Phật Thuyết Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh Giảng Ký

Tập 33

Thưa các giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu, xin mở kinh bổn, trang mười chín, bắt đầu từ hàng thứ sáu. Tôi niệm trước một đoạn kinh văn.

(Kinh) Thứ quán Đại Thế Chí Bồ Tát. Thử Bồ Tát thân lượng đại tiểu, diệc như Quán Thế Âm. Viên quang diện các bách nhị thập ngũ do tuần, chiếu nhị bách ngũ thập do tuần. Cử thân quang minh, chiếu thập phương quốc, tác tử kim sắc. Hữu duyên chúng sanh, giai

tất đắc kiến.

(經)次觀大勢至菩薩。此菩薩身量大小，亦如觀世音。圓光面各百二十五由旬，照二百五十由旬。舉身光明，照十方國，作紫金色。有緣眾生，皆悉得見。

(Kinh: Kế đó, quán Đại Thế Chí Bồ Tát. Vị Bồ Tát này thân lượng lớn nhỏ cũng giống như Quán Thế Âm. Viên quang mỗi phía đều là một trăm hai mươi lăm do tuần, chiếu xa hai trăm năm mươi do tuần. Quang minh nơi toàn thân chiếu mười phương cõi nước thành màu tử kim. Hữu duyên chúng sanh thảy đều trông thấy).

IV.2.2.12 Phép Quán thứ mười một, Thế Chí Quán

Đây là phép Quán thứ mười một trong Thập Lục Quán Kinh. Phép quán tưởng trong phần trước là quán tưởng Quán Thế Âm Bồ Tát. Học Tịnh Độ Tông, thờ tượng Phật là tượng Tây Phương Tam Thánh: Chính gìữa là A Di Đà Phật; hai bên, một bên là Quán Thế Âm Bồ Tát, bên kia là Đại Thế Chí Bồ Tát. Phép Quán được nghiên cứu trong ngày hôm nay là quán Đại Thế Chí Bồ Tát. Vì vậy, kinh văn vừa mở đầu bèn nói: “Thứ quán Đại Thế Chí Bồ Tát”, “thứ” (次) là phần tiếp theo sau của phép quán Quán Thế Âm Bồ Tát trong phần trước. Sau khi đã xem phần kinh văn [giảng về] Quán Thế Âm Bồ Tát, sau khi đã vận dụng công phu ấy, kế tiếp là mong quán tưởng Đại Thế Chí Bồ Tát. Để quán tưởng Đại Thế Chí Bồ Tát, bèn quán tưởng giống như quán tưởng Quán Thế Âm Bồ Tát trong phần trước. Trước hết là quán thân lượng của Bồ Tát. Do vậy, kế đó bèn nói: “Thử Bồ Tát thân lượng đại tiểu, diệc như Quán Thế Âm”, [nghĩa là xét tới] chiều cao nơi thân Đại Thế Chí Bồ Tát và các phương diện khác, thân lượng lớn nhỏ giống hệt như Quán Thế Âm Bồ Tát.

Có chỗ nào khác biệt hay không? Có chỗ hơi khác. Tiếp đó, kinh văn bèn nói: “Viên quang” (圓光) là quang minh phát ra từ cổ. “Diện các bách nhị thập ngũ do tuần, chiếu nhị bách ngũ thập do tuần”: Đấy là chỗ khác với Quán Thế Âm Bồ Tát trong phần trước. Viên quang của Quán Thế Âm Bồ Tát là “diện các bách thiên do tuần”, [tức là] mỗi phía đều chiếu đến trăm ngàn do tuần, còn viên quang của Đại Thế Chí Bồ Tát, nói theo bốn phía, mỗi phía bèn rộng một trăm hai mươi lăm do tuần. Đó là chỗ chẳng giống Quán Thế Âm Bồ Tát. Quang minh to ngần ấy, chiếu bao xa? “Chiếu nhị bách ngũ thập do tuần”: Có năng lực chiếu xa gấp bội. Quang minh của Ngài rộng một trăm hai mươi lăm do tuần, chiếu ra xa, bèn xa gấp đôi, tức là hai trăm năm mươi do tuần. Nói gộp hai điều ấy lại, sẽ có chỗ hơi khác viên quang của Quán Thế Âm Bồ Tát. “Cử thân quang minh, chiếu thập phương quốc, tác tử kim sắc” (Quang minh nơi toàn thân chiếu mười phương cõi thành màu tử kim). “Cử thân” (舉身) là toàn thân. Quang minh nơi toàn thân có thể chiếu đến các quốc độ trong mười phương thế giới, “chiếu thập phương quốc”. “Tác tử kim sắc”: Chiếu thấu mười phương quốc độ, [khiến các cõi ấy] đều trở thành màu tử kim. Quang minh ấy hễ chiếu đến một cõi Phật nào, cõi Phật ấy đều biến thành màu tử kim, cho nên bảo là “tác tử kim sắc”.

Ở đây, chúng ta phải nên nghiên cứu đôi chút. Vị Đại Thế Chí Bồ Tát này và Quán Thế Âm Bồ Tát có địa vị bằng nhau. Vì sao viên quang của Quán Thế Âm Bồ Tát là trăm ngàn do tuần, mà viên quang của Đại Thế Chí Bồ Tát mỗi phía là một trăm hai mươi lăm do tuần, lớn nhỏ khác nhau? Các vị tổ sư thời cổ chú giải: Đấy là hình tướng thị hiện để hóa độ chúng sanh của Bồ Tát (quang minh cũng là hình tượng) chẳng hoàn toàn giống nhau. Vì sao Ngài hiện ra hình tượng nhỏ hơn đôi chút? Ngài hóa độ chúng sanh có chỗ khác biệt, chẳng thể hoàn toàn nhất trí. Chẳng thể vì vậy mà nói: Do viên quang khác nhau, địa vị của hai vị Bồ Tát chẳng bình đẳng. Chẳng phải vậy! Mỗi vị có phương hướng hóa độ chúng sanh [riêng biệt], cho nên biểu lộ thành hiện tượng khác biệt, nhưng địa vị chẳng hề khác biệt!

Quang minh nơi toàn thân Đại Thế Chí Bồ Tát chiếu khắp các cõi nước trong mười phương. Thế giới Sa Bà cũng thuộc trong phạm vi chiếu soi bởi quang minh của Đại Thế Chí Bồ Tát, chúng ta có thấy tử kim sắc hay không? “Hữu duyên chúng sanh, giai tất đắc kiến”: Phàm là chúng sanh có duyên với vị Bồ Tát này, đều có thể trông thấy. Tổ sư chú giải: Nói “hữu duyên” thì ai là hữu duyên? Ai chẳng có duyên? Ai nấy đều hữu duyên! Đại Thế Chí Bồ Tát tu hành trong một thời gian dài cho đến hiện tại, đều đã kết duyên với bọn chúng sanh chúng ta. Chúng ta đều đã từng nghe danh hiệu Đại Thế Chí Bồ Tát, hoặc thấy tượng Đại Thế Chí Bồ Tát, thậm chí là trông thấy thân ứng hóa của Đại Thế Chí Bồ Tát. Đấy đều là “hữu duyên”. “Duyên” là nói đối với chúng sanh: Chúng ta có một phần duyên chứng tỏ chúng ta có thiện căn. Vì vậy, chúng ta đều có duyên cùng vị Bồ Tát này. Chúng sanh đều có thiện căn, bất quá duyên có sâu hay cạn sai khác, chỉ phân biệt thiện căn chín muồi hay chưa mà thôi! Nói theo thời đại này, chẳng thể nói: “Người học Phật, người học Tịnh Độ Tông sẽ có duyên với Đại Thế Chí Bồ Tát. Kẻ chẳng học Phật, chẳng học Tịnh Độ Tông bèn chẳng có duyên với Đại Thế Chí Bồ Tát”. Chúng ta chẳng biết rõ! Nếu nhìn sự thật với tầm nhìn xa, sẽ [thấy ai nấy] đều là có duyên, bất quá thiện căn của họ đã chín muồi hay chưa? Kẻ chẳng học Phật thiện căn còn chưa chín muồi, so với họ, coi như là thiện căn của chúng ta đã chín muồi, [cho nên] có thể thấy Đại Thế Chí Bồ Tát.

Chúng ta đều có duyên với Đại Thế Chí Bồ Tát, chúng ta đều có thể thấy Đại Thế Chí Bồ Tát. Trong đạo tràng, chúng ta thấy tượng Tam Thánh. Kinh văn nói “tử kim sắc”, trên thực tế, chúng ta chẳng thấy tử kim sắc. Kinh văn dạy về quán tưởng, chúng ta trì danh niệm Phật, đương nhiên là chẳng sử dụng công phu quán tưởng. Tuy chẳng dùng công phu quán tưởng, nhưng rất nhiều vị thiện tri thức đều dạy chúng ta phải “tùy văn nhập quán”. Chữ Quán ở đây chẳng phải là Quán trong “chuyên môn quán tưởng”, mà có nghĩa là: Chúng ta học kinh văn, đối với những ý nghĩa đã nói trong kinh văn, hãy vận dụng cái tâm, vận dụng sức tưởng tượng để tưởng quang minh của Bồ Tát [khiến cho những nơi được chiếu đến] đều là màu tử kim, thì coi như là đã trông thấy. Thường ngày, ngoại trừ công phu chánh yếu là trì danh niệm Phật ra, chúng ta còn dùng rất nhiều trợ công phu, “đừng làm các điều ác, vâng làm các điều lành”. Ngoài ra, đối với những đạo lý được dạy trong kinh văn, [những đạo lý ấy] quy hướng trì danh niệm Phật, sẽ trợ giúp cho việc trì danh niệm Phật. Vì sao? Chúng ta tưởng hình tượng của Tam Thánh: Các thứ trang nghiêm của A Di Đà Phật, các thứ trang nghiêm nơi quang minh của Quán Thế Âm Bồ Tát, tử kim sắc của Đại Thế Chí Bồ Tát, lúc tâm chúng ta không niệm Phật, hãy tưởng những điều ấy, khiến cho cái tâm (ý niệm) được gom về đó, sẽ là cảnh giới gì? Trong mười pháp giới, cao nhất là Phật pháp giới, kế đó là đại Bồ Tát. Hai vị Bồ Tát này đều đã đạt tới địa vị Đẳng Giác Bồ Tát, chẳng sai khác với địa vị Phật cho mấy. Chúng ta tâm tâm niệm niệm, ngoài trì danh niệm Phật ra, tâm hoàn toàn đặt vào những điều này, tưởng thân tướng trang nghiêm của Bồ Tát. Tu trì như vậy thì cảnh giới của chúng ta có thể đạt đến mức độ nào? Tự nhiên sẽ là “tịnh niệm nối tiếp”. Chúng ta tụng niệm công khóa sáng tối có thời gian nhất định, nhưng thời gian [tụng niệm] chẳng thể rất dài. Tham gia Phật Thất thì cũng chỉ là khi đả Phật Thất mới niệm Phật. Ngoài công khóa sáng tối ra, lúc chẳng đả Phật Thất, những thời gian khác thì làm như thế nào? Nếu như chúng ta thời thời khắc khắc tâm tâm niệm niệm, hễ có thời gian, tâm niệm bèn đặt ngay nơi đây, sẽ là “tịnh niệm tiếp nối”.

Chúng ta thật sự là như vậy, khi không niệm Phật, hễ có lúc rảnh rỗi, trong tâm bèn nghĩ đến tử kim sắc của bậc đại Bồ Tát. Thường nói là “người học Phật phải thân cận thiện tri thức”; hiện thời, thân cận thiện tri thức chẳng dễ dàng, ai là bậc thiện tri thức? Nếu tâm niệm đặt trong quang minh của đại Bồ Tát, vị thiện tri thức nào có thể sánh bằng hai vị đại Bồ Tát này? Vạn pháp duy tâm! Chỉ cần tâm lý đặt ở nơi đây, tâm lý chúng ta và cảnh giới ấy sẽ nhất trí. Vì thế, sẽ là “giai tất đắc kiến” (thảy đều được thấy). Sau khi thảy đều được thấy, sẽ có những lợi ích gì?

(Kinh) Đản kiến thử Bồ Tát nhất mao khổng quang, tức kiến thập phương vô lượng chư Phật tịnh diệu quang minh. Thị cố hiệu thử Bồ Tát danh Vô Biên Quang.

(經)但見此菩薩一毛孔光，即見十方無量諸佛淨妙光明。是故號此菩薩名無邊光。

(Kinh: Chỉ thấy quang minh nơi một lỗ chân lông của vị Bồ Tát này, bèn thấy quang minh tịnh diệu của mười phương vô lượng chư Phật. Vì thế, vị Bồ Tát này có hiệu là Vô Biên Quang).

“Đản kiến thử Bồ Tát nhất mao khổng quang, tức kiến thập phương vô lượng chư Phật tịnh diệu quang minh” (Chỉ thấy quang minh nơi một lỗ chân lông của vị Bồ Tát này, bèn thấy quang minh tịnh diệu của mười phương vô lượng chư Phật). “Đản kiến” (但見) là chỉ cần trông thấy. Đối với quang minh nơi toàn thân Đại Thế Chí Bồ Tát (quang minh nơi toàn thân Ngài có thể chiếu thấu suốt các cõi nước trong mười phương), tuy chúng ta chẳng thể thấy hoàn toàn, nhưng nói theo mức độ ít nhất, ít đến cỡ nào? Ít nhất là quang minh nơi một lỗ chân lông. Một lỗ chân lông hết sức nhỏ nhiệm. Chỉ cần chúng ta có thể thấy một tia sáng phát ra từ một lỗ chân lông là đã tuyệt diệu lắm rồi! Chúng ta có thể nhờ vào quang minh từ một lỗ chân lông, trông thấy quang minh tịnh diệu của vô lượng vô số chư Phật trong mười phương thế giới. Lợi ích ấy đơn giản là chẳng có cách nào tính đếm được, lợi ích quá to lớn! Vì sao thấy quang minh nơi một lỗ chân lông của Đại Thế Chí Bồ Tát bèn có thể thấy quang minh tịnh diệu của vô lượng chư Phật trong mười phương? Chúng ta xem trước hai chữ “tịnh diệu”. Nói “tịnh” (淨) nghĩa là các thứ Phiền Não Chướng và Sở Tri Chướng che lấp bản tánh thảy đều bị trừ sạch, đã thanh tịnh. “Diệu” (妙) là nói tới bản tánh, là Tánh Đức. “Tịnh” là nói về Tu Đức. Bọn phàm phu chúng ta có quá nhiều phiền não, bất tịnh, nương theo Phật pháp để tu từng bước một, đoạn trừ hết sạch tất cả Hoặc (phiền não). Đó là Tu Đức. Sau khi đã tịnh, “diệu” bèn tỏ lộ. “Diệu” là cái vốn sẵn có, cho nên gọi là Tánh Đức. Nói gội lại, hai chữ “tịnh diệu” là do chư Phật đều đã trải qua bao nhiêu kiếp số tu thành tựu, hoàn toàn hiển lộ Tánh Đức vốn sẵn có. Quang minh ấy chính là quang minh của Phật, nên gọi là “tịnh diệu quang minh”. Quang minh ấy chính là một loại tác dụng, tác dụng của nó phát xuất từ nơi đâu? Từ trong bản tánh mà ra. Chúng ta phải liễu giải: Chư Phật thành Phật đều từ trong bản tánh mà phát ra quang minh tịnh diệu.

Vừa mới hỏi: “Vì sao thấy quang minh nơi một lỗ chân lông của Đại Thế Chí Bồ Tát, bèn có thể thấy quang minh tịnh diệu của mười phương vô lượng chư Phật?” Thật ra, quang minh là từ bản tánh (bản thể) phát ra tác dụng. Bản thể là Pháp Thân, Pháp Thân không đâu chẳng tồn tại. Đó là một nguyên nhân. Lại nói, Pháp Thân của chư Phật có khác nhau hay không? Pháp Thân của chư Phật hoàn toàn như nhau! Vì thế, kinh Hoa Nghiêm dạy: “Thập phương tam thế Phật, cộng đồng nhất Pháp Thân” (Mười phương ba đời Phật, cùng chung một Pháp Thân). Nói “mười phương” tức là mười phương thế giới, “ba đời” là nói tới quá khứ Phật (đã thành Phật trong quá khứ), hiện tại Phật (Thích Ca Mâu Ni Phật, A Di Đà Phật), vị lai Phật (Di Lặc Bồ Tát). Nói càng rộng rãi hơn, hết thảy chúng sanh đều có trí huệ và đức tướng của Như Lai. Bất luận đến khi nào trong tương lai, rốt cuộc, sẽ đều thành Phật. Tất cả chúng sanh phàm phu đều là vị lai Phật. Đã là như vậy, sẽ có cùng chung một Pháp Thân. Pháp Thân vốn sẵn có là “cùng chung”, nhưng nay chúng ta chẳng thấy Pháp Thân của chính mình; vì sao? Do bị tri kiến phàm phu (phiền não) của chính mình chướng ngại; do vậy, chẳng trông thấy. Nay nhờ vào một tia ánh sáng của Đại Thế Chí Bồ Tát, lúc chúng ta dụng công, tâm đặt nơi quang minh của Đại Thế Chí Bồ Tát, nương vào quang minh của Ngài, khiến cho quang minh nơi bản tánh của chúng ta phát lộ. Hễ phát lộ, sẽ thấy quang minh của mười phương vô lượng chư Phật. Nguyên lý là như thế đó.

Đã nhờ vào quang minh nơi một lỗ chân lông của Bồ Tát, trông thấy quang minh của chư Phật nhiều ngần ấy, tự nhiên cũng thấy quang minh của A Di Đà Phật. Chúng ta đều ở trong quang minh của Phật, thời khắc nào cũng đều thấy quang minh. Hết thảy các khổ não trong thế gian này, hết thảy những chuyện chẳng vừa ý, sẽ tồn tại ở nơi đâu? Tự nhiên hóa thành chẳng còn nữa! Tâm chúng ta ở ngay trong một bầu quang minh ấy, ai có thể đạt được sự thọ dụng ấy? Vì thế, khi chúng ta học Tịnh Độ Tông, hãy nên suy nghiệm kỹ càng chỗ này. Mỗi khi dấy khởi một câu danh hiệu, câu danh hiệu ấy đều có thể tổng trì tất cả quang minh, tất cả cảnh giới, chúng ta niệm Phật như vậy, sẽ có sức mạnh to cỡ nào? Có phiền não nào mà chẳng thể đè nén cho được?

“Thị cố hiệu thử Bồ Tát danh Vô Biên Quang” (Do vậy, Bồ Tát này có hiệu là Vô Biên Quang). Thông thường, chúng ta chỉ biết danh hiệu của vị Bồ Tát này là Đại Thế Chí Bồ Tát (Mahāsthāmaprāpta). Nhưng trong bộ kinh này, Thích Ca Mâu Ni Phật dạy: Do vị Bồ Tát này có quang minh như vậy, có thể khiến cho chúng sanh trông thấy quang minh bèn phát sanh tác dụng to lớn như thế. Vì lẽ ấy, vị Bồ Tát này còn có danh hiệu là Vô Biên Quang Bồ Tát. Vô Biên là vô lượng vô biên. “Vô biên” nghĩa là quang minh chẳng có ngằn mé, chẳng có giới hạn; có thể tưởng tượng quang minh ấy chiếu rất xa rộng! Ngoài danh hiệu Vô Biên Quang ra, một danh hiệu khác mà chúng ta quen thuộc là Đại Thế Chí Bồ Tát. Vì sao có tên là Đại Thế Chí Bồ Tát? Dưới đây bèn giải thích:

(Kinh) Dĩ trí huệ quang, phổ chiếu nhất thiết, linh ly tam đồ, đắc vô thượng lực. Thị cố hiệu thử Bồ Tát danh Đại Thế Chí.

(經)以智慧光，普照一切，令離三途，得無上力。是故號此菩薩名大勢至。

(Kinh: Do dùng quang minh trí huệ chiếu trọn khắp hết thảy, khiến lìa tam đồ, đạt được vô thượng lực. Do vậy, vị Bồ Tát này được gọi là Đại Thế Chí).

“Dĩ trí huệ quang, phổ chiếu nhất thiết” (Dùng ánh sáng trí huệ chiếu khắp hết thảy): Nói theo ý nghĩa của danh hiệu Đại Thế Chí, vị Bồ Tát này dùng trí huệ quang của Ngài. Trí huệ quang là gì? “Trí huệ quang” là từ bản thể (Pháp Thân) phát ra tác dụng, phát ra quang minh, cho nên có quang minh đại trí huệ. Quang minh ấy chiếu khắp hết thảy, cũng là chiếu khắp mười phương thế giới, chẳng có chỗ nào không chiếu tới. Quang minh trí huệ ấy chiếu khắp hết thảy, có công đức gì? Có tác dụng gì? “Linh ly tam đồ, đắc vô thượng lực” (Khiến lìa tam đồ, đắc vô thượng lực). Phàm là chỗ nào quang minh chiếu tới, những chúng sanh trông thấy quang minh đều được lìa khỏi tam đồ. Tam đồ là chỗ khổ nhất trong lục đạo. Mọi người đều biết: Khổ nhất là địa ngục, đỡ khổ hơn địa ngục đôi chút là ngạ quỷ đạo!

Lại nhẹ hơn chút nữa là súc sanh đạo. Chúng sanh trong tam đồ (súc sanh, ngạ quỷ, địa ngục) đều hết sức thống khổ. Đã thế, hễ đọa trong tam đồ, tới khi nào mới thoát ra? Lâu xa chẳng có kỳ hạn! Dẫu thọ mạng trong súc sanh đạo rất ngắn, súc sanh nuôi trong nhà, dã thú trong chốn núi sâu rừng thẳm, các loài động vật dưới nước, dường như sanh mạng chẳng dài, nhưng sau khi đã chết, có thể giải thoát hay không? Không nhất định! Rất nhiều súc sanh, sau khi đời này đã chết đi, lại chuyển sanh vẫn ở trong loài súc sanh. Mọi người nghiên cứu kinh điển đều biết: Tại Ấn Độ, vào thời Thích Ca Mâu Ni Phật, có câu chuyện “đã trải qua thời gian bảy đức Phật [xuất thế] mà vẫn chẳng thoát khỏi thân kiến”. Kiến có thọ mạng chẳng dài, nhưng kiến chết rồi, vẫn sanh làm kiến. Bảy vị Phật đã xuất hiện trong thế gian, mà những con kiến ấy vẫn chưa thoát ly [thân kiến]. Có thể suy ra để biết: Hễ đọa lạc tam đồ, sẽ đau khổ như thế đó! Khi nào sẽ có thể thoát ra? Chúng sanh chịu khổ trong tam đồ, được quang minh của Bồ Tát vừa chiếu đến, sẽ có thể thoát khỏi khổ báo trong tam đồ!

Nay chúng ta đang ở trong nhân đạo, nhưng chúng ta nhìn vào chúng sanh trong loài người. Trong hiện thời, chúng sanh thuộc loài người đang gây tạo tội nghiệp: Sát hại động vật, con người tàn sát lẫn nhau, tạo đủ mọi nghiệp, bất cứ chuyện gì cũng đều đủ để đọa nhập tam đồ! Trong xã hội, kẻ bình phàm tranh danh đoạt lợi với người khác, vì những thứ hư giả như tài, sắc, danh, lợi. Họ chẳng hiểu rõ, cứ ngỡ những thứ ấy rất quý báu, chỗ nào cũng đều tranh đoạt với kẻ khác. Hễ tranh đoạt, bèn tổn hại người khác. Tổn hại người khác đến cùng tột, sẽ sát hại chúng sanh (bao gồm động vật và nhân loại). Ví như trong hiện thời, những kẻ có tiền, hễ rảnh rỗi bèn đến chỗ câu cá để xiên cá. Họ chẳng câu cá, mà là xiên cá. Đấy toàn là tội nghiệp đọa nhập tam đồ, lại còn coi đó là một thú vui giải trí. Hiện thời, nhìn bề ngoài, mọi người kinh tế đều khấm khá, cơm, áo, ăn ở đều rất tốt đẹp. Kẻ học đạo biết dụng công, sẽ có thể biến của cải thành sự nghiệp công đức. Kẻ chẳng học Phật, cậy vào tiền tài để tạo tội nghiệp, não hại chúng sanh. Sau khi đã tạo tội nghiệp, sẽ đọa lạc tam đồ. Nghĩ đến đây, chúng sanh thuộc loài người trong nhân gian hết sức nguy hiểm! Chẳng có ngày nào không tạo ác nghiệp tam đồ. Do sự suy tưởng như vậy, chúng ta đến đạo tràng ngắm tượng Tam Thánh, từ kinh văn biết vị Bồ Tát này có quang minh như vậy. Chúng ta vừa được quang minh chiếu đến, tâm lý lập tức chuyển biến, được quang minh gia bị, biết nhân gian hiểm ác dường ấy, chúng ta sẽ không chịu, chẳng bằng lòng [tiếp tục tái sanh trong lục đạo], mà cũng chẳng dám tạo ác nghiệp, lìa khỏi tam đồ, chẳng có phần nơi tam đồ!

Chúng ta học Phật, học hành Bồ Tát đạo. Bồ Tát đạo là từ bi, từ bi là “bạt khổ, dữ lạc”, “bạt khổ” (拔苦) là dẹp trừ những nỗi đau khổ của chúng sanh. Giống như nơi thân chúng sanh có độc, phải trừ khử độc khí. Đối với hết thảy những nỗi đau khổ của chúng sanh, Bồ Tát có thể thay họ dẹp trừ, khiến cho họ lìa tam đồ. Nỗi đau khổ trong tam đồ sâu đậm nhất. Quang minh của Bồ Tát có thể khiến cho chúng sanh lìa khỏi khổ báo tam đồ. “Dữ lạc” (與樂) là làm cho chúng sanh được vui sướng, được niềm sung sướng gì vậy? “Đắc vô thượng lực”. Vô thượng lực là Phật lực, “lực” là sức mạnh trí huệ. Đã thành Phật, Phật được gọi là Vô Thượng Sư, chí cao vô thượng, chẳng có ai cao hơn Phật. Vì thế, Phật được gọi là Vô Thượng. “Vô thượng lực” là trí lực của Phật. Có thể đạt được Phật lực thì sẽ tốt đẹp lắm! Vui sướng đến mức độ nào?

Phật có mười loại trí lực, vô thượng lực. Nói cách khác, sẽ là có mười lực, bất cứ vị Phật nào cũng đều có mười loại sức mạnh to lớn. Chẳng có thời gian để nói trọn vẹn mười loại sức mạnh to lớn, tôi chỉ giới thiệu mấy loại dễ hiểu hòng mọi người biết niềm vui này. Tuyệt đối chẳng phải là vui sướng theo cách hiểu thông thường của người đời. Kẻ bình phàm thường nghĩ tới những điều vui sướng trong thế gian. Trên thực tế, [trong thế gian] chẳng có chuyện gì đáng coi là vui! Khi chúng sanh phàm phu hưởng lạc, chính là lúc tạo nghiệp, làm sao có thể gọi là “lạc” cho được? Lạc thật sự là đắc vô thượng lực; đó là đại lạc, là lạc rốt ráo. Lạc nếu tách ra để nói, nay tôi giới thiệu mấy loại để giúp chúng ta cầu đạo. Hiện thời, có rất nhiều người học Phật, quý vị hỏi họ: “Vì sao học Phật? Vì sao học pháp môn Niệm Phật của Tịnh Độ Tông?” Họ chẳng đáp được. Chỉ có học Phật thì mới có thể đạt được lạc thật sự. Chỉ có học pháp môn Niệm Phật của Tịnh Độ Tông thì mới có thể nhanh chóng đạt được niềm vui này!

Trong mười loại lực của Phật, loại thứ nhất là trí huệ lực, ai trong chúng ta cũng đều chẳng thể làm được. Ví như chúng ta thấy các thứ sự vật trong thế gian, chẳng hỏi đến thì thôi; hễ hỏi đến, mỗi sự kiện đều có đạo lý tồn tại của riêng nó. Những chuyện đã làm giữa người và người với nhau cũng đều có đạo lý riêng. Có những sự vật phù hợp đạo lý, có những sự vật chẳng hợp đạo lý; chúng ta chẳng nhìn ra điều này! Chúng ta thấy trong thiên nhiên, gió thổi, mưa rơi, hoặc địa cầu chấn động, chúng ta có hiểu ý nghĩa là gì hay không? Là đạo lý gì? Dẫu là các nhà khoa học, cũng chưa chắc đã tìm ra câu trả lời, nhưng đức Phật biết. Đức Phật biết hết thảy các hiện tượng phát sanh là do đạo lý nào, những gì chẳng hợp lý sau đó sẽ phát sanh hậu quả [như thế nào], đức Phật đều thấy rõ ràng, rành rẽ. Ai trong chúng ta có thể thấy được? Không chỉ là chẳng thấy, mà cũng chẳng liễu giải. Đức Phật nói pháp xuất thế gian, Khổng phu tử nói pháp thế gian. Trong hiện thời, ai có thể vừa nghe lời đức Phật dạy bèn có thể lãnh ngộ? Ai vừa nghe lời Khổng phu tử dạy bèn có thể tin tưởng? Hiện thời, có thể nói là “chẳng có ai cả!” Trải qua bao nhiêu phen nghiên cứu, vẫn chẳng thể nghiên cứu rõ ràng, tự mình ngộ càng khó khăn hơn nữa! Do vậy, chúng ta đừng tưởng chính mình rất cao minh, chúng ta đều là phàm phu. Trong cõi đời, những bậc đại học vấn đọc rất nhiều sách vở thế gian, nhưng so sánh trí huệ của họ với đức Phật, [trí huệ của] đức Phật giống như toàn thể đại địa, những gì mà bậc đại học vấn trong thế gian biết được bất quá còn chưa bằng một vi trần! Thua xa!

Lại nói tới một loại trí lực [khác nữa] của đức Phật. Đức Phật có thể biết hết thảy chúng sanh trong quá khứ, hiện tại, vị lai đã tạo nghiệp gì, sẽ hứng chịu quả báo gì? Ai biết những điều ấy? Đừng nói là chúng ta chẳng biết hết thảy chúng sanh, mà đối với chính mình, chúng ta cũng chẳng biết chính mình đã từng làm những chuyện gì! Làm sao biết nổi trạng huống trong hiện tại? Vị lai như thế nào? Trong tương lai, khi thọ mạng kết thúc, đời sau sẽ ở trong hoàn cảnh như thế nào? Ai lại có thể biết được? Dẫu học vấn tốt đẹp đến mấy đi nữa, ngay cả chuyện này cũng đều không biết, còn coi là học vấn tốt đẹp nỗi gì? Chớ nên mạo nhận! Đức Phật biết hết thảy chúng sanh trong mười phương thế giới từ vô cùng vô thỉ trong quá khứ cho tới nay đã tạo những nghiệp gì, nay tạo nghiệp gì, vị lai sẽ tạo nghiệp gì, do tạo nghiệp nào sẽ đắc quả báo nào, đức Phật đều thấy rõ ràng, rành rẽ. Ai trong chúng ta có thể có loại trí lực ấy? Đức Phật có trí lực; vì vậy, Ngài thấy chúng sanh khổ não bèn sanh lòng đại từ bi, thấy hết thảy chúng sanh trong mười phương thế giới đều đang khởi Hoặc, tạo nghiệp, thọ báo (Hoặc, Nghiệp, Khổ luân hồi), đức Phật mong vì chúng sanh giải quyết khổ não, luôn luôn hóa độ chúng sanh. Đại Thế Chí Bồ Tát đã đạt tới địa vị Đẳng Giác, giống như Phật, Ngài thời thời khắc khắc dùng quang minh gia bị chúng sanh. Chỉ cần chúng sanh trong tâm tưởng Bồ Tát, tiếp nhận quang minh của Bồ Tát gia bị, trí huệ của chúng ta sẽ dần dần mở mang. Trước hết, chúng ta tin tưởng sâu sa Thánh Ngôn Lượng, tức là tin sâu nhân quả, như vậy thì sẽ có thể đạt được một phần trí lực. Do vậy, chúng ta học Phật, điều quan trọng nhất chính là: Ắt phải tin sâu nhân quả! Kẻ chẳng tin nhân quả, dẫu niệm nhuyễn nhừ Tam Tạng mười hai bộ kinh, vẫn chẳng được!

Lại có một loại trí huệ lực của Phật nữa, chính là đức Phật biết các thứ công phu Thiền Định. Chúng ta đã nghe nói tới Thiền Định (tam muội). Hiện thời rất nhiều người học Thiền, nói tới công phu Thiền Định. Thiền Định là gì? Thiền Định có Thiền Định thế gian, có Thiền Định xuất thế gian. Có rất nhiều loại Thiền Định thế gian, có những hiện tượng gì? Phải vận dụng công phu như thế nào? Thiền Định xuất thế gian cũng có đủ mọi tình huống, hiện thời ai biết? Đức Phật đều biết! Vào thời Thích Ca Mâu Ni Phật, tại Ấn Độ, có rất nhiều ngoại đạo, công phu rất giỏi, công phu Thiền Định thế gian rất sâu, công phu rất sâu. Thích Ca Mâu Ni Phật vừa nhìn bèn biết là Thiền Định loại nào? Trong hiện tại, ai trong chúng ta có thể phân định rõ ràng Thiền Định thuộc loại nào? Nếu chẳng phân định rành rẽ, hãy thật thà niệm một câu Phật hiệu A Di Đà Phật. Đắc nhất tâm bất loạn chính là đại Thiền Định, là Thiền Định xuất thế gian. Thiền Định bằng cách niệm một câu Phật hiệu, chẳng nhất định phải là khoanh chân tĩnh tọa, đó là công phu cơ bản. Tĩnh tọa thì chưa chắc đã tĩnh tọa được, nhưng niệm Phật thì có thể niệm bất cứ lúc nào, không lúc nào, không chỗ nào chẳng thể niệm. Niệm đến mức nhất tâm bất loạn chính là Thiền Định. Chuyện này hết sức dễ dàng, lại còn hết sức ổn thỏa, thích đáng. Học các loại Thiền Định khác, nếu học không nên thân, nông cạn nhất sẽ là thân thể bị tổn hại (do dụng công chẳng đúng pháp, thân thể bị tổn hại). Nếu như thân thể điều dưỡng tốt đẹp, đạt được cảnh giới nho nhỏ, cứ ngỡ là ghê gớm lắm rồi! Đã đắc đạo rồi! Thật ra, nói theo Thiền Định thế gian, công phu vẫn là rất thô thiển! Cứ ngỡ đã đắc đạo, chẳng cầu tiến bộ, tâm ngạo mạn tăng trưởng, toàn thể trái nghịch đạo, sẽ bị họa hại lớn nhất. Tổ sư thường nói: “Vị đắc vị đắc” (未得謂得, chưa đắc mà bảo là đã đắc), nghĩa là: Chưa đạt được chân pháp, mà cứ tưởng đã đạt được chân pháp, chuốc lấy tội lỗi to lớn! Vì thế, bọn phàm phu bình phàm như chúng ta nếu mong học Thiền, chẳng thật sự gặp thiện tri thức chỉ dạy, cứ chính mình tu mù luyện đui, mười phần nguy hiểm! Nay chúng ta chẳng gặp Phật, nhưng lời dạy của đức Phật hãy còn. Chúng ta tin tưởng lời dạy của Thích Ca Mâu Ni và A Di Đà Phật, tin tưởng quang minh của Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát đang gia bị, hãy sốt sắng niệm Phật! Chỉ cần chịu niệm Phật, thậm chí chẳng hiểu Thiền Định chi hết, vẫn chẳng sao cả, cũng sẽ đạt được Thiền Định cao nhất!

Đức Phật hãy còn có rất nhiều sức mạnh khác. Chẳng hạn như đức Phật biết tri kiến và năng lực lý giải của hết thảy chúng sanh. Nay bảo chúng ta hãy nói kiến giải của người nào đó, trong tâm người ấy nghĩ gì, chúng ta có biết hay không? Tuyệt đối là chẳng biết! Ngay cả ý niệm của chính mình mà bản thân chúng ta còn chẳng nhận ra, huống hồ là của người khác? Do Phật lực, Ngài sẽ biết kiến giải của hết thảy chúng sanh. Chúng sanh có thể lý giải tới mức độ nào, đức Phật đều biết. Biết điều này thì có tác dụng gì? Khi đức Phật hóa độ chúng sanh, có thể dựa theo mức độ lý giải của chúng sanh để ban cho họ pháp nào (rất phù hợp với trình độ của chúng sanh). Đó là sức mạnh to lớn tuyệt diệu! Những sức mạnh ấy, Đại Thế Chí Bồ Tát đều đã trọn đủ. Ngài có thể vận dụng ánh sáng trí huệ của chính mình để ban cho chúng sanh hữu duyên, khiến cho họ đạt được tác dụng của sức mạnh ấy. Đạt được tác dụng ấy, có thể suy ra mà biết niềm vui ấy. Có niềm sung sướng nào trong thế gian có thể sánh bằng? Do vậy, “linh ly tam đồ, đắc vô thượng lực” (khiến cho lìa tam đồ, đắc vô thượng lực) chính là “bạt khổ dữ lạc” (dẹp khổ, ban vui). Vì Đại Thế Chí Bồ Tát có sức “bạt khổ dữ lạc” mạnh mẽ; “thị cố hiệu thử Bồ Tát danh Đại Thế Chí” (vì thế, vị Bồ Tát này được gọi là Đại Thế Chí), “Thế” (勢) là đại thế lực, “Chí” (至) là đã đạt tới chỗ cùng cực. Đấy là nguồn gốc của danh hiệu Ngài.

Đoạn kinh văn này chính là đoạn lớn thứ nhất trong pháp môn quán tưởng thuộc phép Quán thứ mười một. Đoạn lớn thứ nhất gồm có ba tiểu đoạn. Tiểu đoạn thứ nhất là từ “thứ quán Đại Thế Chí” (kế tiếp, quán Đại Thế Chí) cho đến “hữu duyên chúng sanh giai tất đắc kiến” (chúng sanh hữu duyên thảy đều được thấy), đấy là nói tóm tắt. Tiểu đoạn thứ hai là từ “đản kiến thử Bồ Tát nhất mao khổng quang” (chỉ thấy quang minh nơi một lỗ chân lông của vị Bồ Tát ấy) cho đến “danh Vô Biên Quang” (gọi là Vô Biên Quang), nêu ra một danh hiệu khác của Bồ Tát. Tiểu đoạn thứ ba là từ “dĩ trí huệ quang” (dùng ánh sáng trí huệ) cho đến “danh Đại Thế Chí” (gọi là Đại Thế Chí). Ba tiểu đoạn ấy hợp thành một đại đoạn. Hôm nay, tôi nói tới đây thì ngưng!

Tập 34

Thưa các vị giáo sư, các vị đại đức, các vị đồng tu, xin mở kinh bổn, trang mười chín, xem hàng cuối cùng, bắt đầu từ hai câu cuối cùng. Tôi niệm trước một đoạn kinh văn:

(Kinh) Thử Bồ Tát thiên quan, hữu ngũ bách bảo hoa. Nhất nhất bảo hoa, hữu ngũ bách bảo đài. Nhất nhất đài trung, thập phương chư Phật tịnh diệu quốc độ quảng trường chi tướng, giai ư trung hiện.

(經)此菩薩天冠，有五百寶華。一一寶華，有五百寶臺。一一臺中，十方諸佛淨妙國土廣長之相，皆於中現。

(Kinh: Mão trời của vị Bồ Tát này có năm trăm bảo hoa. Mỗi một bảo hoa có năm trăm bảo đài. Trong mỗi đài, thảy đều hiện tướng cõi nước tịnh diệu rộng lớn của mười phương chư Phật).

Hôm nay, [chúng ta] bắt đầu từ chỗ này, tiếp tục phép Quán thứ mười một đã giảng trong lần trước. Phép Quán này là quán tưởng Đại Thế Chí Bồ Tát. Trước phép Quán này là quán Quán Thế Âm Bồ Tát. Hai vị Bồ Tát này được quán nối tiếp ngay sau khi quán A Di Đà Phật. Chúng ta biết: Trong Tây Phương Cực Lạc thế giới, các vị đại Bồ Tát rất đông! Những vị đạt đến địa vị Đẳng Giác Bồ Tát cũng chẳng thể kể xiết; hai vị này là bậc Đẳng Giác Bồ Tát. Vì sao đặc biệt là sau khi [quán tưởng] A Di Đà Phật, lại nói tới hai vị Bồ Tát này? Hai vị Bồ Tát này [hầu cận] hai bên A Di Đà Phật, giúp A Di Đà Phật hoằng hóa, thường xuyên theo A Di Đà Phật. Ngoài ra, sau khi thời đại hoằng hóa của A Di Đà Phật trong Tây Phương Cực Lạc thế giới [viên mãn], vị kế tục chính là Quán Thế Âm Bồ Tát sẽ thành Phật ở nơi đó. Sau khi pháp vận của Quán Thế Âm Bồ Tát kết thúc, sẽ là Đại Thế Chí Bồ Tát kế tục thành Phật trong cõi ấy. Do mối quan hệ này, cho nên trong Quán Kinh, sau khi quán A Di Đà Phật, kế tiếp sẽ là quán Quán Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát.

Trong lần trước, tôi đã nói về cội nguồn của danh hiệu Đại Thế Chí Bồ Tát. Vì sao Ngài có hiệu là Đại Thế Chí và Vô Biên Quang? Phải chú ý đặc điểm trong danh hiệu Vô Biên Quang Bồ Tát: Chỉ cần tưởng thấy Bồ Tát, có thể thấy quang minh nơi một lỗ chân lông của Bồ Tát, sẽ có thể thấy quang minh tịnh diệu của mười phương vô lượng chư Phật. Hãy ngẫm xem! Chỉ cần được hưởng một tí quang minh của Bồ Tát, đã là tuyệt diệu khôn sánh! Lại nữa, vì sao Ngài có hiệu là Đại Thế Chí? Vì vị Bồ Tát này toàn thân đều là trí huệ quang. Chỉ cần được trí huệ quang của Đại Thế Chí Bồ Tát chiếu tới, sẽ có thể lìa khỏi tam đồ, đạt được vô thượng lực, tức là sức mạnh to lớn của Phật, chính là trí huệ lực. Vì sao quang minh của Đại Thế Chí Bồ Tát có công đức to tát dường ấy? Quang minh của Ngài từ tánh quang hiển thị ra, giống như quang minh của chư Phật trong mười phương thế giới. Do vì có sức mạnh to lớn ngần ấy, nên gọi là Vô Biên Quang, là Đại Thế Chí.

Nếu chúng ta có thể thấy quang minh nơi một lỗ chân lông của Bồ Tát, đấy cũng chẳng phải là do nguyên nhân nào khác! Chúng ta buông tâm lý phàm phu xuống, buông tri kiến phàm phu xuống, khai phát quang minh nơi tâm tánh của chính mình, hai bên vừa cảm ứng, quang minh chiếu rọi lẫn nhau, bèn do quang minh nơi một lỗ chân lông mà có thể thấy quang minh của mười phương vô lượng chư Phật. Nguyên lý là như Hoa Nghiêm đã nói: “Mười phương ba đời Phật, cùng chung một Pháp Thân”. Quang minh từ Pháp Thân hiển lộ, chỉ cần chúng ta thấy quang minh của Bồ Tát, chứng tỏ quang minh từ bản tánh của chúng ta khai phát. Nếu không, làm sao có thể thấy quang minh của vô lượng chư Phật trong mười phương? Sau khi đã hiểu rõ ràng lý này, quán tưởng Bồ Tát sẽ khác biệt rất lớn.

Hôm nay, bắt đầu giảng đoạn này là đoạn lớn thứ hai, chánh thức quán tưởng Đại Thế Chí Bồ Tát, giống như quán tưởng A Di Đà Phật và Quán Thế Âm Bồ Tát trong phần trước, nhất định là trước hết phải mở rộng tâm lượng. Tuy chúng ta chẳng dùng công phu Quán Tưởng Niệm Phật, mà là Trì Danh Niệm Phật, nhưng có một điều lợi [hiểu biết về lý luận và đường lối Quán Tưởng Niệm Phật] sẽ mở rộng tâm lượng của chúng ta. Sau khi đã mở rộng, những ý niệm (tâm niệm) dấy lên đều là thân cận Phật, Bồ Tát, luôn ở trong hoàn cảnh vô cùng vô tận của Tây Phương Cực Lạc thế giới. Bởi lẽ, tâm lý của lũ phàm phu bình phàm chẳng thể thực hiện được. Chúng ta hằng ngày luôn nghĩ đến những chuyện vụn vặt trong nhân gian. Càng nghĩ, càng khiến cho tâm lý của chính mình thu hẹp. Thu hẹp đến nỗi không thể tưởng tượng [nó nhỏ nhen đến cỡ nào]! [Do vậy], niệm Phật rất khó khăn! Ắt phải gạt những chuyện vụn vặt (chuyện hư vọng) trong thế gian sang một bên, đừng ghim những chuyện ấy trong lòng, cái tâm của chúng ta sẽ tự nhiên rộng mở to lớn hơn. Chúng ta lại quán tưởng mão đội đầu và quang minh nơi các bộ phận trên thân thể Bồ Tát, sẽ [cảm thấy] khác hẳn, sẽ quán tưởng rõ ràng, rành rẽ.

“Thử Bồ Tát thiên quan” (Mão trời của vị Bồ Tát này): “Thiên quan” là một cách tỷ dụ, nhằm nói tới cái mão Bồ Tát đang đội. Do chẳng có thứ mão nào trong nhân gian của chúng ta có thể sánh bằng, bèn mượn “mão trời” để nói. Mão trời đúng là quá tốt đẹp! Vượt trỗi hết thảy mọi thứ trong nhân gian, chúng ta chẳng có loại mão ấy. Đầu Bồ Tát đội mão trời, “hữu ngũ bách bảo hoa, nhất nhất bảo hoa, hữu ngũ bách bảo đài”: Trên mão trời có năm trăm hoa báu, mỗi một hoa báu có năm trăm đài báu. Đó là nói theo từng tầng một. “Nhất nhất đài trung”, [nghĩa là] trong mỗi bảo đài, có “thập phương chư Phật tịnh diệu quốc độ quảng trường chi tướng, giai ư trung hiện” (tướng cõi nước tịnh diệu rộng lớn của mười phương chư Phật đều hiện trong ấy), hãy ngẫm xem! Có năm trăm hoa báu, trong mỗi hoa báu có năm trăm cái đài. Trên mỗi đài, có thể hiện ra tướng cõi nước tịnh diệu rộng lớn của chư Phật trong mười phương thế giới. “Tịnh diệu quốc độ”: Quốc độ tịnh diệu trong cảnh giới Phật, chẳng phải là quốc độ như bọn phàm phu chúng ta trông thấy. “Quảng trường chi tướng”, “quảng” (廣) là bề rộng, “trường” (長) là bề dài. Bất luận là nói theo chiều ngang cũng thế, mà nói theo chiều dọc cũng thế, đều là rộng lớn khôn cùng! Hình tướng của những quốc độ ấy “giai ư trung hiện”, đều hiển lộ trong đài báu. Trong cái mão đội đầu ấy, hiện ra tướng cõi Phật nhiều dường ấy, tâm lượng phàm phu của chúng ta nhỏ bé ngần ấy, làm sao có thể trông thấy cho được? Nhất định là phải mở rộng tâm lượng. Vì sao mở rộng tâm lượng thì sẽ có thể trông thấy? Trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta, cũng có thể suy nghiệm. Một người trong tâm có quá nhiều chuyện phiền não, cảnh giới tâm linh từ đầu đến cuối là bế tắc. Nếu buông xuống những phàm tình tục kiến, chẳng để cho chúng nó che lấp tâm linh, cảnh giới của chúng ta lập tức mở rộng, phô bày. Đọc sách cũng thế, mà nhìn nhận sự việc cũng thế, thứ gì là thật hay giả, hết thảy đều phân biệt rành mạch. Chúng ta thấy Đại Thế Chí Bồ Tát, phải ngưng dứt vọng tâm của chính mình, dùng ý niệm rất thanh tịnh để quán tưởng Đại Thế Chí Bồ Tát, [khởi đầu] từ mão trời, nhìn theo từng tầng một, [hiệu quả] sẽ là khác hẳn. Tiếp theo đây, [đức Phật] lại nói về nhục kế trên đỉnh đầu của Bồ Tát.

(Kinh) Đảnh thượng nhục kế, như Bát đầu ma hoa. Ư nhục kế thượng, hữu nhất bảo bình, thịnh chư quang minh, phổ hiện Phật sự. Dư chư thân tướng, như Quán Thế Âm, đẳng vô hữu dị.

(經)頂上肉髻，如缽頭摩華。於肉髻上，有一寶瓶，盛諸光明，普現佛事。餘諸身相，如觀世音，等無有異。

(Kinh: Nhục kế trên đỉnh đầu như hoa Bát Đầu Ma, trên nhục kế có một bình báu, đựng các quang minh, hiện khắp các Phật sự. Những thân tướng khác giống như Quán Thế Âm chẳng khác).

“Đảnh thượng nhục kế, như Bát đầu ma hoa”: Trên đỉnh đầu của Đại Thế Chí Bồ Tát có một nhục kế, giống như hoa Bát đầu ma. Bát đầu ma (Padma) là tiếng Ấn Độ, dịch sang tiếng Hán là “hồng sắc liên hoa” (hoa sen màu đỏ). Nhục kế trên đỉnh đầu Bồ Tát có màu sắc như [màu sắc của] một đóa hoa sen màu đỏ. “Ư nhục kế thượng, hữu nhất bảo bình”: Trên nhục kế có một cái bình báu. Cái bình ấy chẳng phải là một cái bình tầm thường, mà là bình báu. Vì sao nói là “bình báu”? Cái bình báu ấy chẳng đựng thứ gì khác, “thịnh chư quang minh”, “thịnh” (盛) là đựng thứ gì đó. Trong ấy, chứa đựng thứ gì vậy? Quang minh. Trong bình báu đựng quang minh “phổ hiện Phật sự”. Quang minh ấy chẳng phải là quang minh tầm thường; trong quang minh ấy, có thể hiện ra trọn khắp rất nhiều Phật sự. Chữ “Phật sự” bao la vạn tượng, kể cả Phật pháp, tức là hết thảy mọi sự trong nhà Phật. “Dư chư thân tướng”: Những thân tướng khác, ngoại trừ bình báu, các thứ thân tướng của Đại Thế Chí Bồ Tát, “như Quán Thế Âm, đẳng vô hữu dị”, [nghĩa là] đều giống như thân tướng Quán Thế Âm Bồ Tát [như kinh văn đã nói] trong đoạn trước, chẳng hề bất đồng.

Vì sao hai vị [Bồ Tát] có chỗ bất đồng? Trên đỉnh đầu Quán Thế Âm Bồ Tát, có một bức tượng Phật (Hóa Phật). Tổ sư chú giải: Trên đỉnh đầu [Quán Thế Âm Bồ Tát] có một bức tượng Phật, biểu thị: Trong quá khứ, Quán Thế Âm Bồ Tát đã thành Phật; nay Ngài lại trở về giúp A Di Đà Phật giáo hóa. Dùng thân phận Bồ Tát để giúp đức Phật giáo hóa, gọi là “đới quả hành nhân” (mang theo Phật quả vốn có để trong hiện tại biểu thị hình tướng trong địa vị Bồ Tát). Vì thế, trên đỉnh đầu Ngài có một bức tượng Phật. Trên đỉnh đầu của Đại Thế Chí Bồ Tát có một cái bình báu nhằm biểu thị ý nghĩa gì? Tổ sư cũng chú giải: Bình báu biểu thị vị Bồ Tát này đã chứng đắc tam đức Pháp Thân, Bát Nhã và Giải Thoát. Bình báu biểu thị Pháp Thân đức. Bình báu đựng các quang minh; quang minh chiếu khắp nơi, ban cho người [được chiếu] trí huệ. Vì thế, quang minh biểu thị Bát Nhã đức (đại trí huệ). Phàm những chuyện chẳng rõ ràng, mơ hồ, đều là do chẳng có trí huệ. Thấy hết thảy mọi chuyện rõ ràng, rành rẽ, chính là có trí huệ. Chúng ta chẳng thể liễu sanh tử, tức là đối với hết thảy mọi sự trong quá khứ, hiện tại, tương lai, đều chẳng thấy rõ ràng. Đó là chẳng có trí huệ, là ngu si. Nếu chúng ta hiển lộ quang minh, sẽ là Bát Nhã đức. Có Bát Nhã đức thì chính là quang minh. Do vậy, quang minh chính là Bát Nhã trí huệ đức. Bình báu có thể hiện trọn khắp các Phật sự. Phật là giác ngộ, giác ngộ thì sẽ có thể giải thoát. Một cái bình báu [trên đỉnh đầu] nhằm biểu thị sự tu tập và chứng đắc nội tại của Bồ Tát: Chứng đắc ba đức ấy (Pháp Thân, Bát Nhã, Giải Thoát), biểu thị ý nghĩa này.

Bình báu vừa được nhắc đến trên đây chính là chỗ bất đồng so với Quán Thế Âm Bồ Tát. Những điều khác đều giống như Quán Thế Âm Bồ Tát, chẳng khác gì. Vì thế, kinh văn chẳng cần phải nhắc lại từng chuyện một. Khi quán tưởng Đại Thế Chí Bồ Tát, sẽ giống như quán Quán Thế Âm Bồ Tát: Diện mạo như thế nào? Cánh tay như thế nào? Đều hoàn toàn giống như nhau, chẳng nói cặn kẽ. Tới đây là một tiểu đoạn trong đoạn lớn thứ hai. Dưới đây lại là một ý nghĩa khác nữa.

(Kinh) Thử Bồ Tát hành thời, thập phương thế giới, nhất thiết chấn động. Đương địa động xứ, hữu ngũ bách ức bảo hoa. Nhất nhất bảo hoa, trang nghiêm cao hiển, như Cực Lạc thế giới.

(經)此菩薩行時 ，十方世界 ，一切震動。當地動處，

有五百億寶華。一一寶華，莊嚴高顯，如極樂世界。

(Kinh: Khi vị Bồ Tát này đi, mười phương thế giới, hết thảy chấn động. Trong khi đất chấn động, có năm trăm ức hoa báu, mỗi một hoa báu trang nghiêm, cao vời, rạng rỡ, như thế giới Cực Lạc).

“Thử Bồ Tát hành thời” (Khi vị Bồ Tát này đi), khi Đại Thế Chí Bồ Tát bước đi, “thập phương thế giới”, những thế giới ở ngoài thế giới Cực Lạc, “nhất thiết chấn động”: Trong mười phương thế giới, hết thảy đều bị chấn động. Sự chấn động này chẳng phải là động đất như trong sự suy tưởng bình phàm của chúng ta. Động đất trong thế gian gây tổn thương cho loài người. “Đương địa động xứ”: Mười phương thế giới đều chấn động. Những nơi chấn động trên đại địa, “hữu ngũ bách ức bảo hoa” (có năm trăm ức hoa báu), xuất hiện hoa báu. Hễ chấn động, bèn có hoa xuất hiện, lại còn là hoa báu. Có bao nhiêu hoa báu? Có năm trăm ức. Đây chẳng phải là nói toàn thể, mà bất cứ chỗ nào cũng đều là như vậy! Có nghĩa là chúng sanh ở bất cứ chỗ nào, khi cảm nhận được sự chấn động, sẽ có năm trăm ức hoa báu xuất hiện. Mười phương thế giới sẽ có bao nhiêu? Chẳng thể tính rõ số. “Nhất nhất bảo hoa”, mỗi một đóa hoa báu đều “trang nghiêm cao hiển”, [nghĩa là] đã vừa trang nghiêm, lại còn cao vời, rõ rệt. Phàm nhân chúng ta cũng chẳng thể trông thấy hoặc tưởng tượng chuyện này. Do vậy, [đức Phật] nói tỷ dụ: “Như Cực Lạc thế giới”, nghĩa là trang nghiêm, cao vời, rõ rệt như hoa báu trong thế giới Cực Lạc. Mười phương thế giới hiện ra hoa báu hoàn toàn giống như [hoa báu] trong thế giới Cực Lạc.

Vì sao hễ Đại Thế Chí Bồ Tát bước đi, mười phương thế giới hết thảy đều chấn động? Đây là nói quang minh trí huệ của Bồ Tát có thể thuận theo bước đi của Ngài mà có thể chiếu thấu suốt mười phương thế giới. Vì sao mười phương thế giới được chiếu soi đều chấn động? Chúng ta học Phật, ắt phải hiểu nguyên lý cao nhất, tức là phải thấu hiểu tâm pháp: Chúng sanh trong mười phương thế giới, ai nấy đều có ý niệm của riêng mình. Đại Thế Chí Bồ Tát chẳng giống như vậy. Ý niệm của Đại Thế Chí Bồ Tát có thể bao hàm chúng sanh trong mười phương thế giới. Tất cả chúng sanh trong mười phương thế giới đều chẳng rời khỏi một niệm của Đại Thế Chí Bồ Tát. Một niệm của Ngài là toàn thể tâm tánh. Chúng ta chẳng có thời khắc nào không ở trong tâm niệm của Đại Thế Chí Bồ Tát. Do vậy, chẳng liễu giải lý, sẽ nghĩ Đại Thế Chí Bồ Tát và ta có quan hệ gì? Quán Thế Âm Bồ Tát và ta có quan hệ gì? Ngỡ là chẳng có mối quan hệ nào! Hoàn toàn chẳng phải là Bồ Tát vứt bỏ chúng ta, mà là do bản thân chúng ta chẳng tiếp nhận trí huệ quang của Bồ Tát. Chỉ cần chúng ta cảm nhận đạo lý này, sẽ mọi lúc, mọi nơi, đều ở trong quang minh của Bồ Tát. Trong phần trước đã nói đến Quán Thế Âm Bồ Tát. Quán Thế Âm Bồ Tát tầm thanh cứu khổ; hễ có tai nạn, thống khổ gì, Quán Thế Âm Bồ Tát ngay lập tức cứu vớt. Vì sao Quán Thế Âm Bồ Tát có thể cứu vớt? Vì chúng ta ở ngay trong tâm niệm của Ngài. Quán Thế Âm Bồ Tát có thể tầm thanh cứu khổ, Đại Thế Chí Bồ Tát cũng có thể tầm thanh cứu khổ giống như vậy. “Tầm thanh cứu khổ” vẫn là [nói đến] những chuyện mà bọn phàm phu chúng ta có thể nghĩ tới. Lợi ích thật sự ở chỗ nào? Chúng ta luôn ở trong tâm niệm của Bồ Tát. Hễ chúng ta cảm nhận quang minh của Bồ Tát gia bị, sẽ có thể dùng quang minh của Bồ Tát để trừ sạch Phiền Não Chướng và Sở Tri Chướng trong tâm. Sau khi đã trừ hết chướng ngại, mới có thể cùng Bồ Tát trông thấy lẫn nhau. Thấy Pháp Thân của Bồ Tát, nói theo Lý là như vậy đó. “Chấn động” nghĩa là quang minh trí huệ nơi Pháp Thân của Bồ Tát khiến cho chúng sanh trong mười phương thế giới đều có thể đạt được lợi ích.

(Kinh) Thử Bồ Tát tọa thời, thất bảo quốc độ, nhất thời động dao. Tùng hạ phương Kim Quang Phật sát, nãi chí thượng phương Quang Minh Vương Phật sát, ư kỳ trung gian, vô lượng trần số.

(經)此菩薩坐時，七寶國土，一時動搖。從下方金光佛剎，乃至上方光明王佛剎，於其中間，無量塵數。

(Kinh: Khi vị Bồ Tát này ngồi, cõi nước bảy báu, cùng lúc dao động. Từ cõi Kim Quang Phật ở phương dưới cho đến cõi Quang Minh Vương Phật ở phương trên, vô lượng trần số cõi trong khoảng ấy).

Đoạn trên là nói về sự đi lại của Bồ Tát, đoạn này nói lúc Bồ Tát ngồi, chẳng di động. “Thử Bồ Tát tọa thời” (Khi vị Bồ Tát này ngồi): Khi Đại Thế Chí Bồ Tát ngồi, sẽ ngồi ở nơi đâu? “Thất bảo quốc độ” (Cõi nước bảy báu): Ngài ngồi trong thế giới Cực Lạc, ngồi trong đó, “nhất thời dao động”, cũng cảm thấy thế giới Cực Lạc dao động. Dao động có phạm vi to cỡ nào? “Tùng hạ phương Kim Quang Phật sát”: Từ cõi của Kim Quang Phật là cõi thấp nhất ở phương dưới, “nãi chí thượng phương Quang Minh Vương Phật sát”, cho đến nơi cao nhất ở phương trên là cõi của Quang Minh Vương Phật.

“Phật sát” (佛剎) là quốc độ của Phật. “Ư kỳ trung gian, vô lượng trần số”: Trong khoảng giữa từ phương dưới cho đến phương trên, có vô lượng cõi Phật số nhiều như vi trần đều cảm nhận sự dao động. Sự chấn động trong phần trước khiến cho năm trăm ức hoa báu xuất hiện, ở đây, dao động lại xuất hiện chuyện khác.

(Kinh) Phân thân Vô Lượng Thọ Phật, phân thân Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, giai tất vân tập Cực Lạc quốc độ, tắc tái không trung, tọa liên hoa tòa, diễn thuyết diệu pháp, độ khổ chúng sanh.

(經)分身無量壽佛，分身觀世音，大勢至，皆悉雲集極樂國土。畟塞空中，坐蓮華座，演說妙法，度苦眾生。

(Kinh: Phân thân của Vô Lượng Thọ Phật, phân thân của Quán Thế Âm và Đại Thế Chí thảy đều nhóm họp đông đảo như mây về cõi Cực Lạc, đầy nghẹt trên hư không, ngồi trên tòa hoa sen, diễn nói diệu pháp, độ chúng sanh khổ não).

Trong khoảng giữa từ phương dưới cho đến phương trên, có rất nhiều cõi Phật. Mỗi cõi Phật bao gồm bao nhiêu quốc gia? Bao nhiêu quốc độ? Đơn giản là chẳng thể nói rõ được, vô lượng vô số! Nói như vậy, chẳng nghiên cứu kinh Phật, quả thật, chẳng biết tình huống bên ngoài thế giới sẽ là tình huống như thế nào! Dẫu là một nhà khoa học vĩ đại đến mấy trong hiện thời đi nữa, nghiên cứu thiên văn, nghiên cứu kiểu nào cũng chẳng nghiên cứu đến tầng bậc này. Tâm lượng người ấy nhỏ nhoi như thế ấy, huống hồ kẻ chẳng nghiên cứu thiên văn, tâm lý chỉ hạn cuộc trong những chuyện nhỏ nhặt thường trông thấy hằng ngày, đơn giản là càng chẳng có cách nào đàm luận! Các quốc độ nhiều ngần ấy, những quốc độ nhiều như vậy do đâu mà có? Bọn phàm phu chúng ta làm sao có thể ghi nhớ cho được? Làm sao có thể quan sát rõ ràng cho được? Chớ nên bỏ cuộc! Trong phần trước đã nói: Nếu quý vị có thể thấy quang minh nơi một lỗ chân lông [của Đại Thế Chí Bồ Tát], sẽ có thể trông thấy [những quốc độ ấy]. Điều này có nghĩa là chúng ta chỉ cần thấu lộ tâm linh (linh minh giác tri) và quang minh từ nơi bản tánh của chính mình đôi chút, sẽ có thể hoàn toàn trông thấy. Chẳng thể thấy thì chỉ trách bản thân chúng ta thiếu dụng công. Thật sự dụng công chính là buông xuống vạn duyên. Niệm Phật phải buông xuống vạn duyên; [ngay cả] học những môn học khác cũng đều là như vậy, phải buông xuống! Trước khi buông xuống, phải thấy thấu suốt, nhờ vào đâu để buông xuống? Phải thấy thấu suốt! Kẻ bình phàm tưởng địa cầu to lớn khôn cùng! Các quốc gia lớn nhỏ trên địa cầu, thậm chí Đài Loan là một nơi bé tẹo như thế, mọi người đều là “ngươi tranh, ta đoạt”, khiến cho thiên hạ chẳng thể thái bình. Tri kiến phàm phu nhỏ nhoi đến đáng thương! Nếu tâm lượng của chính mình rộng mở một chút, sẽ có thể thấy “thông qua quang minh nơi một lỗ chân lông để nhìn thế giới”, nhìn lại, dẫu cho quý vị làm tổng thống, quý vị cũng chẳng muốn làm! Đối với “đạo” do nhà Phật đã nói, bất cứ học vấn, bất cứ tôn giáo nào trên toàn thể thế giới, cũng đều chẳng có cách nào luận định bằng vai phải lứa cho được!

Cõi Phật nhiều ngần ấy! Chỉ cần quang minh nơi tâm tánh của chúng ta hiển hiện, [các cõi ấy] sẽ đều ở trong tâm ta, kinh Phật gọi điều này là “tâm pháp”. Đối với vạn duyên hư vọng trong thế gian, chúng ta đều buông xuống, quán tưởng “phân thân Vô Lượng Thọ Phật”, Vô Lượng Thọ Phật là A Di Đà Phật. A Di Đà Phật phân ra rất nhiều thân Ứng Hóa, lại còn có “phân thân Quán Thế Âm, Đại Thế Chí”, tức là phân thân của Quán Thế Âm Bồ Tát và phân thân của Đại Thế Chí Bồ Tát. Đó là Tây Phương Tam Thánh. Thân Ứng Hóa của Tây Phương Tam Thánh nhiều khôn xiết! “Giai tất vân tập Cực Lạc quốc độ” (Thảy đều như mây nhóm về cõi nước Cực Lạc). “Vân” là [cách nói tỷ dụ] nhằm hình dung “đông nhiều”. Quý vị tính thử mây trong không trung mà xem, có biết rõ con số hay chăng? Quá ư là nhiều! Vân tập (雲集, như mây nhóm về) trong cõi nước Cực Lạc. Cõi nước Cực Lạc rộng lớn vô cùng! Trong phần trước, quán tưởng y báo, một gốc cây, một phiến lá to cỡ nào? Các vị hãy tự mình hồi tưởng, huống chi toàn thể thế giới Cực Lạc rộng lớn như vậy đó! Cõi nước rộng lớn ngần ấy, phân thân của Tây Phương Tam Thánh đều vân tập trong quốc độ Cực Lạc. Tiếp đó là từ ngữ hình dung, “tái tắc không trung”, “tắc tái” (畟塞) là tràn ngập; khắp mọi nơi đều tràn đầy trong không trung. Toàn thể không trung của thế giới Cực Lạc đều tràn ngập phân thân của Phật, Bồ Tát. Các Ngài “tọa liên hoa tòa”, tức là ngồi trên tòa hoa sen. “Diễn thuyết diệu pháp, độ khổ chúng sanh”: “Diệu pháp” là dạy kẻ khác thành Phật. Vì sao nói là “độ khổ chúng sanh”? Trong thế giới Cực Lạc “vô hữu chúng khổ, đản thọ chư lạc” (chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng những điều vui). Vì sao ở đây nói là “độ khổ chúng sanh” (độ chúng sanh khổ não)? Chia thành hai điểm để nói:

1) Một là hóa độ chúng sanh khổ não. “Khổ” ở đây chẳng phải là nói tới nỗi khổ của bọn chúng sanh phàm phu trong thế giới Sa Bà. Thế giới Cực Lạc thật ra chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng các điều vui. Chữ Khổ trong câu “vô hữu chúng khổ” là nói tới các nỗi khổ trong thế giới Sa Bà. Trong thế giới Cực Lạc, thật ra chẳng có các nỗi khổ, chỉ có các niềm vui, nhưng xét theo Lạc để nói thì như Thiện Đạo đại sư đã dạy rất rõ ràng: “Trong thế giới Cực Lạc, lạc cũng có thứ bậc”. Chẳng hạn như nói đến trời người, thế giới Cực Lạc có hai đường nhân và thiên. So sánh với nhân thiên trong thế giới Sa Bà, chúng sanh trong thế giới Sa Bà làm sao có thể sánh bằng hai đường nhân thiên trong thế giới Cực Lạc? Nhân thiên trong thế giới Cực Lạc thuần túy là lạc. Nhưng so sánh giữa nhân thiên của thế giới Cực Lạc và La Hán, Bồ Tát, thì La Hán là bậc đã chứng quả, đó là lạc. So sánh với nhân thiên chưa chứng quả, nhân thiên chính là khổ. Lại hướng lên cao hơn, Bồ Tát cũng có thứ bậc. Kể từ Đăng Địa trở đi cho đến Đẳng Giác, so sánh từng tầng một, địa vị cao thấy chúng sanh thuộc địa vị thấp là “khổ chúng sanh”. Đó là một cách giải thích.

2) Một cách nói khác sẽ là: Phân thân Phật, Bồ Tát của Tây Phương Tam Thánh nhiều ngần ấy ngồi trên tòa hoa sen, diễn thuyết diệu pháp, độ chúng sanh khổ não trong mười phương thế giới ở ngoài thế giới Cực Lạc. Nếu chúng ta hỏi “vì sao có thể ngồi trên tòa hoa sen trong Tây Phương Cực Lạc thế giới mà có thể độ chúng sanh khổ não trong mười phương thế giới” ư? Trong phần trước, đã có nói: Chỉ cần chúng ta có thể quán thấy quang minh nơi một lỗ chân lông của Đại Thế Chí Bồ Tát, sẽ thấy quang minh tịnh diệu của mười phương vô lượng chư Phật. Mười phương thế giới đều có thể trông thấy, huống hồ thế giới Cực Lạc lại càng có thể trông thấy. Do vậy, chúng sanh có thể cảm nhận sự giáo hóa của Phật, Bồ Tát. Đó là “độ khổ chúng sanh”.

Trong tiểu đoạn này, chủ yếu là quán tưởng hai sự kiện của [Đại Thế Chí] Bồ Tát: Một là quán tưởng lúc Bồ Tát đi, hai là [quán tưởng] khi Bồ Tát ngồi. Tiếp đó, bèn nói:

(Kinh) Tác thử quán giả, danh vi quán kiến Đại Thế Chí Bồ Tát. Thị vi quán Đại Thế Chí sắc thân tướng. Quán thử Bồ Tát giả, danh đệ thập nhất Quán.

(經)作此觀者，名為觀見大勢至菩薩。是為觀大勢至色身相。觀此菩薩者，名第十一觀。

(Kinh: Hành phép Quán này được gọi là quán thấy Đại Thế Chí Bồ Tát. Đấy là quán tưởng tướng sắc thân của Đại Thế Chí. Quán vị Bồ Tát này được gọi là phép Quán thứ mười một).

Kinh văn đến đây, đoạn văn này kết thúc đoạn lớn thứ hai. “Tác thử Quán giả, danh vi quán kiến Đại Thế Chí Bồ Tát”: Tu tập phép Quán này được gọi là “quán thấy Đại Thế Chí Bồ Tát”. “Thị vi quán Đại Thế Chí sắc thân tướng” (Đây là quán tướng sắc thân của Đại Thế Chí Bồ Tát). Trên thực tế, [nói tới] “tướng sắc thân” chính là nói tới Pháp Thân. [“Quán sắc thân tướng” chính là] quán tưởng Pháp Thân của Đại Thế Chí Bồ Tát. Vì thế trong bộ Diệu Tông Sao, Thiên Thai đại sư [chú giải câu này là] “thấy Pháp Thân của Bồ Tát”, tức là [trông thấy] tướng sắc thân. “Quán thử Bồ Tát giả, danh đệ thập nhất Quán”: Có thể quán Pháp Thân của Bồ Tát thành công thì gọi là phép Quán thứ mười một. Dưới đây, [kinh văn] nói tới công đức và lợi ích sẽ đạt được từ phép Quán này.

(Kinh) Trừ vô số kiếp A tăng kỳ sanh tử chi tội. Tác thị Quán giả, bất xử bào thai, thường du chư Phật tịnh diệu quốc độ. Thử Quán thành dĩ, danh vi cụ túc quán Quán Thế Âm, Đại Thế Chí.

(經)除無數劫阿僧祇生死之罪。作是觀者，不處胞胎，常遊諸佛淨妙國土。此觀成已，名為具足觀觀世音大勢至。

(Kinh: Trừ tội trong vô số kiếp A tăng kỳ sanh tử. Người hành phép Quán này chẳng ở trong bào thai, thường dạo chơi trong cõi nước tịnh diệu của chư Phật. Phép Quán này đã thành, bèn gọi là quán trọn vẹn Quán Thế Âm và Đại Thế Chí).

Chúng ta phải liễu giải lợi ích trong đoạn này. Trong nhân gian, chúng ta nói: “Tạo lợi ích cho người khác”. Tặng cho người ta tiền tài, hoặc cho người ta được hưởng những điều lợi ích, kể ra cũng được lắm, nhưng lợi ích thật sự ắt phải là liễu sanh tử. Nếu chẳng giải quyết sanh tử, sẽ chẳng có lợi ích thật sự chi cả! Chúng ta sanh tử chẳng ngừng trong nhân gian, có lợi ích gì đáng bàn? Tuy mong liễu sanh tử, vì sao chẳng thể liễu sanh tử? Vì chúng sanh phàm phu đời đời kiếp kiếp chẳng hiểu đạo lý, tạo tội nghiệp quá nhiều! Thậm chí ngay cả vấn đề sanh tử cũng chẳng hiểu, làm sao bàn đến chuyện liễu sanh tử cho được? Ở đây, [kinh văn] dạy: Hành phép Quán này có thể “trừ vô số kiếp A tăng kỳ sanh tử chi tội”. A tăng kỳ là thời gian dài nhất. Do có tội nghiệp sanh tử gây chướng ngại, khiến cho chúng ta chẳng thể liễu sanh tử, trước sau qua lại sanh tử chẳng ngừng trong lục đạo. Muốn đoạn sanh tử, ắt phải diệt trừ tội nghiệp. Có thể trừ tội nghiệp sanh tử trong vô số kiếp A tăng kỳ, bất cứ lợi ích nào trong thế gian [cũng đều] chẳng thể sánh bằng lợi ích ấy!

Tiếp theo đó, đức Phật nói: “Tác thị quán giả, bất xử bào thai” (Người hành phép Quán này chẳng ở trong bào thai). Có chúng sanh nào trong thế giới Sa Bà chẳng ở trong bào thai? Sanh vào nhân gian, đều từ bào thai sanh ra, khôn lớn, chết già, lại chuyển sang đời sau, vẫn ở trong bào thai. Nếu chẳng muốn ở trong bào thai, mong liễu sanh tử, hãy vãng sanh thế giới Cực Lạc. Tới thế giới Cực Lạc, sẽ là liên hoa hóa sanh, chẳng phải là ở trong bào thai của người hay động vật. “Thường du chư Phật tịnh diệu quốc độ” (Thường dạo chơi trong các cõi nước tịnh diệu của chư Phật), “thường” (常) là vĩnh hằng. Luôn luôn có thể ngao du trong cõi nước tịnh diệu của chư Phật. Cõi nước tịnh diệu là gì? Tịnh (淨) là trừ khử sạch sành sanh tất cả Phiền Não Chướng và Sở Tri Chướng. Diệu là bản tánh trọn đủ. Do vậy, tổ sư chú giải “tịnh diệu quốc độ” chính là pháp giới, là Phật pháp giới! Thường dạo chơi trong pháp giới của chư Phật, chúng ta thường đặt tâm niệm nơi đó, kể cả y báo trang nghiêm trong phần trước. Lại còn [đặt tâm niệm] nơi các thứ trang nghiêm của Phật, Bồ Tát, tâm tâm niệm niệm đều đặt nơi đây, từng bước một nâng cao cảnh giới, sẽ dần dần thoát ly sanh tử khổ não trong nhân gian. “Thử Quán thành dĩ”, [nghĩa là] sau khi đã thành tựu phép Quán này, “danh vi cụ túc quán Quán Thế Âm, Đại Thế Chí” (gọi là quán trọn vẹn Quán Thế Âm và Đại Thế Chí). Vì sao là quán trọn vẹn Quán Thế Âm và Đại Thế Chí? Trong phần trước, có nói tới cách quán Quán Thế Âm Bồ Tát, có rất nhiều chỗ tương đồng với chỗ này. Những điều được nói ở đây cũng bao gồm cách quán Quán Thế Âm Bồ Tát. Hai vị Bồ Tát ngoại trừ trên đỉnh đầu có tượng Phật hay bình báu sai khác, những tướng khác đều hoàn toàn tương đồng. Hãy xem hai vị đối chiếu nhau [để quán tưởng cặn kẽ]. Đến đây là xong, đã quán trọn vẹn. Quán tưởng hai vị Bồ Tát đến đây đã trọn đủ, đã nói xong xuôi!

Đến đây, phép quán tưởng Tây Phương Tam Thánh đã nói xong. Mọi người hãy thường quán tưởng hình tướng Tây Phương Tam Thánh, thường tưởng Tây Phương Tam Thánh. Có kẻ niệm Phật hỏi: “Thấy Phật bằng cách nào?” Chỉ cần ý niệm thời thời khắc khắc đặt nơi Phật, Bồ Tát, đến khi lâm chung, sẽ tự nhiên cảm ứng Phật, Bồ Tát đến nghênh tiếp. Liễu giải những đạo lý này, sẽ có những lợi ích ấy. Hôm nay, chúng tôi nói đến chỗ này thì ngưng.