Phật Thuyết Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh Giảng Ký

Tập 3

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu! Hôm nay xin mời quý vị xem tiếp đề cương bài giảng, trong buổi trước tôi đã nói phần đề mục của kinh trong Ngũ Trùng Huyền Nghĩa.

II.2. Biện Thể

Hôm nay, tôi bắt đầu nói về phần Biện Thể (辨體). Biện Thể là chỉ ra chủ thể của bộ kinh này là gì? Chủ thể của bộ kinh này là hai chữ Thật Tướng (實相). Chúng ta phải hiểu: Thật Tướng hoàn toàn chẳng phải là một thứ gì thật sự hiện hữu, có thể lấy ra cho mọi người thấy, chẳng phải là nói theo kiểu đó. Rốt cuộc, Thật Tướng là gì? Trước hết, phải hiểu rõ Tướng. Những tướng do lũ bình phàm chúng ta trông thấy, đều chẳng phải là Thật Tướng. Những cái trông thấy đều chẳng phải là Thật Tướng thì đó là tướng gì? Toàn là giả tướng! Những gì chúng ta thấy, kể cả thân thể của chính mình, nhà cửa, toàn thể đại địa… hết thảy mọi thứ, cho đến các tinh cầu trong hư không, những tướng mà chúng ta có thể trông thấy có phải là Thật Tướng hay không? Tôi mượn dùng hai câu kinh Kim Cang để mọi người tham khảo. Kinh Kim Cang dạy: “Phàm những gì có hình tướng đều là hư vọng”. Như tôi vừa mới nói, từ thân thể cho đến hết thảy những thứ trên đại địa mà ta tiếp xúc hoặc trông thấy, ngay cả đại địa, cho đến tất cả các tinh cầu trong hư không, đều là “có hình tướng”. Những cái có hình tướng ấy có phải là thật sự tồn tại hay không? Kinh Kim Cang nói rất rõ ràng: “Đều là hư vọng”, thảy đều là tướng hư vọng! Vì sao những thứ ấy đều là tướng hư vọng? Vì hết thảy các tướng ấy đều do nhân duyên hòa hợp mà hiển hiện. Đã là do nhân duyên hòa hợp, hễ nhân duyên tách lìa, tướng ấy có còn nữa chăng? Chẳng tồn tại! Đó là một tướng do nhân duyên hòa hợp mà tạm thời hiển hiện. Chúng ta ngỡ đại địa tồn tại rất thật; thật ra, đại địa thời thời khắc khắc luôn biến hóa, thành, trụ, hoại, không, trải qua những giai đoạn ấy, có thể thấy nó chẳng phải là vĩnh cửu bất biến. Phàm những thứ gì có thể biến đổi thì đều là giả tướng.

Thật Tướng bất biến, vĩnh hằng bất biến. Nói theo phương diện thời gian, nó là bất biến; nói theo phương diện không gian, sẽ là “không đâu chẳng tồn tại”. Quý vị nói lấy nó cho quý vị xem thử, phần thể tích có thể lấy được sẽ là quá nhỏ. Dẫu lấy cả địa cầu cho quý vị xem, vẫn là quá nhỏ! Địa cầu có ngằn hạn, Thật Tướng chẳng có ngằn hạn, không nơi nào chẳng tồn tại, bất cứ nơi đâu cũng đều là Thật Tướng. Nói như vậy, cớ sao chúng ta chẳng thông hiểu? Vì sao chẳng thấy được? Do tâm lượng của bọn phàm phu chúng ta quá nhỏ, chỉ thấy chút ít, hết sức hữu hạn. Tâm lượng của chúng ta chẳng mở rộng, cho nên chỉ có thể thấy những thứ hư giả, chẳng thấy Thật Tướng rộng lớn vô biên, vĩnh hằng, bất biến. Vì sao chẳng trông thấy? Vì bọn phàm phu chúng ta có Kiến Tư Hoặc, các thứ tâm lý mê hoặc, điên đảo, đè ép, khiến cho tâm lượng của ta quá nhỏ hẹp, cho nên chẳng thấy! Muốn đạt được Thật Tướng, trước hết, chúng ta phải thừa nhận hết thảy các tướng đều là hư giả, cũng là như kinh Kim Cang đã dạy: “Phàm những gì có hình tướng đều là hư vọng”. Do cái tâm của chúng ta hư vọng, chấp trước, cho nên chẳng nhìn thấu suốt những tướng hư vọng ấy, chẳng thấy tướng hư vọng là hư vọng, lại ngược ngạo coi tướng hư vọng là chân thật. Do coi hư vọng là chân thật, cho nên chẳng thấy Thật Tướng chân thật. Vì thế, muốn thấu hiểu Thật Tướng, ắt là phải lìa khỏi hết thảy các tướng hư vọng.

Để lìa khỏi tướng hư vọng, trước hết, phải chuyển biến cái tâm hư vọng, phân biệt của chính mình. Tâm hư vọng là gì? Cái tâm ấy chẳng phải là lý trí, hễ gặp hoặc thấy thứ gì bèn chấp trước thứ ấy, xử sự theo tình cảm. Chúng ta gặp mặt bất cứ một người nào, gặp mặt lần đầu còn thấy xa lạ; gặp lần thứ hai bèn thành quen thuộc. Sau khi đã quen thuộc, biến thành bạn bè. Sau khi đã biến thành bạn bè, hình ảnh của kẻ đó bèn tạo thành một tướng trong tâm chúng ta, chúng ta chấp trước giả tướng ấy! Rất nhiều lý tánh chân thật đã bị các giả tướng che lấp, rất nhiều chuyện là như vậy. Chúng ta làm bất cứ chuyện gì trong xã hội, giao tiếp với người khác, đều bị cái tâm hư vọng [chi phối] mà chấp trước, giữ lấy tướng, nhận giả, chẳng nhận thật. Nếu quý vị “nhận giả, chẳng nhận thật”, sẽ chẳng nhận biết cái chân thật của chính mình. Đạo lý ở chỗ này! Trước hết là phải thông hiểu, phải phá trừ tâm lý chấp trước của chính mình. Bộ kinh này giảng về Thật Tướng, khiến cho chúng ta hiểu rõ Thật Tướng.

Trong kinh văn, đã giảng về Thật Tướng rất nhiều. Nay tôi xin quý vị hãy xem những điều được ghi trong đề cương bài giảng. Nói đến Thật Tướng:

1) Điều thứ nhất, Thật Tướng là “bất sanh, bất diệt”. Vì sao bất sanh, bất diệt? Tôi vừa mới giới thiệu cùng quý vị: Thật Tướng là vĩnh hằng bất biến, chẳng có biến hóa, chẳng giống những thứ có thành, trụ, hoại, không. Phàm những thứ có sanh mạng, như hoa, cỏ, cây cối trên đại địa, mùa Xuân nẩy mầm đâm lộc, mùa Thu điêu tàn, tới tiết Đông bèn khô héo. Đó là có sanh, có diệt. Sanh mạng của loài người chúng ta cũng giống như thế. Một đứa trẻ được sanh ra từ thân thể mẹ, dần dần trưởng thành. Sau khi đã trưởng thành, vẫn dần dần chuyển biến, biến thành già nua. Tới cuối cùng, sẽ có lúc diệt mất. Vì thế, con người có sanh, lão, bệnh, tử. Có sanh, ắt có diệt; những tướng biến hóa này đều rất nhỏ, nhưng lúc nào cũng là “hễ có sanh, bèn có diệt”. Thật Tướng chẳng có khi nào diệt. Nếu là chẳng có lúc nào diệt, há có lúc nào sanh? Nó tồn tại vĩnh hằng, nên bảo là “bất sanh, bất diệt”. Chúng ta học Phật nhằm mục đích giải quyết vấn đề sanh diệt, cũng như giải quyết vấn đề sanh tử. Giải quyết vấn đề sanh diệt như thế nào? Phải thông hiểu Thật Tướng. Chúng ta vốn chẳng biết Thật Tướng, chấp trước giả tướng, chấp trước thân thể giả tạm, ngỡ nó là chính mình. Có thể nắm chắc thân thể này hay không? Chẳng thể nắm chắc! Trong tương lai, thân thể này nhất định sẽ tử vong. Muốn giải quyết vấn đề sanh tử, phải nhận thức, thông hiểu Thật Tướng. Thật Tướng là Chân Ngã thật sự. Thân thể này là Giả Ngã. Giả Ngã bèn có sanh, có tử, Chân Ngã há có sanh, có tử? Do vậy, hiểu rõ Thật Tướng, sẽ có thể giải quyết vấn đề sanh tử, có thể bất sanh, bất diệt. Ý nghĩa thứ nhất là nói đến sự bất sanh bất diệt. Thật Tướng bất sanh bất diệt, còn gọi là Vô Sanh.

2) Thứ hai, Thật Tướng không chỉ là bất sanh bất diệt, mà còn là “vạn đức vạn năng”. Vạn đức: Thật Tướng bao hàm hết thảy các đức. Vạn năng: Tất cả các năng lực đều ở trong Thật Tướng. Cũng có thể nói Thật Tướng đại diện cho hết thảy các năng lực. Nó còn gọi là Phật Tánh. Đã thành Phật thì điều gì cũng đều làm được! Phàm phu há có thể sánh bằng Phật đức? Bất cứ phàm phu nào, dẫu là kẻ rất có đạo đức, [đức hạnh] của kẻ ấy vẫn quá nhỏ. Đức hạnh chân thật là nói đến Thật Tướng. Dùng chữ Vạn để hình dung Thật Tướng, Vạn chẳng phải là một con số đếm được, chẳng phải là từ một, đến mười, đến trăm, đến ngàn, đến vạn. Vạn là sự biểu thị, biểu thị sự toàn năng, hoàn thiện, vô cùng, vô tận. Đức là vô cùng, vô tận, Năng cũng là vô cùng, vô tận. Những Đức và Năng ấy đều là Thật Tướng.

3) Ý nghĩa thứ ba, phải hiểu rõ Thật Tướng bất sanh bất diệt, vạn đức vạn năng ở nơi đâu? “Nhân nhân bổn cụ” (Ai nấy đều sẵn có). Ai nấy vốn sẵn có. Tôi có Thật Tướng, quý vị có Thật Tướng, kẻ khác có Thật Tướng. Bất luận ai cũng đều có Thật Tướng bất sanh, bất diệt, vạn đức, vạn năng. Vì sao chúng ta phải hiểu rõ điều này? Đã hiểu rõ thì mới biết chúng ta vốn chẳng biết Chân Ngã, luôn [có tầm nhìn] rất hẹp nhỏ, ngỡ sanh mạng mấy chục năm ngắn ngủi trong thế gian là Ngã, [tức là] coi Giả Ngã là Chân Ngã, cho nên có sanh tử. Đã thấu hiểu bất sanh, bất diệt, vạn đức, vạn năng thì chuyện gì cũng đều có thể làm được, chuyện gì cũng đều hiểu rõ, đấy mới là Chân Ngã, mỗi người chúng ta đều có. Sau khi đã thông hiểu Chân Ngã, tu đạo để làm gì? Tu đạo nhằm hiển thị Chân Ngã. Chúng ta vốn chẳng biết [chính mình] có Chân Ngã; nay học Phật, kinh Phật dạy chúng ta có Chân Ngã, có Thật Tướng. Sau đấy lại dạy chúng ta dùng phương pháp gì để đạt được Thật Tướng, chứng đắc Thật Tướng.

4) Câu cuối cùng là “duy Phật chứng tri” (chỉ có Phật chứng biết). Tuy mỗi người chúng ta đều sẵn có Thật Tướng, nhưng chúng ta đều chẳng hiểu rõ. Vì sao? Vì mỗi người chúng ta đều ngỡ giả là thật, mê hoặc đối với Chân Ngã chân thật, chẳng nhận biết! Người thật sự thông hiểu chỉ có Phật. Chỉ có sau khi đã thành Phật thì mới có thể triệt để hiểu rõ Thật Tướng. Chỉ có Phật mới có thể chứng minh Ngài biết Thật Tướng! Nay chúng ta đều là dựa theo kinh văn mới biết là có Thật Tướng. Để thông hiểu Thật Tướng, phải nghiêm túc dụng công tu trì. Bước công phu đầu tiên là liễu sanh tử, thoát khỏi lục đạo luân hồi, cuối cùng là thành Phật, sẽ triệt để hiểu rõ Thật Tướng. Nay chúng ta không biết, chỉ có đức Phật biết. Nay chúng ta tuy vẫn chưa chứng, vẫn chưa hiểu rõ Thật Tướng, nhưng tìm hiểu danh từ này từ kinh văn thì cũng có lợi. Có lợi ở chỗ nào?

Trước hết, chúng ta ở trên thế gian sẽ chẳng giống những kẻ bình phàm, họ chuyên môn dùng đủ mọi thủ đoạn để truy cầu những thứ hư giả. Những thứ hư giả ấy chẳng ngoài tài vật, tiền bạc, chẳng ngoài tranh đoạt quyền lực, hoặc địa vị chính trị, chúng ta chẳng cần những thứ hư giả ấy! Hiểu rõ Thật Tướng của chính mình hoàn toàn đầy đủ, quá giàu có! Địa vị trong thế gian, dẫu quý vị làm được như Tần Thủy Hoàng, tiêu diệt tất cả các quốc gia trong bốn biển, trở thành một vị đại hoàng đế, thống nhất thiên hạ, có ích gì đâu? Bất quá là sau chừng đó năm, chính mình sẽ chết ngắc. Đã chết rồi, những thứ ấy còn có thể mang theo hay không? Suy nghĩ như thế, chúng ta chẳng cần phải tranh giành những thứ đó với người khác. Chúng ta đi theo con đường cầu Thật Tướng, lúc nào, chỗ nào, tâm địa cũng đều an ổn, đều thỏa mãn. Kẻ thật sự bần cùng là kẻ chẳng hiểu rõ Thật Tướng, chẳng hiểu rõ chính mình có Thật Tướng, nghĩ trọn đủ mọi cách để làm chuyện thương thiên hại lý, tổn người, lợi mình, những thứ giành giật được không gì chẳng là danh lợi hư giả. Đã nắm được trong tay, sẽ ngay lập tức tiêu mất. Có ích chi đâu? Đó chính là kẻ bần cùng, thật sự đáng thương, chẳng hiểu đạo! Do vậy, sau khi đã hiểu rõ, chúng ta chẳng giống kẻ bình phàm, trong tâm sung mãn, sống cuộc đời hết thảy an định, hết thảy đều thỏa mãn. Vì sao? Trong Thật Tướng thứ gì cũng có. Đó là một tầng [ý nghĩa].

Thêm một tầng nữa, nay chúng ta học Phật, niệm Phật. Niệm Phật mà hiểu Thật Tướng, cái tâm của chúng ta vốn là vô cùng, vô tận, chẳng có ngằn mé, mở rộng ra ngoài, vạn pháp đều ở trong tâm chúng ta. Nếu có những kẻ hỏi: “Chúng ta niệm Phật, niệm đến lúc mạng chung, đối với thế giới Cực Lạc ở ngoài mười vạn ức cõi Phật, chúng ta đến đó bằng cách nào?” Đây là chẳng hiểu rõ đạo lý! [Nếu đã] hiểu rõ chúng ta vốn có Thật Tướng, chúng ta niệm Phật đạt đến nhất tâm bất loạn, ở trong Định sẽ nhận biết: Tịnh Độ ở ngoài vạn ức cõi Phật cũng bất quá ở trong Thật Tướng. Vãng sanh quá dễ dàng! Vì thế, đã hiểu rõ Thật Tướng, chúng ta tu đạo, niệm Phật, tín tâm tuyệt đối chẳng bị thoái chuyển. Bất luận kẻ nào nói pháp môn gì, chúng ta cũng đều chẳng tin tưởng. Chiếu theo phương pháp ấy để hành, chúng ta chẳng cần truy cầu những thứ mà người thế gian theo đuổi, tuyệt diệu thay! Đó là người hữu đạo.

Những điều được nói trong bộ kinh này nhằm làm cho chúng ta hiểu rõ bản thân mỗi người trong bọn chúng ta đều có Thật Tướng. Nói cách khác, khiến cho chúng ta biết có Thật Tướng, dạy chúng ta tìm lại Chân Ngã chân thật. Đã tìm được Chân Ngã, thứ gì cũng đều có, bất sanh, bất diệt, vạn đức, vạn năng, toàn bộ đều trọn đủ. Suy nghĩ như vậy, chúng ta học Phật phải hiểu rõ: Trong thời đại hiện tại, tà thuyết rất nhiều. Rêu rao những tà thuyết thế gian còn chưa thỏa sức, những kẻ tà tri tà kiến còn giả mạo Phật pháp để đi nói khắp nơi. Những điều bọn họ đã nói không gì chẳng phải là chuyện thần bí, quỷ quái, khiến cho quý vị thoạt nghe, cảm thấy rất hiếm lạ, rất mới mẻ, bèn học theo họ. [Vì thế], một điều rất quan trọng là chúng ta phải học hiểu chú giải của tổ sư! Hiểu rõ Thể là Thật Tướng, chúng ta học bộ kinh này, những điều kinh dạy sẽ khiến cho chúng ta đối với hết thảy đều hiểu rõ Thật Tướng. Đấy mới là ý nghĩa chân thật do đức Phật đã nói. Ngoài việc hiểu rõ Thật Tướng ra, chúng ta còn thường hướng theo Thật Tướng để truy cầu hòng lãnh ngộ. Nếu chẳng phải là như vậy, truy cầu nơi khác để mong lãnh ngộ thì là tà ma, thường gọi là ngoại đạo! Ngoại đạo chẳng hiểu rõ Thật Tướng, thường cầu cạnh từ bên ngoài, cầu thần, cầu quỷ, cầu những thứ giả trất. Hiện thời, ở bên ngoài có những kẻ giả mạo là người nhà Phật để thuyết pháp, thật ra đều là ma thuyết. Chúng nó nói những chuyện thuộc về ma pháp. Làm thế nào để phân biệt Phật và ma? Bọn chúng ăn nói chẳng khế hợp Thật Tướng, bảo mọi người hãy hướng ra ngoài cầu tìm những thứ giả trất, đó là ma thuyết. Dạy mọi người hãy thâu hồi cái tâm, hướng vào trong nội tâm của chính mình để cầu Thật Tướng; đấy là Phật thuyết, là Phật pháp. Thể là Thật Tướng, đã nói xong!

II.3. Minh Tông

Tiếp đó là nói đến Minh Tông (明宗). Minh (明) là hiểu rõ, [Minh Tông] là hiểu rõ tông chỉ, tông chỉ gì vậy? Tông chỉ của bộ kinh này là nói về chuyện tu Quán, tu pháp Quán nào? Tu cái tâm của chúng ta, dùng tâm để tu diệu quán. Diệu quán là gì? Trong phần trước, khi luận về đề mục của Phật Thuyết Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh, nói đến chữ Quán, đã nói [quán tưởng] gồm có Thứ Đệ Tam Quán và Nhất Tâm Tam Quán. Nhằm hiểu rõ Nhất Tâm Tam Quán, cho nên trước đó phải nói tới Thứ Đệ Tam Quán.

Trong phần trước, tôi đã nhắc tới Tam Quán Không, Giả, Trung; trong nhất tâm có trọn đủ Tam Quán. [Nhất Tâm Tam Quán là] dụng công đồng thời, chẳng phải theo thứ tự [như trong Thứ Đệ Tam Quán. Thứ Đệ Tam Quán thì phải là]: Trước hết là quán Không, đã thành tựu bèn lại quán Giả. Giả đã thành tựu, lại quán Trung. Chẳng phải là như vậy! Nhất Tâm Tam Quán chẳng cần tuân theo thứ tự. Quán một thứ bèn là quán hết thảy. Tam Quán được quán cùng một lúc, bèn gọi là Nhất Tâm Tam Quán, hay khéo thay! Người căn khí thông minh nhất, nói theo Tạng, Thông, Biệt, Viên của tông Thiên Thai, thì là người có căn khí Viên Giáo. Vì sao căn khí Viên Giáo là người thông minh nhất? Do trong đời quá khứ đã học Phật, cũng chẳng biết họ đã học bao nhiêu đời, thông hiểu Phật lý hết sức thấu triệt, công phu cũng hết sức tốt đẹp, đời này tiếp tục học Phật. Vì thế, người ấy “nghe một, ngộ cả trăm”, ngộ hết sức nhanh chóng, sức lãnh ngộ hết sức mạnh mẽ. Đó là người thuộc căn khí Viên Giáo. Người ấy có thể tu diệu quán, có thể cảm Tịnh Độ. Người ấy sử dụng Nhất Tâm Tam Quán khác với [cách sử dụng trong] pháp môn thông thường.

Trong pháp môn thông thường, tu Nhất Tâm Tam Quán bèn dùng sức của chính mình để trừ sạch sành sanh Kiến Tư Hoặc, Trần Sa Hoặc, Vô Minh Hoặc từng tầng một. Tới cuối cùng, trừ khử chẳng còn sót chút Hoặc nào, bèn thành Phật. Đó là dùng sức của chính mình, là tự lực! Tịnh Độ Tông chẳng giống như vậy, Tịnh Độ Tông phải dùng một đối tượng, cậy vào việc quán tưởng, mô phỏng đối tượng ấy, hòng cảm vời Tịnh Độ. Rất nhiều người học nghệ thuật đã biết: Học vẽ cũng thế, mà học viết chữ (học thư pháp) cũng thế, cần phải có đối tượng để mô phỏng. Nói theo phía người học vẽ, nếu trước hết chẳng có bản vẽ mẫu cho quý vị học, cứ chính mình vẽ suông, sẽ vẽ chẳng được! Nếu là viết chữ mà chẳng có bảng chữ mẫu để quý vị phỏng theo, cũng chẳng học được!

Phép Quán trong Tịnh Độ Tông có hiệu quả tốt đẹp nhất! Trước hết, dạy quý vị quán mặt trời lặn, sau đó là quán từng bước, cuối cùng là quán A Di Đà Phật. Dạy quý vị dùng phương pháp ấy, quán thành công, sẽ có thể cảm ứng Tịnh Độ; Tịnh Độ ở đây chính là Tây Phương Cực Lạc thế giới Tịnh Độ. Trong khi chúng ta nghiên cứu kinh Di Đà, tôi đã có nói về Tây Phương Tịnh Độ. Thế giới Cực Lạc bao gồm bốn loại Tịnh Độ. Thô thiển, bình phàm nhất là cõi Phàm Thánh Đồng Cư, Tịnh Độ rốt ráo nhất là Thường Tịch Quang Tịnh Độ. Người đã thành Phật ngự trong Thường Tịch Quang Tịnh Độ. Nói đến chuyện “có thể cảm vời Tịnh Độ” thì chính là có thể cảm ứng bốn loại Tịnh Độ. Nói cách khác, dùng phương pháp này không chỉ có thể vãng sanh cõi Phàm Thánh Đồng Cư trong Tây Phương Cực Lạc thế giới. Trên cõi Phàm Thánh Đồng Cư, còn có cõi Phương Tiện Hữu Dư, cõi Thật Báo Trang Nghiêm, và Thường Tịch Quang Tịnh Độ, đều có thể cảm ứng. Chỗ trọng yếu nhất trong tông chỉ là ở ngay chỗ này, bộ kinh này nói đến những chuyện ấy!

II.4. Luận Dụng

Luận Dụng (論用) là nói đến tác dụng của bộ kinh này, chuyện này cũng rất trọng yếu. Nói đến tác dụng của bộ kinh này, xét theo chú giải của các vị tổ sư: “Dụng” (用) có nghĩa là có sức mạnh và công dụng. Tức là xét theo sức mạnh của bộ kinh này, đối với phương pháp trong kinh này, dùng Quán sẽ có thể diệt tất cả tội ác. Mặt khác là nói đến Dụng, nó có thể phát sanh hết thảy những thiện sự. Nói đơn giản là “sanh thiện, diệt ác”, sanh ra hết thảy các điều thiện, diệt tất cả các chuyện ác. Đấy là Lực Dụng của bộ kinh này, có sức mạnh, có công dụng lớn lao!

Nếu chúng ta hỏi: Sanh thiện là sanh điều thiện gì? Diệt ác là diệt điều ác gì? Chư vị xem đề cương bài giảng, trong ấy đã nói rõ: “Năng linh Ngũ Nghịch tội diệt”, [nghĩa là] có thể khiến cho đại tội Ngũ Nghịch tiêu diệt. Tội Ngũ Nghịch là gì? Tội nghịch có năm thứ, chẳng cần phải nói chi tiết. Ví như giết cha mẹ, làm đức Phật bị thương tích, đều là tội đại nghịch. [Sở dĩ có] bộ kinh này là do trong thời Thích Ca Mâu Ni Phật, có một vị quốc vương, thái tử của vị vua ấy bất hảo, muốn làm vua ngay lập tức, toan sát hại phụ vương. Ông ta vẫn còn đang làm thái tử, còn chưa làm vua! Vốn là phải chờ sau khi phụ vương đã chết thì mới có thể kế vị; ông ta chờ chẳng nổi, làm như thế nào? Muốn làm vua ngay lập tức, mà cha chưa chết, làm thế nào đây? Nghĩ cách bắt giữ cha để sát hại. Giết cha là đã tạo thành một tội trạng lớn trong tội Ngũ Nghịch. Hãy ngẫm xem! Con người chúng ta do đâu mà có? Chẳng có cha mẹ, làm sao chúng ta có sanh mạng cho được? Cố nhiên, nói đến sanh mạng trước khi đầu thai thì bản thân chúng ta có thức thứ tám, có linh hồn của chính mình, nhưng chẳng có cha mẹ làm duyên, linh hồn của chúng ta nương gá vào đâu? Linh hồn ấy dật dờ khắp chốn, làm sao có thể trở thành người cho được? Do vậy, có cha mẹ thì mới có thân thể chúng ta, mới có sanh mạng. Sau khi được sanh ra, là một đứa trẻ bé tẹo, chẳng thể làm gì, vẫn phải khiến cho cha mẹ từ ái tốn bao nhiêu tâm huyết, hao tổn bao nhiêu sức lực tinh thần, từ từ chăm bẵm, săn sóc, mới trưởng thành, ân đức ấy vĩ đại thay! Nghiễm nhiên toan sát hại cha mẹ, tội ấy có to lớn hay chăng? Phạm tội đó, mắc phải kết quả, quý vị vẫn chưa biết ư? Tội ấy chẳng thể nào không đọa địa ngục! Năm thứ tội nghịch đều phải đọa địa ngục. Có thể biết là do kinh này, tu pháp môn này, ngay cả tội đọa địa ngục cũng đều có thể trừ diệt, hãy nghĩ xem! Tác dụng của kinh to lớn ngần ấy!

Chúng ta biết vào thời cổ, bất luận là ai nghe thấy chuyện có kẻ giết cha mẹ, trong tâm đều chấn động khôn cùng! Ai nghe chuyện đó mà không bàng hoàng, chua xót? Nhưng nhìn vào thời đại này, nếu quý vị để ý xem báo, hoặc coi tin tức trên TV, sát hại cha mẹ là chuyện thường thấy, chẳng hiếm hoi gì, thường xuyên xảy ra! Thường là một đứa thiếu niên bất lương vòi tiền cha mẹ, cha mẹ không cho nó tiền, nó bèn sát hại cha mẹ. Hoặc là cha mẹ mắng nó mấy câu, nó liền dấy lên ý niệm giết cha mẹ! Hãy nghĩ xem! Vì sao thời đại này có kẻ nhẫn tâm làm chuyện đại nghịch bất đạo? Phong khí thời đại là như vậy. Trong thời đại Mạt Pháp, lòng người trở thành hung ác đã đến mức ấy, nghiễm nhiên gây tạo tội ác. Đã tạo tội ác mà mong trong tương lai chẳng đọa địa ngục, có được hay không? Hãy nghĩ xem! Trong thế gian này, nếu chẳng học Phật, không học pháp môn đặc biệt là pháp môn Niệm Phật, mà mong liễu sanh tử, mong chẳng đọa tam đồ, chẳng có cách nào hết! Chỉ có tu pháp môn này! Pháp này có thể diệt tội ấy.

Tuy nói như vậy, nhưng tu pháp này đâu có đơn giản như thế. Trước hết là phải chuyển biến tâm lý. Nếu hỏi vì sao kẻ đó muốn sát hại cha mẹ? Vì trong tâm kẻ đó, tâm tham quá nặng, tâm sân hận quá nặng! Còn có những kẻ ngu si nhất, Phật pháp gọi tham, sân, si là Căn Bản phiền não. Một kẻ có Căn Bản phiền não nặng nề, sẽ có thể phạm trọng tội Ngũ Nghịch. Nhưng trong thời đại hiện nay, kẻ tham, sân, si nặng nề rất đông. Còn chưa kể là nền giáo dục trong thế gian hiện thời luôn cổ vũ, khích lệ người ta tăng thêm tham, sân, si! Vốn đã tham, sân, si nghiêm trọng, thế mà giáo dục vẫn cứ cổ vũ, khích lệ con người hãy tận hết sức tham lam, tận hết sức sân hận, tận hết sức ngu si. Phong khí giáo dục là như vậy, kẻ bình phàm cũng là như vậy. Quý vị ngẫm xem, thế giới này tương lai sẽ đi đến nông nỗi nào? Từng bước một đẩy chúng sanh vào trong tam đồ! Chẳng học Phật, chẳng học pháp môn Niệm Phật đặc biệt, sẽ nguy hiểm dường ấy!

Lại nói đến “sanh thiện”, thì sanh những điều thiện nào? “Vãng sanh Tịnh Độ”. Trong thế giới Sa Bà, chúng ta sanh những điều thiện gì, đều là “thiện có thiện báo”. Trong phần trước, nói đến tội ác, tội Ngũ Nghịch đọa địa ngục là khổ báo lớn nhất. Sanh thiện thì đương nhiên là đạt được phước báo. Chúng ta ngẫm xem, ở trong thế giới Sa Bà, bất cứ phước báo nào cũng sẽ hưởng hết. Phước báo lớn nhất là sanh lên trời, sanh lên Dục Giới Thiên, phước báo ấy tuyệt vời lắm! Muốn gì có nấy, nhưng có ý nghĩa gì đâu? Vẫn ở trong sanh tử! “Sanh thiện” là có thể vãng sanh Tịnh Độ, đến Tây Phương Cực Lạc thế giới. Tác dụng “sanh thiện” của bộ kinh này là làm cho chúng ta vãng sanh, tốt đẹp hơn bất cứ thiện nghiệp hoặc phước báo nào trên thế giới! Bất cứ thiện nghiệp, phước báo nào, cũng đều chẳng sánh bằng vãng sanh Tịnh Độ!

Về phương diện “diệt ác”, lại phải nói bổ sung. Chúng ta xem kinh phải hiểu rõ: Bộ kinh này dạy tu Quán có thể diệt trọng tội Ngũ Nghịch, vãng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới. Vãng sanh vào chỗ nào trong thế giới Cực Lạc? Đương nhiên là vãng sanh trong cõi Phàm Thánh Đồng Cư. Người học Phật phạm tội (ai nấy đều có tội nghiệp, nhưng chẳng đến nỗi là đại tội Ngũ Nghịch). Tội Ngũ Nghịch mà còn có thể diệt, có thể vãng sanh, nhưng chúng ta vẫn chưa đến mức độ nghiêm trọng như vậy, tội nghiệp nhẹ ít, vặt vãnh, chẳng đến nỗi là trọng tội Ngũ Nghịch, cậy vào một câu Phật hiệu, lẽ nào chẳng thể vãng sanh ư? Sau khi chúng ta đã thông hiểu, bèn an tâm, chỉ cần chúng ta chịu một mực thọ trì một câu Phật hiệu, nhất định là sẽ nắm chắc vãng sanh! Đời quá khứ, chúng ta đã tạo các ác nghiệp nào? Chúng ta không biết, nhưng tội nghiệp đã tạo trong đời này thì vẫn chưa đến nỗi phạm tội Ngũ Nghịch. Tội [nặng nề như thế] ấy mà có thể chuyển, lẽ nào tội thông thường chẳng thể chuyển? [Điều này] có thể khiến cho chúng ta tăng tấn tín tâm!

II.5. Phán Giáo

Cuối cùng nói tới Phán Giáo. Phán Giáo (判教) là nói bộ kinh này thuộc về giáo nào? Chiếu theo cách nói thông thường của người nghiên cứu Giáo, Tam Tạng mười hai bộ có Tiểu Thừa (bao gồm Trung Thừa trong đó), Thanh Văn Thừa là Tiểu Thừa; có Đại Thừa, Đại Thừa là Bồ Tát Thừa, tức là pháp môn tu tập của hàng Bồ Tát. Tiểu Thừa chẳng thể thành Phật, họ có thể liễu thoát sanh tử trong lục đạo, nhưng nếu muốn thành Phật, vẫn phải chuyển sang học Đại Thừa thì mới được. Bộ kinh này là kinh điển Đại Thừa. Trong kinh Đại Thừa, lại chia ra hai loại là Tiệm và Đốn. Tiệm (漸) là dần dần, khai ngộ từng bước một. Bộ kinh này là Đốn (頓), Đốn là viên đốn, thuộc loại pháp môn viên đốn trong Viên Giáo, chẳng cần phải theo từng bước một như trong Tiệm Giáo, có thành tựu rất nhanh chóng. Kinh này thuộc loại Đại Thừa Đốn Giáo. Nếu hỏi vì sao bộ kinh này là Đốn Giáo ư? Vì bộ kinh này do Thích Ca Mâu Ni Phật chuyên giảng cho phu nhân Vi Đề Hy là mẹ của Thái Tử [A Xà Thế]. Phu nhân Vi Đề Hy vừa nghe đức Phật giảng pháp môn này xong, bèn chiếu theo pháp môn này để dụng công tu trì, đắc Nhẫn ngay trong đời này. Đắc môn Nhẫn nào vậy? Đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn.

Vô Sanh Pháp Nhẫn là địa vị rất cao. Học pháp Đại Thừa, sau khi đã đạt đến Thập Tín, bèn học Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng, đó là Tam Hiền vị. Tam Hiền vị phải mất một A tăng kỳ kiếp thì mới có thể tu viên mãn. Sau khi đã tu viên mãn, bèn tiếp tục tu thì mới có thể “đăng địa”, tức là dự vào hàng Địa Thượng Bồ Tát (từ Sơ Địa trở lên). Địa Thượng Bồ Tát mới có thể đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn. Trước kia đạt đến Địa Thượng Bồ Tát, phải tu hành một A tăng kỳ kiếp. Phu nhân Vi Đề Hy đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn ngay trong một đời, bà thuộc vào địa vị Sơ Địa. [Vì thế], nói theo phương diện phán giáo, kinh này là Viên Đốn Giáo.

Chẳng nói Ngũ Trùng Huyền Nghĩa rất cặn kẽ, thế mà cũng tốn chẳng ít thời gian, kể như là đã nói xong. Hôm nay, nói đến đây là ngừng. Lần sau có thể nói đến người phiên dịch bộ kinh này. Nói xong người dịch kinh, sẽ có thể chánh thức giảng giải kinh văn.

Tập 4

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu. Trước hết, xin quý vị mở xem kinh bổn, mở trang thứ nhất. Tôi đọc trước hai hàng kinh văn mở đầu như sau: “Như thị ngã văn, nhất thời, Phật tại Vương Xá thành, Kỳ Xà Quật sơn trung, dữ đại tỳ kheo chúng, thiên nhị bách ngũ thập nhân câu. Bồ Tát tam vạn nhị thiên, Văn Thù Sư Lợi pháp vương tử nhi vi Thượng Thủ” (Tôi nghe như thế này: Một thời, đức Phật ngự tại thành Vương Xá, ở trong núi Kỳ Xà Quật, cùng với các vị đại tỳ kheo, một ngàn hai trăm năm mươi vị nhóm họp, Bồ Tát ba vạn hai ngàn. Văn Thù Sư Lợi pháp vương tử làm Thượng Thủ).

Sau khi đã đọc kinh văn, lại xin quý vị hãy mở tìm trong đề cương bài giảng lần trước, trang thứ nhất đã nói xong, hãy lật sang trang thứ hai. Trước hết, nói đến người phiên dịch. Sau khi nói xong người phiên dịch, sẽ chánh thức bắt đầu giảng giải kinh văn.

III. Dịch nhân (người dịch)

Lưu Tống Tây Vực Tam Tạng pháp sư Cương Lương Da Xá dịch.

劉宋西域三藏法師彊良耶舍譯。

(Đời Lưu Tống, Tam Tạng pháp sư Cương Lương Da Xá người xứ Tây Vực dịch).

“Dịch nhân” (譯人) là người phiên dịch. Người phiên dịch bộ kinh này là ai? Chúng ta biết nguyên văn kinh Phật chép bằng tiếng Phạn của Ấn Độ cổ đại, cũng là tiếng Ấn Độ. Sau khi kinh văn được truyền đến Trung Hoa, phải qua phiên dịch văn tự, dịch sang tiếng Hán. Phiên dịch vào thời cổ chẳng giống như chúng ta hiện thời: Từ ngôn ngữ ngoại quốc dịch sang tiếng Hán, ai hiểu tiếng Hán và ngoại ngữ đều có thể phiên dịch ngoại ngữ, cá nhân có thể phiên dịch. Kinh Phật chẳng đơn giản như vậy. Vào thuở đó, phiên dịch một bộ kinh Phật chẳng phải chỉ là một người! Đương nhiên, điều quan trọng nhất là phải hiểu tiếng Phạn, lại còn phải thông hiểu kinh Phật. Dịch giả từ ngoại quốc tới, là những vị xuất gia đến từ Ấn Độ, hoặc từ những nước ở phía Tây Bắc Trung Hoa, hoặc Tây Vực, cũng hiểu tiếng Hán. Ngoài ra, còn có những vị có học thức tại Trung Hoa, đang làm việc trong triều đình thuở ấy, họ hết sức thông thạo văn chương Trung Hoa. Lại còn có các vị cao tăng xuất gia người Hoa. [Tất cả những người ấy] hợp lại, cùng nhau nghiên cứu, dịch thành một bộ kinh. Sau khi đã dịch ra, nói chung là một bộ kinh chẳng thể ghi hết tên của tất cả mọi người, cho nên chỉ nêu tên một vị đại diện, tức là vị giữ vai trò trọng yếu nhất. Người tham dự phiên dịch bộ kinh này rất nhiều, nhưng chỉ nêu tên vị pháp sư xuất gia đến từ Tây Vực, nay tôi sẽ giới thiệu vị pháp sư này.

Người dịch bản kinh này sống vào thời đại Lưu Tống. Chúng ta biết Trung Hoa có Đường, Tống (đời Đường, đời Tống), nhà Lưu Tống chẳng phải là triều đại Tống (tức Triệu Tống) sau nhà Đường. Lịch sử Trung Hoa rất lâu, Phật pháp được truyền vào [Trung Hoa] dưới đời Hán. Sau nhà Hán là thời Tam Quốc (Tào Ngụy, Tây Thục, Đông Ngô). Sau thời Tam Quốc là nhà Tấn, sau nhà Tấn, [vương triều cai trị] bèn chia thành hai bộ phận là Nam Bắc (tức Nam Bắc Triều) [gồm nhiều triều đại tồn tại song song]. Xuất hiện sau nhà Đông Tấn chính là các triều đại Tống, Tề, Lương, Trần, thuộc về Nam Triều. Lưu Tống ở đây chính là nhà Tống trong năm triều đại Tống, Tề, Lương, Trần. Vì sao thêm vào chữ Lưu? “Lưu” là Lưu Dụ (劉裕), [Lưu Tống] là triều đại do Lưu Dụ khai quốc.

Vị pháp sư này từ đâu đến? Ngài đến từ Tây Vực. Nay chúng ta biết rõ Tây Vực vào thuở ấy, chính là từ vùng Đôn Hoàng thuộc tỉnh Cam Túc của Trung Hoa Đại Lục hiện thời trở về phía Tây, cho đến tận Ấn Độ, thảy đều gọi chung là Tây Vực. Thuở ấy, khu vực này có rất nhiều quốc gia. Những quốc gia ấy được gọi chung là Tây Vực. Vị pháp sư này rốt cuộc là người thuộc quốc gia nào? Chẳng có cách nào để tra cứu! Vào thời cổ, phiên dịch kinh Phật chẳng phải là bất cứ ai cũng đều có thể phiên dịch. Trong phần trên đã nói, nhất định phải thông đạt Tam Tạng. Tam Tạng là gì? Trong cả bộ Đại Tạng Kinh, kinh Phật thuộc về Kinh Tạng, lại còn có Luận Tạng (Luận là giải thích kinh văn; cũng có khi chỉ giải thích Phật lý cũng được gọi là Luận), cùng với giới luật do đức Phật chế định, gọi là Luật Tạng. Tam Tạng Kinh, Luật, Luận hết sức nhiều. Vị pháp sư tinh thông Kinh, Luật, Luận Tam Tạng được gọi là “Tam Tạng pháp sư”. Bất luận người học Phật hay không đều biết đời Đường có một vị là Huyền Trang đại sư, thường được gọi là Đường Tam Tạng. [Ngài có danh xưng là] Đường Tam Tạng vì Ngài tinh thông Tam Tạng [và sống vào đời Đường]. Ngoại trừ ngài Huyền Trang tinh thông Tam Tạng ra, còn có rất nhiều vị đại pháp sư tinh thông Tam Tạng. Vị Tam Tạng pháp sư này có tên là Cương Lương Da Xá. Cương Lương Da Xá (Kalayasas) là phiên âm từ tiếng ngoại quốc, dịch sang nghĩa tiếng Hán là Thời Xưng (時稱). Trong niên hiệu Nguyên Gia nhà Lưu Tống (triều đại nhà Tống do Lưu Dụ sáng lập), Ngài phiên dịch bộ kinh này tại Dương Châu.

Chúng ta biết: Vào thời cổ, phiên dịch một bộ kinh là một chuyện thận trọng như thế đó, ắt phải là người tinh thông Tam Tạng thì mới có thể chủ trì việc phiên dịch. Lại còn chẳng phải là do một người phiên dịch, mà là có rất nhiều người tham dự. Hiện thời, có những kẻ do thấy có rất nhiều người chẳng đọc hiểu Tạng Kinh (Tạng Kinh toàn dùng thể loại Văn Ngôn để viết), họ đã nghĩ tới chuyện tìm người dịch Tạng Kinh từ Văn Ngôn sang văn Bạch Thoại. Hiện thời, có chẳng ít người chủ trương như vậy. Chúng ta phải hỏi: “Người phiên dịch có tinh thông Tam Tạng hay không?” Nếu chẳng tinh thông Tam Tạng, muốn dịch một bộ kinh [từ thể loại Văn Ngôn] sang văn Bạch Thoại, chẳng biết sẽ dịch bộ kinh ấy thành tình trạng như thế nào? Đừng nói là chẳng tinh thông Tam Tạng, cũng có thể nói là [những kẻ ấy] chẳng thông hiểu văn tự Văn Ngôn trong bộ kinh đó! Thật sự thông hiểu văn tự của một bộ kinh, người ấy sẽ chẳng dám dịch sang văn Bạch Thoại. Vì sao nói như vậy? Trong văn chương Văn Ngôn, một chữ bao hàm rất nhiều ý nghĩa, trọn chẳng thể nói là từ một câu viết bằng Văn Ngôn mà có thể thay thế bằng một câu văn Bạch Thoại, thay thế chẳng được! Thậm chí từ một câu theo thể loại Văn Ngôn, tìm vài câu theo lối Bạch Thoại để diễn đạt vẫn chẳng được, uổng công phí sức! Chúng ta quản chẳng được chuyện người ta dịch kinh Phật từ Văn Ngôn sang Bạch Thoại, nhưng chúng ta chớ nên xem kinh văn đã dịch sang văn Bạch Thoại. Kinh văn bằng Bạch Thoại thoạt nhìn thì dễ hiểu, nhưng chẳng phải là ý nghĩa do đức Phật đã giảng, chớ nên xem! Muốn xem, hãy nên xem nguyên bản trong Tạng Kinh. Xem không hiểu, đã có chú giải của tổ sư đại đức. Nếu vẫn xem không hiểu, đọc nguyên bản kinh văn cũng đỡ hiểu lầm hơn xem văn Bạch Thoại rất nhiều. Mọi người phải hiểu rõ điều này! Hiện thời, ở bên ngoài, kinh điển được dịch sang văn Bạch Thoại rất nhiều, không được đâu! Chúng ta chớ nên xem những văn bản ấy.

IV. Ba phần của kinh văn (Tự, Chánh, Lưu Thông)

Trong văn tự của mỗi bộ kinh, đều chia thành ba bộ phận. Ba bộ phận gì vậy? Bộ phận đầu tiên được gọi là Tự Phần, ví như hiện thời có rất nhiều người viết sách, tự mình viết một bài tựa, hoặc cậy người khác viết lời tựa. Đó gọi là Tự (序). “Tự” trong kinh Phật chẳng phải là một phần khác biệt, mà thuộc ngay trong kinh văn. Vừa mở đầu, bèn có bộ phận này, gọi là Tự Phần (序分). Tự Phần nhằm nói lên điều gì? Chính là nêu nhân duyên khiến cho Thích Ca Mâu Ni Phật giảng bộ kinh này, [tức là lý do] vì sao giảng bộ kinh này. Sau Tự Phần, kế đó là chánh thức giảng giải những đạo lý trong bộ kinh này, [phần này] gọi là Chánh Tông Phần. Đến cuối Chánh Tông Phần, khi sắp kết thúc, đạo lý trong bộ kinh này đã được nói xong xuôi, phương pháp tu hành cũng có, đức Phật sẽ dạy người nghe phải chiếu theo lý đó và phương pháp ấy để tu hành. Bộ phận mang tính chất dặn dò ấy được gọi là Lưu Thông Phần. Bất cứ bộ kinh nào cũng đều có ba bộ phận này. Người Hoa viết văn, viết một quyển sách cũng giống như thế! Chương pháp (章法, kết cấu và mạch lạc hành văn) hết sức nghiêm mật, có quy củ nhất định. Nhưng kinh Phật vào thời kỳ đầu, tức là khi mới vừa truyền đến Trung Hoa, thuở đó, người giảng kinh đều chẳng giới thiệu rõ ràng: Tự Phần là gì? Chánh Tông Phần là gì? Lưu Thông Phần là gì? Chẳng giới thiệu như vậy. Giống như người ta thường nói là văn chương chẳng có chương pháp, chẳng nêu rõ kết cấu khởi, thừa, chuyển, hợp, chỉ là từ đầu đến cuối, chiếu theo từng câu trong văn tự mà trình bày ý nghĩa là được rồi!

Từ khi nào, [giảng giải] kinh Phật bắt đầu có ba phần? Tại phương Bắc, vào thời Ngũ Hồ Loạn Hoa, cũng tức là sau đời Tấn, tại vùng Trường An của tỉnh Thiểm Tây có nước Tần. Nước Tần này chẳng phải là nước Tần của Tần Thủy Hoàng. Tần Thủy Hoàng họ Doanh, nên triều đại Tần ấy gọi là Doanh Tần. Nước Tần ở đây là nước Tần về sau của Phù Kiên. Mọi người đọc lịch sử đều biết Phù Kiên chuẩn bị [tấn công] xuống phương Nam. Ông ta mang quân tấn công Đông Tấn thuộc Nam Triều, kết quả là vừa giao tranh bèn thua trận. Trận đánh ấy được gọi là “Phì Thủy chi chiến” (cuộc chiến nơi sông Phì), rất nổi tiếng. Vào thời Phù Kiên, kinh đô [nước Phù Tần] là một giải Trường An hiện thời. Ông ta thỉnh pháp sư giảng kinh, pháp sư bèn cứ chiếu theo kinh văn để giảng liên tục [chẳng phân tích cấu trúc]. Vua Tần bèn nói: “Trong văn hóa Trung Hoa của chúng tôi…” (Thật ra, vua Tần là người Hồ. Phù Tần là một quốc gia được kiến lập bởi Ngũ Hồ. Tuy là người Hồ, nhà vua ưa chuộng văn hóa Trung Hoa, tự cho mình là người Hoa. Hiện thời, khác hẳn! Cố nhiên là người ngoại quốc khinh thường văn hóa Trung Hoa, mà ngay cả người Trung Hoa cũng coi thường văn hóa Trung Hoa. Khi đó, người Hồ coi trọng văn hóa Trung Hoa và cũng đọc sách của Trung Hoa). Vua Tần nói: “Đối với văn tự của Trung Hoa, bất cứ quyển sách nào, bất cứ một bài văn nào, cũng đều có chương pháp, đều có kết cấu. Văn tự của một bộ kinh Phật hay dường ấy, chẳng thể nói là không có chương pháp. Mở đầu như thế nào? Danh xưng là gì? Chính giữa là gì? Sau đó lại là gì? Phải nên có văn pháp, phân chia rành mạch, rõ rệt”. Người giảng kinh khi đó, do thuở đầu [việc nghiên cứu] kinh Phật [tại Trung Hoa] chưa có Khoa Phán (Khoa (科) là khoa học, Phán là phán biệt (判別), tức là phân định ý nghĩa và kết cấu), cho nên khi vua Tần hỏi như thế, người giảng kinh chẳng thể đáp được!

Thuở đó, có một vị pháp sư tên là pháp sư Đạo An. Chúng ta biết về sau có rất nhiều vị [pháp sư] trùng tên. Chẳng hạn như ở Đài Loan cũng có một vị pháp sư tên là Đạo An; vị lão pháp sư này đã vãng sanh. Tại Đài Loan, vị lão pháp sư này cũng khá nổi tiếng. Thuở ấy, pháp sư Đạo An ở Tương Dương, tỉnh Hồ Bắc, nghe chuyện này. Vua Tần hỏi như thế, đích xác là người giảng kinh phải nên chú ý. Văn tự trong kinh văn hay như thế, phải nên có kết cấu, phải nêu ra rõ ràng. Ngài liền bắt tay vào nghiên cứu. Sau đấy, Ngài nghiên cứu thấy: Bất luận là một bộ kinh lớn cũng thế, mà một kinh nhỏ ngắn củn cũng thế, đều có Tự Phần ở trước, chính giữa là Chánh Tông Phần, sau đó là Lưu Thông Phần. Sau khi Ngài nghiên cứu, hiểu rõ văn tự, phát hiện [kinh nào] cũng đều có ba bộ phận ấy. Sau đấy, Ngài tự mình giảng kinh, chánh thức công bố: Bất cứ bộ kinh nào cũng đều có ba bộ phận ấy. Dẫu Ngài giảng kinh hoặc chú giải kinh, đều chia [thành ba phần] như vậy, các vị cao tăng đại đức thuở đó vẫn giữ thái độ hoài nghi: “Có phải là có ba bộ phận đó hay không?” Mọi người vẫn hoài nghi. Về sau, kinh luận được truyền sang Trung Hoa ngày càng nhiều. Có một bộ luận tên là Phật Địa Luận (Buddhabhūmi Sūtra Śāstra). Sau khi Luận Tạng Phật Địa Luận được truyền đến Trung Hoa, bộ luận ấy do Thân Quang Bồ Tát người Ấn Độ soạn. Tại Ấn Độ, Thân Quang Bồ Tát rất có địa vị. Ngài đã dựa trên các bộ đại kinh để soạn ra Phật Địa Luận. Trong Phật Địa Luận có nói mỗi bộ kinh đều có ba bộ phận: Bộ phận đầu tiên là đức Phật nói nhân duyên của bộ kinh ấy, do nhân duyên gì mới nói bộ kinh ấy. Phần trung gian là chánh thức nói về lý luận và phương pháp, phần cuối cùng giảng về cách y giáo phụng hành, tức là nương theo đạo lý và phương pháp do đức Phật đã giảng để phụng hành. Trong bộ luận ấy, đã nói rõ: Mỗi bộ kinh đều có ba bộ phận ấy. Một bộ Phật Địa Luận được truyền sang Trung Hoa, mọi người đều biết, đem so với phát hiện “một bộ kinh có ba phần” của pháp sư Đạo An hoàn toàn phù hợp. Từ đấy trở đi, tại Trung Hoa, bất luận là giảng kinh trong chốn tùng lâm cũng thế, mà cao tăng đại đức chú giải kinh sách cũng vậy: Xét theo phương diện Khoa Phán, đều chia thành ba bộ phận ấy. Đó là nói đến nguyên do của ba phần trong kinh văn.

IV.1. Tự Phần (Chứng Tín, Phát Khởi)

Bắt đầu xem Tự Phần. Trong Tự Phần, chia thành hai phần: Phần đầu gọi là Chứng Tín Tự, phần sau gọi là Phát Khởi Tự. Chứng Tín Tự là gì? Chứng Tín Tự nhằm ghi chép nhân duyên giảng kinh, chứng minh bộ kinh này do chính đức Phật nói, tuyệt đối có thể tin tưởng. Phát Khởi Tự nhằm nói bộ kinh này do nhân duyên gì mà phát khởi. Trong Tự Phần, có hai phần này.

IV.1.1. Chứng Tín Tự (Thông Tự), Lục Thành Tựu

Trước hết, giới thiệu Chứng Tín Tự (證信序). Như trong đề cương bài giảng có ghi, trong Chứng Tín Tự có Lục Thành Tựu (六成就), tức là sáu loại điều kiện. Đầy đủ sáu loại điều kiện thì bộ kinh này mới có thể thuận lợi khai giảng. Lục Thành Tựu: Thứ nhất là Tín Thành Tựu, thứ hai là Văn Thành Tựu, tiếp đó là Thời Thành Tựu, Chủ Thành Tựu, Địa Thành Tựu, và Chúng Thành Tựu. Phối hợp với kinh văn (đoạn kinh vừa niệm trên đây) để xem: Tín là hai chữ Như Thị, Văn là “ngã văn”, Thời là “nhất thời”, Chủ là nói đến Thích Ca Mâu Ni Phật, Ngài giảng bộ kinh này, lấy Ngài làm chủ. Địa là “bộ kinh này được giảng ở chỗ nào”: Thành Vương Xá, núi Kỳ Xà Quật. Chúng [Thành Tựu] là thính chúng đang hiện diện, đại tỳ kheo chúng là một ngàn hai trăm năm mươi vị, Bồ Tát là ba vạn hai ngàn vị; vừa khéo ứng với đoạn kinh văn mở đầu. Lục Thành Tựu chính là Chứng Tín Tự, còn gọi là Thông Tự (通序).

Vì sao gọi là Thông Tự? Theo như Đại Trí Độ Luận (Đại Trí Độ Luận là một bộ đại luận) đã nói, khi Thích Ca Mâu Ni Phật sắp diệt độ (chẳng còn trụ trên thế gian này nữa, sắp lìa khỏi), tôn giả A Nan thỉnh vấn đức Phật: “Sau khi đức Phật chẳng còn tại thế, trong tương lai, hàng đệ tử chúng con dùng văn tự để ghi chép những pháp môn do đức Phật đã giảng thuở tại thế, để mở đầu mỗi bộ kinh, phải dùng những câu chữ nào để đặt trước kinh văn?” Đức Phật bảo tôn giả A Nan: “Hãy nên ghi chép ‘như thị ngã văn, nhất thời, Phật ở nơi nào, đại chúng dự hội v.v…” (tức là đoạn kinh văn này), đức Phật bảo ngài A Nan: “Để mở đầu, đều phải nên ghi chép như thế”. Sau khi đã nói xong, đức Phật lại nhấn mạnh lần nữa: Không chỉ là Thích Ca Mâu Ni Phật bảo ông phải ghi chép một bộ kinh [theo cách thức] như vậy, mà trong thời quá khứ, các kinh do bất cứ vị Phật nào đã nói, cũng đều phải ghi chép như thế. Do vậy, phần này lại gọi là Thông Tự.

(Kinh) Như thị ngã văn, nhất thời, Phật tại Vương Xá thành, Kỳ Xà Quật sơn trung, dữ đại tỳ kheo chúng, thiên nhị bách ngũ thập nhân câu. Bồ Tát tam vạn nhị thiên, Văn Thù Sư Lợi pháp vương tử nhi vi Thượng Thủ.

(經)如是我聞，一時，佛在王舍城，耆闍崛山中，與大比丘眾，千二百五十人俱。菩薩三萬二千，文殊師利法王子而為上首。

(Kinh: Tôi nghe như thế này: Một thời, đức Phật ngự tại thành Vương Xá, ở trong núi Kỳ Xà Quật, cùng với các vị đại tỳ kheo, một ngàn hai trăm năm mươi vị nhóm họp, Bồ Tát ba vạn hai ngàn. Văn Thù Sư Lợi pháp vương tử làm Thượng Thủ).

Bây giờ chúng ta xem kinh văn, mỗi chữ đều có ý nghĩa trọng yếu. Từ Tự Phần cho đến Lưu Thông Phần đều hết sức trọng yếu. Trước hết, hãy xem phần Tín [Thành Tựu], bao gồm hai chữ Như Thị.

Như là gì? Như (如) bao hàm rất nhiều ý nghĩa. Dựa theo chú giải của tổ sư, tôi giới thiệu hai ý nghĩa:

1) Ý nghĩa thứ nhất, Như: Bất cứ chúng sanh nào cũng đều có Chân Như bản tánh. Vì sao gọi là Chân Như (真如)? Trong Ngũ Trùng Huyền Nghĩa đã nói ở phần trước, khi giảng về kinh thể (bản thể của kinh), đã có giới thiệu. “Như” là nói tới Thật Tướng. Bất cứ pháp nào cũng đều có bản thể, chúng sanh có bản thể. “Bản thể” là nói tới bản tánh. Tánh là Thể, Như là nói tới bản thể. Bản thể từ xưa đến nay, cho đến tận vị lai, là vĩnh hằng, bất biến, cũng chẳng có gì khác biệt. Từ đầu đến cuối, bản tánh là tánh vốn như vậy. Chúng sanh mê hoặc, điên đảo trong lục đạo, có kẻ ở trên cõi trời, có người ở trong nhân gian, có kẻ ở trong tam đồ, bất luận là ở trong đường nào, Chân Như bản tánh chẳng biến hóa. Chẳng thể nói bản tánh của chúng sanh trong địa ngục và bản tánh của chúng sanh trên thiên đường bất đồng, chẳng có chuyện đó! Không chỉ là bản tánh của chúng sanh trong địa ngục và bản tánh của chúng sanh trên thiên đường hoàn toàn như nhau, mà cũng còn hoàn toàn giống như bản tánh của bất cứ một vị Phật nào! Điều này được gọi là Như. Đức Phật giảng kinh, giảng đạo lý, đều nhằm dạy người ta tin tưởng mỗi cá nhân đều có Chân Như bản tánh. Chiếu theo Lý này để nói, hoàn toàn phù hợp Lý này, đó là Thị (是).

Đối với hai chữ Như Thị, đức Phật giảng bất cứ bộ kinh nào, không gì chẳng nhằm khiến cho người nghe thông hiểu “chính mình và Phật có Thật Tướng hoàn toàn giống hệt như nhau”, đó cũng là bản tánh. Nhằm nói rõ đạo lý này, cho nên lấy hai chữ Như Thị đặt ở đầu kinh văn. Vì thế, vừa nhìn, bèn thấy [kinh Phật] khác hẳn những kinh được nói bởi bất cứ ngoại đạo nào! Ngoại đạo chẳng hiểu rõ bản tánh của chính mình, cầu đạo ngoài tâm, cho nên mới gọi là “ngoại đạo”. Chúng ta thấy phía trước kinh Phật có câu “như thị ngã văn”, chứng tỏ kinh ấy thuộc về nhà Phật, là kinh Phật. Đó là Chứng Tín Tự, bắt đầu bằng hai chữ Như Thị.

2) Sau khi đã tìm hiểu ý nghĩa này, lại giới thiệu một ý nghĩa nữa. Đức Phật giảng mỗi bộ kinh đều có nhân duyên nhất định. Chúng sanh đang hiện diện nơi ấy để nghe giảng, trong tâm họ có nhu cầu, đều hy vọng đạt được Phật lý tốt đẹp. Đức Phật là bậc tuyệt diệu, trong tâm chúng sanh có những mong mỏi gì, đức Phật đều biết. Sau khi đã hiểu rõ những chuyện mong mỏi trong tâm chúng sanh, Ngài sẽ thuận theo ý nghĩ trong tâm chúng sanh mà nói ra một pháp môn nhằm hóa độ chúng sanh. Đức Phật nói pháp môn ấy, phù hợp khít khao hy vọng của chúng sanh. “Như” là phù hợp khít khao ý nguyện trong tâm chúng sanh. Trong tâm chúng sanh có ý nguyện gì, đức Phật nói ra, hoàn toàn phù hợp ý nguyện của chúng sanh, đó gọi là Như. Khi đức Phật nói, bất luận nói như thế nào, chúng sanh đang hiện diện nghe giảng, [đều là] nghe đức Phật nói rõ ràng, rành mạch, chúng sanh trong khi ấy nghe rõ ràng, rành mạch, cũng chẳng hiểu lầm tí nào! Đức Phật và chúng sanh trong pháp hội ấy, bất luận là đức Phật nói, bất luận là chúng sanh nghe, thật sự là “sư tư đạo hợp tương ứng” (thầy trò hợp đạo tương ứng). Nghe rành mạch, dạy rành mạch. Đó là Thị. Vì thế, trong phương diện Tín của bộ kinh này, đức Phật đã dựa theo tâm lý của chúng sanh, giảng rõ ràng, rành rẽ, chúng sanh nghe rõ ràng, rành rẽ. Đó là Như Thị.

Chúng ta lại tìm hiểu đôi chút, những điều chúng sanh mong mỏi trong tâm có nhiều thứ khác nhau. Cùng [hiện diện] trong một đạo tràng như nhau, nghe đức Phật giảng một bộ kinh, tâm người nghe bất đồng, căn cơ bất đồng, có người thích hợp học pháp Đại Thừa, có kẻ thích hợp học pháp Tiểu Thừa, mỗi người khác nhau. Tuy tâm lý mỗi người mỗi khác, lời đức Phật giảng đều có thể thích ứng nhu cầu trong tâm mỗi người. Đức Phật giảng pháp Đại Thừa, người nghe thuộc căn cơ học pháp Đại Thừa; giảng pháp Tiểu Thừa, người nghe là căn cơ học pháp Tiểu Thừa. Đức Phật nói tới những nỗi đau khổ mà chúng sanh trong thế gian phải hứng chịu, những khổ báo ấy đều là thực tại. Đối với những nỗi khổ do đức Phật đã nói, có chúng sanh nào trong thế giới Sa Bà có thể phủ nhận những điều ấy chẳng phải là khổ? Khổ đúng là khổ. Nếu nói đến vui, đức Phật bảo niềm vui trong Tây Phương Cực Lạc thế giới là chân lạc. Nói đến thanh tịnh, Tây Phương Cực Lạc thế giới là một thế giới thanh tịnh. Ngài nói thế giới Sa Bà là ô uế, là một thế giới ô uế. Mỗi câu do đức Phật đã nói đều là “như Lý”, đúng như chân lý, hết thảy những lời Ngài đã nói đều đúng như chân lý. Thêm vào một chữ Thị, nhằm hoàn toàn khẳng định, hãy nên tin tưởng lời ấy. Như Thị bao hàm nhiều ý nghĩa như thế đó!

Trong kinh văn có nói “ngã văn”. Phật pháp vốn dạy chớ nên chấp trước Ngã, Ngã là giả, nhưng người bình phàm trong thế gian nói năng, viết lách, nếu chẳng nói đến Ngã, sẽ chẳng có cách nào nói được. Vì thế, thuận theo cách nói của người thế tục, ngõ hầu nói và nghe đều thuận tiện, bèn giả nói một cái Ngã. Chữ Ngã ở đây là nói tới ai? Chính là nói tới tôn giả A Nan. Chúng ta biết tôn giả A Nan là tùng đệ (從弟, em họ) của đức Phật. Ngài là con của một người chú đức Phật. Vị tôn giả này thân cận đức Phật một thời gian dài. Sau khi đức Phật diệt độ, kinh Phật đều do Ngài ghi chép lại. Chữ Ngã ở đây chỉ tôn giả A Nan. “Ngã văn” là tôn giả A Nan nói: Chính tôi nghe từ đức Phật! Ý nghĩa này nhằm chứng tỏ đích thân tôn giả A Nan đã nghe bộ kinh này từ chỗ đức Phật, chẳng phải là gián tiếp nghe từ nơi khác, đáng tin!

Vẫn phải bổ sung đôi chút về “ngã văn”. Tôi vừa mới nói “tôn giả A Nan ghi chép lại”, chẳng phải là đơn giản như vậy. Chẳng phải là một mình Ngài ghi chép. Thuở ấy, ghi chép kinh Phật là do những vị đại đệ tử của đức Phật [thực hiện], là những vị giống như tôn giả Đại Ca Diếp. Những vị đại đệ tử ấy đều rất lỗi lạc! Mọi người mở cuộc họp, nhóm lại, rất nhiều đại chúng tụ hội cùng một chỗ. Vốn [đại chúng] chẳng chấp thuận cho ngài A Nan tham gia, một mực đợi cho đến sau khi ngài A Nan thật sự chứng quả A La Hán, mới lại mời Ngài tham gia, cử Ngài nhắc lại những ý nghĩa do chính miệng đức Phật đã nói. Vì Ngài có trí nhớ hết sức tốt, [những bộ kinh luận do] Ngài đọc ra để đại chúng dự hội chứng minh đức Phật có nói như thế hay không. Đại chúng hiện diện đều chứng minh, tán thành, câu nói ấy mới được ghi chép lại. Mỗi bộ kinh đều do tôn giả A Nan chính miệng thuật lại, mọi người chứng minh xong mới được chép lại, thận trọng dường ấy! Chúng ta phải hiểu kinh văn được ghi chép như thế đó.

“Nhất thời” là nói tới lúc đức Phật giảng bộ kinh này. Vì sao không ghi chép là năm nào, tháng nào, ngày nào đó, giờ nào đó? Vì thời gian là giả pháp, thời gian là một thứ giả huyễn. Đã thế, cách tính một năm của Ấn Độ trong thuở ấy chẳng giống lịch pháp Trung Hoa, nhưng lịch pháp Trung Hoa cổ đại và hiện đại lại khác nhau, chẳng bằng kinh văn nói “nhất thời”, hàm ý: Lúc Thích Ca Mâu Ni Phật nói bộ kinh này, vào chính lúc đó. Chúng ta có cách nhìn như vậy!

Chủ [Thành Tựu] là Phật. Vị chủ giảng là đức Phật. Chữ “Phật” [ở đây] chỉ Thích Ca Mâu Ni Phật, chẳng phải là vị Phật nào khác.

Địa [Thành Tựu] (Xứ Thành Tựu) là nơi chốn. Bộ kinh này được nói ở nơi đâu? “Tại Vương Xá thành, Kỳ Xà Quật sơn trung”. Thành Vương Xá và núi Kỳ Xà Quật là hai nơi, đều ở trong cùng một nước. Tại Ấn Độ, vào thuở ấy, đều thuộc về nước Ma Kiệt Đà (Magadha). Vương thành được gọi là thành Vương Xá (Rāja gṛha), ở ngay dưới chân núi. Núi Kỳ Xà Quật (Gṛdhrakūṭa) là ở trên núi. Khi ấy, đức Phật dẫn rất nhiều đệ tử sống trên núi. Đức Phật thuyết pháp tại nơi ấy, đại bộ phận đệ tử là đệ tử xuất gia. Có lúc đức Phật cũng ngự đến thành Vương Xá, đến thành Vương Xá nhằm giáo hóa dân chúng bình phàm. Ở trong núi Kỳ Xà Quật, giáo hóa người xuất gia là chủ yếu. Đó là hai nơi.

Danh xưng thành Vương Xá bắt nguồn như thế nào? Bất luận tại Trung Hoa hay ngoại quốc, phàm là những nơi có lịch sử nổi tiếng, đều có rất nhiều truyền thuyết cổ đại. Thành Vương Xá cũng có rất nhiều truyền thuyết. Ở đây, chẳng cần phải nói nhiều, chỉ nêu ra một ý nghĩa trong ấy. Thời cổ, có một nơi mà dân chúng sống trong thành xây nhà thường bị hỏa hoạn. Nhà cửa xây xong bèn bị lửa đốt trụi; sau đấy, người trong thành cảm thấy nơi ấy chẳng tốt, đi tìm nơi khác, tìm đến chỗ thành Vương Xá [hiện thời]. Nơi ấy, phía sau có núi Kỳ Xà Quật. Núi Kỳ Xà Quật gồm năm tòa núi cao. Phong cảnh trên núi hết sức tốt đẹp. Xây thành gần núi. Xây xong, xây cất nhà cửa trong ấy cho quốc vương cư trụ, nên gọi là Vương Xá Thành, nhà cửa để vua ở được gọi là Vương Xá. Vây quanh là nhà của các vị đại thần và dân chúng. Nơi ấy, phủ khắp mặt đất là hoa, cỏ, cây cối, phong cảnh hết sức ưu mỹ. Khi xây xong thành ấy, từ đó trở đi, chẳng có hỏa tai, thành ấy được gọi là thành Vương Xá. Trong thời đại của Thích Ca Mâu Ni Phật, thành ấy là tòa đại thành lớn nhất Ấn Độ.

Núi Kỳ Xà Quật, dịch nghĩa sang tiếng Hán là Linh Thứu Sơn. Núi có hình dạng giống như chim Linh Thứu (靈鷲, chim kên kên), gọi tắt là Linh Sơn. Mọi người đều biết [điển tích] “Linh Sơn nhất hội” của Thích Ca Mâu Ni Phật. Thích Ca Mâu Ni Phật giảng kinh Pháp Hoa ngay tại Linh Sơn, tức là giảng tại núi Kỳ Xà Quật. Về sau, Ngài truyền y bát cho tôn giả Ma Ha Ca Diếp. Chánh pháp nhãn tàng truyền Tổ Sư Thiền cũng là “Linh Sơn nhất hội”. “Niêm hoa thị chúng” (拈花示眾, cầm cành hoa dạy đại chúng) cũng ở trên núi này. Tiếng Ấn Độ gọi là “Kỳ Xà Quật sơn”, nghĩa tiếng Hán gọi tắt là Linh Sơn.

“Chúng” (眾) là đại chúng dự hội. “Dữ đại tỳ kheo chúng” (Cùng với các vị đại tỳ kheo), nghĩa là Thích Ca Mâu Ni Phật và các vị đại tỳ kheo. “Đại tỳ kheo chúng” chỉ những vị xuất gia, có tất cả “nhất thiên nhị bách ngũ thập nhân câu” (một ngàn hai trăm năm mươi người cùng hợp lại), đều nghe đức Phật giảng pháp tại đó. Một ngàn hai trăm năm mươi vị ấy, khi giảng kinh A Di Đà, tôi đã giới thiệu, chẳng cần phải nói tường tận. Còn có “Bồ Tát tam vạn nhị thiên” (Bồ Tát ba vạn hai ngàn vị), đông ngần ấy! Bồ Tát lấy ai làm Thượng Thủ? Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát. Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát là “pháp vương tử”, tức là vị Bồ Tát lớn nhất trong các vị Bồ Tát. Phật là đấng Pháp Vương. Ngài Văn Thù Sư Lợi có thể trực tiếp gánh vác pháp của đấng Pháp Vương, hoằng dương phổ biến khắp nơi, nên là “pháp vương tử”. Ngài là “thượng thủ” của chúng sanh trong pháp hội này, mà cũng là thủ tọa của hội chúng.

Trên đây là Chứng Tín Tự, còn gọi là Thông Tự; từ mấy điều này, chứng tỏ bộ kinh này là của Phật gia. Tiếp theo đây, sẽ bắt đầu nói về Phát Khởi Tự, tức là nhân duyên phát khởi của bộ kinh này, lần sau lại nói.