Kinh Thủ Lăng Nghiêm

阿難空性無形因色顯發。如空羅城去河遙處。諸剎利種及婆

羅門。毘舍首陀兼頗羅墮旃陀羅等。新立孜居鑿井求水。出土一尺

於中則更一尺虛空。如是乃至出土一丈。中間還得一丈虛空。空虛

淺深隨出多少。此空為當因土所出。因鑿所更無因自生。

Đức Phật dạy: _ A-Nan! Không tánh vô hình, nhân sắc hiển phát.

_ Như Thất-La-Phiệt thành, khứ hà diêu xứ, chư Sát-Lợi chủng, cập Bà-La-Môn, Tùy-Xá, Thủ-Đà, kiêm Phả-La-Đọa, Chiên-Đà-La đẳng, tân lập an cư, tạc tỉnh cầu thủy.

_ Xuất thổ nhứt xích, ư trung tắc hữu, nhứt xích hư-không.

_ Như-thị nãi chí, xuất thổ nhứt trượng, trung-gian hoàn đắc, nhứt trượng hư- không.

_ Hư-không thiển thâm, tùy xuất đa thiểu.

_ Thử không vi đương, nhân thổ sở xuất, nhân tạc sở hữu, vô nhân tự sanh.

_ A-Nan! Tánh hư-không chẳng có hình-trạng, do các sắc-tướng mà phát ra.

_ Như trong thành Thất-La-Phiệt, địa-thế cách xa sông rạch, nên những người dòng Sát-Lợi, dòng Bà-La-Môn, dòng Tùy-Xá, dòng Thủ-Đà, dòng Phả-La- Đọa, dòng Chiên-Đà-La, v.v…, muốn cất nhà ở, phải đào giếng kiếm nước. _ Khi đào được một thước đất, thì có một thước hư-không.

_ Khi đào được một trượng đất, thì có một trượng hư-không.

_ Hư-không sâu hay cạn, tùy ở chỗ đào nhiều hay ít. _ Vậy hư-không ấy chẳng có nương theo đâu mà tự phát, hoặc do đất đem ra mà có, hoặc do đào mà sanh?

阿難若復此空無因自生。未鑿土前何不無礙。唯見大地逈無

通達。若因土出則土出時應見空入。若土先出無空入者。云何虛空

因土而出。若無出入則應空土。元無異因無異則同。則土出時空何

不出。若因鑿出。則鑿出空應非出土。不因鑿出。鑿自出土云何見

空。汝更審諦諦審諦觀。鑿從人手隨方運轉土因地移。如是虛空因

何所出。鑿空虛實不相為用非和非合。不應虛空無從自出。若此虛

空性圓周。遍本不動搖。當知現前地水火風。均名五大性真圓融。

皆如來藏本無生滅。

57. A-Nan! Nhược phục thử không, vô nhân tự sanh, vị tạc thổ tiền, hà bất vô- ngại, duy kiến đại địa, huýnh vô thông-đạt?

(…, thì trước khi chưa đào đất, sao nơi đó lại không trống rỗng, mà chỉ thấy đất liền, hẳn không thông suốt.)

_ Nhược nhân thổ xuất, tắc thổ xuất thời ứng kiến không nhập. (_ Nếu nhân đất mà ra, thì khi đất ra, phải thấy hư-không vào.)

57. A-Nan! Nếu hư-không chẳng có nương theo đâu mà tự phát, thì tại sao trước khi đào đất, chẳng thấy chỗ đó trống rỗng lại thấy đầy đất?

_ Nếu hư-không do đất đem ra mà có, thì khi đất đem ra, phải thấy hư-không vào, cớ sao lại chẳng thấy?

_ Nhược thổ tiên xuất, vô không nhập giả, vân hà hư-không, nhân thổ nhi xuất? (_ Nếu đất ra trước, mà không thấy hư-không vào, thì làm sao hư-không lại nhân đất mà ra?)

_ Nhược vô xuất nhập, tắc ứng không thổ, ngươn vô dị nhân, vô dị tắc đồng, tắc thổ xuất thời, không hà bất xuất? (_ Còn nếu không ra, không vào, thì hư-không với đất vốn không khác nhau, không khác tức là đồng, thì khi đất ra, sao hư-không lại không ra.)

_ Nhược nhân tạc xuất, tắc tạc xuất không, ứng phi xuất thổ.

(_ Nếu nhân đào mà ra, thì phải đào ra hư-không, chớ không đào ra đất.)

_ Bất nhân tạc xuất, tạc tự xuất thổ, vân hà kiến không?

(_ Nếu không nhân đào mà ra, thì tự đào ra đất, làm sao lại thấy hư-không?)

_ Nhữ cánh thẩm đế, đế thẩm đế quan:

_ Tạc tùng nhân thủ, tùy phương vận chuyển, thổ nhân địa di, như-thị hư- không, nhân hà sở xuất?

(_ Ông hãy xét cho kỹ, nhận rõ, xét chín: _ Đào thì do tay người, theo phương hướng mà vận-chuyển, đất thì từ nơi đất liền mà dời đi, như vậy, còn hư-không thì nhân đâu mà ra?) _ Tạc không hư thật, bất ưng vi dụng, phi hòa phi hiệp, bất ưng hư-không, vô tùng tự xuất. (_ Đào là thật sự, hư-không là rỗng trống, không có tác-dụng gì với nhau, không hòa không hợp, không lẽ hư-không không do đâu mà tự ra.)

_ Nhược thử hư-không, tánh viên châu-biến, bản bất động diêu.

_ Đương tri hiện-tiền, địa thủy hỏa phong, quân danh ngũ đại, tánh chơn viên-dung, giai Như-Lai-Tạng, bổn vô sanh diệt. _ Nếu không có ra vào thì hư-không chẳng khác chi với đất, tức là đồng tánh với đất, nhưng tại sao khi đất đem ra, hư-không lại chẳng ra?

_ Lại nếu hư-không do đào đất mà sanh, thì thành ra đào hư-không chớ chẳng phải đào đất.

_ Trái lại, nếu hư-không chẳng do đào đất mà sanh, thì tại sao đào đất rồi thấy hư-không?

_ A-Nan! Ông nên nghiệm xét tinh-tường:

_ Đào đất là tự-tiện, theo phương-thức mà vận chuyển, đất do từ chỗ đào dời ra, hai thứ ấy vốn chẳng có nhân-duyên chi với hư-không, tại sao lại thấy hư- không? Như vậy hư-không từ đâu mà có?

_ Đào thuộc về thiệt, hư-không thuộc về hư, thiệt với hư khác nhau, không hòa không hiệp, thì làm sao sanh được hư-không? Có lý nào hư-không chẳng có chỗ sở-nhân mà tự-nhiên phát ra?

_ Tánh hư-không vốn chẳng lay động, châu-biến viên-mãn.

_ Ông nên biết: hư-không với tứ-đại địa hỏa thủy phong hiện-tiền gọi là ngũ đại, tánh thiệt viên-dung, đều ở trong Như- Lai-Tạng, vốn không có sanh diệt.

阿難汝心昏迷。不悟四大元如來藏。當觀虛空為出為入為非

出入。汝全不知如來藏中。性覺真空性空真覺。清淨本然周遍法界

。隨眾生心應所知量。

阿難如一井空空生一井。十方虛空亦復如是。圓滿十方寧更

方所。循業發現世間無知。惑為因緣及自然性。皆是識心分別計度

。但更言說都無實義。

58. A-Nan! Nhữ tâm hôn-mê, bất ngộ tứ-đại, nguyên Như-Lai-Tạng, đương quan hư-không, vi xuất vi nhập, vi phi xuất nhập.

_ Nhữ toàn bất tri, Như-Lai-Tạng trung, tánh giác chơn-không, tánh không chơn-giác, thanh-tịnh bổn-nhiên, châu-biến pháp-giới, tùy chúng-sanh tâm, ứng sở tri lượng.

58. A-Nan! Tâm ông mê-muội, không ngộ được bốn đại vốn là tính Như-Lai- Tạng, ông hãy xét cái hư-không là ra, là vào, hay không ra, không vào.

_ A-Nan! Ông chưa biết trong Như-Lai- Tạng, tánh giác vốn thiệt là chơn-không, tánh không vốn thiệt là chơn-giác, bản-nhiên thanh-tịnh, châu-biến khắp cả pháp-giới, tùy theo tâm và ứng theo lượng của chúng-sanh mà phát-hiện diệu-dụng.

_ A-Nan! Như một cái giếng toàn hư-không, hư-không sanh một cái giếng, cho tới hư-không khắp mười phương cũng như vậy; chẳng có hạn-định phương-hướng xứ-sở, chỉ thuận theo nghiệp của chúng-sanh mà phát-hiện.

_ A-Nan! Như nhứt tỉnh không, không sanh nhứt tỉnh, thập phương hư-không, diệc phục như-thị; viên-mãn thập phương, ninh hữu phương sở, tuần nghiệp phát-hiện.

(_ A-Nan! Như một giếng trống không, thì hư-không sanh trong một giếng,…; Không-đại cùng khắp mười phương, đâu có chỗ ở, theo nghiệp mà phát-hiện.)

_ Thế-gian vô tri, hoặc vi nhân-duyên, cập tự-nhiên tánh, giai thị thức tâm, phân-biệt kế độ, đãn hữu ngôn-thuyết, đô vô thật-nghĩa.

_ Người thế-gian không biết, nhận lầm là tánh nhân-duyên hoặc tự-nhiên, đó là tại ý-thức phàm-phu so đo, phân-biệt, chỉ bằng ngôn-ngữ, chớ không phải nghĩa chơn-thiệt. 59. 59. HIỂN-MINH KIẾN-ĐẠI.

阿難見覺無知因色空更。如汝今者在祇陀林朝明夕昏。設居

中宵白月則光黑月便暗。則明暗等因見分析。此見為復與明暗相并

太虛空。為同一體為非一體。或同非同或異非異。

_ A-Nan! Kiến giác vô tri, nhân sắc không hữu.

(_ A-Nan! Kiến-đại có giác-quan mà không phân-biệt, nhân các thứ sắc-không mà có.)

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Tánh thấy có cảm-giác, nhưng chẳng tự phân-biệt được, chỉ nhân đối-đãi với sắc-không mới có phân-biệt. _ Như nhữ kim giả, tại Kỳ-Đà lâm. _ Triêu minh, tịch hôn, thiết cư trung tiêu, bạch nguyệt tắc quang, hắc nguyệt tiện ám, tắc minh ám đẳng, nhân kiến phân-tích.

_ Thử kiến vi phục, dữ minh ám tướng, tinh thái hư-không, vi đồng nhứt thể, vi phi nhứt thể? Hoặc đồng, phi đồng, hoặc dị, phi dị? _ Như nay ông ở nơi rừng Kỳ-Đà.

_ Ban ngày, sớm mai thì sáng, chiều thì tối, ban đêm, có trăng thì sáng, không trăng thì tối, tánh thấy của ông nhân đối-đãi với tướng sáng tướng tối mà có phân-biệt.

_ Vậy tánh thấy đối với sáng, tối, hư-không, đồng một thể, hay chẳng đồng một thể, hoặc đồng, hoặc khác, hoặc chẳng đồng, hoặc chẳng khác?

阿難此見若復與明與暗。及與虛空元一體者。則明與暗二體

相亡。暗時無明明時非暗。若與暗一明則見亡。必一於明暗時當滅

。滅則云何見明見暗。若暗明殊見無生滅一云何成。若此見精。與

暗與明非一體者。汝離明暗及與虛空。分析見元作何形相。離明離

暗及離虛空。是見元同龜毛兔角。明暗虛空三事俱異從何立見。明

暗相背云何或同。離三元無云何或異。分空分見本無邊畔云何非同

。見暗見明性非遷改云何非異。

汝更細審微細審詳審諦審觀。明從太陽暗隨黑月。通屬虛空

擁歸大地。如是見精因何所出。見覺空頑非和非合。不應見精無從

自出。若見聞知性圓周遍。本不動搖當知無邊。不動虛空并其動搖

。地水火風均名六大。性真圓融皆如來藏本無生滅。

阿難汝性沈淪。不悟汝之見聞覺知本如來藏。汝當觀此見聞

覺知。為生為滅為同為異。為非生滅為非同異。

60. A-Nan! Thử kiến nhược phục, dữ minh dữ ám, cập dữ hư-không, nguyên nhứt thể giả, tắc minh dữ ám, nhị thể tương-vong, ám thời vô minh, minh thời phi ám.

_ Nhược dữ ám nhứt, minh tắc kiến vong.

_ Tất nhứt ư minh, ám thời đương diệt.

_ Diệt tắc vân hà kiến minh kiến ám?

(_ Mà đã diệt, thì làm sao còn thấy được sáng, thấy được tối?)

_ Nhược ám minh thù, kiến vô sanh-diệt, nhứt vân hà thành?

60. A-Nan! Nếu tánh thấy đối với sáng, tối, hư-không đồng một thể, thì hai tướng sáng và tối khác nhau, một còn một mất, như sáng thì không tối, tối thì không sáng.

_ Nếu tánh thấy đồng thể với tối, thì khi sáng tánh thấy phải mất.

_ Nếu tánh thấy đồng thể với sáng, thì khi tối tánh thấy phải diệt.

_ Như vậy làm sao thấy sáng thấy tối được?

_ Sáng và tối khác nhau, nhưng tánh thấy không có sanh-diệt, thì nghĩa đồng thể bất-thành. _ Nhược thử kiến tinh, dữ ám dữ minh, phi nhứt thể giả, nhữ ly minh ám, cập dữ hư-không, phân-tích kiến nguyên, tác hà hình-tướng.

(…, ông hãy phân-tích cái thấy thành hình-tướng gì?)

_ Ly minh ly ám, cập ly hư-không, thị kiến ngươn đồng, qui mao, thố giác.

(_ Rời cái sáng, cái tối và hư-không, cái thấy đó cũng đồng như lông rùa, sừng thỏ.)

_ Minh ám hư-không, tam sự cu dị, tùng hà lập kiến?

(_ Nếu tách hẳn ba thứ sáng, tối và hư-không, thì do đâu mà thành-lập được cái thấy?)

_ Minh ám tương-bội, vân hà hoặc đồng?

(_ Sáng và tối trái ngược lẫn nhau, làm sao hoặc cũng là đồng?)

_ Ly tam nguyên vô, vân hà hoặc dị?

(_ Rời ba thứ sáng, tối và hư-không, cái thấy vốn không còn gì, làm sao hoặc cũng là khác?)

_ Phân không, phân kiến, bổn vô biên bạn, vân hà phi đồng?

(_ Bên hư-không, bên cái thấy, vốn không có bờ cõi, làm sao lại không phải đồng?)

_ Kiến ám, kiến minh, tánh phi thiên cải, vân hà phi dị?

(_ Thấy cái tối, thấy cái sáng, tánh không dời đổi, làm sao lại không phải khác?) _ Nếu tánh thấy không đồng thể với sáng, tối, hư-không, thì thử ly ba thứ ấy ra, chỉ còn tánh thấy biểu-lộ hình-tướng thế nào? _ Có phải giống như lông rùa, sừng thỏ hay không? Vì ly sáng, tối, hư-không ra, thì không thế nào lập được tánh thấy?

_ Như vậy nghĩa không đồng một thể cũng bất-thành.

_ Sáng và tối trái nghịch nhau thì tánh thấy làm sao đồng được?

_ Nếu ly sáng, tối, hư-không ra, thì tánh thấy không có tự-thể, làm sao đồng hoặc không đồng?

_ Phân-tách tánh thấy và hư-không vốn chẳng có giới-hạn, làm sao gọi chẳng phải đồng?

_ Thấy sáng thấy tối nhưng tánh thấy vẫn không thay đổi, thì làm sao gọi chẳng phải không đồng?

_ Nhữ cánh tế thẩm, vi tế thẩm tường, thẩm đế thẩm quan.

(_ Ông hãy xét cho kỹ, suy xét chín chắn, nhận cho cùng, xét cho rõ.)

_ Minh tùng thái-dương, ám tùy hắc nguyệt, thông thuộc hư-không, ung qui đại-địa; như-thị kiến-tinh, nhân hà sở xuất.

_ Ông phải xem xét châu đáo, - sáng do mặt trời mọc, tối do mặt trăng lặn, thông suốt thuộc về hư-không, ngăn ngại thuộc về đại-địa; vậy tánh thấy do ở đâu mà có? _ Kiến giác, không ngoan, phi hòa phi hiệp, bất ưng kiến tinh, vô tùng tự xuất.

(_ Cái thấy có giác-quan, hư-không thì không hay biết, không hòa không hợp, không lẽ cái thấy không do đâu mà tự phát ra.)

_ Nhược kiến văn tri, tánh viên châu-biến, bổn bất động diêu, đương tri vô-biên, bất động hư-không, tinh kỳ động diêu, địa thủy hỏa phong, quân danh lục đại, tánh chơn viên-dung, giai Như-Lai- Tạng, bổn vô sanh diệt. _ Tánh thấy có cảm-giác, hư-không chẳng có cảm-giác, không hòa không hiệp, thì chẳng lẽ tánh thấy không có chỗ sở-nhân mà tự sanh?

_ A-Nan! Ông phải biết tánh thấy giác-minh châu-biến viên-mãn, gốc không lay động, với hư-không vắng lặng vô-biên, cho tới tứ-đại địa hỏa thủy phong hằng biến-chuyển, gọi là lục đại, tánh thiệt viên-dung, đều là Như-Lai-Tạng, vốn không có sanh-diệt.

_ A-Nan! Nhữ tánh trầm-luân, bất ngộ nhữ chi kiến văn giác tri, bổn Như-Lai- Tạng.

(_ A-Nan! Tánh ông chìm đắm, không ngộ được những sự thấy, nghe, hay, biết của ông vốn là tánh Như-Lai-Tạng.)

Trầm-luân (沉淪): chìm đắm. _ Nhữ đương quan thử, kiến văn giác tri, vi sanh, vi diệt, vi đồng, vi dị, vi phi sanh-diệt, vi phi đồng-dị.

(_ Ông hãy xét những sự thấy, nghe, hay, biết, đó là sanh hay diệt, là đồng hay khác, là không phải sanh, không phải diệt, hay không phải đồng, không phải khác.)

_ A-Nan! Vì tánh ông bị trầm-luân, nên chưa tỏ ngộ các thứ kiến văn giác tri là

Như-Lai-Tạng.

_ Ông hãy quan-sát các thứ kiến văn giác tri là sanh-diệt, đồng dị, không phải sanh-diệt, không phải đồng-dị.

汝曾不知如來藏中。性見覺明覺精明見。清淨本然周遍法界

。隨眾生心應所知量。如一見根見周法界。聽嗅嘗觸覺觸覺知。妙

德瑩然遍周法界。圓滿十虛寧更方所。循業發現世間無知。惑為因

緣及自然性。皆是識心分別計度。但更言說都無實義。

61. Nhữ tằng bất tri, Như-Lai-Tạng trung, tánh kiến giác minh, giác tinh minh kiến, thanh-tịnh bổn-nhiên, châu- biến pháp-giới, tùy chúng-sanh tâm, ứng sở tri lượng.

(_ A-Nan! Ông không biết trong Như-Lai-Tạng, cái thấy nơi tâm-tánh là cái tính minh của bổn-giác, cái tính minh của bổn-giác biểu lộ ra nơi cái thấy, bổn-nhiên thanh-tịnh cùng khắp pháp-giới, theo tâm chúng-sanh đáp ứng với lượng hay biết.)

61. A-Nan! Ông không biết trong Như- Lai-Tạng, tánh thấy giác-minh là Tự- Tánh chơn-giác thiêng sáng, hoàn-toàn khác biệt với tánh thấy phàm-phu bị buộc ở nhãn-căn, tánh thấy giác-minh vốn là bản-nhiên thanh-tịnh, châu-biến khắp cả pháp-giới, tùy theo tâm và ứng theo lượng của chúng-sanh mà phát-hiện diệu-dụng. _ Như nhứt kiến căn, kiến châu pháp-giới, thính khứu thường xúc, giác xúc giác tri, diệu-đức oánh nhiên, biến châu pháp-giới, viên-mãn thập hư, ninh hữu phương sở, tuần nghiệp phát-hiện.

(_ Như nơi nhãn-căn, cái thấy cùng khắp pháp-giới, thì cái biết nghe, biết ngửi, biết nếm, biết xúc, biết các pháp, công-năng nhiệm mầu sáng suốt cũng cùng khắp pháp-giới, đầy đủ thập phương hư-không, đâu có chỗ ở, theo nghiệp mà phát-hiện.)

_ Thế-gian vô tri, hoặc vi nhân-duyên, cập tự-nhiên tánh, giai thị thức tâm, phân-biệt kế độ, đãn hữu ngôn-thuyết, đô vô thật-nghĩa. _ Như riêng căn thấy bao trùm pháp-giới như vậy, thì tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân xúc, ý biết; cũng là đức-dụng nhiệm-mầu châu-biến pháp-giới, chẳng có hạn-định phương-hướng xứ-sở, chỉ thuận theo nghiệp của chúng-sanh mà phát-hiện diệu-dụng.

_ Người thế-gian không biết, nhận lầm là tánh nhân-duyên hoặc tự-nhiên, đó là tại ý-thức phàm-phu so đo, phân-biệt, chỉ bằng ngôn-ngữ, chớ không phải nghĩa chơn-thiệt.

62. 62. HIỂN-MINH THỨC-ĐẠI.

阿難識性無源。因於六種根塵妄出。汝今遍觀此會聖眾。用

目循歷其目周視。但如鏡中無別分析。汝識於中次第標指。此是文

殊此富樓那。此目乾連此須菩提此舍利弗。此識了知為生於見。為

生於相為生虛空。為無所因突然而出。

_ A-Nan! Thức tánh vô nguyên, nhân vu lục chủng, căn trần vọng xuất.

_ Nhữ kim biến quan thử hội Thánh-chúng. _ Dụng mục tuần lịch, kỳ mục châu thị, đãn như kính trung, vô biệt phân-tích.

(_ Ông dùng con mắt lướt qua, mắt ông trông khắp, chỉ như bóng trong gương, không phân-tích riêng biệt.)

_ Nhữ thức ư trung, thứ đệ tiêu chỉ, thử thị Văn-Thù, thử Phú-Lâu-Na, thử Mục-

Kiền-Liên, thử Tu-Bồ-Đề, thử Xá-Lợi- Phất.

(_ Cái thức của ông, trong ấy theo thứ lớp chỉ ra đây là ông Văn-Thù, …)

_ Thử thức liễu tri, vi sanh ư kiến, vi sanh ư tướng, vi sanh hư-không, vi vô sở Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Tánh của thức không có nguồn gốc, chỉ nhân theo lục-căn và lục-trần mà vọng-động sanh ra.

_ Bây giờ ông hãy xem tất cả Thánh-chúng trong hội.

_ Khi mới ngó qua, chưa khởi niệm gì thì chỉ như bóng hiện vào gương, không có phân-biệt. _ Đến khi thức của ông dựa vào đó, mới phân-biệt được có thứ lớp, như đây là Văn-Thù, đây là Phú-Lâu-Na, đây là

Mục-Kiền-Liên, đây là Tu-Bồ-Đề, đây là Xá-Lợi-Phất.

_ Vậy thức ấy sanh nơi thấy, sanh nơi các tướng, sanh nơi hư-không, hay là nhân đột nhiên nhi xuất?

(_ Cái thức nhận biết như thế, sanh ra do cái thấy, do các tướng, do hư-không, hay không nhân gì bỗng nhiên sanh ra?) không nương theo chỗ nào mà bỗng nhiên sanh?

阿難若汝識性生於見中。如無明暗及與色空。四種必無元無

汝見。見性尚無從何發識。若汝識性生於相中。不從見生。既不見

明亦不見暗。明暗不矚劭無色空。彼相尚無識從何發。若生於空非

相非見。非見無辯。自不能知明暗色空。非相滅緣。見聞覺知無處

孜立。處此二非。空非同無更非同物。縱發汝識欲何分別。若無所

因突然而出。何不日中別識明月。汝更細詳微細詳審。見託汝睛相

椎前境。可狀成更不相成無。如是識緣因何所出。識動見澄非和非

合。聞聽覺知亦復如是。不應識緣無從自出。若此識心本無所從。

當知了別見聞覺知。圓滿湛然性非從所。兼彼虛空地水火風。均名

七大性真圓融。皆如來藏本無生滅。

阿難汝心。麁浮不悟見聞。發明了知本如來藏。汝應觀此六

處識心。為同為異為空為更。為非同異為非空更。

63. A-Nan! Nhược nhữ thức tánh, sanh ư kiến trung, như vô minh ám, cập dữ sắc không, tứ chủng tất vô, ngươn vô nhữ kiến, kiến tánh thượng vô, tùng hà phát thức?

(_ A-Nan! Nếu cái thức của ông sanh ra do cái thấy, mà như không có các tướng sáng tối và sắc không, thì không còn cái thấy của ông, cái thấy còn không có, do đâu mà phát ra được cái thức?)

_ Nhược nhữ thức tánh, sanh ư tướng trung, bất tùng kiến sanh, ký bất kiến minh, diệc bất kiến ám, minh ám bất thuộc, tức vô sắc không, bỉ tướng thượng vô, thức tùng hà phát?

(_ Nếu cái thức của ông sanh ra do các tướng, chớ không do cái thấy, thì đã không thấy sáng, cũng không thấy tối, sáng và tối đã không thấy, thì cũng không có sắc không, các tướng kia còn không có, thì cái thức do đâu mà phát ra?)

_ Nhược sanh ư không, phi tướng phi kiến, phi kiến vô biện, tự bất năng tri, minh ám sắc không; phi tướng diệt duyên, kiến văn giác tri, vô xứ an lập. 63. A-Nan! Nếu Thức sanh nơi thấy, thì như chẳng có bốn tướng: sáng, tối, sắc, không, tánh thấy cũng chẳng có, như vậy do đâu mà phát ra thức?

_ Nếu thức sanh nơi các tướng, thì các tướng là vật không có tánh thấy, không thấy sáng, tối, tức là chẳng có sắc, không, như vậy các tướng còn không có, huống chi là thức do đâu mà sanh? _ Nếu thức sanh nơi hư-không, chớ chẳng phải sanh nơi thấy và nơi tướng, thì như chẳng phải sanh nơi thấy, làm sao biết được sắc, không; như chẳng (_ Nếu cái thấy sanh ra do hư-không, ngoài các tướng và ngoài cái thấy, thì ngoài cái thấy không có cảm-giác, tự-nhiên không thể biết được sáng, tối, sắc-tướng và hư-không; ngoài các tướng thì không có các duyên của tiền-trần, sự thấy, nghe, hay, biết, không do đâu mà thành-lập được.)

_ Xứ thử nhị phi, không phi đồng vô;

hữu phi đồng vật; tùng phát nhữ thức, dục hà phân-biệt?

(_ Ngoài hai thứ căn trần ra, nếu là không, thì cũng đồng như không có; còn nếu là có, thì cũng không đồng như các vật; dầu cho phát cái thức của ông, thì đem ra mà phân-biệt cái gì?)

_ Nhược vô sở nhân, đột nhiên nhi xuất, hà bất nhựt trung, biệt thức minh nguyệt?

(_ Nếu cái thức không nhân gì bỗng nhiên mà phát ra, làm sao lại không phân-biệt được mặt trăng sáng, trong lúc mặt trời đứng bóng?)

_ Nhữ cánh tế tường, vi tế tường thẩm, kiến thác nhữ tình, tướng thôi tiền cảnh, khả trạng thành hữu, bất tướng thành vô, như-thị thức duyên, nhân hà sở xuất?

(_ Ông hãy xem xét châu-đáo, cái thấy gá vào mắt của ông, các tướng thì trả về cho tiền-cảnh, cái gì có thể hình-trạng được, thì mới thành có, cái gì không có tướng, thì thành ra không, còn cái thức như vậy, nhân đâu mà ra?)

_ Thức động, kiến trừng, phi hòa phi hiệp, văn thính giác tri, diệc phục như-thị.

_ Bất ưng thức duyên, vô tùng tự xuất.

(_ Không lẽ cái thức nhận biết không do đâu mà phát ra?) _ Nhược thử thức-tâm, bản vô sở tùng, đương tri liễu biệt, kiến văn giác tri, viên-mãn trạm-nhiên, tánh phi tùng sở. phải sanh nơi tướng, thì không có chỗ trợ-duyên, các thứ kiến văn giác tri lấy đâu mà thành-lập? _ Vậy ở giữa hai khoảng chẳng phải thấy và chẳng phải tướng thì thức không có tự-thể, cũng không thành-lập được.

Nếu nói có thức, thì thức chẳng phải đồng như các vật, mà cho rằng ở hư- không, như vậy làm sao phân-biệt được thức?

_ Đó là chứng tỏ ly tánh thấy và các tướng mà nói thức sanh nơi hư-không, thật vô lý.

_ Lại nếu thức không nương theo chỗ nào mà bỗng nhiên sanh, thì tại sao ban ngày không có mặt trăng, chẳng khởi ra thức phân-biệt mặt trăng mà lại chỉ phân-biệt mặt trời mà thôi?

_ Ông hãy xem xét châu-đáo, tánh thấy gởi nơi mắt, các tướng là tiền-trần, hễ có hình-thể thì thành sắc, chẳng có hình-thể thì thành không, căn-trần, sắc-không minh-bạch như vậy, thì thức duyên từ đâu mà sanh?

_ Thức thì lay động, tánh thấy thì đứng lặng, không hòa không hiệp, cho đến tánh nghe, tánh ngửi và tánh biết cũng giống như thế, dĩ-nhiên thức không có thế nào sanh ở nơi mấy chỗ ấy được.

_ Vậy chẳng lẽ thức không có chỗ sở-nhân mà tự sanh?

_ Nếu tánh thức vốn không nương theo chỗ nào mà sanh, thì phải biết các tánh phân-biệt và kiến văn giác tri đều vắng (_ Nếu cái thức đó không do đâu, thì nên biết cái thức-đại nhận biết và cái căn-đại thấy, nghe, hay, biết, vắng lặng cùng khắp, bản-tánh không nương vào đâu mà có.)

_ Kiêm bỉ hư-không, địa thủy hỏa phong, quân danh thất đại, tánh chơn viên-dung, giai Như-Lai-Tạng, bổn vô sanh diệt.

lặng viên-mãn, không bị các sở-duyên ràng buộc, - đứng chung với lục-đại: địa hỏa thủy phong không kiến, gọi là thất-đại, chơn-tánh viên-dung, đều là Như-Lai-Tạng, vốn không có sanh-diệt.

_ A-Nan! Nhữ tâm thô phù, bất ngộ kiến văn, phát-minh liễu tri, bổn Như-Lai-

Tạng.

(_ A-Nan! Tâm ông nông nổi, không ngộ được cái nhận biết các điều thấy nghe, vốn là tánh Như-Lai-

Tạng.)

_ Nhữ ưng quan thử, lục xứ thức-tâm, vi đồng, vi dị, vi không, vi hữu? Vi phi đồng dị, vi phi không hữu? (_ Ông hãy xét sáu cái thức, là đồng hay là khác, là không hay là có, là không phải đồng, không phải khác; hay không phải không, không phải có?)

_ A-Nan! Tâm của ông thô sơ nên chưa tỏ ngộ tánh hiểu biết sáng suốt phát- minh kiến văn gốc Như-Lai-Tạng.

_ Ông nên xem xét kỹ càng, tánh thức ở sáu căn là đồng hay dị? Có hay không? Không đồng hay không dị? Chẳng có hay chẳng không?

汝元不知如來藏中。性識明知覺明真識。妙覺湛然遍周法界

。含吐十虛寧更方所。循業發現世間無知。惑為因緣及自然性。皆

是識心分別計度。但更言說都無實義。

64. Nhữ nguyên bất tri Như-Lai-Tạng trung, tánh thức minh tri, giác-minh chơn-thức, diệu-giác trạm-nhiên, châu-biến pháp-giới, hàm thổ thập hư, ninh hữu phương sở, tuần nghiệp phát-hiện.

(_ A-Nan! Ông không biết trong Như-Lai-Tạng, cái thức nơi tâm-tánh là cái tác-dụng nhận biết của tính minh bổn-giác, và tính minh bổn-giác thật là chơn-tánh của thức-đại, bổn-giác diệu-minh yên lặng cùng khắp pháp-giới, ẩn hiện thập phương hư-không, đâu có chỗ ở, theo nghiệp mà phát-hiện.)

_ Thế-gian vô tri, hoặc vi nhân-duyên, cập tự-nhiên tánh, giai thị thức-tâm, phân-biệt kế độ, đãn hữu ngôn-thuyết, đô vô thật-nghĩa.

64. A-Nan! Ông không biết trong Như- Lai-Tạng, tánh thức minh-tri là tánh chơn-thức viên-giác, sáng suốt nhiệm-mầu, thanh-tịnh trang-nghiêm, châu-biến khắp cả pháp-giới, chẳng có hạn-định phương-hướng xứ-sở, chỉ thuận theo nghiệp của chúng-sanh mà phát-hiện diệu-dụng.

_ Người thế-gian không biết, nhận lầm là tánh nhân-duyên hoặc tự-nhiên, đó là tại ý-thức phàm-phu so đo, phân-biệt, chỉ bằng ngôn-ngữ, chớ không phải nghĩa chơn-thiệt. 65. 65. NGÀI A-NAN VÀ ĐẠI-CHÚNG KIẾN ĐẠO.

爾時阿難及諸大眾。蒙佛如來微妙開示。身心蕩然得無罣礙

。是諸大眾。各各自知心遍十方見十方空。如觀掌中所持葉物。一

切世間諸所更物。皆劭菩提妙明元心。心精遍圓含裹十方。反觀父

母所生之身。猶彼十方虛空之中。吹一微塵若存若亡。如湛巨海流

一浮漚。起滅無從了然自知獲本妙心常住不滅。禮佛合掌得未曾更

。於如來前說偈讚佛。

_ Nhĩ thời A-Nan, cập chư đại-chúng, mông Phật Như-Lai, vi diệu khai-thị, thân-tâm đãng nhiên, đắc vô quái-ngại.

_ Thị chư đại-chúng, các các tự tri, tâm biến thập phương, kiến thập phương không, như quan thủ trung, sở trì diệp vật.

_ Nhứt-thiết thế-gian, chư sở-hữu vật, giai tức Bồ-Đề, diệu-minh nguyên-tâm.

_ Tâm tinh biến viên, hàm lý thập phương, phản quan phụ mẫu, sở sanh chi thân, du bỉ thập phương, hư-không chi trung, xuy nhứt vi-trần, nhược tồn nhược vong; như trạm cự-hải, lưu nhứt phù-âu, khởi diệt vô tùng. _ Liễu nhiên tự tri, hoạch bản diệu-tâm, thường-trụ bất diệt, lễ Phật hiệp- chưởng, đắc vị-tằng-hữu.

_ Ư Như-Lai tiền, thuyết kệ tán Phật:

_ Khi ấy, ngài A-Nan và Đại-chúng nhờ những lời khai-thị nhiệm-mầu của Đức Như-Lai, nên thân-tâm tự-nhiên an vui, không còn chi ngăn ngại.

_ Mỗi người đều tự biết Bổn-Tâm châu-biến khắp cả pháp-giới, cảm thấy thập phương hư-không như thấy lá nắm trong tay. _ Tất cả sự-vật sở-hữu ở thế-gian, đều là Nguyên-Tâm Bồ-Đề quang-minh huyền-diệu.

_ Vì Bổn-Tâm châu-biến viên-mãn, trùm khắp thập phương, nên quay lại xem sắc-thân của phụ-mẫu sanh thành, như thổi một hột bụi thoạt còn, thoạt mất ở trong mười phương hư-không; lại cũng như trôi một giọt nước bọt khi sanh, khi diệt ở giữa biển cả.

_ Ngài A-Nan nhờ Đức Như-Lai khai-thị nên hiểu thấu Tự-Tâm Chơn-Như diệu-giác thường-trụ, thì hết lòng vui mừng được việc chưa từng có.

_ Ngài A-Nan đảnh lễ Phật rồi thuyết kệ khen Phật:

妙湛總持不動尊 首楞嚴王世希更

銷我億劫顛倒想 不歷僧祇獲法身

願今得果成寶王 還度如是恒沙眾

將此深心奉塵剎 是則名為報佛恩

伒請世尊為證明 五濁惡世誓先入

如一眾生未成佛 終不於此取泥洹

大雄大力大慈悲 希更審除微細惑

仙我早登無上覺 於十方界坐道場

舜若多性可銷亡 爍迦囉心無動轉

66.

Diệu trạm tổng-trì bất-động Tôn,

Thủ-Lăng-Nghiêm Vương thế hy-hữu, Tiêu ngã ức kiếp điên-đảo tưởng, Bất lịch tăng-kỳ hoạch Pháp-thân.

Nguyện kim đắc quả thành Bửu-Vương,

Hườn độ như-thị Hằng-sa chúng, Tương thử thâm-tâm phụng trần-sát,

Thị tắc danh vi báo Phật-ân.

Phục thỉnh Thế-Tôn vị chứng-minh, Ngũ-trược ác-thế thệ tiên nhập, Như nhứt chúng-sanh vị thành Phật, Chung bất ư thử thủ Nê-Hoàn.

Đại-hùng đại-lực đại từ-bi, Hy cánh thẩm-trừ vi-tế hoặc, Linh ngã tảo đăng Vô-Thượng-Giác, Ư thập phương giới tọa đạo-tràng, Thuấn-nhã-đa tánh khả tiêu-vong, Thước-ca-ra tâm vô động-chuyển. 66.

Diệu-trạm (6) Tổng-trì (7) Bất-động Tôn (8), Thủ-Lăng-Nghiêm Vương đời ít có, Ức kiếp điên-đảo tôi tiêu hết, Khỏi trải tăng-kỳ (9), được Pháp-thân (10).

Nguyện nay đắc quả, thành Bảo-Vương (11), Trở lại độ thoát Hằng-sa chúng (12),

Lấy tâm nhiệt-thành phụng trần-sát (13), Thế mới gọi là báo Phật-ân (14).

Ngưỡng cầu Thế-Tôn chứng-minh cho!

Thề vào trước ngũ-trược ác-thế (15), Nếu còn một người chưa thành Phật, Không chịu về ở cảnh Niết-Bàn (16).

Đại-hùng, đại-lực, đại từ-bi (17), Xét lại trừ tuyệt hoặc vi-tế (18), Khiến tôi lên bậc Vô-Thượng-Giác (19), Tọa đạo-tràng khắp cả mười phương, Tánh Thuấn-nhã-đa (20) có tiêu mất,

Tâm Thước-ca-ra (21) không dời đổi (22).

DỊCH ÂM ĐỆ TAM QUYỂN CHUNG DIỄN NGHĨA HẾT QUYỂN BA

YẾU-GIẢI

KINH THỦ-LĂNG-NGHIÊM

QUYỂN BA

(1) Sanh trụ dị diệt:

_ Sanh : phát hiện.

_ Trụ : đứng yên. _ Dị : dời đổi.

_ Diệt : dứt hết.

‚Sanh trụ dị diệt‛ đồng nghĩa với ‚Thành trụ hoại không‛.

Ví dụ:

_ Khi tưởng nhớ phát-hiện là Sanh.

_ Khi đang nhớ là Trụ.

_ Quên lần lần là Dị.

_ Quên mất là Diệt.

Lại ví dụ như cái nhà:

_ Cái nhà do vật-liệu và nhân-công xây cất _ Cái nhà đứng yên che mưa đở nắng _ Rồi cái nhà theo thời-gian mà hư lần _ Cho tới khi cái nhà không còn dùng được nữa phải triệt-hạ gọi là Sanh. gọi là Trụ.

gọi là Dị.

gọi là Diệt. Lại ví dụ như thân tứ-đại tức là xác thịt do bốn thứ đất lửa nước gió giả-hiệp. Thân sanh ra, trụ một thời-gian, trẻ rồi lớn, lớn rồi già, già rồi suy yếu lần lần, kế chết. Thân tứ-đại mà người thế-gian hết lòng săn sóc, không có thiệt-thể, hơi thở đi ra mà chẳng trở vào thì xương thịt, sức nóng, tinh-huyết, hơi thở đều hoàn lại địa hỏa thủy phong, thân ấy tức-khắc biến thành tử-thi vô-tri vô-giác như khúc gỗ, vì thế gọi là thân hoạn, thân bất-tịnh, thân vô -thường, thân phi-ngã, v.v…. Đó là chứng tỏ tất cả pháp hữu-vi như giấc mộng, huyễn-thuật, như bọt nước, bóng hình, như sương sa, điển chớp, thảy đều theo công-lệ sanh trụ dị diệt tức là không có chi tồn-tại.

(2) Sa-môn: Cần-Tức (勤息). Cần là tinh-tấn. Tức là dứt sạch.

_ Sa-môn là vị Tăng có đức-độ thanh-tịnh, tinh-tấn làm các điều lành, dứt sạch các điều dữ.

(3) Tô-lạc đề-hồ: thực-phẩm do sữa làm ra. Ví dụ như: beurre, fromage, crème, v.v…

(4) Tánh thiện, tánh ác, tánh vô-ký: _ Tánh thiện là tánh lành.

_ Tánh ác là tánh dữ.

_ Tánh vô-ký là tánh không thể ghi nhớ lành dữ. (5) Đoạn văn hiển-minh thập bát giới: Thập bát giới là 18 giới-hạn.

_ Nhãn-giới, Sắc-giới và Nhãn-thức-giới là giới-hạn của căn mắt, giới-hạn của Sắc-trần (các vật thấy được ở trần-cảnh) và giới-hạn của tánh biết do mắt.

_ Nhĩ-giới, Thinh-giới và Nhĩ-thức-giới là giới-hạn của căn tai, giới-hạn của Thinh-trần (các tiếng nghe được ở trần-cảnh) và giới-hạn của tánh biết do tai. _ Tî-giới, Hương-giới và Tî-thức-giới là giới-hạn của căn mũi, giới-hạn của Hương-trần (các hơi ngửi được ở trần-cảnh) và giới-hạn của tánh biết do mũi. _ Thiệt-giới, Vị-giới và Thiệt-thức-giới là giới-hạn của căn lưỡi, giới-hạn của Vị-trần (các mùi nếm được ở trần-cảnh) và giới-hạn của tánh biết do lưỡi. _ Thân-giới, Xúc-giới và Thân-thức-giới là giới-hạn của căn thân, giới-hạn của Xúc-trần (các sự cảm-xúc được ở trần-cảnh) và giới-hạn của tánh biết do thân. _ Ý-giới, Pháp-giới và Ý-thức-giới là giới-hạn của căn ý, giới-hạn của Pháp-trần (các món hiểu-biết, tưởng-tượng, phân-biệt được ở trần-cảnh) và giới-hạn của tánh biết do ý. _ Thập bát giới gồm có sáu căn, sáu trần và sáu thức. Căn là món phát khởi, trần là món tục lụy, thức là món hiểu biết, giới là giới-hạn. Mười tám món ấy đều có giới-hạn nên gọi Nhãn-giới, Sắc-giới, Nhãn-thức-giới, v.v…. Sở dĩ Đức Phật nói pháp thập bát giới là hằng thuận chúng-sanh mà quyền-lập để giải mê cho chúng-sanh. Thập bát giới hình như có riêng mỗi phần sai biệt, nhưng tất cả đều luống dối hư-vọng tức là không có thiệt-thể, không phải thuộc về tánh nhân-duyên sanh, cũng không phải thuộc về tánh tự-nhiên sanh.

Tóm tắt lại, Thập bát giới thuộc về phàm-tâm ở trong Như-Lai-Tạng.

Nếu phàm-tâm dứt hết thì Phật-tâm tự hiện. (Nên đọc lại Mục Yếu-Giải

Quyển Nhì, số 23 và 24).

(6) Diệu-trạm:

_ Diệu là chiếu-minh. Trạm là tịch-tịnh.

_ Diệu có tánh tùy-duyên, trạm có tánh bất-biến.

_ Diệu tức trạm, trạm tức diệu. _ Diệu-trạm là vắng lặng trong sạch chiếu soi sáng suốt.

Đó là lời khen Pháp-thân Phật.

(7) Tổng-trì:

_ Tổng là bao-hàm. Trì là gìn giữ. _ Tổng-trì là bao-hàm gìn giữ tất cả pháp-môn, công-đức, giới-hạnh.

Đó là lời khen Báo-thân Phật.

(8) Bất-động Tôn: _ Bất-động là không bao giờ lay chuyển. Tôn là kính-trọng như bậc cao cả.

_ Đức Phật tùy-duyên hóa-độ chúng-sanh, như-như bình-đẳng, không bao giờ lay chuyển, nên gọi là Bất-động Tôn.

Đó là lời khen Hóa-thân Phật.

(9) Tăng-Kỳ: Nói đủ chữ là A-tăng-kỳ (Asamkhya) chỉ về một số lớn nhứt trong mười số nhiều như:

1. A-tăng-kỳ. 2. Vô-lượng. 3. Vô-biên. 4. Vô-đẳng. 5. Bất khả sở. 6. Bất khả xứng.

7. Bất khả lượng.

8. Bất khả tư-nghị.

9. Bất khả thuyết.

10. Bất khả thuyết, bất khả thuyết. Lại như nói A-tăng-kỳ kiếp tức là Đại-kiếp.

_ Nếu tính theo thế-gian thì một Tiểu-kiếp có 16.800.000 năm.

_ Một Trung-kiếp gồm có 20 Tiểu-kiếp tức là 16.800.000 x 20 = 336.000.000

năm.

_ Một Đại-kiếp gồm có bốn Trung-kiếp tức là 336.000.000 x 4 = 1.344.000.000 năm.

(10) Pháp-thân: Pháp-thân tức Tự-Tâm Chơn-Như , viên-giác thường-trụ. (11) Bảo-vương: bậc Vô-Thượng Chánh-đẳng Chánh-giác, tức là Phật. (12) Hằng-sa-chúng: chúng-sanh rất nhiều như số cát ở sông Hằng, không thể đếm được.

(13) Trần-sát: cõi thế-gian.

(14) Phật-ân: ân-đức của Phật giáo-hóa.

(15) Ngũ-trược ác-thế:

_ Ngũ-trược là năm thứ nhơ đục. Ác-thế là cõi thế-gian độc-ác.

_ Ngũ-trược ác-thế là cõi thế-gian có năm thứ nhơ đục:

1. Kiếp-trược : cuộc đời bị sanh lão bệnh tử và các tai-nạn chướng ngại. 2. Kiến-trược : thấy biết sai lầm, lấy phải làm quấy, lấy quấy làm phải.

3. Phiền-não trược : tham sân si, vọng-tưởng, ngã-mạn, mê-chấp, v.v… ám-muội. 4. Chúng-sanh trược : các nghiệp-báo oan-gia trái-chủ, nghịch-cảnh ác-duyên, vay-trả trả-vay và các thứ vật-chất buộc ràng nhiễu-hại.

5. Mạng-trược : căn-mạng không bền chắc, thoạt còn thoạt mất, sanh-diệt, vô-thường như hoa phù-dung sớm nở chiều tàn.

Chúng-sanh ở cõi ác-thế bị năm thứ trược che tối Tâm Chơn-Như, khiến cho hành-động mê-muội mà chìm đắm ở biển khổ luân-hồi sanh-tử. (16) Niết-Bàn: Tóm tắt lại, Niết-bàn có nghĩa là Viên-tịch. Viên là tròn đủ đức-độ. Tịch là dứt hết các chướng.

(17) Đại-hùng đại-lực đại từ-bi: Đó là đức-tánh Như-Lai:

Đức Như-Lai dõng-mãnh tinh-tấn độ-sanh, không hề thối chuyển, đó là đại- hùng.

Đức Như-Lai đầy đủ thập-lực, thấu-triệt tất cả thế-gian pháp và xuất thế-gian pháp, đó là đại-lực.

Đức Như-Lai năng làm cho nhứt-thiết chúng-sanh thoát khổ được vui, đó là đại từ-bi.

(22) Đoạn văn ngài A-Nan và Đại-chúng kiến đạo:

Đức Phật giảng dạy ngũ-ấm, lục-nhập, thập-nhị xứ, thập-bát giới và thất-đại rồi biểu-thị Tâm Chơn-Như viên-giác thường-trụ. Đức Phật qui-nạp ấm nhập xứ giới và đại về với Như-Lai-Tạng tánh.

Nhờ những lời khai-thị chánh-đại quang-minh của Đức Phật, nên ngài A-Nan và Đại-chúng trừ được các vọng-tưởng nghi chấp. Ai ai cũng hết sức hoan-hỉ được hiểu rõ Tự-Tâm thuần-nhứt chơn-thiệt, như-như bất-động, châu-biến khắp cả pháp-giới, đó chính là Bổn-Lai Diện-Mục của mỗi người. Nhứt-thiết sự-vật đều hiển hiện ở Tự-Tâm.

Vì Tự-Tâm toàn-chơn toàn-giác, châu-biến viên-mãn, nên cảm thấy dễ dàng thập phương hư-không như thấy cọng lá nhỏ nắm trong bàn tay.

Vì Tự-Tâm diệu-minh trạm-nhiên, thường-tịch thường-chiếu, nên quay lại xem thân hoạn của cha mẹ sanh ra chẳng khác chi thổi một hạt bụi nhỏ trong hư-không ở khắp mười phương thế-giới, dầu còn dầu mất vẫn không quan-hệ đối với Tự- Tâm; lại cũng như trôi một giọt nước bọt giữa biển rộng mênh mông ở khắp tứ hướng trùng-dương, dầu nổi dầu chìm vẫn không quan-hệ đối với Tự-Tâm. Như vậy tất cả Đại-chúng đều tỏ ngộ Diệu-pháp gọi là kiến đạo.

Ngài A-Nan nhờ Đức Phật khai sáng, thấu-triệt Tâm Chơn-Như viên-giác thường-trụ, nên vô-cùng vui mừng được pháp chưa từng có.

Ngài A-Nan chí-thành đảnh lễ Đức Phật rồi xin phép thuyết kệ, đại-ý như sau:

_ Ngài A-Nan khen ngợi Pháp-thân, Báo-thân và Hóa-thân của Đức Phật, khen ngợi pháp-môn Thủ-Lăng-Nghiêm mầu-nhiệm cao cả ít có trong đời, khen ngợi đức-dụng của pháp-môn Thủ-Lăng-Nghiêm tiêu-diệt được tất cả vọng-tưởng điên-đảo trong vô-lượng kiếp và được viên-chứng Tự-Tâm Chơn-Như viên-giác thường-trụ tức là Pháp-thân ở hiện-kiếp, khỏi trải qua vô-số kiếp, vì nếu tu-hành theo các pháp-môn khác, sợ phải trải qua vô-biên kiếp mới đắc Pháp-thân. Như xưa có nhiều vị tu-hành phải trải qua ba A-Tăng-Kỳ kiếp mới đắc Pháp-thân. Đó là chứng tỏ pháp-môn

Thủ-Lăng-Nghiêm vi-mật huyền-diệu tuyệt-đối.

_ Trước mặt Đức Thích-Ca, ngài A-Nan phát nguyện đắc Phật-quả để trở lại cõi Ta-bà, độ thoát Hằng-hà sa-số chúng-sanh, quyết-định đem tâm nhiệt-thành, trên phụng thờ Chư Phật, dưới cứu-độ chúng-sanh ở khắp các cõi thế-gian, đó là báo-đáp hồng-ân của Đức Phật dạy dỗ.

_ Ngài A-Nan ngưỡng-vọng Đức Phật chứng-minh cho. Ngài thề trở vào cõi thế-gian ngũ-trược độc-ác, để giải mê cứu khổ cho vạn loại hữu-tình, nếu còn một chúng-sanh nào chưa thành Phật thì nhứt-định không sớm hưởng quả Niết-Bàn.

_ Ngài A-Nan cung-thỉnh Đức Phật đại-hùng đại-lực đại từ-bi dủ lòng quảng-đại, thương xót độ cho giải-trừ tận gốc các ác-chướng, thậm-chí tới hoặc-nghiệp nghi-chấp nhỏ nhen cũng đều dứt sạch, hầu sớm viên-chứng Vô-Thượng Bồ-Đề, ngồi đạo-tràng thị-hiện khắp mười phương quốc-độ, cứu vớt chúng-sanh ra khỏi biển khổ.

_ Ngài A-Nan phát đại-nguyện như vậy, kết-luận ngài còn nói hai câu hùng-hồn: Tánh hư-không còn có thể tiêu mất, nhưng Tâm Bồ-Đề lúc nào cũng không thối chuyển và cứng cỏi, bền chắc, kiên-cố vĩnh-cửu.

YẾU-GIẢI

HẾT QUYỂN BA

CHÚ-THÍCH (2018)

ĐOẠN 22 _ Đề-Hồ (醍醐): một trong năm thức ăn được chế từ sữa trâu bò:

1. Nhũ. (sữa)

2. Lạc. (từ Nhũ chế ra)

3. Sanh-tô. (từ Lạc chế ra)

4. Thục-tô. (từ Sanh-tô chế ra)

5. Đề-hồ. (từ Thục-tô chế ra)

Đề-hồ là món ăn ngon nhứt, bổ nhứt, và là vị thuốc tốt nhứt.

Kinh Đại-Bát Niết-Bàn, quyển 3: ‚Đề-hồ là món ăn ngon nhứt trên thế-gian‛.

Cũng dùng để ví dụ với trí-tuệ của Phật-pháp, tinh-hoa của đạo Phật.

CHIẾT TỰ chữ THAM (貪)

Trong văn-tự truyền-thống, chữ ‘Tham’ (貪) gồm: bộ ‘Bối’ (貝) và chữ ‘Kim’ (今). ‘Bối’ (貝) có nghĩa là tiền, báu vật; còn ‘Kim’ (今) có nghĩa là trước mắt, hiện-tại, hôm nay. Văn-tự truyền-thống cổ xưa không chỉ diễn tả nội-dung bề mặt mà còn có ý-tứ hàm-nghĩa ẩn trong đó vô-cùng sâu sắc. Kim kết-hợp với Bối (Kim + Bối): nghĩa là chỉ thấy cái lợi trước mắt thì chính là ‘Tham’. Người xưa có dạy rằng: ‚Tiền là vật ngoài thân‛ nhưng mấy ai thấu hiểu được nỗi lòng của cổ-nhân. Bởi lẽ, chúng ta đến đây với hai bàn tay trắng, rồi cũng ra đi với hai bàn tay trắng. Đến khi trăm tuổi lâm-chung thì những của cải kia có còn quan-trọng với chúng ta nữa đâu!

Khi chúng ta nỗ-lực để tranh giành những thứ vốn không thuộc về mình mà thuộc về người khác, thì chẳng phải chúng ta đã thiếu nợ họ là gì? Nợ ấy thì khi nào mới hoàn trả đây?

Không tham cũng là biểu-hiện của tấm lòng thiện-lương.

Đạo Đức Kinh, chương 79, Lão Tử từng nói: ‚Thiên đạo vô thân, thường dữ thiện nhân‛ = 天道無親常與善人 = Đạo Trời không thiên-vị (ai), thường giúp người thiện-lương. Những gì là của mình thì sẽ là của mình, hà-tất phải tranh giành cho mệt thân tốn sức. Sống thiện-lương thì Trời cao luôn cho ta những an-bài tốt nhứt.

CHIẾT TỰ chữ THÁNH (聖)

Chữ ‘Thánh’ (聖) được kết-hợp bởi ba chữ:

Bộ ‘Nhĩ’ (耳 cái tai), bộ ‘Khẩu’ (口 cái miệng), và chữ ‘Vương’ (王 ông vua).

Chữ ‘Nhĩ’ (耳) và chữ ‘Khẩu’ (口) đặt trên nền chữ ‘Vương’ (王).

Trong đạo-lý Nho-giáo, ông vua (Vương) đúng nghĩa là con người quán Tam Tài thiên-địa-nhân (con người lý-tưởng siêu-việt). Con người lý-tưởng ấy có tâm-nhĩ (cái tai tâm-linh) để có thể nghe được lời chơn-lý thiên-thu (thần-âm) truyền xuống từ Trời, lại có tú-khẩu (cái miệng chuyên nói điều tốt lành) để truyền-đạt lời chơn-lý cho nhân-loại. Đó mới xứng đáng gọi là THÁNH.

CHIẾT TỰ chữ MANG (忙) Chữ ‘Mang’ (忙) nghĩa là: bận rộn, trong lòng vội gấp, công việc bề bộn; ở dạng chính-thể gồm bộ ‘Tâm’ (忄 trái tim, tấm lòng) và chữ ‘Vong’ (亡 mất, trốn, chết, quên).

Như vậy, chữ ‘Mang’ (忙) có hàm-ý vô-cùng sâu sắc mà tiền-nhân muốn nhắn nhủ hậu-thế:

Nếu một người luôn bận rộn, vội vã, thì thường sẽ vô tâm; có nghĩa là người đó đã quên/ mất tâm mình, tâm người đó đã chết.

Gà, chó chạy lạc thì hớt hải chạy đi tìm, còn mất Tâm thì không có gì đáng lo!?

Kinh Thủ-Lăng-Nghiêm dạy: ‚Chư Như-Lai vận-dụng Tâm Chơn-Như bất-sanh bất-diệt làm nhân tu-hành để được quả giải-thoát, ví như dùng gạo thì chắc chắn nấu thành cơm, gọi là Mật-nhân‛ .

Vậy nếu đã quên/ mất tâm rồi, tâm đã chết; thì lấy gì để tu-hành giải-thoát đây? Suốt cuộc đời, nếu lúc nào cũng bận rộn; thì tới bao giờ mới thong thả, thanh thản, thảnh thơi vui chơi đây? ‚Lận đận lao đao suốt cả ngày, cuối cùng cũng chỉ cái quan-tài!‛

HÒA-THƯỢNG THIỀN-SƯ

KINH

DỊCH ÂM, DIỄN NGHĨA, YẾU GIẢI

QUYỂN TƯ

Dịch Âm THỦ-LĂNG-NGHIÊM KINH Đệ Tứ Quyển Diễn Nghĩa KINH THỦ-LĂNG-NGHIÊM

Quyển Tư 1. 1. NGÀI PHÚ-LÂU-NA HỎI NGHĨA VỌNG-SANH TƯƠNG-TỤC.

爾時富樓那彌多羅尼子。在大眾中劭從座起。偏袒右肩右膝

著地合掌恭敬而白佛言。大威德世尊善為眾生。敷演如來第一義諦

。世尊常推說法人中我為第一。今聞如來微妙法音。猶如聾人逾百

步外聆於蚊蚋。本所不見何況得聞。佛雖宣明仙我除惑。今猶未詳

斯義究竟無疑惑地。世尊如阿難輩。雖則開悟習漏未除。我等會中

登無漏者。雖盡諸漏今聞如來所說法音。尚紆疑悔。

_ Nhĩ thời Phú-Lâu-Na Di-Đa-La-Ni-Tử, tại đại-chúng trung, tức tùng tòa khởi, thiên đản hữu kiên, hữu tất trước địa, hiệp-chưởng cung-kính, nhi bạch Phật ngôn:

_ Đại Uy-Đức Thế-Tôn! Thiện vị chúng-sanh, phu diễn Như-Lai, đệ-nhứt nghĩa-đế.

_ Thế-Tôn thường suy thuyết pháp, nhân trung ngã vi đệ-nhứt.

_ Kim văn Như-Lai, vi-diệu pháp-âm, du như lung nhân, du bá bộ ngoại, linh ư văn nhuế, bổn sở bất kiến, hà huống đắc văn.

_ Phật tuy tuyên minh, linh ngã trừ hoặc, kim do vị tường, tư nghĩa cứu-cánh, vô nghi-hoặc địa. (_ Tuy Phật chỉ rõ, khiến cho tôi trừ được lầm lạc, nhưng tôi chưa rõ chỗ rốt ráo, không còn nghi-hoặc của nghĩa ấy.)

_ Thế-Tôn! Như A-Nan bối, tuy tắc khai-ngộ, tập lậu vị trừ, ngã đẳng hội trung, đăng vô-lậu giả, tuy tận chư lậu, kim văn Như-Lai sở thuyết pháp-âm, thượng vu nghi-hối.

_ Khi ấy có ngài Phú-Lâu-Na Di-Đa-La- Ni-Tử ở trong Đại-chúng đứng dậy, trật vai áo mặt và quì gối mặt, hiệp-chưởng kính-cẩn bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Đức Thế-Tôn oai-đức cao cả khéo vì chúng-sanh giảng dạy Như-Lai đệ-nhứt nghĩa-đế (1).

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Đức Thế-Tôn thường khen tôi là người thuyết pháp bậc nhứt.

_ Nay tôi nghe tiếng pháp thậm-thâm vi-diệu của Đức Thế-Tôn, tôi lại giống như người điếc ở cách xa trăm bước, biết tiếng muỗi bay, nhưng không trông thấy, hà huống chi nghe được.

_ Mặc dầu Đức Thế-Tôn giảng dạy minh-bạch khiến tôi có thể tiêu-trừ mê- chấp, nhưng tôi còn chưa thấu-triệt nghĩa rốt ráo ở chỗ diệt hoặc. _ Bạch Đức Thế-Tôn! Như hạng ngài A- Nan tuy đã kiến đạo mà tập-khí hữu-lậu vẫn chưa hết, còn hạng tôi ở trong Giáo- Hội đã lên bậc vô -lậu, tuy hết tập-khí hữu-lậu, nhưng khi nghe Đức Thế-Tôn thuyết-pháp, cũng còn phân-vân.

世尊若復世間一切根塵陰處界等。皆如來藏清淨本然。云何

忽生山河大地。諸更為相次第遷流終而復始。又如來說地水火風本

性圓融。周遍法界湛然常住。

世尊若地性遍云何容水。水性周遍火則不生復云何明。水火

二性俱遍虛空不相陵滅。

世尊地性障礙空性虛通。云何二俱周遍法界。而我不知是義

攸往。惟願如來宣流大慈。開我迷雲及諸大眾。作是語已五體投地

。欽渴如來無上慈誨。

2. Thế-Tôn! Nhược phục thế-gian, nhứt-thiết căn trần, âm xứ giới đẳng, giai Như-Lai-Tạng, thanh-tịnh bổn-nhiên, vân hà hốt sanh, sơn-hà đại-địa, chư hữu-vi tướng, thứ đệ thiên lưu, chung nhi phục thỉ.

_ Hựu Như-Lai thuyết, địa thủy hỏa phong, bổn-tánh viên-dung, châu-biến pháp-giới, trạm-nhiên thường-trụ. 2. Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi xin hỏi:

_ Nếu tất cả lục-căn, lục-trần, ngũ-ấm, lục-nhập, thập nhị xứ, thập bát giới ở thế-gian là Như-Lai-Tạng, bản-nhiên thanh-tịnh, tại sao lại phát-sanh núi sông, đất bằng, các tướng hữu-vi có thứ lớp lưu-chuyển luôn luôn không dứt tức là vọng-sanh tương-tục.

_ Lại nếu tứ-đại địa hỏa thủy phong, bổn-tánh viên-dung, châu-biến khắp cả pháp-giới, vắng lặng thường-trụ, - nhưng tại sao có những điều đáng nghi ngờ như vầy:

_ Thế-Tôn! Nhược địa tánh biến, vân hà dung thủy.

(_ Bạch Thế-Tôn! Nếu tánh địa-đại cùng khắp, sao lại dung được thủy-đại?)

_ Thủy tánh châu-biến, hỏa tắc bất sanh, phục vân hà minh, thủy hỏa nhị tánh, cu biến hư-không, bất tương lăng diệt.

(_ Nếu tánh thủy-đại cùng khắp, thì hỏa-đại không thể phát-sinh, làm sao lại phát-minh hai tánh thủy-đại và hỏa-đại đều cùng khắp hư-không, không diệt lẫn nhau?) _ Tánh đất trùm khắp pháp-giới thì đáng lẽ pháp-giới toàn là đất, cớ sao lại có nước?

_ Tánh nước trùm khắp pháp-giới thì pháp-giới toàn là nước chớ không sanh được lửa, cớ sao nước và lửa ở khắp hư- không chẳng tương-khắc?

_ Thế-Tôn! Địa-tánh chướng-ngại, không-tánh hư thông, vân hà nhị cu, châu-biến pháp-giới.

(_ Tánh đất hay ngăn ngại, tánh hư-không thì trống rỗng, làm sao hai đại ấy lại đều cùng khắp pháp-giới?) _ Nhi ngã bất tri, thị nghĩa như vãng, _ Tánh đất hay ngăn ngại, tánh hư-không thì trống rỗng, đáng lẽ hai tánh sai biệt thì có món này, không có món kia, cớ sao lại đất với hư-không đều trùm khắp pháp-giới?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi chưa hiểu duy nguyện Như-Lai, tuyên lưu đại từ, khai ngã mê vân, cập chư đại-chúng.

(_ Tôi nay không biết nghĩa ấy do đâu, xin Phật phát lòng đại-từ, vén mây mê lầm cho tôi và trong đại- chúng.)

_ Tác thị ngữ dĩ, ngũ thể đầu địa, khâm khát Như-Lai, Vô-Thượng từ hối.

(_ Ngài Phú-Lâu-Na nói lời ấy rồi, năm vóc gieo xuống đất, kính mong lời dạy từ-bi của Đức Như-Lai.) thấu nghĩa rốt ráo ấy, kính xin Đức Thế- Tôn dũ lòng đại từ-bi giảng dạy cho tôi và Đại-chúng tường-tri.

Tường-tri (詳知): biết rõ ràng, tường-tận.

_ Bạch xong, ngài Phú-Lâu-Na Di-Đa- La-Ni-Tử và Đại-chúng đồng gieo năm vóc xuống đất, kính-cẩn lạy Đức Phật ngưỡng cầu chơn-lý Từ-Bi Vô-Thượng.

3. 3. PHẬT HIỂN-MINH NGHĨA VỌNG-

SANH TƯƠNG-TỤC.

爾時世尊告富樓那。及諸會中。漏盡無學諸阿羅漢。如來今

日普為此會。宣勝義中真勝義性。仙汝會中定性聲聞。及諸一切未

得二空。迴向上乘阿羅漢等。皆獲一乘寂滅場地。真阿練若正修行