỳ nhất mao, dĩ vi bách phần, dĩ nhất phần mao, triêm thủ nhất trích, ư ý vân hà? Kỳ sở trích giả, ư bỉ đại hải, hà sở vi đa?” A Nan bạch Phật: “Bỉ sở trích thủy, tỷ ư đại hải đa thiểu chi lượng, phi xảo lịch toán số ngôn từ thí loại sở năng tri dã”. Phật ngữ A Nan: “Như Mục Liên đẳng, ư bách thiên vạn ức na do tha kiếp, kế bỉ sơ hội Thanh Văn, Bồ Tát, sở tri số giả, do như nhất trích. Kỳ sở bất tri, như đại hải thủy”.

(經)聲聞菩薩天人之眾，壽命長短，亦復如是，非算數譬喻所能知也。又聲聞菩薩，其數難量，不可稱說。神智洞達，威力自在，能於掌中，持一切世界。佛語阿難：彼佛初會聲聞眾數不可稱計，菩薩亦然。如大目犍連，百千萬億無量無數，於阿僧祇那由他劫，乃至滅度，悉共計校，不能究了多少之數。譬如大海，深廣無量。假使有人析其一毛，以為百分，以一分毛，沾取一渧，於意云何？其所渧者，於彼大海，何所為多？阿難白佛：彼所渧水，比於大海多少之量，非巧歷算數言辭譬類所能知也。佛語阿難：如目連等，於百千萬億那由他劫，計彼初會聲聞菩薩，所知數者，猶如一渧，其所不知，如大海水。

(Kinh: Các vị Thanh Văn, Bồ Tát, trời, người, thọ mạng dài ngắn cũng giống như thế, chẳng thể dùng toán số, thí dụ để có thể biết được! Hơn nữa, số lượng Thanh Văn, Bồ Tát khó thể tính toán, chẳng thể nói kể. Các Ngài thần trí hiểu thông suốt, oai lực tự tại, có thể cầm hết thảy các thế giới trong lòng bàn tay. Đức Phật bảo ngài A Nan: “Số lượng các vị Thanh Văn trong hội đầu tiên của đức Phật ấy chẳng thể tính kể, Bồ Tát cũng thế. [Những vị có đại thần thông và trí huệ] như ngài Đại Mục Kiền Liên [số lượng nhiều đến] trăm ngàn vạn ức vô lượng vô số, trong A tăng kỳ na do tha kiếp cho đến khi diệt độ, đều cùng nhau tính toán, so sánh, chẳng thể hiểu rõ rốt ráo số lượng là bao nhiêu. Ví như biển cả rộng sâu vô lượng, giả sử có người chẻ một sợi lông thành một trăm phần, dùng một phần lông ấy thấm lấy một giọt [nước biển], ý ông nghĩ sao? Lượng nước đã được thấm ấy so với biển cả, chỗ nào là nhiều?” Ngài A Nan bạch Phật: “Số lượng nước đã được thấm ấy so sánh với biển cả nhiều hay ít thì chẳng thể do khéo léo dùng toán số, ngôn từ, thí dụ… mà hòng biết được!” Đức Phật bảo ngài A Nan: “Những người như Mục Liên trong trăm ngàn vạn ức na do tha kiếp tính toán [số lượng] Thanh Văn, Bồ Tát trong hội đầu tiên, số lượng họ biết được giống như một giọt, còn số không biết thì như nước trong biển cả”).

“Thanh Văn, Bồ Tát, thiên nhân chi chúng, thọ mạng trường đoản, diệc phục như thị, phi toán số, thí dụ sở năng tri dã” (các vị Thanh Văn, Bồ Tát, trời, người thọ mạng dài hay ngắn cũng giống như thế, chẳng thể do toán số, thí dụ mà có thể biết được). Tây Phương Cực Lạc thế giới có Thanh Văn chúng, có Bồ Tát chúng, có thiên chúng, nhân chúng, thọ mạng của họ đều giống như thọ mạng của Vô Lượng Thọ Phật. Điều này giống như kinh A Di Đà đã nói: “Bỉ Phật thọ mạng cập kỳ nhân dân vô lượng vô biên A tăng kỳ kiếp, cố danh A Di Đà” (thọ mạng của đức Phật ấy và nhân dân của Ngài là vô lượng vô biên A tăng kỳ kiếp, vì thế có tên là A Di Đà Phật). Thọ mạng của A Di Đà Phật vô lượng, thọ mạng của nhân dân trong cõi ấy cũng là vô lượng. Ở đây, nói rõ ràng hơn một chút, tức là nói Tây Phương Cực Lạc thế giới ngoài Thanh Văn chúng và Bồ Tát chúng ra, còn có thiên chúng, nhân loại, thọ mạng của họ dài hay ngắn cũng đều giống như thế, giống như A Di Đà Phật, chẳng thể do toán số, thí dụ mà hòng biết nổi! Kinh A Di Đà cứ nói mỗi đoạn, đều [tiểu kết bằng câu] “Tây Phương Cực Lạc thế giới thành tựu công đức trang nghiêm như thế”. Tây Phương Cực Lạc thế giới do A Di Đà Phật thành tựu, không chỉ thành tựu thọ mạng vô lượng của chính Ngài, mà còn thành tựu khiến cho bọn chúng sanh như chúng ta hễ sanh về Tây Phương, thọ mạng cũng vô lượng. A Di Đà Phật thành tựu thế giới Cực Lạc, thành tựu công đức vô lượng thọ là vì lẽ nào? Chính là vì trong đời ác ngũ trược này, có một thứ gọi là Mạng Trược. Mạng Trược (命濁) là thọ mạng ngắn ngủi. Trẻ nhỏ chẳng biết tu hành là gì, đến lúc khôn lớn thì bị ngũ dục trói buộc, vẫn chẳng biết tu hành. Gặp được duyên có thầy dạy dỗ rất khó. Biết tu hành, dụng công mà còn chưa dụng công tốt đẹp, thọ mạng đã đến. Đấy là một thứ khổ nạn to lớn. Đời sau, đời kế, quý vị đọa vào trong ba ác đạo, [sau đó, đã thọ xong ác báo, thoát khỏi tam ác đạo] chuyển thành người, vẫn là một đứa trẻ, vẫn chẳng biết tu hành. Chúng ta chớ nên gián đoạn, hãy niệm Phật sanh về Tây Phương. Chúng ta đới nghiệp vãng sanh, là một nhân dân phàm phu, thọ mạng cũng là vô lượng, có thể tu đạo thành tựu ngay trong một đời, có thể thành Phật ngay trong một đời.

“Hựu Thanh Văn, Bồ Tát, kỳ số nan lượng, bất khả xưng thuyết. Thần trí đỗng đạt, oai lực tự tại, năng ư chưởng trung, trì nhất thiết thế giới” (lại nữa, số lượng Thanh Văn, Bồ Tát chẳng thể suy lường, chẳng thể nói kể. Thần trí hiểu thấu suốt, oai lực tự tại, có thể cầm hết thảy thế giới trong bàn tay). Trong phần trên, [chánh kinh] đã nói Vô Lượng Thọ Phật quang minh vô lượng rồi lại nói Vô Lượng Thọ Phật thọ mạng vô lượng, lại nói trong thế giới Cực Lạc, Thanh Văn, Bồ Tát cùng với trời, người, thọ mạng đều vô lượng. Tiếp đó, lại nói, số lượng Thanh Văn, Bồ Tát nhiều chẳng thể nói kể. “Thần trí đỗng đạt, oai lực tự tại” [nghĩa là] Thanh Văn và Bồ Tát đều có trí huệ, thần thông, hiểu thấu suốt hết thảy các pháp. Sức oai đức thần thông của các Ngài đã đạt đến mức tự tại. “Năng ư chưởng trung, trì nhất thiết thế giới” (có thể cầm hết thảy thế giới trong bàn tay): Nêu ra sức oai đức thần thông tự tại của Thanh Văn và Bồ Tát, khiến cho chúng ta biết, mỗi vị Thanh Văn, mỗi vị Bồ Tát có thể nhiếp trì hết thảy các thế giới trong bàn tay, biểu thị sức thần thông rộng lớn của các Ngài, lại còn có sức tự tại. Đấy chẳng phải là cảnh giới của bọn phàm phu chúng ta, chúng ta chỉ có thể nói là “cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn”. Nói theo đạo lý, đấy là “lớn và nhỏ vô ngại, một và nhiều vô ngại”. Nếu quý vị đã nghe kinh Hoa Nghiêm, kinh Hoa Nghiêm chuyên giảng đạo lý này: Đại pháp và tiểu pháp, đây và kia chẳng chướng ngại lẫn nhau. Thế giới ở đây là vô lượng thế giới, thế giới là pháp lớn, bàn tay là pháp nhỏ, quý vị có thể liễu đạt đạo lý “lớn nhỏ vô ngại”, sẽ khởi lên diệu dụng chẳng thể nghĩ bàn: Một bàn tay nhỏ bé có thể nắm giữ vô lượng thế giới. Bàn tay chỉ có một, mà có thể nắm một hay nhiều thế giới. Đấy gọi là “một nhiều vô ngại”.

Học Phật pháp là tu phước, tu huệ, mà cũng là cầu phước, cầu huệ. Trong phần trước, tôi đã nói chẳng cần cầu thần thông. Quý vị chẳng tu phước, chẳng tu huệ, chỉ cầu thần thông, nhất định sẽ bị ma dựa. Phải nói rõ ràng đạo lý này. Thần thông do đâu mà có? Nó là diệu dụng của trí huệ. Quý vị cầu đạt được trí huệ, tự nhiên sẽ có thần thông. Vậy thì trí huệ do đâu mà có? Trí huệ vốn sẵn có, chẳng thể cầu từ ngoài tâm mà có, cũng phải nhớ rành rẽ điều này. Trí huệ ở ngay trong cái tâm của chính chúng ta. Cái tâm của chính chúng ta còn gọi là Phật Tánh, còn gọi là bản thể, còn gọi là tự tánh, còn gọi là Thật Tướng. Danh xưng rất nhiều, nó là bản thể của hết thảy các pháp. Nói đến tâm, tức là nói đến chân tâm của chúng ta, chẳng phải là cái tâm vọng tưởng trong hiện thời. Tâm vọng tưởng không chỉ chẳng khởi trí huệ, mà còn chướng ngại, che lấp trí huệ. Nếu có thể chứng đắc chân tâm của chính mình, trong chân tâm trọn đủ trí huệ, trí huệ phát lộ ra, chẳng phải là do tu được. Trí huệ phát lộ bèn dấy lên diệu dụng, dấy lên diệu dụng tức là thần thông. Đại chúng trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, tức Thanh Văn chúng, Bồ Tát chúng, do đâu mà có trí huệ? Do đâu mà có thần thông? Họ phát lộ trí huệ vốn sẵn có. Phát lộ trí huệ vốn sẵn có bằng cách nào? Niệm A Di Đà Phật, sanh về Tây Phương bèn phát lộ.

Trong phần trước đã nói đôi ba lượt, niệm A Di Đà Phật, niệm cho phiền não tham, sân, si đều rỗng không. Tham, sân, si là cái tâm vọng tưởng của chúng ta. Vọng tưởng có tư tưởng, tư tưởng ấy chẳng phải là tham thì là sân, không là sân thì là si. Quý vị niệm cho ba căn bản phiền não tham, sân, si rỗng không, đoạn trừ hết, vọng tâm ấy chẳng còn nữa, chân tâm hiện tiền, sẽ tự nhiên có diệu dụng như thế ấy. Chân tâm hiện tiền, trí huệ hiện tiền, trí huệ dấy lên diệu dụng, lũ phàm phu chúng ta ngỡ đó là thần thông. Trên thực tế, đối với các vị Thanh Văn, Bồ Tát, [chuyện trí huệ phát khởi diệu dụng thần thông] giống như cơm ăn thường ngày trong nhà chúng ta vậy, chẳng có gì là hiếm hoi, lạ lùng! Nếu quý vị chẳng cầu phước, chẳng cầu trí huệ, mà trước hết cầu thần thông, chắc chắn sẽ bị ma dựa! Cớ sao bị ma dựa? Vì quý vị chẳng cầu phước, chẳng cầu trí huệ, chẳng đoạn phiền não, tâm quý vị hoàn toàn là tham, sân, si. Lại còn thêm cái tâm tham cầu thần thông. Cái tâm tham ấy tăng trưởng, ma vương thấy rõ ràng: “Ngươi chẳng đoạn phiền não, ngươi là một đứa đại phàm phu, ngươi mong cầu thần thông”. Ông ta chẳng thấy rất nực cười ư? “Được rồi! Ta đến gia bị ngươi, cho ngươi một chút thần thông!” Đắc một chút thần thông, tự ngỡ mình ghê gớm lắm, tâm tham ngày càng to đùng. Nếu là kẻ nào gai mắt ta hiện tiền, sẽ còn dùng đôi chút thần thông để chỉnh kẻ ấy một phen, tâm sân hận cũng tăng trưởng. Vốn là chẳng nên tham, quý vị lại tham. Vốn chẳng nên si, quý vị ngu si; tâm ngu si tăng trưởng. Ba căn bản phiền não tham, sân, si tự nhiên ngày càng mạnh mẽ, ngày càng mạnh mẽ thì sẽ như thế nào? Ma trông thấy nực cười, đã đạt được mục đích rồi! Một chút thần thông của quý vị cũng chẳng còn nữa, cũng bị mất đi, quý vị sẽ như thế nào? Quý vị sẽ bị ma dựa! Nói theo danh xưng trong y học là “mắc bệnh thần kinh”, Trung Y vô hiệu, mà Tây Y cũng bó tay! Vậy là quý vị xong đời rồi! Cổ đức, thiện tri thức cảnh cáo chúng ta: “Bất phạ thiên sanh bất ngộ, tựu phạ nhất sanh trước ma”, [nghĩa là] quý vị ngàn đời chẳng khai ngộ không sao cả, không khai ngộ thì vẫn phải khéo tu hành. Chỉ sợ một đời bị ma dựa, ma dựa thì mất trí, danh từ y học gọi là “xuất hiện bệnh thần kinh, mắc bệnh thần kinh”, còn kinh Phật gọi là “thất liễu tâm”, đánh mất đạo tâm, cái tâm thông thường cũng mất luôn, tinh thần thác loạn, Trung Y lẫn Tây Y đều bó tay. Phật, Bồ Tát cũng chẳng có cách nào, chẳng gia bị quý vị được. Do vậy, chớ nên lập tức cầu học thần thông, bị ma dựa đấy nhé! Phật, Bồ Tát trông thấy thương xót, nhưng chẳng có cách nào, chẳng gia bị quý vị được, muốn cứu quý vị mà cũng chẳng có cách nào!

Trong phần trước, kinh Vô Lượng Thọ đã đôi ba lượt nhắc đến tham, sân, si, gọi chúng là Tam Cấu, còn gọi là Nhiễm Khuể Si. “Cấu” (垢) có nghĩa là ô nhiễm, còn gọi là Tam Độc. “Độc” (毒) là gây hại cho chúng ta. Quý vị nhất định phải đoạn trừ ba món Căn Bản Phiền Não này. Tám vạn bốn ngàn pháp môn, môn nào cũng đều có thể nhập đạo. Tám vạn bốn ngàn pháp môn đều là các pháp môn để đoạn tham, sân, si, chẳng phải là những pháp môn để tu Phật Tánh. Phật Tánh vốn hiện thành, [các pháp môn] nhằm dạy chúng ta tu gì vậy? Nếu quý vị có thể tu thành Phật Tánh, Phật Tánh ấy là giả trất, chẳng thật! Vì quý vị có thể tạo tác nó, vậy thì vì sao phải tu hành? Nhằm đoạn phiền não. Hiện thời, tôi đang giảng pháp môn Tịnh Độ trong kinh Vô Lượng Thọ, trong phần trước chẳng phải là đã tán thán Vô Lượng Quang Phật rất nhiều đó ư? Đức Phật dạy chúng ta “trú dạ xưng thuyết” (ngày đêm xưng nói), chẳng phải là muốn quý vị niệm thánh hiệu Vô Lượng Thọ Phật ư? Chúng ta niệm thánh hiệu A Di Đà Phật, ngay cả ý nghĩa vô lượng quang lẫn vô thượng thọ đều có. Niệm Phật để làm gì? Đoạn phiền não. Niệm Phật là do muốn đoạn tham, sân, si. Nếu quý vị chẳng có tham, sân, si, sẽ chẳng cần niệm Phật, quý vị đã là Phật rồi, cần gì còn phải niệm Phật chi nữa? Vì chúng ta là phàm phu, trọn đủ tham, sân, si, không tìm lấy một pháp môn để tu hành, làm sao có thể chuyển phàm thành thánh cho được? Tám vạn bốn ngàn pháp môn đều có thể đoạn phiền não, nhưng quý vị có sử dụng được hay không? Một câu A Di Đà Phật quý vị còn niệm không được, còn dùng pháp môn mầu nhiệm nào khác nữa? Đều là tự mình khiến mình đâm quàng ngõ rẽ! Niệm Phật còn phải thật thà, hãy thật thà niệm. Một câu A Di Đà Phật, niệm tới niệm lui, sẽ sanh ra sức mạnh. Tham, sân, si chẳng dấy lên, sẽ bị hàng phục. Trông thấy, hoặc gặp gỡ cảnh giới tham, cái tâm tham bất động. Trông thấy, gặp gỡ [cảnh giới khiến cho] tâm sân hận, tâm sân hận bất động. Gặp gỡ hoặc trông thấy cảnh giới khiến tâm ngu si, tâm ngu si bất động. Tức là niệm Phật niệm tới mức nẩy sanh sức mạnh, sẽ hàng phục [tham, sân, si]; đã hàng phục chúng, lại cứ niệm miết để đoạn trừ chúng. A Di Đà Phật chính là bản thân ta, ta là A Di Đà Phật, niệm đến mức “tự tánh Di Đà, duy tâm Tịnh Độ”, há chẳng dấy lên thần thông ư? Chẳng dấy lên diệu dụng ư? Tự nhiên bèn có thần thông như thế, quý vị cần gì phải cầu thần thông nữa?

“Phật ngữ A Nan: - Bỉ Phật sơ hội Thanh Văn chúng số bất khả xưng kế, Bồ Tát diệc nhiên” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Đại chúng Thanh Văn trong hội đầu tiên của đức Phật chẳng thể tính kể, Bồ Tát cũng thế). Trong phần trước, [chánh kinh] đã nói trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, Thanh Văn đông, Bồ Tát nhiều. Con số ấy nhiều đến mức đều là “chẳng thể diễn tả, tính toán”. Ở đây, lại nói nhấn mạnh hơn, [đức Phật] lại gọi ngài A Nan một lần nữa. “Bỉ Phật sơ hội” (hội đầu tiên của đức Phật ấy), “bỉ Phật” (đức Phật ấy) là A Di Đà Phật. Kinh Vô Lượng Thọ thì gọi Ngài là Vô Lượng Thọ Phật, Vô Lượng Thọ Phật mở pháp hội lần đầu tiên, số lượng Thanh Văn chúng đắc độ chẳng thể tính kể. Ngài độ hàng Bồ Tát cũng thế, cũng là chẳng thể tính kể. Tiếp đó, lại nhấn mạnh hơn để hình dung số lượng đông nhiều: “Như Đại Mục Kiền Liên, bách thiên vạn ức vô lượng vô số” ([những vị giống như ngài] Đại Mục Kiền Liên [nhiều đến mức] trăm ngàn vạn ức vô lượng vô số). Trong hàng đệ tử của Thích Ca Như Lai, thần thông bậc nhất là ngài Đại Mục Kiền Liên. Ngài có thần thông bậc nhất. Trong pháp hội đầu tiên của Vô Lượng Thọ Phật, những người giống như Đại Mục Kiền Liên, không chỉ là một Mục Kiền Liên, hai Mục Kiền Liên, mà là có trăm ngàn vạn ức vô lượng vô số, Đại Mục Kiền Liên nhiều ngần ấy, số người đông nhiều, lại còn có thời gian dài lâu, “ư A tăng kỳ na do tha kiếp” (trong A tăng kỳ na do tha kiếp) tính toán, tính đếm số lượng ấy, trải qua vô lượng vô số kiếp. “A tăng kỳ” (Asāṃkhya) còn gọi là Vô Ương Số. “Na do tha kiếp”, “Na do tha” (Nayutaḥ) có nghĩa là Ức. “Nãi chí diệt độ” (cho đến diệt độ): Không chỉ tính toán trong một A tăng kỳ kiếp bèn tính chẳng rõ số, thậm chí tính toán trong ba A tăng kỳ kiếp, tính toán trong na do tha kiếp, tính cho đến khi thành Phật, vẫn chẳng tính toán rõ ràng được. “Tất cộng kế giảo, bất năng cứu liễu đa thiểu chi số” (đều cùng nhau tính toán, so sánh, chẳng thể hiểu rõ con số rốt cuộc là bao nhiêu), tức là có trăm ngàn vạn ức vô lượng vô số tôn giả Mục Kiền Liên tính toán trong thời gian dài ngần ấy, vẫn tính không ra rốt cuộc Tây Phương Cực Lạc thế giới có bao nhiêu vị Thanh Văn? Có bao nhiêu vị Bồ Tát?