Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Ký

“Phật ngôn: - Nhất danh Quán Thế Âm, nhị danh Đại Thế Chí” (đức Phật nói: - Vị thứ nhất tên là Quán Thế Âm, vị thứ hai là Đại Thế Chí), nói đến Tây Phương Tam Thánh, phía sau giảng đường thờ ba vị này. Chính giữa là A Di Đà Phật, vị bên trái đức Phật là Quán Thế Âm Bồ Tát, vị bên kia là Đại Thế Chí Bồ Tát. Lại xem hai câu kế tiếp càng quan trọng hơn nữa: “Thử nhị Bồ Tát, ư thử quốc độ, tu Bồ Tát hạnh, mạng chung chuyển hóa, sanh bỉ Phật quốc” (hai vị Bồ Tát ấy tu Bồ Tát hạnh trong quốc độ này, mạng chung chuyển hóa, sanh sang cõi kia). [Nói] “thử quốc” và “bỉ quốc” nhằm đối chiếu. “Bỉ quốc” (cõi kia) là Tây Phương Cực Lạc thế giới; “thử quốc” (cõi này) là thế giới Sa Bà của chúng ta. Hai vị đại Bồ Tát này là Bồ Tát trong thế giới Sa Bà, tu Bồ Tát hạnh là tu trong thế giới Sa Bà. Các Ngài phát nguyện sanh về Tây Phương, sau khi mạng chung bèn chuyển hóa sanh sang nước Phật ấy.

Từ hai câu kinh văn này, chúng ta biết: Vì sao Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát đặc biệt có duyên với chúng ta? Vì các Ngài vốn là Bồ Tát trong thế giới Sa Bà, sanh sang Tây Phương, đã đắc đạo, vẫn phải trở về thế giới Sa Bà để độ chúng sanh. Do vậy, chúng ta đặc biệt có duyên với các Ngài. A Di Đà Phật có duyên với chúng ta. Ngoài ra, so sánh giữa hai vị Bồ Tát này, Quán Thế Âm Bồ Tát lại càng hữu duyên với chúng ta. Xét theo những điều được nói trong kinh này, hãy còn có danh hiệu của những vị Bồ Tát khác, nhưng có thể là quý vị đọc xong, chẳng thể nhớ được, càng có thể là nay vừa đọc, đã ngay lập tức chẳng nhớ nữa. Nhưng người niệm kinh nhớ danh hiệu Quán Thế Âm Bồ Tát thì chẳng kể, chứ người chẳng niệm kinh cũng nhớ. Vì sao vậy? Là vì ở Trung Hoa có hai câu: “Nhân nhân A Di Đà, gia gia Quán Thế Âm” (người người A Di Đà, nhà nhà Quán Thế Âm). Hai câu ấy có nghĩa là ai nấy đều biết niệm A Di Đà Phật, mọi nhà đều thờ tượng Quán Thế Âm Bồ Tát. Vì sao chẳng thờ tượng Phật và Bồ Tát khác? Là vì A Di Đà Phật và Quán Thế Âm Bồ Tát đặc biệt có duyên với chúng sanh trong cõi này, do kết duyên đặc biệt nhiều!

2.2.3.3.1.1.3. Nêu rõ thân tướng trọn đủ của chúng sanh nơi ấy

(Kinh) A Nan! Kỳ hữu chúng sanh, sanh bỉ quốc giả, giai tất cụ túc tam thập nhị tướng.

(經)阿難！其有眾生，生彼國者，皆悉具足三十二相。

(Kinh: Này A Nan! Nếu có chúng sanh sanh vào cõi ấy, thảy đều trọn đủ ba mươi hai tướng).

Đoạn thứ ba lại tán thán: “A Nan! Kỳ hữu chúng sanh, sanh bỉ quốc giả, giai tất cụ túc tam thập nhị tướng” (này A Nan! Nếu có chúng sanh sanh vào cõi ấy, thảy đều trọn đủ ba mươi hai tướng). Một kẻ phàm phu lè tè sát đất sanh về Tây Phương, ngay lập tức liên hoa hóa sanh. Ngoài liên hoa hóa sanh ra, còn là ba mươi hai thứ tướng đại nhân. Ba mươi hai tướng là tướng hảo giống hệt như Thích Ca Mâu Ni Phật.

Trong những phần trước, [kinh văn] đã đôi ba lượt nhắc đi nhắc lại, nhất là đối với những vị đã quen nghe kinh, quý vị có thể cảm thấy ba mươi hai tướng ấy chẳng có gì là hiếm hoi, lạ lùng! Hoặc có thể là quý vị cảm thấy kinh nói đến tướng của Phật, Bồ Tát chẳng có gì hiếm hoi, lạ lùng. Quý vị chẳng biết: Muốn sanh ra mà có được ba mươi hai tướng ấy, đúng là chẳng dễ dàng! Thích Ca Mâu Ni Phật tu hành trong thế giới Sa Bà, phải tu ba đại A tăng kỳ kiếp mới có thể tu thành Phật, nhưng muốn độ chúng sanh mà chẳng có tướng hảo trang nghiêm thì sẽ không được. Ngài lại tu tướng hảo thêm một trăm [đại] kiếp nữa. Một trăm đại kiếp, thời gian dài lắm đấy! Tu ba đại A tăng kỳ kiếp viên mãn, đã thành Phật, lại còn phải tu hành thêm một trăm đại kiếp nữa nhằm chuyên cầu ba mươi hai tướng, khó khăn như thế đó! Quý vị bèn hiểu: Muốn đạt được ba mươi hai tướng, chẳng dễ dàng đâu nhé! Sanh về Tây Phương, là một kẻ phàm phu lè tè sát đất, hoa sen vừa nở bèn có ba mươi hai tướng thì chỉ trong Tây Phương Cực Lạc thế giới mới có sự diệu lạc thù thắng như thế đó!

2.2.3.3.1.1.4. Nêu rõ trí đức thù thắng của đại chúng trong cõi ấy

(Kinh) Trí huệ thành mãn, thâm nhập chư pháp, cứu sướng yếu diệu, thần thông vô ngại, chư căn minh lợi. Kỳ độn căn giả, thành tựu nhị Nhẫn. Kỳ lợi căn giả, đắc bất khả kế Vô Sanh Pháp Nhẫn.

(經)智慧成滿，深入諸法，究暢要妙，神通無礙，諸根明利。其鈍根者，成就二忍。其利根者，得不可計無生法忍。

(Kinh: Trí huệ thành tựu viên mãn, thâm nhập các pháp, thông đạt thấu suốt các pháp trọng yếu, nhiệm mầu, thần thông vô ngại, các căn sáng suốt, nhạy bén. Kẻ độn căn thành tựu hai món Nhẫn, bậc lợi căn đắc chẳng thể tính Vô Sanh Pháp Nhẫn).

Nói đến đoạn thứ tư, “trí huệ thành mãn” (trí huệ thành tựu viên mãn): Chúng sanh sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, cầu trí huệ, đều có thể thành tựu trí huệ viên mãn. “Thâm nhập chư pháp” (thâm nhập các pháp): Vì có trí huệ rất sâu, họ mới có thể thâm nhập các pháp. “Cứu sướng yếu diệu” (thông đạt rốt ráo pháp trọng yếu, mầu nhiệm): Đối với chỗ rất sâu, chỗ ảo diệu nhất của các pháp, đều thể thông suốt, liễu đạt rốt ráo. “Thần thông vô ngại”: Đã có trí huệ thì sẽ có thần thông, do thần thông bèn có thể chẳng bị chướng ngại. Trong phần trước tôi đã nói, học Phật pháp đừng nên cầu thần thông, hãy cầu trí huệ trước đã! Phối hợp hai pháp trí huệ và thần thông để nói thì: “Trí huệ là căn bản của thần thông, thần thông là diệu dụng của trí huệ”. Quý vị chứng đắc trí huệ, sẽ tùy ý tự nhiên dấy lên thần thông. Hãy ghi nhớ hai câu giải thích này. Sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, trí huệ thành tựu. Hễ có trí huệ, thần thông sẽ tự nhiên vô chướng, vô ngại, thần thông dấy khởi diệu dụng mà!

Nhưng chúng sanh sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, căn cơ khác nhau. Trước khi thành tựu trí huệ và có thần thông, căn cơ vẫn có sai biệt. “Chư căn minh lợi” (các căn sáng suốt, nhạy bén): Đã đạt đến trí huệ thành tựu, thần thông vô ngại, chúng sanh nào cũng đều là “chư căn minh lợi”, tức là sáu căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, và ý đều sáng suốt, nhạy bén. Điều căn bản là trí huệ và thần thông có gì khác biệt với khi chưa thành tựu? Kẻ độn căn chỉ có thể thành tựu hai thứ Nhẫn. Trong phần trước, [kinh văn] đã nói ba thứ Nhẫn, thứ nhất là Âm Hưởng Nhẫn, thứ hai là Nhu Thuận Nhẫn; [kẻ độn căn có thể] thành tựu [hai món Nhẫn ấy]. Bậc lợi căn có thể thành tựu ba loại Nhẫn, có thể đạt được chẳng thể tính kể Vô Sanh Pháp Nhẫn.

2.2.3.3.1.1.5. Nêu rõ người sanh về cõi ấy vĩnh viễn lìa khỏi đường ác

(Kinh) Hựu bỉ Bồ Tát, nãi chí thành Phật, bất thọ ác thú. Thần thông tự tại, thường thức túc mạng. Trừ sanh tha phương ngũ trược ác thế, thị hiện đồng bỉ, như ngã quốc dã.

(經)又彼菩薩，乃至成佛，不受惡趣。神通自在，常識宿命。除生他方五濁惡世，示現同彼，如我國也。

(Kinh: Lại nữa, các vị Bồ Tát ấy cho đến khi thành Phật, chẳng sanh trong đường ác. Thần thông tự tại, thường biết túc mạng. Trừ khi sanh trong đời ác ngũ trược, thị hiện giống như họ, giống như [sanh vào] nước ta vậy).

Đoạn thứ năm, “hựu bỉ Bồ Tát, nãi chí thành Phật, bất thọ ác thú” (lại nữa, các vị Bồ Tát ấy cho đến khi thành Phật, chẳng sanh trong đường ác): Tây Phương Cực Lạc thế giới có một thứ công đức thành tựu là “chẳng có ba ác đạo”. Chỉ cần quý vị sanh về Tây Phương, sẽ vĩnh viễn chẳng thọ quả báo trong đường ác. “Thần thông tự tại, thường thức túc mạng” (thần thông tự tại, thường biết túc mạng): Sáu loại thần thông đều được tự tại, trong đó có một loại là Túc Mạng Thông, tức là chuyện trong đời trước, kiếp trước, hoặc nhiều đời, nhiều kiếp trước, người ấy đều biết. Vì thế, người ấy sẽ chẳng dấy lên ác niệm, chẳng tạo ác nghiệp nữa. Vì khởi ác niệm, tạo ác nghiệp, cho nên mới có thể gặp quả báo trong ba ác đạo. Sanh về Tây Phương, người ấy đắc Túc Mạng Thông, tự quan sát chính mình đời trước, kiếp trước đã từng đọa trong ba ác đạo, tự mình hổ thẹn chẳng kịp, lẽ nào lại còn sanh ác niệm, lại còn tạo ác nghiệp nữa ư? Do vậy, người ấy vĩnh viễn lìa khỏi ác đạo. Trừ khi người ấy là bậc Bồ Tát có bổn nguyện chẳng ở trong Cực Lạc, muốn thị hiện sanh trong đời ác ngũ trược ở phương khác để cứu độ chúng sanh. “Trừ sanh tha phương ngũ trược ác thế, thị hiện đồng bỉ, như ngã quốc dã” (trừ khi sanh trong đời ác ngũ trược nơi phương khác, thị hiện giống như họ, như sanh trong nước ta vậy): Đời ác ngũ trược ở những thế giới phương khác rất nhiều, thế giới Sa Bà chỉ là một cõi [trong số đó]. Ở đây, Phật Thích Ca lấy thế giới Sa Bà làm thí dụ. Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới đã chứng Vô Sanh Pháp Nhẫn, chẳng phải là muốn trở lại độ chúng sanh ư? Nhưng vì sao chúng ta đều chẳng trông thấy? Có ai thấy chư Phật, Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới có hình dạng như thế nào hay chăng? Chẳng có ai thấy cả! Vì các Ngài thị hiện giống như chúng sanh trong đời ác ngũ trược. Thế nhưng, do các Ngài là thị hiện, cho nên chẳng thọ quả báo trong đường ác.

Từ thời Dân Quốc đến nay, có một vị pháp sư đề xướng Tịnh Độ Tông là Ấn Quang đại sư, mọi người đều cùng suy tôn Ngài là tổ sư đời thứ mười ba của Tịnh Độ Tông. Lúc Ngài tại thế, có người nói Ngài là Đại Thế Chí Bồ Tát tái lai. Vì khi Ngài đả Phật Thất tại Thượng Hải, có kẻ nằm mộng, mơ thấy có người bảo kẻ đó: “Đại Thế Chí Bồ Tát đang chuyển pháp luân tại Thượng Hải, sao ngươi không ngay lập tức sang Thượng Hải thân cận Đại Thế Chí Bồ Tát?” Giấc mộng ấy không đơn giản! Bình thường người ấy cũng chưa hề nằm mộng như vậy, mà cũng chẳng hề niệm Đại Thế Chí Bồ Tát, vì sao lại nằm mộng như vậy? Do đó, chẳng thể nào không vội vã sang Thượng Hải tìm Đại Thế Chí Bồ Tát. Đã tới Thượng Hải, [tin tức] rúng động toàn thể Thượng Hải là Ấn Quang đại sư từ Tô Châu lên Thượng Hải, đả Phật Thất, giảng khai thị, người ấy bèn chắc chắn pháp sư Ấn Quang là Đại Thế Chí Bồ Tát tái lai, nhưng Ngài thị hiện giống như chúng ta, vẫn là một vị hòa thượng bình phàm!

2.2.3.3.1.1.6. Nêu rõ người sanh về cõi ấy có thể hưng khởi sự cúng dường

(Kinh) Phật ngữ A Nan: - Bỉ quốc Bồ Tát, thừa Phật oai thần, nhất thực chi khoảnh, vãng nghệ thập phương vô lượng thế giới, cung kính cúng dường chư Phật Thế Tôn, tùy tâm sở niệm, hoa hương, kỹ nhạc, y cái, tràng phan, vô số vô lượng cúng dường chi cụ, tự nhiên hóa sanh, ứng niệm tức chí. Trân diệu thù đặc, phi thế sở hữu, triếp dĩ phụng tán chư Phật, cập chư Bồ Tát, Thanh Văn chi chúng. Tại hư không trung, hóa thành hoa cái, quang sắc dục thước, hương khí phổ huân. Kỳ hoa châu viên tứ bách lý giả. Như thị chuyển bội, nãi phú tam thiên đại thiên thế giới, tùy kỳ tiền hậu, dĩ thứ hóa một. Kỳ chư Bồ Tát, thiêm nhiên hân duyệt. Ư hư không trung, cộng tấu thiên nhạc, dĩ vi diệu âm, ca thán Phật đức, thính thọ kinh pháp, hoan hỷ vô lượng. Cúng dường Phật dĩ, vị thực chi tiền, hốt nhiên khinh cử, hoàn kỳ bổn quốc.

(經)佛語阿難：彼國菩薩，承佛威神，一食之頃，往詣十方無量世界，恭敬供養諸佛世尊。隨心所念，華香、伎樂、衣蓋、幢旛，無數無量供養之具，自然化生，應念即至。珍妙殊特，非世所有。輒以奉散諸佛，及諸菩薩聲聞之眾。在虛空中化成華蓋，光色昱爍，香氣普熏。其華周圓四百里者，如是轉倍，乃覆三千大千世界，隨其前後，以次化沒。其諸菩薩，僉然欣悅。於虛空中，共奏天樂，以微妙音，歌歎佛德，聽受經法，歡喜無量。供養佛已，未食之前，忽然輕舉，還其本國。

(Kinh: Đức Phật bảo A Nan: - Bồ Tát trong cõi ấy nương theo oai thần của Phật, trong khoảng bữa ăn, qua đến mười phương vô lượng thế giới, cung kính cúng dường chư Phật Thế Tôn. Tùy theo tâm niệm, hoa, hương, kỹ nhạc, y, lọng, tràng phan, vô số, vô lượng vật cúng dường tự nhiên hóa sanh, vừa nghĩ liền có. Trân quý, đẹp đẽ, đặc biệt thù thắng, trong cõi đời chẳng hề có. Họ liền dùng [những thứ ấy] để dâng rải lên chư Phật và các vị Bồ Tát, Thanh Văn. Ở trong hư không, [những vật phẩm cúng dường ấy] hóa thành lọng hoa, quang minh và màu sắc rạng ngời, mùi thơm xông khắp. Hoa ấy tròn trặn bốn trăm dặm. Như thế lần lượt tăng dần, cho đến che phủ khắp tam thiên đại thiên thế giới, tùy theo thứ tự trước sau mà biến mất. Các vị Bồ Tát hòa hợp, vui sướng, ở trong hư không, cùng tấu nhạc trời, dùng âm thanh vi diệu ca ngợi, tán thán Phật đức, nghe nhận kinh pháp, hoan hỷ vô lượng. Cúng dường Phật xong, trước khi chưa ăn, bỗng nhẹ nhàng cất mình lên, trở về nước mình).

Đoạn thứ sáu, “Phật ngữ A Nan: - Bỉ quốc Bồ Tát, thừa Phật oai thần” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Bồ Tát trong nước ấy nương theo oai thần của đức Phật): Bồ Tát sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, vị ấy do nương vào oai đức và thần thông của A Di Đà Phật gia bị, thần thông của Ngài lại chẳng thể nghĩ bàn. “Nhất thực chi khoảnh” là thời gian ăn một bữa cơm. “Vãng nghệ thập phương vô lượng thế giới, cung kính cúng dường chư Phật Thế Tôn” (qua đến mười phương vô lượng thế giới, cung kính cúng dường chư Phật Thế Tôn). Người muốn thành Phật cần phải phước huệ song tu. Trong phần trên, tôi đã nói rồi, vừa tu phước, vừa tu huệ. Hễ tu lệch lạc, sẽ nẩy sanh khuyết điểm; quý vị phải tu phước lẫn tu huệ. Muốn cầu phước thì phải tu ở nơi đâu? Chính là cúng dường Tam Bảo. Quý vị cúng dường một vị Phật, sẽ được phước báo của một vị Phật. Nếu quý vị cúng dường vô lượng Phật, chẳng phải là sẽ có vô lượng phước báo ư? Cúng dường Phật nhiều ngần ấy, lại có được vật phẩm cúng dường nhiều ngần ấy. Do có vật phẩm cúng dường nhiều ngần ấy, cũng đạt được phước báo nhiều ngần ấy. Quý vị chẳng có phước báo nhiều ngần ấy, muốn lo liệu vật phẩm cúng dường nhiều ngần ấy, quý vị cũng lo không nổi. Do đó, hàng Bồ Tát sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới muốn vun bồi phước báo sẽ rất dễ dàng.

Vì A Di Đà Phật gia bị quý vị, Ngài gia bị khiến cho quý vị thần thông chẳng thể nghĩ bàn: Trong thời gian một bữa ăn, có thể cúng dường mười phương vô lượng chư Phật. Cúng dường mười phương vô lượng chư Phật phải cần đến vật phẩm cúng dường. “Tùy tâm sở niệm” [nghĩa là] chỉ cần tâm quý vị vừa động niệm, vật phẩm cúng dường liền xuất hiện. “Hoa, hương, kỹ nhạc”, hoa cúng dường, hương cúng dường, âm nhạc cúng dường. “Y cái, tràng phan” (y phục, lọng, tràng phan): Cúng dường y phục. “Cái” (蓋) là lọng báu, tràng phan để cúng dường. “Vô số vô lượng cúng dường chi cụ” (vô số, vô lượng vật cúng dường): Những vật phẩm cúng dường khác, quý vị chỉ cần tùy tâm động niệm, sẽ rất dễ dàng đạt được. “Tự nhiên hóa sanh, ứng niệm tức chí” (tự nhiên hóa sanh, vừa nghĩ đã xuất hiện): Trong phần trước đã từng nói, Bát Địa Bồ Tát rất dễ dàng lấy những vật dụng từ hư không. Trong phần trước có đề cập, trong tay quý vị muốn gì, sẽ có thể biến hóa được thứ ấy. Vừa nghĩ, [thứ ấy] bèn hóa hiện ra, vừa nghĩ bèn có. “Trân diệu thù đặc” [nghĩa là] những vật phẩm cúng dường ấy đều là vật phẩm cúng dường đặc biệt thù thắng trân quý nhất, đẹp đẽ nhất. “Phi thế sở hữu” (chẳng phải là thứ mà trong cõi đời có được): Chẳng phải là người trong nhân gian mà hòng có được! “Triếp dĩ phụng tán chư Phật, cập chư Bồ Tát, Thanh Văn chi chúng” (liền lấy [những vật cúng dường ấy] dâng rải lên chư Phật, và đại chúng Thanh Văn, Bồ Tát): Cúng Phật và Tăng, đến mỗi thế giới cúng dường Phật, Bồ Tát và chúng Thanh Văn trong thế giới ấy. Do cúng dường Phật, Bồ Tát, và chúng Thanh Văn trong vô lượng thế giới, vậy thì quý vị chẳng đạt được vô lượng phước báo ư?

Những vị Bồ Tát ấy đến cúng dường, không phải chỉ là một hai vị, mà là rất nhiều vị Bồ Tát đến cúng dường nhiều ngần ấy, những thứ đem đến cúng dường lại nhiều như thế, cầm lấy những vật cúng dường ấy để cúng đến nơi đâu? “Tại hư không trung hóa thành hoa cái” (ở trong hư không, hóa thành lọng hoa), cúng trong hư không. Ở trong hư không, hóa thành một cái lọng hoa. Bất luận vật phẩm cúng dường nào, ở trong hư không đều kết thành một cái lọng hoa. Không chỉ là hoa cúng dường, hương cúng dường, y cúng dường, thảy đều biến hóa thành một cái lọng hoa. “Quang sắc dục thước” [nghĩa là] quang minh và màu sắc đều rất đẹp mắt. “Dục thước” (昱爍) là quang minh to lớn, màu sắc rất rực rỡ, chói lòa. Lại còn “hương khí phổ huân” (mùi thơm xông khắp). Lọng hoa ấy to cỡ nào? “Kỳ hoa châu viên tứ bách lý giả” (hoa ấy tròn trặn bốn trăm dặm), to chừng mười do tuần. “Như thị chuyển bội” (lần lượt tăng dần lên như thế), chẳng phải chỉ là bốn trăm dặm. “Chuyển bội” (tăng dần lên) là còn có [những lọng hoa] to tám trăm dặm, một ngàn sáu trăm dặm, “nãi phú tam thiên đại thiên thế giới” (cho đến che phủ một tam thiên đại thiên thế giới), tức là lọng hoa do những vật phẩm cúng dường kết thành, che rợp cả một tam thiên đại thiên thế giới, tức một cõi Phật.

“Tùy kỳ tiền hậu, dĩ thứ hóa một” (theo thứ tự trước sau mà biến mất). Vật phẩm cúng dường của một vị Bồ Tát này che rợp một tam thiên đại thiên thế giới, tức một cõi Phật, vậy thì vị Bồ Tát thứ hai sẽ cúng dường như thế nào? “Tùy kỳ tiền hậu” (theo thứ lớp trước sau), lúc vị Bồ Tát thứ hai muốn cúng dường, những vật cúng dường trước đó sẽ tự nhiên chẳng còn nữa. Đấy là cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn. “Dĩ thứ hóa một” (theo thứ tự biến mất): Ví như chúng ta nói theo cõi này, vị Bồ Tát trước đốt hương, vị Bồ Tát sau cũng muốn dâng hương, vị Bồ Tát thứ nhất cắm hoa, vị Bồ Tát thứ hai đến dâng hoa, sẽ chỉ đành nhổ hoa của người trước ra thì mới có thể cắm cành hoa thứ hai. Trong cõi này, chúng ta chẳng được tự nhiên như vậy, nhưng trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, hàng Bồ Tát có thần thông diệu dụng, “dĩ thứ hóa một” (theo thứ tự biến mất), vật phẩm cúng dường tự nhiên chẳng còn nữa!

“Kỳ chư Bồ Tát, thiêm nhiên hân duyệt” (các vị Bồ Tát ấy hòa hợp, hân hoan, vui sướng): Có thể viên mãn ý nguyện cúng dường chư Phật, trong tâm sẽ có nhiều niềm hoan hỷ. “Ư hư không trung, cộng tấu thiên nhạc” (ở trong hư không, cùng tấu nhạc trời): Lại dùng âm nhạc để cúng dường. “Thiên nhạc” là âm nhạc tự nhiên. “Dĩ vi diệu âm, ca thán Phật đức” (dùng âm thanh vi diệu, ca ngợi Phật đức): Tấu âm nhạc, lại còn xướng những lời ca để tán thán công đức của Phật. “Thính thọ kinh pháp” (nghe nhận kinh pháp), cúng dường xong, lại xướng lời tán thán rồi nghe Phật giảng kinh, thuyết pháp. “Hoan hỷ vô lượng”: Nghe xong hoan hỷ vô lượng. Niềm hoan hỷ trong phần trên là do thỏa mãn ý nguyện cúng Phật, niềm hoan hỷ ở đây là do đạt được pháp lạc, tức niềm hoan hỷ do nghe đức Phật thuyết pháp.

“Cúng dường Phật dĩ, vị thực chi tiền, hốt nhiên khinh cử, hoàn kỳ bổn quốc” (cúng dường Phật xong, trong khoảng chưa đến giờ ăn, bỗng nhẹ nhàng cất thân lên, trở về nước mình): Sáng sớm thức dậy, cúng dường mười phương chư Phật, chẳng có vị Phật nào mà không cúng dường, [cúng dường đã xong mà] vẫn chưa đến lúc dùng cơm! “Khinh cử” (nhẹ nhàng cất thân lên), rất nhẹ nhàng quay về nước mình, [tức là] trở lại Tây Phương Cực Lạc thế giới, vẫn chưa đến lúc ăn trưa.

Đoạn kinh văn này thuyết minh hàng Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới vì sao có thể đạt đến Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát? Không chỉ là do thọ mạng dài lâu, mà còn là do có năng lực tu phước và tu huệ, có thể tu nhiều như vậy. Cho nên các Ngài thành tựu mau chóng. Tây Phương Cực Lạc thế giới toàn là Nhất Sanh Bổ Xứ, các Ngài chẳng phải là bỗng dưng mà thành tựu Nhất Sanh Bổ Xứ, vẫn là do tu thành. Bất quá, các Ngài tu hành dễ dàng hơn so với chúng ta tu hành trong thế giới Sa Bà nhiều lắm. Vì các Ngài sanh vào Tây Phương Cực Lạc thế giới, A Di Đà Phật gia bị các Ngài, thần thông diệu dụng chẳng thể nghĩ bàn. Các Ngài có thể trong thời gian một bữa ăn, đến cúng dường chư Phật và vô lượng Thanh Văn, Bồ Tát, sử dụng những vật cúng thuận theo lòng muốn bèn xuất hiện. Tu phước như vậy sẽ tu lớn lao. Cúng dường xong xuôi, lại tán thán, lại nghe đức Phật thuyết pháp. Nay chúng ta mong học Phật pháp, được thân cận bậc danh sư hoặc thiện tri thức. Vị danh sư hoặc thiện tri thức ấy khéo giảng Phật pháp cho quý vị, quý vị sẽ đạt được nhiều lợi ích. Trong thế giới này, một vị danh sư hoặc thiện tri thức thị hiện làm một phàm phu, nếu quý vị thân cận một vị Phật giảng giải Phật pháp cho quý vị, chẳng phải là quý vị sẽ mau chóng đạt được trí huệ ư? Một vị Phật giảng Phật pháp cho quý vị, quý vị sẽ đạt được trí huệ rất nhiều; vậy thì vô lượng chư Phật thuyết pháp cho quý vị, chẳng phải là quý vị sẽ đắc vô lượng trí huệ ư? Do vậy bèn cầu phước vô lượng, cầu huệ cũng vô lượng. Phước huệ song tu, kết quả là phước huệ viên mãn, lẽ nào chẳng thể đạt đến Nhất Sanh Bổ Xứ? Sẽ giống như đã thành Phật.

Những lời [kinh] này đều nhằm nói cho chúng ta nghe, sau khi đã sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, lại tu phước và tu huệ sẽ dễ dàng hơn nhiều! Nay chúng ta phước huệ song tu, nay chúng ta là đệ tử Phật, mỗi người có điều thiên trọng riêng. Kẻ thích tu phước, chẳng thích tu huệ. Kẻ thích tu huệ, chẳng thích tu phước. Vì sao phải phước huệ song tu? “Phước thị huệ chi tư, huệ thị phước chi đạo” (phước giúp đỡ huệ, huệ hướng dẫn phước). Nếu nhớ rõ hai câu chú giải ấy, quý vị sẽ có thể thọ dụng suốt một đời. “Phước thị huệ chi tư” (phước giúp đỡ huệ), “tư” (資) có nghĩa là giúp đỡ. Vì sao phải tu phước? Phước báo giúp đỡ trí huệ. Nó có thể giúp cho quý vị tu huệ. Nói cách khác, nếu chẳng có phước báo, căn bản là chẳng cầu trí huệ được! Nếu muốn cầu trí huệ, ắt cần phải có phước báo. Phước là cái giúp đỡ cho huệ, [có kẻ nghe nói như vậy, bèn vọng tưởng] “vậy thì chúng ta tu phước là được rồi!” Không tu huệ thì lại lệch lạc, sai lầm mất rồi! “Huệ thị phước chi đạo” (huệ hướng dẫn phước), “đạo” (導) là dẫn dắt. Quý vị chỉ tu phước [không tu huệ thì] là tu sai mất rồi! Chẳng phải là ngoại đạo cũng tu phước đó sao? Họ tu cúng dường đấy thôi! Họ cúng dường thiên tôn, Thượng Đế đấy mà! Chẳng phải là họ đang cúng dường hay sao? Quý vị phải hiểu, họ chẳng có trí huệ, cầu phước mà đâm ra chuốc lấy tội lỗi. Giống như những cuộc cúng lễ lớn trong tỉnh này (Đài Loan) thì phải mổ lợn, giết rất nhiều sanh mạng. Vì sao làm như vậy? Vì cầu phước, do chẳng có trí huệ, cho nên cầu được tội lỗi! “Huệ thị phước chi đạo” (huệ hướng dẫn phước), “đạo” là dẫn dắt, phải có trí huệ thì mới có thể hướng dẫn cái phước của quý vị, đi theo đại đạo Niết Bàn. Do đó, chớ nên thiên lệch, phế bỏ một môn. Đấy là khuyên hàng đệ tử Phật chúng ta, mọi người đều phải chú ý. Có những người thích thắp hương, dâng hoa, thích cúng dường, chẳng thích nghe kinh, xem kinh, càng chẳng thích nghiên cứu kinh. Có những người thích nghiên cứu kinh điển, suốt ngày từ sáng đến tối nghiên cứu, bảo họ đốt hương, dâng hoa, họ không chịu. Đấy đều là lệch lạc. Phải phước huệ song tu, phải ghi nhớ “phước để giúp đỡ huệ, huệ hướng dẫn phước”. Chớ nên thiên về một bên, phế bỏ bên kia!

2.2.3.3.1.1.7. Nêu rõ người sanh về cõi ấy nghe pháp chẳng dứt

(Kinh) Phật ngữ A Nan: - Vô Lượng Thọ Phật, vị chư Thanh Văn, Bồ Tát, thiên, nhân ban tuyên pháp thời, đô tất tập hội thất bảo giảng đường, quảng tuyên đạo giáo, diễn sướng diệu pháp, mạc bất hoan hỷ, tâm giải đắc đạo. Tức thời tứ phương tự nhiên phong khởi, xuy thất bảo thụ, xuất ngũ âm thanh. Vô lượng diệu hoa, tùy phong tứ tán, tự nhiên cúng dường, như thị bất tuyệt. Nhất thiết chư thiên, giai tê thiên thượng bách thiên hoa hương, vạn chủng kỹ nhạc, cúng dường kỳ Phật, cập chư Bồ Tát, Thanh Văn chi chúng. Phổ tán hoa hương, tấu chư âm nhạc. Tiền hậu lai vãng, cánh tương khai tỵ, đương tư chi thời, hy di khoái lạc, bất khả thắng ngôn.

(經)佛語阿難：無量壽佛，為諸聲聞菩薩天人頒宣法時，都悉集會七寶講堂，廣宣道教，演暢妙法，莫不歡喜，心解得道。即時四方自然風起，吹七寶樹，出五音聲。無量妙華，隨風四散，自然供養，如是不絕。一切諸天，皆賷天上百千華香，萬種伎樂，供養其佛，及諸菩薩聲聞之眾。普散華香，奏諸音樂。前後來往，更相開避。當斯之時，熙怡快樂，不可勝言。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Khi Vô Lượng Thọ Phật ban bố, tuyên nói pháp cho các vị Thanh Văn, Bồ Tát, trời, người, [mọi người] thảy đều nhóm họp tại giảng đường bảy báu, [đức Phật] rộng tuyên đạo giáo, diễn giảng thông suốt diệu pháp, không ai chẳng hoan hỷ, tâm giải ngộ, đắc đạo. Ngay khi đó, bốn phương tự nhiên gió trỗi lên, thổi qua các cây báu, vang ra năm âm thanh. Vô lượng diệu hoa theo gió rải rắc bốn phía, tự nhiên cúng dường như thế chẳng dứt. Hết thảy chư thiên đều cầm trăm ngàn hoa hương trên cõi trời, muôn thứ kỹ nhạc để cúng dường đức Phật ấy và các vị Bồ Tát, đại chúng Thanh Văn, rải khắp hoa, hương, tấu các âm nhạc. Trước sau qua lại, lần lượt lui ra nhường lối, ngay trong lúc ấy, khoan khoái, vui sướng chẳng thể kể xiết).

“Phật ngữ A Nan: - Vô Lượng Thọ Phật, vị chư Thanh Văn, Bồ Tát, thiên, nhân ban tuyên pháp thời, đô tất tập hội thất bảo giảng đường” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Khi Vô Lượng Thọ Phật ban bố, tuyên nói pháp cho các vị Thanh Văn, Bồ Tát, trời, người, [mọi người] thảy đều nhóm họp tại giảng đường bảy báu): [Dùng chữ] “ban” (頒) với ý nghĩa tôn kính, tức là khi đức Phật tuyên dương Phật pháp, do tôn kính Phật nên nói là “ban tuyên”, [hàm ý] giống như Ngài ban thưởng pháp âm cho chúng ta. Mọi người đều nhóm đến giảng đường bảy báu. Tây Phương Cực Lạc thế giới có Thanh Văn, Bồ Tát, trời, người vô số, giảng đường ấy to lớn chẳng có ngằn mé. Đấy đều là cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn.

“Quảng tuyên đạo giáo”: Tuyên dương rộng rãi giáo pháp của Phật đạo. “Diễn sướng diệu pháp”: Diễn nói lưu loát, thông đạt diệu pháp chẳng thể nghĩ bàn. “Mạc bất hoan hỷ, tâm giải đắc đạo” (không ai chẳng hoan hỷ, tâm giải ngộ, đắc đạo): Người nghe A Di Đà Phật thuyết pháp đều đạt được pháp hỷ. Vì sao đạt được pháp hỷ? [Do] trong tâm giải ngộ. Chữ Giải (解) ở đây nên đọc là Xìe (ㄒㄧㄝˋ, âm Hán Việt là Giải). Họ vừa nghe liền giải ngộ; hễ giải ngộ, sẽ có thể đạt được Phật đạo. Do vậy, khi đó mọi người đều đạt được pháp hỷ và pháp lạc. Nghe pháp mà đạt được pháp hỷ và pháp lạc, sẽ muốn cúng dường, giống như trong đoạn thứ sáu trên đây. Đoạn thứ sáu là nói họ tới các thế giới Phật ở phương khác, trước hết là dâng hiến cúng dường rồi mới nghe pháp. Trong thế giới Cực Lạc, nghe pháp trước rồi sau đấy mới cúng dường.

“Tức thời tứ phương tự nhiên phong khởi, xuy thất bảo thụ, xuất ngũ âm thanh” (ngay khi đó, tự nhiên gió trỗi lên, thổi qua các cây bảy báu, vang ra tiếng ngũ âm): Những vị Thanh Văn, Bồ Tát nghe pháp ấy, muốn dâng cúng dường, trước hết dâng âm nhạc cúng dường. Trong tâm vừa dấy niệm, bên ngoài liền nổi gió. Gió trỗi lên liền thổi qua cây bảy báu, cây bảy báu phát ra âm thanh âm nhạc, tức là tấu lên năm loại âm thanh của âm nhạc: Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ. Lại dâng hoa cúng dường. “Vô lượng diệu hoa, tùy phong tứ tán, tự nhiên cúng dường, như thị bất tuyệt” (vô lượng hoa mầu nhiệm, theo gió rải bốn phía, tự nhiên cúng dường chẳng ngớt như thế): Cúng dường âm nhạc, cúng dường hoa trời, cúng dường chẳng ngưng dứt. Đấy là nói trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, đại chúng trong giảng đường, ngoài chúng Thanh Văn và Bồ Tát ra, còn có thiên chúng và nhân chúng. “Nhất thiết chư thiên, giai tê thiên thượng bách thiên hoa hương” (hết thảy chư thiên đều cầm trăm ngàn hoa hương trên cõi trời), “tê” (賷) là đem đến, cầm đến, trăm ngàn loại hoa hương. “Vạn chủng kỹ nhạc” là muôn thứ âm nhạc, đến “cúng dường kỳ Phật”, tức là cúng dường Vô Lượng Thọ Phật, “cập chư Bồ Tát Thanh Văn chi chúng”, và cũng cúng dường những vị Bồ Tát, Thanh Văn và Tăng chúng. “Phổ tán hoa hương, tấu chư âm nhạc” (rải khắp hoa, hương, tấu các âm nhạc): Rải hoa, rải hương, diễn tấu âm nhạc để cúng dường. “Tiền hậu lai vãng, cánh tương khai tỵ” (trước sau qua lại, nhường lối cho nhau): Chư thiên đông đảo, phía trước là một nhóm chư thiên đến cúng dường, lại có một nhóm tiếp ngay theo sau. “Cánh tương khai tỵ” [nghĩa là] nhóm phía trước rời đi để cho nhóm chư thiên phía sau cúng dường. Nhóm thứ hai cúng dường xong, nhóm thứ ba tiến lên, nhóm thứ hai lại nhường lối. “Đương tư chi thời” (ngay trong lúc ấy): Trong lúc cúng dường. “Hy di khoái lạc, bất khả thắng ngôn” (hân hoan, vui sướng, chẳng thể nói xiết): “Hy di” (熙怡) là người lui tới không ngừng cúng dường, ai nấy đều cảm giác hết sức vui sướng, vui sướng cỡ nào? Chẳng thể có cách nào dùng ngôn ngữ để hình dung được!

2.2.3.3.1.1.8. Nêu rõ hàng Bồ Tát trong cõi ấy hạnh đức viên mãn

2.2.3.3.1.1.8.1. Trước hết nêu ra các biệt đức

2.2.3.3.1.1.8.1.1. Tu hành lìa lỗi

(Kinh) Phật ngữ A Nan: - Sanh bỉ Phật quốc chư Bồ Tát đẳng, sở khả giảng thuyết, thường tuyên chánh pháp, tùy thuận trí huệ, vô vi, vô thất. Ư kỳ quốc độ, sở hữu vạn vật, vô ngã sở tâm, vô nhiễm trước tâm, khứ lai tấn chỉ, tình vô sở hệ, tùy ý tự tại, vô sở đích mạc, vô bỉ, vô ngã, vô cạnh, vô tụng. Ư chư chúng sanh, đắc đại từ bi nhiêu ích chi tâm. Nhu nhuận điều phục, vô phẫn hận tâm, ly cái thanh tịnh, vô yếm đãi tâm, đẳng tâm, thắng tâm, thâm tâm, định tâm, ái pháp, nhạo pháp, hỷ pháp chi tâm. Diệt chư phiền não, ly ác thú tâm, cứu cánh nhất thiết Bồ Tát sở hành.

(經)佛語阿難：生彼佛國諸菩薩等，所可講說，常宣正法。隨順智慧，無違無失。於其國土所有萬物，無我所心，無染著心。去來進止，情無所係。隨意自在，無所適莫。無彼無我，無競無訟。於諸眾生，得大慈悲饒益之心。柔潤調伏，無忿恨心。離蓋清淨，無厭怠心。等心、勝心、深心、定心，愛法、樂法、喜法之心。滅諸煩惱，離惡趣心。 究竟一切菩薩所行。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Các hàng Bồ Tát sanh về cõi Phật ấy có thể giảng nói, thường tuyên dương chánh pháp, tùy thuận trí huệ, chẳng trái nghịch, chẳng sai sót. Đối với tất cả muôn vật trong cõi nước ấy, không có tâm ngã sở, tâm chẳng nhiễm đắm. Đến, đi, cư xử, chẳng vướng mắc trong tình thức, tùy ý tự tại, không có gì yêu ghét. Không người, không ta, chẳng tranh giành, chẳng tranh tụng. Đối với các chúng sanh, mang lòng đại từ bi, tạo lợi ích. Nhu nhuận, điều phục, không có tâm phẫn hận, lìa khỏi những thứ kết sử, thanh tịnh, không có tâm chán ngán, lười nhác. Tâm bình đẳng, tâm thù thắng, thâm tâm, định tâm, yêu mến pháp, ưa thích pháp, tâm vui thích pháp, diệt các phiền não, tâm lìa các đường ác, rốt ráo hạnh của hết thảy các Bồ Tát).

Đoạn thứ tám nói đến người trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, tất cả hạnh môn và công đức thảy đều thành tựu viên mãn. “Phật ngữ A Nan: - Sanh bỉ Phật quốc chư Bồ Tát đẳng, sở khả giảng thuyết, thường tuyên chánh pháp” (đức Phật bảo ngài A Nan: - Các vị Bồ Tát sanh trong cõi Phật ấy có thể giảng nói, thường tuyên dương chánh pháp). Trong phần trước là sau khi nghe đức Phật thuyết pháp và học theo đức Phật thuyết pháp, đã học hiểu rồi, nay thì chính mình sẽ hoằng pháp. Vì sao? Phát nguyện sanh về Tây Phương bèn học giảng kinh, thuyết pháp, muốn độ chúng sanh thì phải thuyết pháp. Do vậy, trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, trước hết là luyện tập. Đã nghe A Di Đà Phật thuyết pháp, đã học hiểu rồi, bèn giảng kinh ngay trong Tây Phương Cực Lạc thế giới. Ở trước mặt chư Phật, cầu đạt được trí huệ. Lại còn ở ngay trước mặt A Di Đà Phật, cầu đạt được trí huệ. Giảng kinh, thuyết pháp, diễn nói “tùy thuận trí huệ”.

“Vô vi, vô thất”, “vi” (違) là trái nghịch chánh pháp, “thất” (失) là sai lạc chánh pháp. Pháp được nói ra sẽ chẳng trái nghịch chánh pháp, mà cũng chẳng có điều sai sót, vì sao? Vì Ngài nói thuận theo trí huệ. Giống như chúng ta nay đang học giảng kinh, thuyết pháp, cũng phải “tùy thuận trí huệ”, nói đến mức “vô vi, vô thất”. Chúng ta là hạng phàm phu lè tè sát đất, lấy đâu ra trí huệ? Dựa theo Thánh Ngôn Lượng để giải nói. “Thánh ngôn” là lời lẽ của Phật và Bồ Tát. [Thánh Ngôn Lượng] là lấy lời của bậc thánh làm tiêu chuẩn. “Lượng” (量) là tiêu chuẩn. Dựa theo lời Phật và Bồ Tát đã dạy trong kinh Phật để làm tiêu chuẩn thì chúng ta giải nói sẽ có thể đạt đến mức độ “vô vi, vô thất”. Đối với những lời dạy trong kinh Phật, đôi khi xem không hiểu, hãy xem chú giải của các vị tổ sư đại đức thời cổ. Tôi thường nói với các vị pháp sư trẻ tuổi:

- Nay quý vị trước hết hãy học bằng cách xem chú giải, chứ lão pháp sư có thể giảng cho quý vị mấy bộ kinh? Quý vị học hiểu bằng cách xem chú giải thì mới có thể làm pháp sư. Lão pháp sư dạy bảo, sẽ khuyên quý vị: Để giảng một bộ kinh nào, phải xem bộ chú giải nào. Chúng ta học theo lão pháp sư sẽ đạt được lợi ích ấy. Ví như quý vị học giảng kinh Kim Cang, chúng tôi ở Đại Lục, lão pháp sư liền bảo chúng tôi dựa theo bộ chú giải Kim Cang Tâm Ấn Sớ để giảng. Nếu không, quý vị thấy trong Vạn Tự Tục Tạng, chỉ riêng chú giải kinh Kim Cang đã có hơn một trăm thứ, quý vị phải xem đến khi nào thì mới có thể học hiểu để giảng kinh Kim Cang? Mỗi bộ lại còn giảng giải mỗi kiểu, quý vị sẽ giảng như thế nào đây? Có bản chú giải giảng nói dính đến ngoại đạo, quý vị giảng sai thì biết làm sao được? Lão pháp sư đã chỉ dạy quý vị, giảng bộ kinh nào, hãy xem bộ chú giải nào, như vậy là “tùy thuận trí huệ, vô vi, vô thất” (tùy thuận trí huệ, chẳng chống trái, chẳng sai lạc). Chớ nên hời hợt, qua loa! Đấy là nói hàng Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới có trí huệ, có thể giảng kinh, lại nói đến công phu tu hành và sự thành tựu nơi hạnh môn của các Ngài trong Tây Phương Cực Lạc thế giới.

“Ư kỳ quốc độ sở hữu vạn vật, vô ngã sở tâm, vô nhiễm trước tâm” (đối với tất cả muôn vật trong cõi nước ấy, chẳng có tâm ngã sở, chẳng có tâm nhiễm đắm): Muôn vật trong Tây Phương Cực Lạc thế giới đều trang nghiêm bằng bảy báu, các vị Bồ Tát ấy chẳng nghĩ món nào là đồ của ta. Tất cả phiền não của chúng ta đều từ cái tâm sở hữu của ta dẫn khởi. Cái này là món ta sở hữu; đấy là tâm tham, chúng ta sẽ tham thứ này, ta sẽ tham thứ kia. Đấy là dấy lòng tham. Hễ tham chẳng được, bèn dấy lòng sân hận, suốt ngày từ sáng đến tối dấy động ý niệm tham, sân, si, sanh ra phiền não, cho nên mới tạo nghiệp. Do tạo nghiệp mới chịu khổ. Hàng Bồ Tát sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới chẳng có tâm tham, trông thấy cảnh giới bảy báu trang nghiêm tốt đẹp dường ấy, Ngài chẳng nghĩ thứ gì là sở hữu của chính mình, chẳng có cái tâm sở hữu của ta. “Vô nhiễm trước tâm”(tâm chẳng đắm nhiễm): Bất luận bảy báu trang nghiêm tốt đẹp đến mấy đi nữa, bất luận đẹp mắt đến mấy đi nữa, chẳng có tí xíu tâm đắm nhiễm nào!

“Khứ lai tấn chỉ, tình vô sở hệ” [nghĩa là] đi, đứng, ngồi, nằm, đều có oai nghi, quyết chẳng dấy động tình tự tham dục, hoặc bị ràng buộc bởi bất cứ vật phẩm nào! “Tùy ý tự tại, vô sở đích mạc” (tùy ý tự tại, chẳng có gì yêu ghét): Chữ Thích (適) phải đọc là Dí (ㄉㄧˊ, âm Hán Việt là Đích), [câu này có nghĩa là] tùy ý tự tại, chẳng đối với thứ gì dấy lòng yêu mến thiên vị. “Đích” là yêu mến thiên vị, Mạc (莫) là chẳng yêu mến. Đối với chúng sanh, ta thuyết pháp, chúng sanh đến nghe, ta chẳng hề đối xử trọng hậu hay bạc bẽo đối với chúng sanh nào, thảy đều chẳng có. Chẳng có cái tâm tham dục, sẽ chẳng dấy động cái tâm phẫn hận. “Vô bỉ, vô ngã, vô cạnh, vô tụng” (không người, không ta, không cạnh tranh, không kiện cáo): Chẳng có ngươi, chẳng có ta, chẳng dấy lên tri kiến ta hay người, sẽ chẳng cạnh tranh với người khác. “Tụng” (訟) có nghĩa là tranh tụng.

“Ư chư chúng sanh, đắc đại từ bi nhiêu ích chi tâm” [nghĩa là] đối với hết thảy chúng sanh đều bình đẳng, đại từ, đại bi, có tấm lòng từ bi, bình đẳng, có cái tâm tạo lợi ích, luôn luôn tạo nhiều lợi ích cho chúng sanh. “Nhu nhuận điều phục, vô phẫn hận tâm” (mềm mỏng, kiềm chế, không có tâm phẫn hận): Nếu là người có cái tâm hiền dịu, biết kiềm chế, sẽ hết sức dịu dàng, sẽ chẳng dấy lòng sân hận. “Ly cái thanh tịnh”: Đừng hiểu Cái (蓋) ở đây Bảo Cái (寶蓋, lọng báu), mà nó chính là năm thứ Cái như đã nói trong phần trước, tức tham dục cái, sân khuể cái, thùy miên cái, điệu hối cái, và nghi pháp cái. Đều xa lìa năm món Cái ấy, cho nên tự tánh của các Ngài thanh tịnh. “Vô yếm đãi tâm”: Chẳng có cái tâm chán ngán, lười nhác.

“Đẳng tâm, thắng tâm, thâm tâm, định tâm”: Vậy thì Ngài là tâm gì? Tâm bình đẳng, tâm thắng diệu, thâm tâm, định tâm. Nói theo Đại Thừa Khởi Tín Luận, “thâm tâm” là cái tâm mong trụ trong hết thảy các thiện pháp. Do thâm tâm, sẽ ưa thích làm các thiện công đức. “Định tâm” là tâm Thiền Định. “Ái pháp, nhạo pháp, hỷ pháp chi tâm”: Điều khiến cho cái tâm của quý vị hoan hỷ, ưa thích là Phật pháp. Quý vị yêu mến Phật pháp, ưa thích Phật pháp, hoan hỷ Phật pháp. “Diệt chư phiền não, ly ác thú tâm” (tâm diệt các phiền não, lìa đường ác): Xa lìa hết thảy phiền não, diệt trừ chúng, tự nhiên do vậy mà lìa khỏi đường ác. “Cứu cánh nhất thiết Bồ Tát sở hành, cụ túc thành tựu vô lượng công đức” (rốt ráo hết thảy những điều được hành bởi Bồ Tát, thành tựu trọn đủ vô lượng công đức): Xét theo ngữ pháp thì phải đọc hai câu này một mạch, nhưng “cứu cánh nhất thiết Bồ Tát sở hành” (rốt ráo hết thảy những điều phải hành của hàng Bồ Tát) nhằm tổng kết những câu trên đây, còn “cụ túc thành tựu vô lượng công đức” (thành tựu trọn đủ vô lượng công đức) là nêu tổng quát [những điều sẽ nói] dưới đây.

2.2.3.3.1.1.8.1.2. Thành tựu trọn vẹn các đức

(Kinh) Cụ túc thành tựu vô lượng công đức, đắc thâm Thiền Định, chư thông minh huệ, du chí Thất Giác, tu tâm Phật pháp. Nhục nhãn thanh triệt, mị bất phân liễu. Thiên nhãn thông đạt, vô lượng vô hạn. Pháp nhãn quán sát, cứu cánh chư đạo. Huệ nhãn kiến chân, năng độ bỉ ngạn. Phật nhãn cụ túc, giác liễu pháp tánh. Dĩ vô ngại trí, vị nhân diễn thuyết.

(經)具足成就無量功德。得深禪定，諸通明慧，遊志七覺，修心佛法。肉眼清徹，靡不分了。天眼通達，無量無限。法眼觀察，究竟諸道。慧眼見真，能度彼岸。佛眼具足，覺了法性。以無礙智，為人演說。

(Kinh: Thành tựu đầy đủ vô lượng công đức, đắc Thiền Định sâu, đạt được các món thần thông, Tam Minh, trí huệ, dạo chơi trong Thất Giác để tu tâm Phật pháp. Nhục nhãn sáng tỏ, không gì chẳng phân biệt rành rẽ. Thiên nhãn thông đạt, vô lượng, vô hạn. Pháp nhãn quán sát rốt ráo các đạo. Huệ nhãn thấy chân thật, có thể vượt sang bờ kia. Phật nhãn trọn đủ, giác liễu pháp tánh. Dùng vô ngại trí để vì người khác diễn nói).

Hàng Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới “cụ túc thành tựu vô lượng công đức” (thành tựu đầy đủ vô lượng công đức), đều là những công đức như thế nào? Kế đó, [đức Phật] bèn “biệt minh”, tức là nói rõ từng điều riêng biệt. “Đắc thâm Thiền Định”, [nghĩa là] đạt được Thiền Định rất sâu. “Chư thông minh huệ”: “Chư thông” là sáu thứ thần thông, Minh là Tam Minh, hết thảy trí huệ đều đạt được. “Du chí Thất Giác” (dạo chơi trong Thất Giác Chi), “du” (遊) là du hành; chí nguyện trong tâm là dạo chơi nơi cảnh giới Thất Giác. Tâm chúng ta dạo chơi trong cảnh giới tham, sân, si; còn tâm niệm của hàng Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, nghĩ tới, nghĩ lui đều là trong Thất Giác. Thất Giác còn gọi là Thất Giác Chi (Saptabodhyanga), tức là Thất Bồ Đề Phần như kinh A Di Đà đã nói:

1) Thứ nhất là Trạch Pháp Giác (Dharma pravicaya bodhyanga), “Giác” (覺) có nghĩa là “giác sát” (覺察, nhận biết, cảm nhận), giác ngộ. Nếu quý vị tu hành, hiện thời quý vị phải phân biệt, chọn lựa Phật pháp. Đầu tiên, quý vị phải phân biệt rạch ròi chân và ngụy, “ngụy” (偽) là ngoại đạo, là giả Phật pháp, “chân” (真) là Phật pháp thật sự. Quý vị học Phật, chớ nên học theo ngoại đạo. Hãy chọn lựa Phật pháp thật sự, lại còn phải chọn lấy pháp tương ứng căn cơ, tức là pháp môn nào sẽ phù hợp với căn cơ của chính mình. Đó gọi là Trạch Pháp Giác.

2) Thứ hai, Tinh Tấn Giác (Virya bodhyanga). Đã chọn lựa pháp ổn thỏa rồi, phải nên dũng mãnh tinh tấn.

3) Thứ ba, Hỷ Giác (Prīti bodhyanga): Quý vị tinh tấn thì mới có thể đạt được pháp hỷ.

4) Thứ tư, Khinh An Giác (Prasrabhi bodhyanga): Thân tâm nhẹ nhàng, an định, đạt được pháp lạc thật sự.

5) Thứ năm, Niệm Giác (Smṛti bodhyanga). Niệm là niệm Định và Huệ bình đẳng, chớ nên thiên về Định hay thiên về Huệ.

6) Thứ sáu, Định Giác (Samādhi bodhyanga). Định ở đây chẳng phải là lệch về Định, mà là Định sao cho Định và Huệ cân bằng.

7) Thứ bảy, Xả Giác (Upekkhā bodhyanga): Xả trừ hết thảy các pháp thế gian, ngay cả Phật pháp cũng chẳng chấp tướng, cũng phải xả.

Bảy món giác này được gọi là Thất Bồ Đề Phần, còn gọi là Thất Giác Chi. Lại xem kinh văn, “du chí Thất Giác, tu tâm Phật pháp” (dạo chơi nơi Thất Giác, tu tâm Phật pháp). “Phật pháp” ở đây nằm ngay trong cái tâm của chính mình. Phải tu Phật pháp ngay trong cái tâm của chính mình, cũng giống như Thất Giác Chi vừa được nhắc đến trên đây. Hễ giác cái tâm của chính mình, quý vị sẽ giác ngộ.

Tiếp đó, lại nói về Ngũ Nhãn (Pañcacakṣu) viên minh:

1) Thứ nhất là Nhục Nhãn (Māṃsacakṣu), “nhục nhãn thanh triệt” (nhục nhãn trong sáng, thấu triệt): Nhục nhãn hết sức trong trẻo, chẳng giống nhục nhãn bình phàm. “Mị bất phân biệt”, “mị” (靡) là không, [“mị bất phân biệt” là] không gì chẳng hiểu rõ.

2) Thứ hai là Thiên Nhãn (Divyacakṣu). “Thiên Nhãn thông đạt, vô lượng, vô hạn”.

3) Thứ ba là Pháp Nhãn (Dharmacakṣu). Xét theo mức độ sâu hay cạn để nói, loại thứ ba phải là Huệ Nhãn, loại thứ tư mới là Pháp Nhãn. “Pháp Nhãn quan sát, cứu cánh chư đạo” (Pháp Nhãn quan sát, rốt ráo các đạo). Pháp Nhãn là mắt của Bồ Tát, có thể hiểu thấu rốt ráo các đạo.

4) Thứ tư là Huệ Nhãn (Prajñācakṣu). “Huệ Nhãn kiến chân, năng độ bỉ ngạn” (Huệ Nhãn thấy lẽ Chân, có thể vượt lên bờ kia). Huệ nhãn là mắt của Thanh Văn, có thể thấy Chân Không, có thể vượt sang bờ kia.

5) Thứ năm là Phật Nhãn (Buddhacakṣu). “Phật Nhãn cụ túc, giác liễu pháp tánh” (Phật Nhãn trọn đủ, giác liễu pháp tánh): Giác ngộ bản tánh của hết thảy các pháp.

Sau khi năm loại mắt ấy đã viên minh, có thể “dĩ vô ngại trí, vị nhân diễn thuyết” (dùng trí vô ngại, vì người khác diễn nói). Quý vị đã đạt được trí huệ vô ngại, muốn lợi ích chúng sanh. Năm loại mắt viên minh trên đây là sau khi đã “thượng cầu Phật đạo”, quý vị phải “hạ hóa chúng sanh”, [nghĩa là] dưới thì hóa độ chúng sanh như thế nào? Phải dùng trí huệ vô ngại, thường xuyên vì người khác diễn nói Phật pháp. Ở đây có một nghi vấn, tức là đã thành Phật thì Ngũ Nhãn mới viên minh. Vì sao hàng Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới lại trọn đủ Phật Nhãn? Vì các Ngài đều là Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát, trí huệ và công đức của Phật các Ngài thảy đều viên mãn. Do đó, các Ngài cũng viên mãn Phật Nhãn giống hệt như vậy, chỉ đợi cho đến khi nhân duyên chín muồi, sẽ thị hiện thành Phật, chứ thực tế đã vốn là một vị Phật.

2.2.3.3.1.1.8.1.3. Tu hành trọn đủ

(Kinh) Đẳng quán tam giới, không vô sở hữu, chí cầu Phật pháp, cụ chư biện tài, trừ diệt chúng sanh phiền não chi hoạn. Tùng Như Lai sanh, giải pháp như như. Thiện tri Tập Diệt âm thanh phương tiện, bất hân thế ngữ, nhạo tại chánh luận. Tu chư thiện bổn, chí sùng Phật đạo. Tri nhất thiết pháp, giai tất tịch diệt. Sanh thân phiền não, nhị dư câu tận. Văn thậm thâm pháp, tâm bất nghi cụ, thường năng tu hành kỳ đại bi giả, thâm viễn vi diệu, mị bất phú tái.

(經)等觀三界，空無所有。志求佛法，具諸辯才。除滅眾生煩惱之患。從如來生，解法如如。善知集滅音聲方便。不欣世語，樂在正論。修諸善本，志崇佛道。知一切法，皆悉寂滅。生身煩惱，二餘俱盡。聞甚深法，心不疑懼。常能修行其大悲者。深遠微妙，靡不覆載。

(Kinh: Bình đẳng quán tam giới là Không, chẳng có sở hữu, chí cầu Phật pháp, đầy đủ các món biện tài, trừ diệt ương hoạn phiền não cho chúng sanh. Sanh từ Như Lai, hiểu pháp như như. Khéo biết âm thanh và phương tiện Tập, Diệt. Chẳng vui thích lời lẽ thế gian, ưa thích chánh luận. Tu các cội lành, chí hướng tôn sùng Phật đạo. Biết hết thảy các pháp thảy đều là tịch diệt, sanh thân phiền não, nhị dư đều hết. Nghe pháp rất sâu, tâm chẳng ngờ vực, sợ hãi, thường có thể tu hành lòng đại bi sâu xa, vi diệu, không gì chẳng chở che).

“Đẳng quán tam giới, không vô sở hữu” (bình đẳng quán tam giới là Không, chẳng có sở hữu): Những vị Bồ Tát ấy đều chiếu kiến Ngã Không và Pháp Không, bình đẳng quán sát ba cõi, hết thảy đều là Không, nên nói là “không, vô sở hữu”. “Chí cầu Phật pháp, cụ chư biện tài, trừ diệt chúng sanh phiền não chi hoạn” (chí cầu Phật pháp, đầy đủ các món biện tài, trừ diệt ương hoạn phiền não cho chúng sanh): Nếu là người thường nghe Phật pháp thì đoạn văn này rất thông suốt. Nếu là người chẳng thường nghe Phật pháp thì dường như đoạn văn này rất mâu thuẫn! Bồ Tát đã quán sát tam giới là Không, vô sở hữu, vậy thì chẳng có chuyện gì hết, Ngài cần gì phải lập chí nguyện cầu Phật pháp, còn mong đắc biện tài, còn phải diệt trừ các ương hoạn phiền não cho chúng sanh chi nữa? Đấy là sự phát tâm khác biệt giữa Bồ Tát và hàng Nhị Thừa. Hàng Nhị Thừa thấy “không, vô sở hữu”, bèn tự mình liễu sanh tử. Bồ Tát thấy “không, vô sở hữu”, Ngài vận dụng công phu của chính mình để chiếu kiến “Ngũ Uẩn đều là Không”. Đã là Không, Vô Sở Hữu, chiếu kiến Ngã Không và Pháp Không thì mới là Không, Vô Sở Hữu. Nhưng chúng sanh khổ não trong tam giới chẳng có tí nào là Không, các vị Bồ Tát ấy thấy những chúng sanh đang chịu khổ trong ấy, rõ ràng [vạn pháp] là rỗng không, mà chúng sanh chẳng [giác ngộ tánh] Không được. Do vậy, [Bồ Tát] mới dấy khởi Bồ Đề tâm, phải dốc chí cầu Phật pháp, mong cầu biện tài, hòng dẹp trừ nỗi khổ hoạn phiền não cho chúng sanh.

“Tùng Như Lai sanh, giải pháp như như” (sanh từ Như Lai, hiểu pháp như như): Chữ Giải này nên đọc là Xiè (ㄒㄧㄝˋ), có nghĩa là “khai ngộ”. Thấu hiểu pháp này là pháp như như. Hết thảy các pháp chẳng ngoài hai pháp Lý và Trí, tức cái Trí để quán (năng quán chi trí) và cái Lý được quán (sở quán chi lý). Cái Lý được quán chính là diệu lý Chân Như Thật Tướng, là cái Lý như như bất động. Cái trí năng quán cũng là trí huệ như như bất động. Vì thế, ghép hai chữ Như Như lại. Chữ Như trước là “như Trí”, chữ Như sau là “như Lý”, gọi gộp chung là Như Như, tức là dùng Trí Như Như để khế hợp Lý Như Như. “Khế” (契) là phù hợp. Ngài giải ngộ hết thảy các pháp đều là như như, bất động, Vì sao Ngài giải ngộ? Do được Vô Lượng Thọ Phật dạy. “Tùng Như Lai sanh”, [nghĩa là] sanh từ miệng của Vô Lượng Thọ Như Lai. Do vậy, Bồ Tát được gọi là Phật Tử, tức là con cái của Phật. Vì sao gọi là con cái của Phật? Các Ngài sanh từ Như Lai, sanh từ miệng của Như Lai. Đây là quy kết công lao về Như Lai.

“Thiện tri Tập Diệt âm thanh phương tiện” (khéo biết âm thanh và phương tiện Tập, Diệt): “Thiện” (善) là dễ dàng liễu tri nhất, liễu tri pháp Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Nói đến Khổ bèn có Tập, nói đến Diệt bèn có Đạo. Ngài có thể khéo liễu tri pháp Khổ, Tập, Diệt, Đạo, sẽ thuyết pháp cho chúng sanh, [tức là] phát ra âm thanh Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Hướng về chúng sanh để nói ra âm thanh Khổ, Tập, Diệt, Đạo, [nhưng điều này] vẫn chẳng dễ liễu giải, cho nên cần phải có phương tiện quyền biến hay khéo. Những vị Bồ Tát này biết phương tiện quyền biến hay khéo, không chỉ là khéo nói pháp Khổ, Tập, Diệt, Đạo, mà còn hiểu phương tiện quyền biến hay khéo.

“Bất hân thế ngữ, nhạo tại chánh luận” (chẳng ưa thích ngôn ngữ thế gian, ưa thích chánh luận): “Hân” (欣) là hoan hỷ. [“Bất hân thế ngữ”] là không ưa thích ngôn ngữ thế gian, kể cả hết thảy học vấn thế gian cũng chẳng hoan hỷ, chuyên ưa thích “nhạo tại chánh luận” (ưa thích chánh luận), [chánh luận] là ngôn luận của Phật. Trong phần trước là Ngài cầu giải, phần này lại nói đến sự tu hành. “Tu chư thiện bổn, chí sùng Phật đạo” (tu các cội lành, chí nguyện tôn sùng Phật đạo): Ngài lập chí, phát nguyện tôn sùng Phật đạo, “tri nhất thiết pháp, giai tất tịch diệt” (biết hết thảy các pháp thảy đều tịch diệt). Đây là do “đẳng quán tam giới, không vô sở hữu” (bình đẳng quán tam giới là Không, Vô Sở Hữu) trong phần trên mà có. Ngài muốn độ hết thảy chúng sanh, biết tam giới “Không, Vô Sở Hữu”, nhưng chúng sanh chẳng biết, cho nên Bồ Tát phải đến độ chúng sanh. Tuy chính Ngài biết “tu chư thiện bổn, chí sùng Phật đạo” (tu các cội lành, chí tôn sùng Phật đạo), Ngài biết hết thảy các pháp “giai tất tịch diệt” (thảy đều tịch diệt), tức là hết thảy các pháp vốn bất sanh, bất diệt, là cảnh giới như như bất động, là cảnh giới tịch diệt.

“Sanh thân phiền não, nhị dư câu tận” (sanh thân phiền não, hai thứ dư đều hết sạch): “Sanh thân” là khổ quả, “phiền não” là khổ nhân. Hai pháp ấy đều đoạn hết, chẳng còn sót thừa. Hai pháp khổ nhân và khổ quả, ngay cả dư tập (tập khí sót thừa) đều đoạn sạch, nên gọi là “nhị dư câu tận” (nhị dư đều hết). “Văn thậm thâm pháp, tâm bất nghi cụ” (nghe pháp rất sâu, tâm chẳng ngờ vực, sợ hãi): “Thâm pháp” cũng là pháp Nhị Không, hoặc pháp Tam Không, nghe Ngã Không, nghe Pháp Không, “tâm bất nghi cụ” (tâm chẳng ngờ vực, sợ hãi), cho đến nghe Nhị Không tức là Ngã Không và Pháp Không cũng Không, [đấy là] đạo lý Tam Không, tâm chẳng ngờ vực, sợ hãi. Đấy chính là như kinh Kim Cang đã nói, “bất kinh, bất bố, bất úy” (chẳng kinh hoàng, chẳng sợ hãi, chẳng hoảng sợ). “Thường năng tu hành kỳ đại bi giả” (thường có thể tu hành lòng đại bi), phải phát tâm đại bi. “Thâm viễn vi diệu” (sâu xa vi diệu): Chính mình phải học hiểu pháp yếu sâu xa vi diệu, phải phổ độ chúng sanh. “Mị bất phú tái” (không gì chẳng che chở): Giống như trời đất che chở chúng sanh, trời đất che chở trọn khắp hết thảy chúng sanh. Bồ Tát phát tâm đại từ bi, giống như trời đất che chở chúng sanh, không gì chẳng che chở.

2.2.3.3.1.1.8.1.4. Thành tựu đức thù thắng

(Kinh) Cứu cánh Nhất Thừa, chí ư bỉ ngạn. Quyết đoạn nghi võng, huệ do tâm xuất. Ư Phật giáo pháp, cai la vô ngoại. Trí huệ như đại hải, tam muội như sơn vương. Huệ quang minh tịnh, siêu du nhật nguyệt. Thanh bạch chi pháp, cụ túc viên mãn. Do như Tuyết Sơn, chiếu chư công đức đẳng nhất tịnh cố. Do như đại địa, tịnh uế hảo ác vô dị tâm cố. Do như tịnh thủy, tẩy trừ trần lao chư cấu nhiễm cố. Do như hỏa vương, thiêu diệt nhất thiết phiền não tân cố. Do như đại phong, hành chư thế giới vô chướng ngại cố. Do như hư không, ư nhất thiết hữu vô sở trước cố. Do như liên hoa, ư chư thế gian vô nhiễm ô cố. Do như Đại Thừa, vận tải quần manh xuất sanh tử cố. Do như trùng vân, chấn đại pháp lôi, giác vị giác cố. Do như đại vũ, vũ cam lộ pháp nhuận chúng sanh cố. Như kim cang sơn, chúng ma ngoại đạo bất năng động cố. Như Phạm thiên vương, ư chư thiện pháp tối thượng thủ cố. Như Ni Câu Loại thụ, phổ phú nhất thiết cố. Như Ưu đàm bát hoa, hy hữu nan ngộ cố. Như kim xí điểu, oai phục ngoại đạo cố. Như chúng du cầm, vô sở tạng tích cố. Do như ngưu vương, vô năng thắng cố. Do như tượng vương, thiện điều phục cố. Như sư tử vương, vô sở úy cố. Khoáng nhược hư không, đại từ đẳng cố.

(經)究竟一乘，至於彼岸。決斷疑網，慧由心出。於佛教法，該羅無外。智慧如大海，三昧如山王。慧光明淨，超踰日月。清白之法，具足圓滿。猶如雪山，照諸功德等一淨故。猶如大地，淨穢好惡無異心故。猶如淨水，洗除塵勞諸垢染故。猶如火王，燒滅一切煩惱薪故。猶如大風，行諸世界無障礙故。猶如虛空，於一切有無所著故。猶如蓮華，於諸世間無染汙故。猶如大乘，運載群萌出生死故。猶如重雲，震大法雷覺未覺故。猶如大雨，雨甘露法潤眾生故。如金剛山，眾魔外道不能動故。如梵天王，於諸善法最上首故。如尼拘類樹，普覆一切故。如優曇鉢華，希有難遇故。如金翅鳥，威伏外道故。如眾遊禽，無所藏積故。猶如牛王，無能勝故。猶如象王，善調伏故。如師子王，無所畏故。曠若虛空，大慈等故。

(Kinh: Rốt ráo Nhất Thừa, đạt đến bờ kia. Đoạn trừ lưới nghi, huệ xuất phát từ tâm. Bao trùm giáo pháp của Phật, không gì ra ngoài. Trí huệ như biển cả, tam muội như núi chúa. Ánh sáng trí huệ thanh tịnh, vượt trỗi mặt trời, mặt trăng. Trọn đủ viên mãn pháp trắng sạch. Giống như núi Tuyết, vì chiếu các công đức bình đẳng một mực thanh tịnh. Giống như đại địa, vì đối với tịnh, uế, xấu, tốt, chẳng có tâm sai khác. Giống như nước sạch, vì gột trừ các trần lao cấu nhiễm. Giống như hỏa vương, vì đốt sạch hết thảy củi phiền não. Giống như gió to, vì thổi qua các thế giới chẳng chướng ngại. Giống như hư không, vì đối với hết thảy các Hữu chẳng chấp trước. Giống như hoa sen, vì ở trong các thế gian chẳng ô nhiễm. Giống như Đại Thừa, vì chở quần manh thoát khỏi sanh tử. Giống như mây dầy, vì rền sấm pháp to lớn để giác ngộ kẻ chưa giác. Giống như mưa to, vì mưa pháp cam lộ nhuần thấm chúng sanh. Như núi kim cang, vì các ma và ngoại đạo chẳng thể động. Như Phạm thiên vương, vì là thượng thủ bậc nhất trong các thiện pháp. Như cây Ni Câu Loại vì che phủ khắp hết thảy. Như hoa Ưu đàm bát vì hiếm có khó gặp. Như chim cánh vàng vì oai lực chế ngự ngoại đạo. Như các loài chim phiêu du, vì không chất chứa. Giống như trâu chúa, vì chẳng thể thắng được. Giống như voi chúa, vì khéo điều phục. Như sư tử vương vì không sợ hãi. Mênh mông dường hư không vì đại từ bình đẳng).

“Cứu cánh Nhất Thừa, chí ư bỉ ngạn” (rốt ráo Nhất Thừa, đạt đến bờ kia): Bồ Tát độ chúng sanh cũng là học theo Phật. Nếu nói theo pháp Nhất Thừa, chúng sanh chẳng dễ dàng liễu giải, cho nên trước hết nói Khổ, Tập, Diệt, Đạo, nói pháp Nhị Thừa, lại nói Quyền Giáo Đại Thừa, nói pháp Tam Thừa, mục đích rốt ráo vẫn là pháp Nhất Thừa. Đối với pháp Nhất Thừa Phật đạo, nhất định phải học pháp Nhất Thừa rốt ráo thì mới có thể đạt tới bờ kia Niết Bàn. Do vậy, kinh Pháp Hoa có nói: “Duy hữu Nhất Thừa Pháp, vô nhị, diệc vô tam” (chỉ có pháp Nhất Thừa, không hai, cũng không ba). Pháp Nhị Thừa, pháp Tam Thừa đều là phương tiện quyền biến hay khéo, pháp Nhất Thừa mới là Phật pháp chân thật, mới có thể đạt đến bờ kia Niết Bàn.

“Quyết đoạn nghi võng, huệ do tâm xuất. Ư Phật giáo pháp, cai la vô ngoại” (nhất quyết đoạn trừ lưới nghi, trí huệ phát xuất từ tâm, bao trùm giáo pháp của Phật, chẳng có pháp nào lọt ra ngoài được). “Quyết đoạn nghi võng”: “Nghi” là một trong năm thứ căn bản phiền não, tức tham, sân, si, mạn, nghi. Đối với Phật pháp, sanh khởi đủ thứ nghi hoặc, đan xen lẫn nhau như cái lưới. Nay những vị Bồ Tát này có thể quyết định đoạn trừ những lưới nghi ấy, do vậy đại triệt đại ngộ, khai trí huệ. “Huệ do tâm xuất” đối ứng với câu “tùng Như Lai sanh”. Trong phần trước là đã ngộ Phật pháp đến mức Như Như Trí, Như Như Lý, biết diệu pháp là do đức Phật dạy, sanh từ miệng Phật. Nay lại tiến hơn một bước nữa, mới biết Phật pháp chẳng do đức Phật dạy cho chúng ta, mà là trong tâm vốn sẵn có, từ tâm của chính mình lưu xuất. Do vậy, đối với chân tâm của ta, không có gì to lớn mà ra ngoài [chân tâm] được, nó bao trùm hết thảy Phật pháp. “Ư Phật giáo pháp, cai la vô ngoại” (bao trùm Phật pháp, không gì ra ngoài được), “cai la”: “Cai” (該) là bao gồm, “la” là “sưu la” (蒐羅, thâu tóm), hết thảy Phật pháp đều ở trong tâm ta.

“Trí huệ như đại hải, tam muội như sơn vương” (trí huệ như biển cả, tam muội như núi chúa): Bồ Tát tu Huệ thì phải [tu tập] sao cho Định và Huệ cân bằng. Trong Thất Giác Chi đã được nhắc đến trong phần trước, có Niệm Giác Chi, tức là Định và Huệ cân bằng, chẳng thể thiên trọng Huệ, mà cũng chớ nên thiên trọng Định. Bồ Tát dụng công đến mức độ này, các Ngài biết chớ nên thiên trọng Huệ, mà cũng chớ nên thiên trọng Định. Định và Huệ phải cân bằng. Từ Định Huệ cân bằng, lại hợp thành Định và Huệ như một. Khi ấy, dụng công đến mức tột cùng, [ở đây, kinh văn] nêu một thí dụ, trí huệ giống như biển cả, rộng lớn rất sâu. “Tam muội” là Thiền Định, tiếng Hán dịch là Chánh Định. Thiền Định như “sơn vương” (núi chúa), vòi vọi bất động. Hai thí dụ “đại hải” và “sơn vương” là tổng thí dụ; kế đó, còn có mười chín thí dụ riêng biệt. “Huệ quang minh tịnh, siêu du nhật nguyệt” (ánh sáng trí huệ thanh tịnh vượt trỗi mặt trời, mặt trăng): Trí huệ quang minh thanh tịnh. “Du” (踰) là vượt trỗi, [“siêu du nhật nguyệt” là] vượt trỗi ánh sáng của mặt trời, mặt trăng. “Thanh bạch chi pháp, cụ túc viên mãn” (trọn đủ viên mãn pháp trong sạch), tức là Phật pháp đều trọn đủ, đều viên mãn. Đây vẫn là tán thán trí huệ và tam muội. Tiếp theo là mười chín thí dụ “do như” (giống như).

1) “Do như Tuyết Sơn, chiếu chư công đức đẳng nhất tịnh cố” (giống như núi Tuyết, vì chiếu các công đức bình đẳng, một mực thanh tịnh): Chứng đắc pháp Định Huệ cân bằng, giống như Tuyết Sơn (Himalaya). Tuyết Sơn thì khắp núi đều là tuyết, chiếu các công đức đều là một bầu thanh tịnh như nhau. Tuyết Sơn hoàn toàn là tuyết thanh tịnh.

2) “Do như đại địa, tịnh uế, hảo ác vô dị tâm cố” (giống như đại địa, vì đối với tịnh, uế, tốt, xấu, tâm chẳng sai khác): Tâm Bồ Tát giống như đại địa. Đối với hết thảy chúng sanh, đại địa đều có thể chuyên chở hết thảy vạn vật, nhưng nó chẳng có tâm phân biệt, bất luận là thanh tịnh, ô uế, tốt, xấu, đại địa chẳng có tâm phân biệt. Bồ Tát đối với hết thảy chúng sanh cũng giống như vậy, giống như đại địa.

3) “Do như tịnh thủy, tẩy trừ trần lao chư cấu nhiễm cố” (giống như nước sạch vì gột trừ trần lao, các cấu nhiễm): Bồ Tát thuyết pháp giống như nước thanh tịnh, có thể gột sạch trần lao nhơ bẩn của hết thảy chúng sanh.

4) “Do như hỏa vương, thiêu diệt nhất thiết phiền não tân cố” (giống như hỏa vương, vì đốt trụi hết thảy củi phiền não). “Hỏa vương” là từ ngữ tán thán. “Thiêu diệt nhất thiết phiền não tân cố” (đốt rụi hết thảy củi phiền não): Bồ Tát thuyết pháp có thể đoạn trừ phiền não của chúng sanh. Phiền não giống như “tân” (薪), “tân” là củi đốt. Trí huệ thuyết pháp của đức Phật giống như lửa, thiêu sạch tâm phiền não của chúng sanh.

5) “Do như đại phong, hành chư thế giới vô chướng ngại cố” (giống như gió to, vì thổi qua các thế giới chẳng bị chướng ngại): Gió thổi trong thế giới này chẳng có chướng ngại. Bồ Tát hóa độ chúng sanh trên thế giới cũng là vô chướng, vô ngại.

6) “Do như hư không, ư nhất thiết hữu vô sở trước cố” (giống như hư không, vì đối với hết thảy pháp hữu vi chẳng đắm trước): Trong hết thảy các pháp hữu vi đều chẳng vướng mắc giống như hư không. Bồ Tát cũng giống như vậy, hằng ngày độ chúng sanh, kết quả là chẳng chấp trước gì!

7) “Do như liên hoa, ư chư thế gian vô nhiễm ô cố” (giống như hoa sen, vì ở trong các thế gian mà chẳng bị ô nhiễm): Bồ Tát độ chúng sanh trong thế gian, chẳng bị chúng sanh nhuốm bẩn, giống như hoa sen sanh từ bùn lầy mà chẳng nhuốm bẩn.

8) “Do như Đại Thừa, vận tải quần manh xuất sanh tử cố”: “Do như Đại Thừa”: Giống như một cỗ xe to. “Vận tải quần manh”: Chuyên chở chúng sanh thoát khỏi sanh tử.

9) “Do như trùng vân, chấn đại pháp lôi giác vị giác cố” (giống như tầng mây dầy, vì rền tiếng sấm pháp to lớn để giác ngộ kẻ chưa giác): “Trùng vân” (重雲) là mây rất dầy. Có mây rất dầy thì sẽ nổi sấm. Bồ Tát “chấn đại pháp lôi giác vị giác” (rền tiếng sấm pháp to lớn để giác ngộ kẻ chưa giác): Chữ Giác trước là Bồ Tát, chữ “vị giác” chỉ chúng sanh. Dùng tiên giác để giác hậu giác tức là “giác vị giác”.

10) “Do như đại vũ, vũ cam lộ pháp nhuận chúng sanh cố” (giống như mưa to, vì mưa pháp cam lộ nhuần thấm chúng sanh): Bồ Tát thuyết pháp giống như cam lộ pháp thủy, nhuần thấm hết thảy chúng sanh.

11) “Như kim cang sơn, chúng ma ngoại đạo bất năng động cố” (như núi kim cang vì các loài ma và ngoại đạo chẳng thể lay động): Bồ Tát hoằng pháp lợi sanh, có các loài ma và ngoại đạo muốn tới nhiễu loạn. Bồ Tát vòi vọi bất động, giống như núi kim cang, chẳng bị các loài ma và ngoại đạo lay động.

12) “Như Phạm thiên vương, ư chư thiện pháp tối thượng thủ cố” (như Đại Phạm thiên vương vì là bậc thượng thủ cao tột trong các pháp lành): Trên thế giới, Đại Phạm Thiên Vương là thiên vương lớn nhất, là bậc thượng thủ cao nhất trong các thiện pháp. Bồ Tát thuyết pháp cũng giống như thế.

13) “Như Ni Câu Loại thụ, phổ phú nhất thiết cố” (như cây Ni Câu Loại, vì che phủ hết thảy): Ở Trung Hoa chẳng có cây Ni Câu Loại (Nyagrodha), Ấn Độ có cây này. [Ni Câu Loại] dịch sang tiếng Hán là Tung Quảng Thụ. Tung (縱) là cao, [Quảng là rộng]. Cây ấy cao ba trượng mới có thể trổ cành. Thân cây cao lớn khôn sánh. “Tung” là cao lớn khôn sánh. “Quảng” (廣) là lá cây có thể to đến mức che khắp đại địa. Ví như Bồ Tát thuyết pháp che rợp hết thảy chúng sanh, giống như cây Ni Câu Loại.

14) “Như Ưu đàm bát hoa, hy hữu nan ngộ cố” (như hoa Ưu đàm bát, vì hiếm có khó gặp). Trong phần trước đã có nói, “Ưu đàm bát hoa” (Uḍumbara) còn gọi là hoa Linh Thụy (靈瑞), ba ngàn năm mới nở một lần, quý vị chẳng dễ gì gặp được! Bồ Tát thuyết pháp, phát tâm dài lâu, thường xuyên thuyết pháp, nhưng nhân duyên của quý vị chẳng đủ sẽ không gặp được. Hễ gặp gỡ, quý vị đừng bỏ lỡ cơ hội!

15) “Như kim xí điểu, oai phục ngoại đạo cố”: Giống như kim xí điểu (Garuda) có thể dùng oai lực khuất phục hết thảy ngoại đạo.

16) “Như chúng du cầm, vô sở tàng tích cố” (như các loài chim phiêu du, vì chẳng cất chứa): Có một loài du điểu bay tới, bay lui, chính mình chẳng có tổ, chúng chẳng tích chứa gì. Bồ Tát du hành giáo hóa, chẳng hề cất chứa, chẳng giấu diếm một chút Phật pháp nào, có Phật pháp gì thảy đều dạy hết cho chúng sanh.

17) “Do như ngưu vương, vô năng thắng cố” (giống như trâu chúa vì không ai có thể thắng được).

18) “Do như tượng vương, thiện điều phục cố” (giống như voi chúa vì khéo điều phục).

19) “Như sư tử vương, vô sở úy cố” (như sư tử chúa vì không sợ hãi): “Do như tượng vương” (giống như voi chúa) có thể khéo điều phục. Lại giống như sư tử vương, không sợ hãi.

Đến đây tổng cộng là mười chín tỷ dụ. “Khoáng nhược hư không, đại từ đẳng cố” (mênh mông dường hư không vì đại từ, bình đẳng): “Khoáng” (曠) là khoáng đạt (曠達, rộng rãi), giống như hư không. Tâm đại từ của Bồ Tát bình đẳng, giống như hư không.

2.2.3.3.1.1.8.1.5. Hạnh tu tăng tấn

(Kinh) Tồi diệt tật tâm, bất kỵ thắng cố. Chuyên nhạo cầu pháp, tâm vô yếm túc, thường dục quảng thuyết, chí vô bì quyện. Kích pháp cổ, kiến pháp tràng, diệu huệ nhật, trừ si ám. Tu Lục Hòa Kính, thường hành pháp thí. Chí dũng tinh tấn, tâm bất thoái nhược. Vi thế đăng minh, tối thắng phước điền. Thường vi sư đạo, đẳng vô tăng ái. Duy nhạo chánh đạo, vô dư hân thích. Bạt chư dục thích, dĩ an quần sanh, công huệ thù thắng, mạc bất tôn kính. Diệt tam cấu chướng, du chư thần thông.

(經)摧滅嫉心，不忌勝故。專樂求法，心無厭足。常欲廣說，志無疲倦。擊法鼓，建法幢，曜慧日，除癡闇。修六和敬，常行法施。志勇精進，心不退弱。為世燈明，最勝福田。常為師導，等無憎愛。唯樂正道，無餘欣戚。拔諸欲刺，以安群生。功慧殊勝，莫不尊敬。滅三垢障，遊諸神通。

(Kinh: Dẹp tan tâm ganh ghét vì chẳng đố kỵ người hơn mình. Chuyên thích cầu pháp, tâm không chán đủ, thường muốn nói rộng rãi, chí nguyện chẳng mệt mỏi. Đánh trống pháp, dựng pháp tràng, chói ngời mặt trời trí huệ, trừ si ám. Tu Lục Hòa Kính, thường hành pháp thí. Chí nguyện dũng mãnh, tinh tấn, tâm chẳng lui sụt, yếu đuối. Làm đèn soi đời, ruộng phước tối thắng. Thường làm bậc đạo sư, bình đẳng, không yêu ghét. Chỉ thích chánh đạo, không yêu mến, lo lắng điều chi khác. Nhổ các gai dục để an định các chúng sanh. Công đức, trí huệ thù thắng, không ai chẳng tôn kính. Diệt trừ tam cấu chướng, dạo chơi trong các thần thông).

“Tồi diệt tật tâm, bất kỵ thắng cố”(dẹp tan tâm ganh ghét vì chẳng đố kỵ người hơn mình): Ở đây chẳng phải là thí dụ. Đây là trực tiếp nói về công đức của Bồ Tát. “Tồi diệt tật tâm” (dẹp tan tâm ganh ghét): Bồ Tát chẳng có tâm ganh tỵ, vì sao Ngài dẹp tan tâm đố kỵ? Ngài chẳng ganh tỵ người vượt trỗi mình. Thấy người khác vượt trỗi mình, tâm Ngài sanh hoan hỷ, Ngài tùy hỷ công đức, trọn chẳng ganh tỵ người vượt trỗi Ngài. Do vậy, Ngài chẳng có tâm ganh ghét. Tôi lần nữa hướng về các vị nói về công đức của Bồ Tát nhằm dạy chúng ta tham học. Rất khó hàng phục lòng ganh ghét vì lũ phàm phu chúng ta có cái Ngã, có ngã tri, ngã kiến, cho nên dễ chấp trước, chỉ sợ người khác vượt trỗi ta. Trông thấy người khác giảng kinh, thuyết pháp hay hơn ta, trong tâm bèn chịu không nổi. Thấy người khác tu hành dụng công hơn ta, cũng chịu không nổi. Do như vậy mà dấy lên tâm ganh tỵ. Phải phát tâm tùy hỷ công đức. Người khác giảng kinh, thuyết pháp là công đức, ta phải tùy hỷ. Người khác tu hành dụng công là công đức, ta phải tùy hỷ. Phải thường xuyên phát tâm tùy hỷ công đức, hàng phục cái tâm ganh tỵ. Tiến thêm một bước nữa là phá dẹp nó.

“Chuyên nhạo cầu pháp, tâm vô yếm túc, thường dục quảng thuyết, chí vô bì quyện” (chuyên thích cầu pháp, tâm chẳng chán đủ, thường muốn rộng nói, chí chẳng chán mệt): Hai câu này là tự lợi và lợi tha nhằm kết thúc những công đức [đã được đề cập] trong phần trước, tổng kết chúng. Tâm Bồ Tát là tâm tự lợi, lợi tha, cầu tự lợi, cầu Phật pháp, chuyên tâm dốc ý ưa thích mong cầu Phật pháp. “Tâm vô yếm túc” (tâm chẳng chán, đủ) là cái tâm “chưa thành Phật sẽ không ngưng nghỉ”, chẳng có cái tâm chán ngán, [cảm thấy đã] đủ rồi. Vì Bồ Tát trên là cầu Phật đạo, dưới hóa độ chúng sanh, vừa cầu Phật pháp, vừa giảng cho chúng sanh nghe. “Thường dục quảng thuyết” (thường muốn nói rộng rãi): Phải nói [Phật pháp] cho nhiều. “Chí vô bì quyện” (chí chẳng mệt mỏi): Chí nguyện trong tâm chưa hề có ý tưởng mệt mỏi.

“Kích pháp cổ, kiến pháp tràng, diệu huệ nhật, trừ si ám” (đánh trống pháp, dựng pháp tràng, sáng ngời mặt trời trí huệ, trừ si sám): Ba câu đầu là Bồ Tát thuyết pháp. “Kích pháp cổ, kiến pháp tràng, diệu huệ nhật” là phát ra ánh sáng trí huệ, sau đó là “trừ si ám”, tức là lợi ích chúng sanh, mong trừ ngu si hắc ám cho chúng sanh.

“Tu Lục Hoà Kính, thường hành pháp thí”: Đấy là phải tôn kính Lục Hòa Tăng. Quý vị là một vị Bồ Tát, phải thuyết pháp lợi ích chúng sanh. Nếu Bồ Tát đông đảo, chẳng phải là lợi ích chúng sanh càng nhiều hơn ư? Điều này phát xuất từ “tồi diệt tật tâm” (dẹp tan tâm ganh ghét) trong phần trước, hy vọng đại chúng Tăng đều có thể giảng kinh, thuyết pháp, lợi ích chúng sanh. Đối với đại chúng Tăng, phải thể hiện sự cung kính theo Lục Hòa. [Tăng trong] chữ Phạn là Tăng già (Saṃgha), tiếng Hán là Hòa Hợp Chúng. Hòa Hợp Chúng có sáu thứ hòa hợp, tức là thân, khẩu, ý, giới, kiến, và lợi. Lục Hòa Kính có sáu thứ:

1) Thứ nhất, Thân Hòa Đồng Trụ. Người xuất gia thân thể phải hòa đồng thì mới có thể cùng trụ trong một đạo tràng.

2) Thứ hai, Khẩu Hòa Vô Tránh. Ngoài giảng kinh, thuyết pháp ra, chẳng dấy lên tranh luận.

3) Thứ ba, Ý Hòa Đồng Duyệt. Thân và Khẩu đã hòa, Ý [cũng phải] hòa. Trong tâm phải hoan hỷ. Ba pháp “thân, khẩu, ý” đều hòa hợp.

4) Thứ tư, Giới Hòa Đồng Tu, tức là đối với giới của mọi người đã thọ, dẫu là tỳ kheo giới hay Bồ Tát giới đều như nhau.

5) Thứ năm, Kiến Hòa Đồng Giải: Mọi người đều tu Đại Thừa Phật pháp, kiến giải giống như nhau.

6) Thứ sáu, Lợi Hòa Đồng Quân: Đối với lợi dưỡng thì mọi người đều bằng nhau.

Đó gọi là Giới, Kiến, Lợi tam hòa, lại còn có Thân, Khẩu, Ý tam hòa, hợp thành Lục Hòa, [đoàn thể đệ tử Phật tuân theo Lục Hòa thì] gọi là Lục Hòa Tăng. Câu này có ý nói: Phải tu Lục Hòa Kính, bản thân ta phải trọn hết trách nhiệm của chính mình. Ta đối với đại chúng Tăng, phải hành Lục Hòa cung kính. Nói theo danh từ hiện thời, sẽ là “tinh thành đoàn kết” (精誠團結, đoàn kết thành một đoàn thể tinh ròng, chí thành). Quý vị là một người hoằng pháp lợi lạc chúng sanh, nếu đại chúng hòa hợp tăng đều đoàn kết với nhau, đều cùng hoằng dương Phật pháp, chẳng phải là chúng sanh sẽ đạt được lợi ích càng nhiều hơn ư? Do vậy, thường tu Lục Hòa Kính, thường hành pháp bố thí.

“Chí dũng tinh tấn, tâm bất thoái nhược” (chí nguyện dũng mãnh, tinh tấn, tâm chẳng lui sụt, yếu ớt): Quý vị phải thường hành Pháp Bố Thí, phát cái tâm khó có ấy, nhưng quý vị phải biết thế giới Sa Bà là đời ác ngũ trược, quý vị phát tâm hoằng dương Phật pháp lợi ích chúng sanh, sẽ nẩy sanh ma cảnh. Đó gọi là “đạo cao một thước, ma cao một trượng”. Quý vị gặp phải đôi chút cảnh giới chẳng vừa lòng, ma cảnh hiện tiền, ôi chao! Ta vẫn nên tự mình sống trong lều tranh tu hành đi thôi! Như vậy là quý vị đã lui sụt, yếu lòng, phải dũng mãnh tinh tấn, tâm chẳng lui sụt, yếu ớt, phải chiến thắng ma cảnh.

“Vi thế đăng minh, tối thắng phước điền” (làm đèn soi sáng cho cõi đời, là ruộng phước tối thắng): Phải phát nguyện làm ánh sáng chiếu tan hắc ám cho chúng sanh, phải phát nguyện làm ruộng cho chúng sanh gieo phước. Chúng sanh chẳng có trí huệ, ta ban trí huệ cho họ. Chúng sanh chẳng có phước, ta vun bồi phước cho họ. Ban cho họ trí huệ thì giống như cho họ đèn sáng. Vun bồi phước cho họ thì giống như gieo phước điền cho họ.

“Thường vi sư đạo, đẳng vô tăng ái” (thường làm bậc hướng dẫn, bình đẳng, chẳng yêu ghét): Ta phát nguyện thường làm bậc đạo sư của chúng sanh, thường vì chúng sanh thuyết pháp, nhưng đối với chúng sanh, ta phát tâm bình đẳng. “Đẳng vô tăng ái” (bình đẳng, không yêu ghét) là chẳng có hai ý niệm yêu, ghét sai khác. Đối với những chúng sanh đáng ghét liền oán hận, đối với những chúng sanh ưa thích liền yêu mến thiên vị. Đấy đều là cái tâm phàm phu, chẳng phải là tâm Bồ Tát. Bồ Tát phải bình đẳng không ghét, không yêu.

“Duy nhạo chánh đạo, vô dư hân thích” (chỉ yêu thích chánh đạo, không yêu thích hay bận tâm vì những thứ khác), nghĩa là tâm Bồ Tát chỉ yêu thích chánh đạo của Phật, chẳng có những pháp nào khác khiến cho Bồ Tát ưa chuộng hay khiến cho Bồ Tát bận lòng. Chỉ có một tâm là tâm cầu chánh đạo. Hai câu “duy nhạo chánh pháp, dư vô hân thích” trên đây chính là công phu tự lợi.

Kế đó, “bạt chư dục thích, dĩ an quần sanh” (nhổ các gai dục để an định quần sanh): Hai câu này là lợi tha. Ta hoằng pháp lợi sanh là để cho chúng sanh đoạn trừ cái tâm dục ái, tham dục. [Những món ái dục ấy] giống như cây lao xiên cá đâm vào tâm chúng sanh, ta phải nhổ cây lao xiên cá ấy ra, khiến cho chúng sanh an lạc. Đó là “dĩ an quần sanh” (để an định quần sanh).

“Công huệ thù thắng, mạc bất tôn kính” [nghĩa là] công đức và trí huệ của quý vị đều hết sức thù thắng, hết thảy chúng sanh không ai chẳng tôn kính quý vị. Quý vị hiểu đạo lý này, nhất định sẽ phát đại nguyện, sẽ thuyết pháp lợi ích chúng sanh. Hiện thời, Phật pháp chẳng hưng thịnh, người trong xã hội trông thấy bậc xuất gia chẳng dấy lòng tôn kính. Vì sao? Chúng ta chẳng thuyết pháp cho họ nghe. Họ chẳng thấy trí huệ của quý vị. Quý vị chẳng làm công đức, họ chẳng biết quý vị có ưu điểm gì! Do vậy, họ chẳng cung kính quý vị. Quý vị phải làm nhiều công đức, bố thí trí huệ cho nhiều. Làm nhiều công đức, chúng sanh sẽ không ai chẳng tôn kính quý vị.

“Diệt tam cấu chướng, du chư thần thông” (diệt trừ ba cấu chướng, dạo chơi trong các thần thông): Quý vị muốn lợi ích chúng sanh, trước hết phải đoạn sạch phiền não. Tham, sân, si là Tam Cấu. Tam Cấu sanh ra chướng ngại. Quý vị diệt trừ Tam Cấu phiền não, thần thông sẽ tự nhiên hiện tiền, sẽ lại “du chư thần thông” (dạo chơi trong các thần thông), tức là tự do tự tại giáo hóa chúng sanh.

2.2.3.3.1.1.8.1.6. Các lực trọn đủ

(Kinh) Nhân lực, duyên lực, ý lực, nguyện lực, phương tiện chi lực. Thường lực, thiện lực, định lực, huệ lực, đa văn chi lực. Thí, giới, nhẫn nhục, tinh tấn, Thiền Định, trí huệ chi lực. Chánh niệm Chỉ Quán, chư thông minh lực. Như pháp điều phục chư chúng sanh lực. Như thị đẳng lực, nhất thiết cụ túc.

(經)因力、緣力、意力、願力、方便之力。常力、善力、定力、慧力，多聞之力。施戒忍辱精進禪定智慧之力。正念止觀，諸通明力。如法調伏諸眾生力。如是等力，一切具足。

(Kinh: Nhân lực, duyên lực, ý lực, nguyện lực, phương tiện lực. Thường lực, thiện lực, định lực, huệ lực, đa văn lực. Sức thí, giới, nhẫn nhục, tinh tấn, Thiền Định, trí huệ. Sức chánh niệm Chỉ Quán, sức các món thần thông, tam minh. Sức điều phục chúng sanh đúng pháp. Các sức như thế, hết thảy đều trọn đủ).

“Nhân lực, duyên lực, ý lực, nguyện lực, phương tiện chi lực”: Tiếp đó, có rất nhiều lực. Vì sao cần đến lực? Vì lực [được nói đến ở đây] chính là lực dụng (tác dụng của lực), tức là diệu dụng của Bồ Tát. Lực cũng là bản lãnh của Bồ Tát, Bồ Tát độ chúng sanh thì phải có bản lãnh độ chúng sanh. Bồ Tát có năng lực độ chúng sanh hay không? Tiếp đó, [kinh văn nói đến] bản lãnh và năng lực độ chúng sanh của Bồ Tát.

“Nhân lực, duyên lực”: Hết thảy các pháp sanh từ nhân duyên, Bồ Tát cũng sanh từ nhân duyên. “Nhân lực” là thiện căn đã gieo trong đời trước, kiếp trước. Đấy chính là sức mạnh và lực dụng của cái nhân. “Duyên lực” là thiện căn đã vun bồi trong đời trước, kiếp trước, gặp cái duyên là thầy dạy dỗ, gặp thiện tri thức giảng giải Phật pháp, nhân duyên trọn đủ. “Ý lực” là sức mạnh của cái tâm, gặp thiện tri thức đang nói Phật pháp, quý vị có phát tâm học Phật hay không? Hễ phát tâm thì là “ý lực”. Đã phát tâm, quý vị có phát đại nguyện độ chúng sanh hay không? Ta phát [đại nguyện độ chúng sanh], đấy là “nguyện lực”. Phát nguyện độ chúng sanh mà vẫn chẳng độ được, quý vị phải học phương tiện quyền biến, xảo diệu. Sức phương tiện quyền biến, xảo diệu gọi là “phương tiện chi lực”. “Thường lực”: Quý vị phát tâm hoằng pháp mà chẳng phát tâm dài lâu, sẽ chẳng được. “Thiện lực” là sức mạnh tốt lành nhất. “Định lực, huệ lực”: Có Thiền Định lực, có trí huệ lực. “Đa văn chi lực”: Đối với Phật pháp, phải đa văn. Bản lãnh độ chúng sanh của quý vị chẳng đủ là vì quý vị nghe pháp quá ít. Hễ đa văn, bản lãnh sẽ to lớn. Trên đây đã nói nhiều thứ lực như vậy, đều là những năng lực phát sanh nơi phương diện cầu Giải.

Kế đó, nói đến năng lực phát sanh nơi phương diện tu hành. “Thí, giới, nhẫn nhục, tinh tấn, Thiền Định, trí huệ chi lực”: Bồ Tát tu hành bèn tu Lục Ba La Mật, tức là tu Lục Độ: Bố Thí Độ, Trì Giới Độ, Nhẫn Nhục Độ, Tinh Tấn Độ, Thiền Định Độ, và Trí Huệ Độ. Do tu hành Lục Độ mà phát sanh năng lực. “Chánh niệm Chỉ Quán”: Do chánh niệm hiện tiền, tu hạnh môn Chỉ Quán, sanh ra sức mạnh. “Chư thông minh lực”: Quý vị dụng công tu hành, đạt được Lục Thông, đắc Tam Minh, sức mạnh chẳng thể nghĩ bàn. “Như pháp điều phục chư chúng sanh lực” (sức điều phục các chúng sanh đúng pháp): Quý vị thấy chúng sanh nào bèn biết phải nên dùng phương pháp gì để điều phục người ấy. Đấy gọi là “như pháp điều phục chư chúng sanh lực”. “Như thị đẳng lực, nhất thiết cụ túc” (những lực như thế hết thảy đều trọn đủ): Sức mạnh cầu Giải, sức mạnh cầu Hành, Giải lẫn Hành đều coi trọng, những sức mạnh ấy hết thảy đều trọn đủ.

2.2.3.3.1.1.8.1.7. Thông với các đức, tán thán những điều thù thắng đã được nêu bày trên đây

(Kinh) Thân sắc tướng hảo, công đức biện tài, cụ túc trang nghiêm, vô dữ đẳng giả. Cung kính cúng dường vô lượng chư Phật, thường vị chư Phật sở cộng xưng thán. Cứu cánh Bồ Tát chư Ba La Mật, tu Không, Vô Tướng, Vô Nguyện tam muội, bất sanh bất diệt chư tam muội môn, viễn ly Thanh Văn, Duyên Giác chi địa.

(經)身色相好，功德辯才，具足莊嚴，無與等者。恭敬供養無量諸佛，常為諸佛所共稱歎。究竟菩薩諸波羅蜜，修空、無相、無願三昧，不生不滅諸三昧門，遠離聲聞緣覺之地。

(Kinh: Sắc thân, tướng hảo, công đức biện tài, trang nghiêm trọn đủ, chẳng ai sánh bằng. Cung kính cúng dường vô lượng chư Phật, thường được chư Phật cùng khen ngợi. Rốt ráo các Ba La Mật của hàng Bồ Tát, tu Không, Vô Tướng, Vô Nguyện tam muội, các môn tam muội bất sanh bất diệt, xa lìa địa vị Thanh Văn, Duyên Giác).

“Thân sắc tướng hảo, công đức biện tài, cụ túc trang nghiêm” (sắc thân, tướng hảo, công đức biện tài, trang nghiêm trọn đủ): Sắc tướng nơi thân thể toàn là kim sắc. “Tướng hảo”: Có ba mươi hai thứ tướng, và tám mươi hai loại tùy hình hảo, công đức biện tài hết thảy trọn đủ trang nghiêm. “Vô dữ đẳng giả” (chẳng có ai sánh bằng): Chẳng có Bồ Tát trong cõi nước nào vượt trỗi hàng Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới. “Cung kính cúng dường vô lượng chư Phật, thường vị chư Phật sở cộng xưng thán” (cung kính cúng dường vô lượng chư Phật, thường được chư Phật cùng khen ngợi): Trong phần trước đã nói, Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc đều cúng dường mười phương vô lượng chư Phật Thế Tôn, mười phương chư Phật cũng xưng dương, tán thán các Ngài. “Cứu cánh Bồ Tát chư Ba La Mật” (rốt ráo các Ba La Mật của hàng Bồ Tát): Trong phần trước, Bồ Tát tu Lục Độ chưa tu viên mãn, lúc này, tu Lục Độ đều tới mức đạt tới bờ kia, đều viên mãn. “Tu Không, Vô Tướng, Vô Nguyện tam muội”: Trong phần trên đã nói chuyện này vài lượt, những tam muội này được gọi là Tam Tam muội. “Bất sanh bất diệt chư tam muội môn”: Tu bất sanh bất diệt tam muội, tức là tam muội [liễu ngộ] hết thảy các pháp vốn bất sanh, vốn bất diệt. “Viễn ly Thanh Văn, Duyên Giác chi địa” (xa lìa địa vị Thanh Văn và Duyên Giác): Bồ Tát tu hành là vì chúng sanh mà tu hành. Thanh Văn và Duyên Giác gọi là Nhị Thừa, gọi gộp chung là Tiểu Thừa, chỉ chịu tự lợi, chẳng chịu lợi ích chúng sanh. Bồ Tát xa lìa địa vị Thanh Văn, Duyên Giác.

2.2.3.3.1.1.8.2. Tổng kết lời tán thán

(Kinh) A Nan! Bỉ chư Bồ Tát, thành tựu như thị vô lượng công đức, ngã đản vị nhữ lược ngôn chi nhĩ. Nhược quảng thuyết giả, bách thiên vạn kiếp bất năng cùng tận.

(經)阿難！彼諸菩薩，成就如是無量功德，我但為汝略言之耳。若廣說者，百千萬劫不能窮盡。

(Kinh: Này A Nan! Các vị Bồ Tát ấy thành tựu vô lượng công đức như thế đó, ta chỉ nói đại lược cho các ông đó thôi. Nếu nói chi tiết, trăm ngàn vạn kiếp chẳng thể nói trọn hết).

Nói đến đây, đã nói xong về công đức của hàng Bồ Tát trong Cực Lạc thế giới, [đức Phật] bèn gọi ngài A Nan một tiếng: “A Nan! Bỉ chư Bồ Tát, thành tựu như thị vô lượng công đức” (này A Nan! Các vị Bồ Tát trong cõi ấy thành tựu vô lượng công đức như thế): “Bỉ” là Tây Phương Cực Lạc thế giới. Những vị Bồ Tát ấy đã thành tựu vô lượng công đức như vậy. “Ngã đản vị nhữ lược ngôn chi nhĩ” (ta chỉ vì ông nói đại lược đó thôi): Nay ta nói nhiều ngần ấy, vẫn là nói giản lược. “Nhược quảng thuyết giả, bách thiên vạn kiếp bất năng cùng” [nghĩa là] nếu nói chi tiết, trăm ngàn vạn kiếp cũng nói chẳng xong công đức của họ.

Tám đoạn kinh văn trên đây đều là tán thán công đức nơi hạnh môn của hàng Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, mà cũng là các sự vui mà họ được thọ dụng trong Tây Phương Cực Lạc thế giới. Vì sao gọi là Tây Phương Cực Lạc thế giới? “Vô hữu chúng khổ, đản thọ chư lạc” (chẳng có các sự khổ, chỉ hưởng những sự vui).

Ba đoạn lớn kinh văn tiếp theo đây sẽ nói rõ nỗi khổ phải hứng chịu trong thế giới Sa Bà. Tây Phương Cực Lạc thế giới chẳng có các thứ khổ, so sánh đối chiếu [để chỉ rõ] thế giới Sa Bà chịu khổ rất nhiều, chịu đựng những nỗi khổ gì vậy? Hứng chịu nỗi khổ do tham, sân, si. Vì sao thế giới Sa Bà phải hứng chịu đau khổ? Từ khổ não sanh ra. Phiền não có ba thứ căn bản phiền não: Tham phiền não, sân hận phiền não, và ngu si phiền não. Do vậy, trong ba đoạn kinh văn lớn tiếp theo đây, sẽ nói: Do tâm tham sanh ra khổ, từ tâm sân hận sanh ra khổ, từ tâm ngu si sanh ra khổ, dạy chúng ta đã biết thì hãy gắng đoạn khổ. Đoạn khổ là đoạn tham, sân, si. Nói đến đây bèn thay đổi vị đương cơ, vị đương cơ [trong phần kế tiếp] của phần này là Di Lặc Bồ Tát. Đương cơ trong những phần trước đều là ngài A Nan; vì sao thay đổi người đương cơ? Vì sau khi Thích Ca Mâu Ni Phật nhập Niết Bàn, đức Đương Lai Hạ Sanh là Di Lặc Tôn Phật. Di Lặc Bồ Tát là Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát, vì bậc Bổ Xứ Bồ Tát trong thế giới Sa Bà là vị này, trong tương lai Ngài sẽ giáng sanh thành Phật. Vì thế, đức Phật nói với bậc hạ sanh trong tương lai là Di Lặc Bồ Tát. Ngài lại còn bảo hết thảy trời, người hãy lắng nghe, hãy khéo tôn trọng pháp do Thích Ca Như Lai đã giảng, phải cảnh giác chính mình đoạn trừ tham, sân, si, thoát khỏi các nỗi khổ. Phải đoạn trừ tham, sân, si, thoát khỏi các thứ khổ như thế nào? Tu hành trong thế giới Sa Bà chẳng dễ dàng, nhất định phải tin vào Tây Phương Cực Lạc thế giới, phải phát nguyện vãng sanh, phải niệm danh hiệu Vô Lượng Thọ Phật thì mới có thể đoạn tham, sân, si, thoát khỏi các nỗi khổ.

Phật Thuyết Kinh Vô Lượng Thọ Giảng Ký