Phật Thuyết Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh Giảng Ký

Tập 11

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu! Xin mở kinh bổn, trang thứ năm, bắt đầu từ dòng thứ tư. Tôi đọc trước kinh văn một lượt:

(Kinh) Nhĩ thời Thế Tôn, tức tiện vi tiếu, hữu ngũ sắc quang, tùng Phật khẩu xuất, nhất nhất quang chiếu Tần Bà Sa La vương đảnh. Nhĩ thời đại vương, tuy tại u bế, tâm nhãn vô chướng. Dao kiến

Thế Tôn, đầu diện tác lễ. Tự nhiên tăng tấn, thành A Na Hàm.

(經)爾時世尊，即便微笑，有五色光，從佛口出，一一光照頻婆娑羅王頂。爾時大王，雖在幽閉，心眼無障。遙見世尊，頭面作禮。自然增進，成阿那含。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền mỉm cười, có quang minh năm màu từ miệng đức Phật tỏa ra, mỗi quang minh chiếu đến đỉnh đầu vua Tần Bà Sa La. Khi đó, tuy đại vương bị nhốt kín, tâm nhãn chẳng bị chướng ngại, trông thấy đức Thế Tôn từ đằng xa, bèn đầu mặt đảnh lễ. Tự nhiên tăng tấn, thành A Na Hàm).

“Nhĩ thời” (爾時) là [từ ngữ] nhằm tiếp nối những điều đã nói trong đoạn trước, [tức là] khi phu nhân Vi Đề Hy thỉnh Thích Ca Mâu Ni Phật dạy bà ta tư duy, dạy bà ta chánh thọ. “Thế Tôn tức tiện vi tiếu”, nghĩa là đức Thế Tôn bèn mỉm cười, sau đấy, “hữu ngũ sắc quang, tùng Phật khẩu xuất” [nghĩa là] từ miệng đức Phật phóng ra quang minh năm màu. “Nhất nhất quang chiếu Tần Bà Sa La vương đảnh”: Mỗi một tia sáng đều chiếu vào đỉnh đầu vua Tần Bà Sa La. “Nhĩ thời đại vương, tuy tại u bế” (Lúc đó, đại vương tuy bị nhốt kín), lúc ấy vua Tần Bà Sa La tuy vẫn còn bị nhốt kín sau nhiều tầng cửa, “tâm nhãn vô chướng”, tâm nhãn của nhà vua chẳng bị chướng ngại. “Dao kiến Thế Tôn” nghĩa là trông thấy đức Phật từ đằng xa (khi ấy, đức Thế Tôn đang ở chỗ phu nhân Vi Đề Hy). Sau khi đã trông thấy, bèn “đầu diện tác lễ”, nghĩa là gieo năm vóc xuống đất, đảnh lễ. “Tự nhiên tăng tấn, thành A Na Hàm” (Tự nhiên tăng tấn, thành A Na Hàm): Công phu tu hành của nhà vua tự nhiên tăng tấn, chứng đắc quả thứ ba trong Tiểu Thừa, tức là quả A Na Hàm.

Lần trước, tôi đã nói từ giữa hai mày, sau khi Thích Ca Mâu Ni Phật phóng ánh sáng kim sắc, chiếu trọn khắp vô lượng thế giới chư Phật trong mười phương. Sau đấy, lại gom quang minh kim sắc về trên đỉnh đầu của đức Phật, hóa thành một đài vàng to như núi Tu Di. Trên cái đài vàng ấy, lại hiện các quốc độ tịnh diệu của mười phương chư Phật để phu nhân Vi Đề Hy chọn lựa. Trong thời đại khoa học hiện thời, nghiên cứu kinh Phật [sẽ thấy] dễ hiểu hơn trong quá khứ rất nhiều. Trong quá khứ, tình hình giống như vậy [đối với cổ nhân] cũng rất khó hiểu; hiện thời, [cảm thấy] rất bình thường. Trong vũ trụ có rất nhiều thế giới. Kể từ khi nhân loại [nhờ vào thành tựu] khoa học, bay lên không gian, có thể dùng vệ tinh để chụp hình rất nhiều tinh cầu trong vũ trụ, khiến cho người ta có thể thấy được cảnh tượng trong không gian. Do vậy, chúng tôi nghĩ: Chúng sanh phàm phu mà còn có thể làm được, huống hồ đức Phật, lại càng là tuyệt diệu khôn cùng! Phu nhân Vi Đề Hy mong đến chỗ có nghiệp thanh tịnh nhất, đức Phật dùng quang minh giữa hai mày soi rõ các cõi nước tịnh diệu trong mười phương để cho phu nhân Vi Đề Hy chọn lựa. Kết quả là phu nhân Vi Đề Hy nhận thấy tất cả các thế giới đều tốt đẹp, nhưng bà ta ưa thích nhất chính là thế giới Cực Lạc của A Di Đà Phật. Sau khi đã chọn lựa, phải tu hành như thế nào thì mới có thể đến thế giới ấy? Do đó, phu nhân Vi Đề Hy thỉnh đức Thế Tôn dạy bà ta tư duy như thế nào, chánh thọ như thế nào? Tư duy là trợ công phu, Chánh Thọ là chánh công phu. Chánh trợ song tu!

IV.2.1.3. Vi tiếu ý (hàm ý trong việc mỉm cười của đức Phật)

“Nhĩ thời” (Khi ấy) tức là lúc phu nhân Vi Đề Hy chọn lựa Cực Lạc Tịnh Độ, lại còn thỉnh đức Phật dạy bà ta phương pháp chánh trợ song tu. Nói “vi tiếu” (微笑, mỉm cười) chính là nụ cười thỏa ý. Đức Thế Tôn nghe xong bèn mỉm cười, nụ cười thỏa ý. Vì sao đức Phật mỉm cười? Vì bà ta chọn lựa đúng, tất cả các thế giới tốt đẹp đều chẳng chọn lựa, chỉ chọn lựa thế giới Cực Lạc, rất phù hợp tâm ý đức Thế Tôn. Chuyện mỉm cười này ngoại trừ thừa tiếp ý trong đoạn trước, [tức ý nghĩa] “phu nhân Vi Đề Hy chọn lựa thế giới Cực Lạc”, còn chứa đựng một ý nghĩa khác nữa:

1) Một là lúc mở đầu bộ kinh này, do thái tử muốn hại phụ vương, chuẩn bị giam cầm cha để cho ông ta chết đói. Đó là chuyện tội ác cực đại, nhưng chuyện tội ác cực đại ấy vẫn là có nhân quả (hễ có tiền nhân, sẽ chẳng tránh khỏi hậu quả. Nhân quả rất phức tạp, trong nhân có quả, trong quả có nhân, hoàn toàn chẳng đơn thuần). Theo cái nhìn của thế tục, lão quốc vương bị giam cầm cho chết đói chính là một kết cục quá xấu, nhưng ông ta đã nhờ vào cơ hội này, chứng đắc Tam Quả của Tiểu Thừa, cũng giống như đã thoát ly lục đạo luân hồi. Đó là một thành tựu rất lỗi lạc! Vừa mở đầu, đức Phật đã thấy rõ ràng mối nhân quả rắc rối, phức tạp. Trong mối nhân quả ấy, lão quốc vương có thể nhờ vào cơ hội này, thoát lìa lục đạo luân hồi. Vì thế, đức Phật mỉm cười.

2) Nếu nói theo phía phu nhân Vi Đề Hy, lại càng tuyệt diệu! Vì bà ta gặp phải tình cảnh ấy, do bà ta thỉnh cầu, Thích Ca Mâu Ni Phật mới nói một bộ đại pháp này. Cũng có nghĩa là một bộ Thập Lục Quán Kinh này không chỉ là đối với phu nhân Vi Đề Hy, mà đối với chúng sanh đời sau đều là đại nhân duyên tuyệt diệu! Do vậy, cũng vì lẽ này mà đức Phật mỉm cười.

Sau khi mỉm cười, tiếp đó, từ trong miệng, đức Phật phóng “ngũ sắc quang”. Vì sao phóng quang minh ngũ sắc từ trong miệng? Xin các vị xem trong đề cương bài giảng về [ý nghĩa của chuyện] mỉm cười và quang minh. Ý nghĩa của chuyện mỉm cười vừa mới được giới thiệu đại khái. Xem lại biểu đồ, sẽ thấy rõ hơn vì sao Thích Ca Mâu Ni Phật mỉm cười?

1) Một, xứng hợp bi tâm của đức Thích Tôn. Chúng ta biết Thích Ca Mâu Ni Phật đến thế gian vì muốn hóa độ chúng sanh. Chúng sanh qua lại sanh tử chẳng ngớt trong lục đạo. Nếu chẳng được Phật hóa độ, cũng vĩnh viễn khó thể thoát ly biển khổ. Vì thế, đức Phật nhờ vào nhân duyên này, một mặt là độ lão quốc vương thoát khỏi lục đạo. Mặt khác, quan trọng hơn là muốn giảng cho phu nhân Vi Đề Hy nghe pháp môn này, dạy bà ta nương theo pháp môn này để tu tập. Điều ấy xứng hợp tâm từ bi của Thích Ca Mâu Ni Phật nhất. “Xứng” (稱) là hoàn toàn phù hợp tâm đại bi của đấng Thích Tôn.

2) Hai, xứng hợp bổn nguyện của Phật Di Đà: Các cõi nước tịnh diệu của chư Phật trong mười phương rất nhiều, vì sao phu nhân Vi Đề Hy chọn lựa Tây Phương Cực Lạc thế giới? (Đây là do căn cơ Đại Thừa lỗi lạc của phu nhân Vi Đề Hy). Vì lúc A Di Đà Phật tu nhân (vào thời đại của Thế Tự Tại Vương Phật), Ngài đã phát ra bốn mươi tám đại nguyện, sau đấy thành tựu thế giới Cực Lạc trang nghiêm. Nay phu nhân Vi Đề Hy cầu nguyện vãng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới, không chỉ là xứng hợp bi tâm hóa độ chúng sanh của Thích Ca Mâu Ni Phật, mà còn xứng hợp bổn nguyện của A Di Đà Phật.

3) Ba là mở ra pháp môn Tịnh Độ: Chúng ta biết Tịnh Độ Tông chủ yếu có ba bộ kinh. Trong đó, giảng đạo lý sâu nhất và cũng viên mãn nhất chính là bộ kinh này. Cũng có thể nói: Từ thời Thích Ca Mâu Ni Phật cho đến thời đại Mạt Pháp trong hiện tại, Tịnh Độ Tông một mực được hoằng dương rộng rãi, chẳng bị ảnh hưởng bởi các tông khác, bộ kinh này đã đóng một vai trò hết sức trọng yếu. Nhờ phu nhân Vi Đề Hy thỉnh cầu, Thích Ca Mâu Ni Phật truyền dạy phương pháp tu hành, mở mang pháp môn Tịnh Độ.

4) Độ nhiều chúng sanh trong tương lai: Pháp môn Tịnh Độ vừa mở ra, không chỉ là khiến cho phu nhân Vi Đề Hy cầu sanh về thế giới Cực Lạc trong thuở ấy, mà còn mãi cho đến đời sau, rất nhiều chúng sanh cũng đều do pháp môn này mà được hóa độ. Nhất là trong thời hiện tại, nếu chẳng tu pháp môn này, mà mong có thể thoát ly lục đạo luân hồi ngay trong một đời, có ai làm được hay chăng? Nếu mong thành tựu ngay trong một đời, chỉ có pháp môn này thì mới có thể thực hiện được.

Do đó, trong việc Thích Ca Mâu Ni Phật mỉm cười đã bao hàm nhiều ý nghĩa ngần ấy.

IV.2.1.4. Phật quang ích chúng (quang minh của đức Phật lợi ích chúng sanh)

Trên thân đức Phật thường có quang minh, nhưng phóng quang nhất định là vì hữu ích chúng sanh. Mỗi bộ phận trên thân thể đức Phật đều có thể phóng quang. Trong đoạn trước, đối với phu nhân Vi Đề Hy, đức Phật đã phóng quang minh từ giữa hai mày; nay trong đoạn này, từ miệng Ngài phóng quang năm màu. Hai chuyện này đều biểu thị ý nghĩa nhất định. Xin các vị xem biểu đồ về phần “Phật quang ích chúng”. Đức Phật phóng quang có thể lợi ích những chúng sanh nào? Điều này phải xét xem đức Phật phóng quang từ bộ vị nào trên thân thể. Chẳng hạn như: Phóng quang dưới bàn chân có thể hóa độ chúng sanh trong địa ngục. Quang minh từ hai đầu gối sẽ lợi ích cho chúng sanh trong súc sanh đạo. Quang minh phóng ra từ bụng, sẽ tạo lợi ích cho A Tu La đạo. Từ nơi ngực phóng quang, sẽ hữu ích đối với loài người. Cuối cùng là hai loại quang minh được nói trong kinh văn. Ngũ sắc quang từ trong miệng phóng ra, là để hóa độ Nhị Thừa (Tiểu Thừa và Trung Thừa). Đức Phật phóng quang từ miệng, đối trước họ thuyết pháp, khiến cho họ đạt được lợi ích. Đức Phật phóng ánh sáng từ giữa hai mày nhằm dành cho những người có căn khí Đại Thừa, khiến cho họ đạt được pháp ích.

Xem hai đoạn kinh văn trước và sau, chẳng có gì khó hiểu: Đức Phật phóng quang minh từ giữa hai mày là khi sắp giảng Đại Thừa Phật pháp thì mới có [hiện tượng ấy]. Đức Phật giảng kinh Pháp Hoa, cũng phóng quang từ giữa hai mày. Giảng bộ kinh này nhằm giảng trực tiếp cho phu nhân Vi Đề Hy, nhưng do phu nhân Vi Đề Hy là người phát khởi bộ kinh này, bà ta cũng là chúng đương cơ; cho nên đức Phật phóng quang từ giữa hai chân mày đối với bà ta. Vì sao Phật phóng quang minh từ giữa hai mày để biểu thị sắp giảng Đại Thừa Phật pháp? Theo như các vị tổ sư chú giải, đấy là một cách biểu thị pháp: Do lông mày của con người ở hai bên, cho nên ở chính giữa hai lông mày biểu thị Trung Đạo. Bạch hào là một trong ba mươi hai tướng của đức Phật, giữa hai chân mày tỏa ánh sáng, bạch hào quang biểu thị ánh sáng của Trung Đạo. Bộ kinh này là đại pháp thuần túy. Hễ giảng kinh điển Đại Thừa, giống như kinh Pháp Hoa và bộ kinh này, đức Phật đều đối trước hàng đương cơ phóng quang minh từ giữa hai mày!

Đối với vua Tần Bà Sa La, đức Phật phóng quang từ miệng, [bởi lẽ], căn cơ của lão quốc vương chẳng to như phu nhân. Ông ta là căn cơ Tiểu Thừa, cho nên đức Phật từ trong miệng phóng quang chiếu vào đỉnh đầu nhà vua. Sau khi được chiếu, ngay lập tức nhà vua chứng đệ tam quả A Na Hàm, coi như đã thoát khỏi lục đạo. Từ miệng, đức Phật phóng quang minh năm màu, [khiến cho nhà vua] thoát khỏi lục đạo là như thế nào? Tâm Kinh nói “Ngũ Uẩn đều không”, phải quán Ngũ Uẩn đều là Không thì mới có thể thoát ly lục đạo. Từ miệng đức Phật phóng ra quang minh năm màu, khiến cho vua Tần Bà Sa La hiểu rõ Ngũ Uẩn (Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức) đều là hư giả. Sau khi đã vứt bỏ Ngũ Uẩn, mới thấy Chân Ngã thật sự, mới có thể chứng quả. Vì vậy, phóng quang minh năm màu có ý nghĩa như thế đó.

Sau khi đã hiểu rõ đạo lý, lại xem tiếp kinh văn: “Nhĩ thời đại vương, tuy tại u bế, tâm nhãn vô chướng” (Lúc bấy giờ, đại vương tuy bị nhốt kín, tâm nhãn chẳng có chướng ngại). “Nhĩ thời” là khi Phật quang chiếu tới, chiếu vào đỉnh đầu của lão quốc vương. “Đại vương tuy tại u bế”, nghĩa là lão quốc vương tuy bị nhốt chặt trong một căn phòng có nhiều lớp cửa (từng tầng vách tường ngăn trở, kẻ bình phàm sẽ chẳng trông thấy nơi ấy), nhưng nhà vua tâm nhãn chẳng bị chướng ngại. [Tuy] nhục nhãn bị chướng ngại, chẳng thấy, nhưng vua đã khai tâm nhãn. Tâm nhãn là gì? Trong Phật học, có một danh từ là Pháp Nhãn Tịnh (法眼淨), tức là nhờ vào pháp, có thể thấy rõ ràng, rành rẽ (chẳng cậy vào nhục nhãn, cũng chẳng nhờ vào thiên nhãn; mà do cậy vào sức Thiền Định, cho nên có thể thấy những sắc chất chướng ngoại ở đằng xa, chiếu rõ các pháp). Phật quang vừa chiếu tới, một đằng là sức [gia trì] của Phật quang, đằng khác là tâm nhãn của chính mình chẳng bị chướng ngại. Vì sao tâm nhãn chẳng có chướng ngại? Phải xem kinh văn trong phần trước, quốc vương thỉnh cầu đức Phật phái tôn giả Mục Kiền Liên truyền trao Bát Quan Trai Giới.

Đức Phật ngoài việc thuận theo ý muốn của nhà vua, sai tôn giả Mục Kiền Liên tới truyền trao Bát Quan Trai Giới, lại còn phái thêm đại đệ tử tôn giả Phú Lâu Na cùng đến, thay Phật thuyết pháp, liên tục suốt hai mươi mốt ngày. Công đức thọ Bát Quan Trai Giới một ngày đã là rất lớn, huống hồ liên tục thọ trong hai mươi mốt ngày. Lại còn thêm tôn giả Phú Lâu Na là vị đại đệ tử có thể thuyết pháp như vậy. Mỗi ngày, Ngài thuyết pháp cho nhà vua. Vua vừa trì giới, vừa nghe Phật pháp. Quý vị ngẫm xem, đây cũng chẳng phải là tình huống bình thường. Lũ bình phàm chúng ta thọ giới cũng thế, nghe pháp cũng thế, trong tâm chẳng cảm thấy gì. Chúng ta phải hiểu rõ: Trong lúc đó, lão quốc vương bị con của chính mình giam cầm, sẽ chết lúc nào, chính mình chẳng biết! Ông ta bị tình hình ấy công kích. Học Phật là phải buông xuống, giống như chúng ta niệm Phật, phải buông xuống vạn duyên thì mới niệm Phật tốt đẹp. Nhưng buông xuống vạn duyên chẳng dễ dàng; thế mà lão quốc vương trong tình huống ấy, thật sự có thể buông xuống vạn duyên. Vì chẳng buông xuống cũng không thể được! Mắt thấy chính mình sắp chết, há còn chẳng thể buông xuống hay không? Vì thế, nhà vua có thể triệt để buông xuống, một mặt là triệt để buông xuống, mặt khác lại thọ giới, lại nghe pháp.

Ở đây, kinh văn nói đơn giản; trong chú giải, tổ sư chú giải đã chỉ rõ: Trong lúc đó, tất nhiên nhà vua đã chứng Sơ Quả và Nhị Quả. Sơ Quả là hoàn toàn đoạn trừ Kiến Hoặc. Vì sao, nhà vua có thể chứng Sơ Quả, đoạn Kiến Hoặc? Trong tình huống ấy, nhà vua mới có thể hoàn toàn giác ngộ. Giác ngộ thân thể chẳng phải là của chính mình, chẳng phải là chân thật, bị giam cầm chẳng được tự do, mắt cũng thấy chính mình sắp chết, còn thấy thân thể này là chân thật nữa ư? Đã chẳng phải là chân thật, chớ nên chấp trước, chẳng thể nào không buông Thân Kiến Ngã Chấp xuống! Kẻ bình phàm chúng ta chẳng dễ buông xuống vì chẳng trải qua tình cảnh ấy. Lão quốc vương gặp phải tình cảnh ấy, bèn có thể buông xuống rất nhanh, chứng Sơ Quả, tiếp đó là chứng Nhị Quả. Vì thế, khi ấy, tâm nhãn của nhà vua chẳng có chướng ngại (do đã chứng Sơ Quả, Nhị Quả). Lại còn được Phật quang gia bị, cho nên ông ta có thể “dao kiến Thế Tôn” (trông thấy đức Thế Tôn từ xa).

Chúng ta niệm Phật có được Phật quang gia bị hay không? Chúng ta niệm Phật, không chỉ là Phật quang của A Di Đà Phật chiếu ngay trên thân chúng ta, mà thậm chí mười phương thế giới Hằng hà sa số Phật quang đều hộ niệm chúng ta. Chỉ vì chúng ta có chướng ngại, cho nên chính mình chẳng thấy. Tuy chẳng thấy, nhưng Phật quang vẫn chiếu chúng ta, chúng ta phải nên có tín niệm ấy. Khi đó, vua Tần Bà Sa La đã chứng Sơ Quả và Nhị Quả, cho nên tâm nhãn chẳng bị chướng ngại, có thể “dao kiến Thế Tôn”. Không chỉ là thấy Phật quang, mà còn thuận theo Phật quang, thấy đức Thế Tôn ở xa xa đang thuyết pháp trong phòng giam nơi phu nhân Vi Đề Hy đang bị nhốt giữ. Đoạn này bao hàm rất nhiều ý nghĩa trọng yếu.

IV.2.1.5. Tiểu Thừa tứ quả

Lão quốc vương thấy đức Thế Tôn, nương theo quang minh ấy để “đầu diện tác lễ”, tức là hướng về Thích Ca Mâu Ni Phật đảnh lễ, “tự nhiên tăng tấn”. Trong phần trước đã nói, nhà vua chứng đắc Sơ Quả, Nhị Quả. Lúc đó, lại được Phật quang gia bị, nhà vua vừa đảnh lễ, công phu tự nhiên tăng tấn, “thành A Na Hàm”, [tức là] chứng Tam Quả. Thành A Na Hàm bèn thoát khỏi lục đạo. Vì sao thành A Na Hàm bèn thoát lục đạo? Xin các vị xem biểu đồ. Trên biểu đồ có ghi bốn quả của Tiểu Thừa. Tiểu Thừa và Đại Thừa khác nhau. Đại Thừa chú trọng hóa độ chúng sanh, chẳng cầu chính mình liễu sanh tử trước. Tiểu Thừa coi trọng chuyện cầu liễu sanh tử cho chính mình trước. Để liễu sanh tử, phải tu từng bước một. Bước đầu tiên là chứng đắc Sơ Quả. Sơ Quả, tiếng Ấn Độ gọi là Tu Đà Hoàn (Srotāpanna), dịch sang tiếng Hán là Dự Lưu (預流), có nghĩa là tham dự, gia nhập dòng thánh nhân. Cậy vào đâu mà nhà vua chứng Sơ Quả Dự Lưu? Vì ông ta đoạn sạch tám mươi tám phẩm Kiến Hoặc trong tam giới (Dục Giới, Sắc Giới, và Vô Sắc Giới), những phẩm [phiền não] ấy cũng thường được gọi là “tám mươi tám Sử”.

Nói tới “tám mươi tám Sử”, trong đó, nghiêm trọng nhất là Thân Kiến. Ai nấy đều coi thân thể của chính mình là chân thật. Thật ra, thân thể là do nhân duyên hòa hợp, là thứ giả dối do Ngũ Uẩn hòa hợp. Thế nhưng, bất luận là ai cũng đều chẳng thấy thấu suốt, đều ngỡ nó là chân thật, sanh khởi chấp trước đối với nó. Càng chấp trước, càng có lắm nỗi khổ não. Phật pháp nói: “Thân vi khổ bổn” (Thân là cái gốc khổ). Chấp trước thân thể chính là căn bản của mọi nỗi thống khổ. Những thứ khác như các thứ tà tri tà kiến hủy báng nhân quả v.v… đều là Kiến Hoặc,

thuộc loại điên đảo, mê hoặc nơi tri kiến, tổng cộng có tám mươi tám Sử.

Sử (使) là gì? Là một thứ sức mạnh, có thể khiến cho quý vị chẳng thể tự chủ, phải nghe theo sự sai khiến của nó. Bất cứ phàm phu nào cũng đều bị sức mạnh của tám mươi tám món Kiến Hoặc chỉ huy, sai khiến, thật sự chẳng tự do! Người bình phàm hiện thời cứ hở ra bèn nhắc đến “dân chủ, tự do”. Thật ra, họ hoàn toàn chẳng hiểu ý nghĩa thật sự của tự do. Tự do thật sự chính là phải trừ bỏ tám mươi tám Sử; có thể chẳng bị những sức mạnh ấy sai khiến thì mới coi là thật sự đạt được tự do. Nhanh chóng đoạn trừ tám mươi tám Sử, chỉ cần hiểu rõ đạo lý này, thấy thông suốt đạo lý này, tám mươi tám Sử trong tam giới liền đoạn hết, đó gọi là “đốn đoạn” (đoạn nhanh chóng). Đã đốn đoạn Kiến Hoặc trong tam giới, bèn chứng Sơ Quả, thật sự gia nhập dòng thánh nhân, điều này cũng được gọi là Dự Lưu. Nói chung, tu Tiểu Thừa, muốn thoát ly lục đạo luân hồi, vẫn phải trải qua bảy lần sanh tử trong nhân gian hoặc cõi trời. Bảy phen sanh tử tính như thế nào? Hoàn toàn chẳng phải là bảy phen sanh tử tính từ hiện tại, mà là [kể từ] sau khi đã chứng Sơ Quả, hãy còn Tư Hoặc chưa đoạn.

Tư Hoặc dùng tam giới để tính thì tam giới có tất cả chín địa, tức là chia thành chín tầng cảnh giới. Dục Giới, Sắc Giới và Vô Sắc Giới có tất cả tám mươi mốt phẩm Tư Hoặc. Dục Giới có chín phẩm Tư Hoặc; trước hết, đoạn sáu phẩm Tư Hoặc bèn chứng Nhị Quả. Tiếng Ấn Độ gọi Nhị Quả là Tư Đà Hàm (Sakṛdāgāmin), dịch sang nghĩa tiếng Hán là Nhất Lai (一來). Nói là Nhất Lai, tức là chỉ còn phải trở lại nhân gian một lần nữa, vì sau khi đã đoạn sáu phẩm đầu trong chín phẩm Tư Hoặc của Dục Giới, hãy còn ba phẩm chưa đoạn, cho nên vẫn phải tốn thêm một đời nữa! Vì sao chúng ta có sanh tử? Đã chết lại sanh, sanh lại chết ư? Chuyển sanh là do có mối quan hệ với Tư Hoặc nhuận sanh, khiến cho chúng ta sanh tử không ngừng. Vì còn có ba phẩm Tư Hoặc trong Dục Giới chưa đoạn, cho nên vẫn phải tới nhân gian một chuyến, gọi là Nhất Lai. Đấy là chứng đắc Nhị Quả.

Vì sao Tư Hoặc khó đoạn như vậy? Tư Hoặc hoàn toàn nói về công phu tu trì, nói tới lý luận. Có lẽ cũng có kẻ vừa nghe nói bèn hiểu rõ ngay, nhưng nếu thật sự thực hiện nơi Sự, sửa đổi từ hành vi, chẳng dễ dàng đâu nhé! Trừ khử Tư Hoặc, hành vi đều là đoan chánh. Do đó, Tư Hoặc còn được gọi là Tu Hoặc. Trên đây đã nói chứng đắc Nhị Quả. Sau khi đã chứng Nhị Quả, vẫn phải tiếp tục tu. Dục Giới có chín phẩm Tư Hoặc, chứng Nhị Quả là đã đoạn sáu phẩm Tư Hoặc, vẫn còn sót lại ba phẩm Tư Hoặc.

Sau khi đã đoạn hết ba phẩm cuối cùng, bèn chứng Tam Quả. Tam Quả trong tiếng Ấn Độ là A Na Hàm (Anāgāmi), nghĩa tiếng Hán là Bất Hoàn (不還), tức là không còn ở trong Dục Giới Thiên nữa, mà sanh vào Đệ Tứ Thiền Thiên trong Sắc Giới Thiên. Chúng ta biết Sắc Giới Thiên có bốn tầng cảnh giới (Sơ Thiền Thiên, Nhị Thiền Thiên, Tam Thiền Thiên, Tứ Thiền Thiên). Hàng Tiểu Thừa đã chứng đắc từ Tam Quả trở lên, sẽ trụ trong Ngũ Tịnh Cư Thiên của Đệ Tứ Thiền Thiên (A Na Hàm ở nơi đó), lại tiếp tục tu cho đến chứng đắc quả thứ tư.

Tư Hoặc có tất cả tám mươi mốt phẩm, tính theo cách nào? Chia tam giới thành chín địa, Dục Giới được coi là một địa, tức Ngũ Thú Tạp Cư địa, Sắc Giới có bốn Thiền Thiên, tức Sơ Thiền, Nhị Thiền, Tam Thiền và Tứ Thiền, tổng cộng là bốn địa. Vô Sắc Giới do có bốn thứ đại định, nên cũng có bốn địa. Sắc Giới và Vô Sắc Giới có tất cả tám địa, cộng thêm một địa của Dục Giới, nên [tam giới có] tất cả là chín địa. Trong mỗi địa, lại phải đoạn chín phẩm. Nói là “chín phẩm” vì chia thành thượng, trung, hạ, [đối với thượng, trung, hạ, lại chia thành] thượng thượng, thượng trung, thượng hạ, trung thượng, trung trung, trung hạ, hạ thượng, hạ trung, và hạ hạ. Sau khi đã đoạn hết chín phẩm trong Dục Giới, hãy còn có tám địa trên đó, thuộc Sắc Giới và Vô Sắc Giới, tức là còn có bảy mươi hai phẩm. Nói cách khác, chứng đắc quả A Na Hàm, vẫn phải ở trong Ngũ Tịnh Cư Thiên, tiếp tục tu cho đến khi đoạn hết bảy mươi hai phẩm Tư Hoặc thì mới có thể chứng đắc A La Hán. A La Hán (Arahant) trong nghĩa tiếng Hán là Sát Tặc, Ứng Cúng, và Vô Sanh. Những hàm ý này trong quá khứ, khi giảng kinh A Di Đà, tôi đã nói qua, cho nên ở đây, chẳng nói cặn kẽ. Nói cách khác, đoạn sạch bảy mươi hai phẩm Tư Hoặc thuộc tám địa trong hai giới (Sắc Giới và Vô Sắc Giới), tức là toàn thể tám mươi mốt phẩm Tư Hoặc đều đoạn sạch, bèn chứng quả thứ tư, tức quả cao nhất trong Tiểu Thừa, trở thành A La Hán.

Chúng ta hiểu rõ, lão quốc vương sau khi trông thấy Phật quang, hướng về đức Phật đảnh lễ, sau đấy, công phu lập tức tăng tấn khá nhiều, lập tức chứng Tam Quả. Từ biểu đồ vừa mới xem, ta biết: Ông ta không phải thọ sanh trong Dục Giới nữa, mà sẽ sanh lên Tứ Thiền Thiên. Đã sanh vào Tứ Thiền Thiên, sẽ ổn thỏa, tuyệt đối chẳng bị thoái chuyển. Cũng có nghĩa là: Chứng Đệ Tam Quả sanh trong Đệ Tứ Thiền Thiên, sẽ nhất định có thể chứng Đệ Tứ Quả, vĩnh viễn thoát ly lục đạo luân hồi, chẳng còn sanh tử luân chuyển nữa! Nói theo kinh Niết Bàn, vua Tần Bà Sa La sau khi đã chứng Đệ Tam Quả, sau bảy ngày sẽ chết. Quý vị ngẫm xem: Vốn do có phu nhân Vi Đề Hy đưa thức ăn mỗi ngày, nên nhà vua còn có thể duy trì thân thể. Về sau, chuyện ấy bị thái tử phát hiện, thái tử dấy lên ý muốn giết hại phu nhân Vi Đề Hy. Sau khi được hai vị đại thần khuyến cáo, tuy chẳng giết mẹ, nhưng nhốt chặt bà ta lại, chẳng ai mang thức ăn cho lão quốc vương nữa. Do đó, sau khi đã chứng Tam Quả, tới ngày thứ bảy, thân thể của nhà vua bèn chết. Theo cái nhìn của kẻ thế tục, lão quốc vương bị chết đói. Tuy đã chết, ông ta đã chứng Tam Quả, thoát ly lục đạo. Hãy tính thử xem: Sau khi chết trong sự náo nhiệt, sẽ lại lưu chuyển trong lục đạo, đó là tốt đẹp; hay là chết đói mà sanh vào Đệ Tứ Thiền Thiên, chứng quả A La Hán tốt đẹp hơn? Đương nhiên là phải nên giống như lão quốc vương, chịu đau khổ ngắn ngủi, lập tức giải quyết xong đại vấn đề lưu chuyển sanh tử trong lục đạo từ vô thỉ tới nay. Đó là chuyện tuyệt diệu!

Còn có một điều cần phải nói. Trong đoạn kinh văn trên đây, phu nhân Vi Đề Hy thỉnh đức Phật dạy bà ta tư duy, dạy bà ta Chánh Thọ, vì sao đức Phật chẳng dạy ngay lập tức, mà còn phải chèn thêm một đoạn này vào? Học đại pháp, bất luận là tư duy cũng thế, mà Chánh Thọ cũng thế, nhất định là phải chuyên tâm nhất trí tu tập, chẳng thể phân tâm. Hễ phân tâm, sẽ chẳng thể thành công. Vì thế, đức Phật muốn cho phu nhân Vi Đề Hy có thể chuyên tâm thọ trì, nhất định là phải giải quyết vấn đề của lão quốc vương trước. Nếu chẳng giải quyết vấn đề ấy, tất nhiên là bà ta chẳng thể tu được! Vì trong tâm bà ta nhất định nghĩ tới lão quốc vương còn đang bị giam nơi đó, chẳng có cách nào cho nhà vua ăn uống, chẳng biết tình hình ra sao? Trong lòng luôn vướng mắc. Đức Phật phóng quang khiến cho phu nhân Vi Đề Hy trông thấy: Lão quốc vương đã chứng đắc Tam Quả, sanh tử đại sự đã xong, sau bảy ngày sẽ chết. Sau khi đã chết, toàn thể vấn đề đã giải quyết, khiến cho phu nhân Vi Đề Hy sau khi đã hiểu rõ chuyện này, sẽ chẳng có mảy may phân tâm thì mới có cách tu mười sáu phép diệu quán thành công được! Sau khi đã nói xong đoạn này, trong đoạn kế tiếp, đức Phật dạy phu nhân Vi Đề Hy về phương pháp tư duy và Chánh Thọ. Điều này là ý nghĩa chánh yếu trong đoạn kinh văn này. Có thể thấy là do đọc chú giải của tổ sư [mà nhận thức ý nghĩa ấy]. Nếu kinh văn chẳng được tổ sư chú giải, không chỉ là chúng ta đọc chẳng hiểu, dẫu là bậc đại văn hào tinh thông văn chương cách mấy cũng chẳng thể thấy được! Hôm nay tôi giảng đến đây thì ngưng!

Tập 12

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu! Xin mở kinh bổn trang thứ năm, bắt đầu từ hàng thứ bảy. Trước hết, tôi đọc kinh văn một lượt.

(Kinh) Nhĩ thời Thế Tôn, cáo Vi Đề Hy: “Nhữ kim tri phủ? A Di Đà Phật, khứ thử bất viễn. Nhữ đương hệ niệm, đế quán bỉ quốc Tịnh nghiệp thành giả. Ngã kim vị nhữ quảng thuyết chúng thí, diệc linh vị lai thế nhất thiết phàm phu, dục tu Tịnh nghiệp giả, đắc sanh Tây Phương Cực Lạc quốc độ”.

(經)爾時世尊，告韋提希：汝今知不？阿彌陀佛，去此不遠。汝當繫念，諦觀彼國淨業成者。我今為汝廣說眾譬，亦令未來世一切凡夫，欲修淨業者，得生西方極樂國土。

(Kinh: Khi ấy, đức Thế Tôn bảo Vi Đề Hy: “Nay bà có biết hay chăng? A Di Đà Phật cách đây chẳng xa! Bà hãy nên hệ niệm, quán chắc chắn những người đã thành tựu Tịnh nghiệp trong cõi ấy. Ta nay sẽ vì bà rộng nói các thí dụ, cũng nhằm làm cho hết thảy phàm phu trong đời mai sau, nếu là người muốn tu Tịnh nghiệp, sẽ được sanh về cõi nước Tây Phương Cực Lạc”).

Lần trước, đã nói đức Phật đến phòng giam của phu nhân Vi Đề Hy. Phu nhân Vi Đề Hy thỉnh đức Phật dạy một nơi thanh tịnh nhất (chẳng bất hảo như trong thế giới hiện tại này). Đức Phật bèn phóng quang, từ trong quang minh hiện ra mười phương vô lượng vô biên cõi nước tịnh diệu để phu nhân Vi Đề Hy chọn lựa. Kết quả chọn lựa của phu nhân Vi Đề Hy là trong những thế giới tốt đẹp ngần ấy, bà công nhận Tây Phương Cực Lạc thế giới, tức thế giới của A Di Đà Phật, là cõi tốt đẹp nhất. Sau khi đã chọn xong, phu nhân Vi Đề Hy bèn thỉnh đức Phật dạy bà cách chánh trợ song tu như thế nào thì mới có thể đến thế giới ấy. Nghe xong, Thích Ca Mâu Ni Phật mỉm cười, công nhận bà ta chọn đúng, đã chọn được cõi tốt nhất. Sau đấy, từ trong miệng, Ngài phóng quang minh năm màu, trực tiếp chiếu thấu vua Tần Bà Sa La (lão quốc vương) đang ở trong phòng giam, chiếu đến đỉnh đầu lão quốc vương. Lão quốc vương vừa được Phật quang chiếu tới, công phu vốn đã khá lắm, ngay khi ấy, bèn chứng Tiểu Thừa Tam Quả (A Na Hàm), chứng Tam Quả rất lỗi lạc! Lúc đó, vua bị con mình bắt giam, sắc thân đã chẳng có cách nào tiếp tục sanh tồn. Chẳng sao cả! Sắc thân là thứ giả tạm, đã chứng Tam Quả, sau khi vứt bỏ sắc thân, sẽ sanh ngay lên trời. Sanh lên tầng trời nào trong cõi trời? Chẳng phải là Lục Dục Thiên, mà là Ngũ Tịnh Cư Thiên trong Đệ Tứ Thiền Thiên. Ở nơi ấy, có thể ổn thỏa tiếp tục chứng quả thứ tư, tức là chứng quả A La Hán. Vì thế, chứng Tam Quả có thể nói là bảo đảm, đã ra khỏi lục đạo, đã có thể giải quyết vấn đề sanh tử.

Thích Ca Mâu Ni Phật giúp lão quốc vương giải thoát lục đạo luân hồi, chứng Tam Quả, sanh lên Ngũ Tịnh Cư Thiên. Trong lần trước đã nói vì sao kinh văn phải chèn thêm một đoạn này? Vì đức Phật muốn truyền trao đại pháp cho phu nhân Vi Đề Hy; trong phần sau sẽ nói tới phương pháp dụng công. Dụng công thì chẳng thể phân tâm, không thể có chuyện nào khác vướng mắc trong tâm. Giả sử lão quốc vương chưa liễu sanh tử, phu nhân Vi Đề Hy thấy chồng mình vẫn đang chịu khổ, tâm sẽ không buông xuống được! Tâm không buông xuống được, chính là một thứ chướng ngại. Dẫu Phật pháp hay cách mấy, bà ta không thể chuyên tâm nhất trí dụng công thì chẳng được rồi! Vì nguyên nhân này, trước hết, Thích Ca Mâu Ni Phật giúp lão quốc vương liễu sanh tử. Vấn đề đã giải quyết; sau đó, bèn dạy phu nhân Vi Đề Hy cách dụng công như thế nào. Hôm nay, tôi giới thiệu đoạn kinh văn này.

“Nhĩ thời” là khi đức Phật phóng quang khiến cho vua Tần Bà Sa La chứng đệ Tam Quả. “Thế Tôn cáo Vi Đề Hy”, Thích Ca Mâu Ni Phật bảo phu nhân Vi Đề Hy: “Nhữ kim tri phủ?” (Chữ “Bất” (不) trong kinh văn có nghĩa là “phủ” (否), [nghĩa là] nay bà có biết hay không? Có ý nghĩa hỏi bà ta, hỏi điều gì? “A Di Đà Phật, khứ thử bất viễn”, nghĩa là đấng giáo chủ trong thế giới Cực Lạc do bà đã chọn là A Di Đà Phật, A Di Đà Phật cách thế giới Sa Bà này chẳng xa! Đức Phật hỏi phu nhân Vi Đề Hy; phu nhân Vi Đề Hy chẳng trả lời, đương nhiên là vì không biết.

Do vậy, kế đó, đức Phật tự tiếp tục bảo bà ta: A Di Đà Phật đã là cách thế giới này không xa, “nhữ đương hệ niệm” (chữ Hệ (繫) đọc theo lối cổ là Ký (記). Hiện thời, chia thành hai ý nghĩa: Đem thứ gì buộc ở một nơi thì đọc là Ký. Ý nghĩa khác thì đọc là Hệ, [nghĩa là] vương vấn ở chỗ nào. Trong kinh văn, hai ý nghĩa ấy đều có), hãy nên hệ niệm. “Đế quán bỉ quốc”: Bà hãy nên xem thế giới Cực Lạc ấy, “Tịnh nghiệp thành giả”, ý nói A Di Đà Phật và chúng sanh vãng sanh thế giới Cực Lạc, đều là những người đã thành tựu Tịnh nghiệp. Bà phải chuyên tâm nhất trí, quan sát rõ ràng, rành rẽ hoàn cảnh trong thế giới Cực Lạc, nhất là chánh báo của cõi ấy, tức là A Di Đà Phật và những người vãng sanh nơi đó.

Ở đây, có mấy danh từ cần phải nói rõ. “A Di Đà Phật khứ thử bất viễn” (A Di Đà Phật cách nơi này chẳng xa). Đối với danh từ “bất viễn” này, đầu tiên là nói theo sự thật. Kinh Hoa Nghiêm nói thế giới Hoa Tạng là thế giới trùng trùng vô tận. Trong toàn thể thế giới Hoa Tạng, nói theo chiều dọc bèn có hai mươi tầng, nói theo chiều ngang, cũng có rất nhiều thế giới. Từ thế giới Sa Bà, tức là một tam thiên đại thiên thế giới thuộc quyền giáo hóa của Thích Ca Mâu Ni Phật, đi về phương Tây, trải qua mười vạn ức tam thiên đại thiên thế giới, sẽ là Tây Phương Cực Lạc thế giới. Thế giới Cực Lạc và thế giới Sa Bà đều thuộc tầng thứ mười ba, cùng thuộc một tầng. Tuy nói phải qua mười vạn ức tam thiên đại thiên thế giới, nhưng nói theo toàn thể trùng trùng vô tận thế giới, chẳng coi là xa! Đó là nói theo phương diện sự thật, đích xác là ngoài mười vạn ức tam thiên đại thiên thế giới về Tây Phương bèn có thế giới Cực Lạc.

Nói theo Lý, bất cứ chúng sanh nào cũng đều có chân tâm, còn gọi là Chân Như bản tánh. Chân Như bản tánh rốt cuộc to cỡ nào? Trùng trùng vô tận thế giới là vô lượng vô biên, bản tánh của chúng ta cũng là vô lượng vô biên. Nói cách khác, bất luận là thế giới Cực Lạc, hay trùng trùng vô tận thế giới của Hoa Nghiêm, nay chúng ta là phàm phu, do tâm lượng của chính mình chưa mở mang, cho nên chẳng biết. Một khi tâm lượng của chúng ta đã mở rộng, những thế giới ấy đều ở trong tâm chúng ta. Nói cách khác, đều chẳng vượt ra ngoài tâm pháp, đều ở trong tâm chúng ta. Chỉ cần chúng ta hiểu rõ “tâm”, mở rộng tâm tánh của chính mình, đến thế giới Cực Lạc sẽ rất gần, chỉ cần một niệm là đến nơi. Nói theo phương diện Lý, tình hình đích xác là như thế!

Kinh do đức Phật giảng; đã thành Phật thì bất cứ điều gì cũng đều hiểu rõ. Không chỉ là chuyện gì trong một tam thiên đại thiên thế giới cũng đều hiểu rõ, mà trùng trùng vô tận thế giới cũng đều hiểu rõ ràng. Vì toàn thể bản tánh của Phật đều đã khai phát, đều hiểu rõ. Tương phản, lũ chúng sanh phàm phu bọn ta chẳng hiểu rõ bản tánh của chính mình, tất cả mọi người đều coi thân thể được kết hợp bởi Tứ Đại giả hợp (vật chất) và vọng tâm là chính mình. Hãy ngẫm xem! Nhục thân của chúng ta đã là do nhân duyên hòa hợp, ắt phải nên giác ngộ: Đã là nhân duyên hòa hợp, mà mong cầu nó vĩnh cửu chẳng tan hoại, sẽ chẳng thể có chuyện ấy được! Bất cứ ai trong chúng ta, từ thuở thơ ấu cho đến hiện thời, đều đã từng ngã bệnh. Vì sao sanh bệnh? Bệnh là vì thân thể và tâm lý của chúng ta chẳng thể duy trì cân bằng. Do những cái nhân hoặc duyên nào đó phát sanh biến động, biến động mà chẳng tuân theo quy tắc, sẽ nẩy sanh bệnh tật, sẽ cảm thấy chẳng thoải mái. Nghiêm trọng hơn một chút là chẳng thể hành động. Càng nghiêm trọng hơn nữa là thậm chí thân thể chẳng thể tồn tại! Thuần túy là pháp nhân duyên. Bản thân của của chúng ta là như thế, thế giới ở ngoài thân thể càng hư giả, kể cả tổ chức [xã hội] của loài người, núi, sông, đại địa, tài sản, địa vị đều luôn biến động (chẳng có một thời, một khắc nào không biến động). Mong duy trì lâu dài bất biến, chẳng thể làm được! Kể cả địa vị chánh trị, tài sản của chính mình v.v… đều là thời thời khắc khắc biến động, chẳng thật sự thuộc về chính mình! Thân thể của chính mình mà còn chẳng thể làm chủ được, huống gì những thứ khác! Vì thế, ắt cần phải hiểu rõ, phải giác ngộ. Chẳng giác ngộ điều này, chúng ta sẽ mỗi ngày một thống khổ sâu đậm hơn!

Học Phật là phải chuyển biến tri kiến phàm phu, trừ khử phàm tình (trừ khử tâm lý phàm phu), chuyển thành chánh tri chánh kiến trong sự giác ngộ của đức Phật, mở rộng tâm lượng, đừng nên chấp trước giả ngã. Chỉ cần chẳng chấp trước giả ngã, tầm nhìn sẽ khác hẳn, sẽ thấy thế giới chẳng giống như trong kiến thức của kẻ bình phàm. Kẻ bình phàm luôn chấp trước cái Ngã nhỏ nhoi của chính mình, chẳng thấy rõ ngoại giới. Do chẳng thấy rõ, sẽ chẳng tin tưởng. Chẳng hạn như nói: Ngoại trừ thế giới của chúng ta, còn có thế giới Cực Lạc, kẻ bình phàm sẽ chẳng tin tưởng. Nếu nói còn có rất nhiều thế giới khác, họ cũng chẳng tin tưởng, chuyện này trách ai đây? Chỉ trách kẻ ấy tự mình chấp trước cái giả, buông bỏ cái thật, chẳng hiểu rõ sự thật chân chánh. Do đó, học Phật ắt phải là đừng nên chấp trước giả ngã hùng hổ như vậy, hãy buông bỏ cái giả thì mới thấy rõ ràng cái thật! Đã thấy rõ sự thật thì cũng thấy rõ đạo lý. Mọi người cũng thường nói “kẻ nào đó hồ đồ”, hồ đồ là gì? Là không hiểu rõ sự lý. Chẳng hiểu rõ sự thật thì cũng chẳng hiểu rõ sự lý, đó là phàm phu. Bất luận kẻ nào cũng đều chẳng hiểu rõ sự lý; chúng ta học Phật thì phải hiểu rõ sự lý. Do đó, Thích Ca Mâu Ni Phật bảo “không xa” chính là nói theo phương diện sự thật, mà cũng là nói theo phương diện đạo lý. Nói theo sự thật, trong toàn thể vô cùng vô tận thế giới, chúng ta cách thế giới Cực Lạc chẳng xa! Nói theo đạo lý, thế giới Cực Lạc ở ngay trong tâm chúng ta. Hai ý nghĩa của “không xa” xem ra dễ hiểu. Xét theo Sự và Lý thì dễ diễn tả. Tuy nay chúng ta chẳng thấy, nhưng [đã có] tri kiến chánh xác, lại vận dụng công phu, sau khi nhập Định, cái tâm trong Định có thể thấy thế giới Cực Lạc. Tu thành công các phương pháp được giảng trong mười sáu phép Quán ở phần sau, sẽ có thể thấy thế giới Cực Lạc.

Trong phần trên, đã nói về ý nghĩa “không xa”. Tiếp đó, Thích Ca Mâu Ni Phật bảo phu nhân Vi Đề Hy: A Di Đà Phật đã cách chúng ta chẳng xa, phải làm như thế nào để trong tương lai có thể đến thế giới ấy? Giống như hiện thời chúng ta muốn lên mặt trăng, có thể đáp hỏa tiễn, ngồi phi thuyền, nhưng khoảnh cách ấy vẫn là quá gần, đến thế giới Cực Lạc bằng cách nào? Dùng cái tâm để đến đó. Đến bằng tâm như thế nào? Vậy thì phải dụng công! Nói theo Lý, không chỉ là thế giới Cực Lạc, mà tất cả các thế giới đều ở trong tâm chúng ta, nay chúng ta vẫn là phàm phu vọng tâm, cho dù là vọng tâm thì cũng không được! Tôi nêu ra một sự thật: Bất cứ ai, hễ nói đến mặt trời, tâm chúng ta ngay lập tức nghĩ tới mặt trời. Lại còn có Hỏa Tinh, Ngân Hà (Ngân Hà càng xa hơn), hễ nói tới Hỏa Tinh hoặc Ngân Hà, tâm bèn nghĩ tới Hỏa Tinh hoặc Ngân Hà. Có thể thấy là cái tâm của chúng ta còn nhanh hơn phi thuyền và hỏa tiễn, chẳng có cách nào tỷ dụ. Đó vẫn là vọng tâm của phàm phu đấy nhé! Trừ sạch vọng tâm, toàn thể chân tâm hiển lộ, vừa động niệm bèn tới nơi, đích xác là như thế đó! Chúng ta phải tin tưởng đạo lý do đức Phật đã dạy.

Do mối quan hệ này, tiếp đó, đức Phật bảo bà ta: “Nhữ đương hệ niệm” (“niệm” là tâm niệm), bà hãy nên hệ niệm. Vì sao phải hệ niệm? Vì ý niệm trong cái tâm của phàm phu tán loạn khôn cùng. Mọi người chúng ta đều biết ý niệm của chính mình thoắt một cái ở chỗ này, thoắt một cái đã đến chỗ khác, chẳng có một thời, một khắc nào có thể an định! Bách Pháp Minh Môn Luận của tông Duy Thức nói có tất cả năm mươi mốt món Tâm Sở, vẫn là nói đại khái. Nếu phân chia tỉ mỉ, sẽ càng nhiều hơn nữa! Do vậy, cái tâm của chúng ta thời thời khắc khắc chạy khắp nơi, tán loạn, chẳng thể an tĩnh được! Quý vị ngẫm xem: Làm thế nào để dụng công, nhập định? Chẳng nhập định, ắt là mặc cho vọng tâm dẫn dắt chúng ta tạo nghiệp. Đương nhiên là cũng tạo thiện nghiệp, nhưng ác nghiệp càng nhiều hơn. Ví như: Hôm nay chúng ta đến chỗ tranh chấp, chỗ giết người, phóng hỏa, hoặc xem chương trình tin tức trên TV, tâm chúng ta bèn vương vấn nơi đó, thời thời khắc khắc sẽ nghĩ đến, ấn tượng bèn in vào trong tâm, sau đấy biến thành của chính mình. Trong tương lai, nhân duyên hòa hợp, chính mình cũng học theo thói ấy, cũng tạo những ác nghiệp. Vì thế, chúng ta ở trong thế giới này đáng sợ lắm! Nếu chẳng lìa khỏi, chắc chắn sẽ đọa trong tam đồ. Đọa tam đồ là do sức mạnh nào? Do bị vọng tâm của chính mình lôi tới khắp nơi, đến bất cứ nơi đâu bèn học theo nơi đó, đối với chỗ tốt bèn học theo điều tốt, đối với chỗ xấu bèn học theo thói xấu. Thế giới của chúng ta khắp nơi đều là chuyện xấu xa, đã học rồi, trong tương lai làm sao liễu sanh tử cho được? Không chỉ là chẳng thể liễu sanh tử, mà cũng chẳng đảm bảo đời sau sẽ sanh trong nhân gian. Vì thế, nhất định phải tu đạo.

Để tu đạo, phu nhân Vi Đề Hy đã vì chính mình và lũ người đời sau như chúng ta chọn lựa thế giới Cực Lạc. Muốn tới thế giới Cực Lạc, hãy quản chế ý niệm cho vững, tức là phải “hệ niệm”. Chữ Hệ (繫) trong cái gọi là “hệ niệm” ví như buộc chặt những thứ vốn tán loạn lại, buộc vào một chỗ, chẳng để cho chúng rời rạc nữa. Ý niệm của chúng ta tán loạn như thế, hãy tập trung ý niệm lại, hòng có thể chuyên tâm nhất trí, đó là “hệ niệm”. Đấy là một ý nghĩa; một ý nghĩa khác là tập trung ý niệm lại. Tập trung ý niệm rồi bèn đặt chúng ở nơi đâu? Chính là vương vấn, “hệ” ở nơi đâu? Tức là đặt ý niệm ở nơi đâu? Đặt nơi thế giới Cực Lạc, đó là “hệ niệm”.

Sau khi đã hiểu rõ hai ý nghĩa của hệ niệm, phải huấn luyện sao cho ý niệm tập trung, sau đấy mới “đế quán” (諦觀). Quán là quan sát, dụng tâm quan sát. Quan sát như thế nào? Hoàn toàn chẳng phải là tùy tiện nhìn, mà phải “đế quán”. Hãy nên hiểu chữ ‘đế” là “thẩm” (審), tức là suy xét rất cẩn thận, thấy rõ ràng, chẳng hàm hồ chút nào thì gọi là “đế quán”. Xét theo “hệ niệm” trong phần trước, nếu chẳng thể hệ niệm, sẽ chẳng thể “đế quán”. Nay chúng ta ý niệm tán loạn, quan sát chuyện gì cũng chẳng cặn kẽ. Vừa quán, tâm vừa rong ruổi nơi khác. Giống như đọc sách, xem thì xem vậy, chứ tâm rong ruổi nơi khác, hoặc vừa xem vừa ngủ gật. Vì sao ngủ gà, ngủ gật? Vì tâm đã rong ruổi mất rồi, ý niệm chẳng tập trung. Do vậy, chẳng thể được! Trước hết, phải nói tới hệ niệm, sau đấy mới dạy “đế quán”. Đổ công dốc sức nơi hệ niệm, khiến cho tâm niệm chẳng bị hôn trầm, chẳng tán loạn, chẳng rong ruổi lung tung. Sau đấy, “đế quán bỉ quốc” (quán chắc thật cõi kia), nghĩa là đối với cõi nước được quan sát mới có thể thấy rõ ràng, rành rẽ. Chẳng hệ niệm sẽ không thể làm được.

Một mặt là đế quán hoàn cảnh trong cõi ấy (thế giới Cực Lạc), tiếp theo đó là “Tịnh nghiệp thành giả” (do Tịnh nghiệp thành tựu). Cõi ấy do đâu mà có? Là do khi A Di Đà Phật còn là Bồ Tát, vào thời Thế Tự Tại Vương Phật, Ngài đã phát ra bốn mươi tám nguyện. Sau đó, dựa trên những nguyện ấy, trải qua nhiều đời nhiều kiếp tu hành, và cũng tham khảo các thế giới thanh tịnh trang nghiêm trong mười phương, chọn lấy những đặc điểm tốt nhất, ưu điểm đặc thù của mỗi thế giới để sau đấy tạo thành thế giới Cực Lạc. Hiện thời, thường là những ai đã học kiến trúc đều biết: Kiến trúc sư muốn xây dựng một công trình kiến trúc rất lý tưởng, rất có giá trị nghệ thuật, mà chỉ dựa vào suy tưởng của chính mình thì không đủ! Người ấy còn phải tới thăm mỗi nước, sau khi đã quan sát, chính mình lại nghiên cứu, sáng chế ra [thiết kế] tốt nhất. A Di Đà Phật cũng là như vậy, Ngài có năng lực đến thăm các thế giới, thâu thập những ưu điểm trong tất cả các thế giới rồi mới tạo nên thế giới Cực Lạc. Vì thế, kinh Di Đà mới nói quốc độ Cực Lạc “thành tựu như thị công đức trang nghiêm” (thành tựu công đức trang nghiêm như thế).

Thế giới Cực Lạc có công đức trang nghiêm tốt đẹp dường ấy là do ai thành tựu? Chính là do A Di Đà Phật thành tựu, công đức trang nghiêm ấy chính là “Tịnh nghiệp thành giả” (do Tịnh nghiệp thành tựu). Toàn thể thế giới Cực Lạc là một Tịnh nghiệp. Cả một cõi ấy là một thế giới thanh tịnh trang nghiêm, đều do A Di Đà Phật thành tựu. Quý vị phải “đế quán bỉ quốc Tịnh nghiệp thành giả” (quán chắc thật những người thành tựu Tịnh nghiệp trong cõi ấy), phải thấy rõ ràng! A Di Đà Phật là giáo chủ thế giới Cực Lạc, mà cũng là một vị Phật thành tựu thế giới Cực Lạc. Ngoài A Di Đà Phật ra, trong thế giới Cực Lạc, các vị đại Bồ Tát cùng với người vãng sanh thế giới Cực Lạc rất đông. Bất luận là người bình phàm cũng thế, hoặc là đại Bồ Tát cũng thế, đều là “Tịnh nghiệp thành giả” (người đã thành tựu Tịnh nghiệp). Nói cách khác, phàm là người vãng sanh thế giới Cực Lạc đều phải tu Tịnh nghiệp. Đã tu thành tựu thì mới có thể vãng sanh thế giới Cực Lạc. Vì thế, trừ đấng giáo chủ A Di Đà Phật ra, đối với tất cả các vị Bồ Tát và phàm nhân, quý vị cũng phải quan sát rành mạch.

Câu kinh văn tiếp theo là: “Ngã kim vị nhữ, quảng thuyết chúng thí” (Ta nay vì bà, nói rộng rãi các thí dụ). Hệ niệm cũng thế, mà đế quán cũng thế, chẳng phải là vừa nói bèn có thể vận dụng công phu được, nhất là “đế quán”. Nói theo phía người đã chứng quả vị trong thế giới Cực Lạc, hoặc người thật sự hiểu rõ bản tánh, đương nhiên là sẽ lập tức thấy ngay, nhưng chúng sanh phàm phu chẳng thể ngay lập tức thấy được. Chẳng thấy được thì làm sao đế quán? Đức Phật bảo: Ta nay sẽ vì bà mà nói rộng rãi các điều thí dụ. “Thí” (譬) là thí dụ. Nếu chiếu theo sự thật để nói, có thể nói là hoàn toàn nghe chẳng hiểu, mà cũng chẳng trông thấy! Nhất định là phải nói thí dụ. Không chỉ mình đức Phật nói như thế, mà ngay trong giáo dục thế gian, Khổng phu tử cũng bảo: “Năng cận thủ thí”, [nghĩa là] giảng đạo lý mà muốn cho người ta hiểu được thì phải dùng thí dụ gần gũi với điều ấy, “khả vị nhân chi phương dã dĩ” (có thể nói là phương pháp của người có lòng nhân vậy), dạy người khác cũng chẳng phải là ngay lập tức có thể làm cho người ta thông hiểu được! Nói thí dụ có thể gọi là phương pháp thực hiện lòng nhân. Nhất là Phật pháp, nếu chẳng nói thí dụ, dẫu giảng cỡ nào vẫn nghe không hiểu! Ví như A Di Đà Phật là vô lượng thọ, vô lượng quang; nói theo phía quang minh, nếu thật sự bảo đức Phật phóng quang, ai cũng chẳng hiểu! Cho nên phải nói thí dụ. Vì quý vị không hiểu Phật là vô lượng quang, cho nên phải dùng thí dụ. Quý vị chẳng hiểu vô lượng quang của Phật ư? Ánh nắng mặt trời thì biết chớ? Mặt trời vừa chiếu, chúng ta thấy ngay. Mắt thấy rõ ràng, đó là thí dụ. Nhưng ánh sáng mặt trời và vô lượng quang của Phật đâu phải là cùng một chuyện! Vô lượng quang của A Di Đà Phật do bản tánh phát ra, mỗi người chúng ta đều có bản tánh, quang minh trong bản tánh của chúng ta ở nơi đâu? Quang minh của chính chúng ta mà còn không biết, làm sao biết vô lượng quang của A Di Đà Phật? Vì thế, Thích Ca Mâu Ni Phật dùng thí dụ, bảo chúng ta chỉ cần biết ánh nắng mặt trời là được rồi. Ánh mặt trời vừa chiếu, bèn chẳng có tối tăm, chúng ta có thể thấy rõ ràng, rành rẽ. Ánh nắng mặt trời là vật chất, từ mặt trời phát ra, chẳng thể sánh bằng tánh quang (quang minh tỏa ra từ bản tánh), đơn giản là chẳng thể sánh ví! Nhưng nếu chẳng dùng thí dụ ấy để tiếp dẫn, ai cũng đều chẳng thể hiểu được!

Giảng kinh A Di Đà hoặc giảng phần sau của Quán Kinh đều phải dùng thí dụ. Đối với ao bảy báu, nước tám công đức, cây báu, chim… trong thế giới Cực Lạc, nếu Thích Ca Mâu Ni Phật nói đúng theo thực tại [trong thế giới Cực Lạc], bất luận ai trong chúng ta cũng chẳng hiểu! Đức Phật dùng những thứ hiện hữu trong thế giới này, dùng những vật mà nhân loại chúng ta có thể trông thấy, hoặc đã có kinh nghiệm để làm thí dụ, nhằm bảo cho chúng ta biết: Trong thế giới kia có những thứ tốt đẹp ấy, nhưng phải hiểu rõ, chẳng thể sánh ví [khít khao] được! Đó là chỉ dẫn phương hướng, khiến cho ta dựa vào tình huống tương tự để suy đoán. Vì thế, ở đây toàn là nói thí dụ. Nói những thứ thật sự, sẽ chẳng dễ hiểu rõ. Do vậy, Thích Ca Mâu Ni Phật bảo phu nhân Vi Đề Hy: Nay ta bèn vì bà nói rộng rãi rất nhiều thí dụ để bà hiểu rõ.

Các thứ thí dụ được nói trong phần sau, không chỉ là để chuyên nói với phu nhân Vi Đề Hy, “diệc linh vị lai thế nhất thiết phàm phu” (cũng khiến cho hết thảy phàm phu trong đời vị lai). “Vị lai thế” là kể từ thời đại của Thích Ca Mâu Ni Phật mãi cho tới hiện tại, đều là đời vị lai. “Nhất thiết phàm phu”: Chúng ta đều là phàm phu trong lục đạo, “dục tu Tịnh nghiệp” (người muốn tu Tịnh nghiệp), trong tâm bọn phàm phu chúng ta muốn tu Tịnh nghiệp, giống như muốn thỏa mãn dục vọng. Chúng ta biết người nào đó có ham muốn gì đó, sẽ vì ham muốn ấy mà nỗ lực hết sức mình, chưa đạt tới mục đích sẽ chẳng ngừng. Chữ “dục” rất quan trọng! “Vị lai thế nhất thiết phàm phu dục tu Tịnh nghiệp giả” (Trong đời tương lai, hết thảy các phàm phu muốn tu Tịnh nghiệp): Nếu muốn vãng sanh thế giới Cực Lạc, phải tu Tịnh nghiệp. Ví như bọn phàm phu chúng ta sau khi chết, sẽ đi vào đường nào? Đi như thế nào? Nghiệp lực dẫn đi, đến nhân gian là vì trong đời quá khứ đã tạo nghiệp lực trong nhân đạo, cho nên mới vào nhân gian. Sanh lên cõi trời cũng thế, vào tam đồ cũng thế, đều do nghiệp lực đã tạo thành từ trước, sau đó mới vào trong hoàn cảnh ấy. Nay suy nghĩ, mong vãng sanh thế giới Cực Lạc, đương nhiên là cũng phải cậy vào nghiệp. Nghiệp ấy chẳng phải là Thiện nghiệp bình phàm (đương nhiên là chẳng thể tạo ác nghiệp), mà là Tịnh nghiệp thanh tịnh. Tạo thành công Tịnh nghiệp ấy, “đắc sanh Tây Phương Cực Lạc quốc độ”, [nghĩa là] sau đấy mới có thể vãng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới.

Nói tới “dục tu Tịnh nghiệp giả”, mọi người đều biết: Nay đang nhằm thời đại Mạt Pháp, kiến giải của người bình phàm đều chẳng chánh xác, kẻ tà tri tà kiến rất đông. Trong thời đại này, muốn tìm một nơi có hoàn cảnh rất tốt đẹp, có thể nói là tìm khắp hoàn cầu cũng chẳng tìm ra! Có những quốc gia tài nguyên, vật chất chẳng tốt đẹp (thiếu thốn tài nguyên, đương nhiên là chẳng tốt đẹp). Dẫu cho tài nguyên vật chất rất phong phú, phương diện tinh thần vẫn là nghèo nàn, thiếu thốn. [Thí dụ] như những quốc gia công nghiệp tiên tiến tại Âu Tây, cuộc sống rất tốt đẹp, nhưng nếu nói đến đạo lý làm người thì cũng rất khó khăn. Nền văn hóa của chúng ta nói đến xã hội ngũ luân, người với người đối xử hài hòa với nhau, đối xử với người trên kẻ dưới, đối xử với những người cùng hàng đều là một niềm hòa khí. Hiện thời, đến các nơi trên thế giới, tìm đâu ra bầu không khí ấy? Vì sao? Vì trong thời đại này, kẻ tà tri tà kiến phát biểu tà thuyết, chuyên môn đề xướng “chỉ cần biết tới cá nhân, chẳng bận tâm đến kẻ khác”, [đề cao] chủ nghĩa cá nhân, thậm chí sổ toẹt sự giáo dục của quốc gia và gia đình. Trong quá khứ, quốc gia có sự giáo dục của quốc gia, gia đình có sự giáo dục của gia đình. Cha mẹ giáo dục con cái là chuyện thiên kinh địa nghĩa; nhưng hiện thời, trẻ nhỏ khi còn bé thì còn có thể dạy, chứ [chúng nó] vừa đi học, thời Tiểu Học còn có thể dạy, lên tới Trung Học, Đại Học, nghiên cứu sinh đều rất khó dạy! Nó có tri kiến của riêng nó, những điều này đều do chủ nghĩa cá nhân tạo thành. Đôi bên chẳng thể hài hòa, gia đình có vấn đề, xã hội có vấn đề, quốc gia có vấn đề! Nếu muốn trong đại hoàn cảnh ấy mà tu đạo thành tựu (nguyên lai, tu bất luận loại Phật pháp nào cũng đều có thể thành Phật, [pháp môn nào] cũng đều là do Thích Ca Mâu Ni Phật dạy, nhưng quý vị phải biết: Ngay thuở đức Phật tại thế, Ngài đã nói: “Ở trong đời ác Ngũ Trược, thành Phật rất khó”). Thích Ca Mâu Ni Phật mà còn cảm thấy rất khó, ngay cả thuyết pháp độ chúng sanh cũng rất khó!

Chính mình khó thành tựu, mà mong khuyên bảo kẻ khác học Phật cũng khó. Vào thời đại Thích Ca Mâu Ni Phật mà đã là như thế, nay đã cách Thích Ca Mâu Ni Phật hơn mấy ngàn năm, nhằm thời Mạt Pháp, tri kiến của con người lại kém ác như thế, chỉ biết có chính mình, chẳng đoái hoài kẻ khác. Ai nấy đều là như vậy, quý vị nghĩ xem thế giới này có loạn hay chăng? Trong thế giới loạn lạc này, nếu muốn tu đạo thành tựu trong thế giới này, cũng giống như nằm mộng! Vì thế, kinh văn dạy: Hết thảy phàm phu trong đời vị lai, nếu muốn tu Tịnh nghiệp, nhất định là phải vãng sanh Tây Phương Cực Lạc Tịnh Độ. Đến các thế giới khác, chẳng có nơi nào tốt đẹp bằng thế giới Cực Lạc. Ở lại thế giới Sa Bà càng chẳng được, chúng ta phải đặc biệt hiểu điều này.

Tìm hiểu điều này để làm gì? Trong thời đại này, chẳng cần nói tới kẻ không học Phật, họ vẫn chưa có nhân duyên học Phật. Người học Phật là đã có nhân duyên. Đã bắt đầu học Phật, các vị đừng tưởng nay chúng ta học rất khá! Chúng ta niệm Phật ở Đài Trung, tuy mọi người nay vẫn chưa đắc nhất tâm bất loạn, nhưng mọi người đều niệm, đều tin tưởng có thế giới Cực Lạc, đều phát nguyện sanh về nơi kia, rất tốt! Nhưng chỉ là một nơi Đài Trung này! Nếu nghe ngóng thử bên ngoài, sẽ thấy người ta viết những tác phẩm đề xướng nhân gian Tịnh Độ (chẳng cần đến Tây Phương Cực Lạc Tịnh Độ), từ nơi đây đến thế giới Cực Lạc phải trải qua mười vạn ức cõi Phật xa xôi như vậy để làm gì? (Cần gì phải đi xa ngần ấy)! Chẳng bằng ở ngay trong nhân gian, quý vị chỉ cần “tâm tịnh thì cõi Phật tịnh”. “Tâm tịnh, cõi Phật tịnh” khá lắm, nhưng làm thế nào thì tâm mới có thể tịnh? Trong thế giới rối loạn tùng phèo này, tất cả phàm phu đều đang gây tạo ác nghiệp, tâm làm thế nào tịnh cho được? Muốn biến thế giới Sa Bà này thành Tịnh Độ, chúng ta đều chẳng phải là Thích Ca Mâu Ni Phật! Thích Ca Mâu Ni Phật còn công nhận là rất khó, Ngài luôn khuyên bảo chúng ta hãy đến thế giới Cực Lạc, chúng ta còn có thể làm chuyện ấy (biến đổi Sa Bà thành Tịnh Độ) thành công ư? Do vậy, sau khi đã hiểu đạo lý này, chúng ta chớ nên nghe lời kẻ khác, nhất định là phải phát nguyện vãng sanh Tây Phương Cực Lạc, phải thay đổi hoàn cảnh. Trong thế giới Sa Bà, đừng nói là chẳng thể thành Phật, ngay cả liễu sanh tử trong một đời còn chưa làm nổi! Họ nói những lời lẽ đó toàn là nói suông mà thôi, chúng ta chớ nên nghe theo. Hôm nay, chúng tôi giảng đến chỗ này thì ngưng!