Kinh Thủ Lăng Nghiêm

處。汝今諦聽當為汝說。富樓那等欽佛法音默然承聽。

_ Nhĩ thời Thế-Tôn, cáo Phú-Lâu-Na, cập chư hội trung, lậu-tận vô-học, chư A-La-Hán.

_ Như-Lai kim nhựt, phổ vị thử hội, tuyên thắng-nghĩa trung, chơn-thắng-nghĩa tánh, linh nhữ hội trung, định-tánh Thinh-văn, cập chư nhứt-thiết, vị đắc nhị không, hồi-hướng thượng-thừa, A-La- Hán đẳng; giai hoạch Nhứt-thừa, tịch-diệt trường-địa, chơn A-Luyện-Nhã, chánh tu-hành xứ. (_ Nay Như-Lai vì nhứt-thiết hội-chúng, chỉ bày tánh chơn-thắng-nghĩa trong thắng-nghĩa, khiến cho trong hội này, những hàng định-tánh Thinh-văn, và hết thảy các bậc A-La-Hán, chưa được hai phép Nhân-không và Pháp-không, phát tâm hướng về thượng-thừa; đều được chỗ tu-hành chơn-chánh, thiết-thực không xao động của cảnh-giới tịch-diệt Nhứt-thừa.)

_ Nhữ kim đế thính, đương vị nhứt thuyết.

(_ Ông hãy nghe kỹ, Ta sẽ vì ông mà nói.)

_ Phú-Lâu-Na đẳng, khâm Phật pháp-âm, mặc-nhiên thừa thính.

_ Thời bấy giờ, Đức Phật bảo ngài Phú-

Lâu-Na và các vị lậu-tận vô-học A-La- Hán trong Giáo-Hội:

_ Nay Như-Lai vì nhứt-thiết hội-chúng, tuyên-dương tánh Thắng-nghĩa thiệt đúng trong tánh Thắng-nghĩa của Nhứt-chơn pháp-giới, để cho ông Phú-Lâu-Na và quí vị định-tánh Thinh-văn, quí vị chưa đắc Nhân-không và Pháp-không, cho tới quí vị A-La-Hán hồi-hướng Thượng-thừa; tất cả đều tỏ ngộ pháp

Nhứt-thừa, đến chỗ tu-hành chắc thiệt, tịch-diệt thường-trụ. Tuyên-dương: làm cho rõ ra, khen ngợi.

Thắng-nghĩa: nghĩa cao-viễn, lý sâu xa, thâm-diệu.

_ Vậy quí vị hãy tịnh tâm nghe hiểu tinh-tường, Ta sẽ giảng tiếp.

_ Ngài Phú-Lâu-Na và Đại-chúng vâng lời, lặng thinh trông chờ Pháp-âm vi-diệu. 4. 4. THẾ-GIỚI TƯƠNG-TỤC.

佛言富樓那。如汝所言清淨本然。云何忽生山河大地。汝常

不聞如來宣說性覺妙明本覺明妙。富樓那言唯然世尊。我常聞佛宣

說斯義。佛言汝稱覺明為復性明稱名為覺。為覺不明稱為明覺。富

樓那言若此不明名為覺者則無無明。佛言若無所明則無明覺。更所

非覺無所非明。無明又非覺湛明性。

Phật ngôn:

_ Phú-Lâu-Na! Như nhữ sở ngôn:

Thanh-tịnh bổn-nhiên, vân hà hốt sanh, sơn-hà đại-địa.

_ Nhữ thường bất văn, Như-Lai tuyên thuyết: ‚Tánh giác diệu minh, bổn giác minh diệu‛.

(_‚Tánh giác là diệu-minh, bổn-giác là minh-diệu‛.)

_ Phú-Lâu-Na ngôn: Duy nhiên Thế- Tôn! Ngã thường văn Phật, tuyên thuyết tư nghĩa.

Đức Phật dạy:

_ Phú-Lâu-Na! Ông vừa hỏi: Tánh Như- Lai-Tạng bản-nhiên thanh-tịnh, cớ sao lại phát-sanh núi sông, đất bằng.

_ Ta hỏi lại ông: Bấy lâu nay, ông không có nghe Như-Lai nói câu: ‚Giác- tánh diệu-minh, bổn-giác minh-diệu‛?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi thường nghe

Đức Thế-Tôn nói nghĩa-lý ấy.

_ Phật ngôn: Nhữ xưng giác-minh, vi phục tánh minh, xưng danh vi giác, vi giác bất minh, xưng vi minh giác. (_ Phật bảo: Ông bảo cái giác là minh, lại là vì bản-tánh nó minh, nên gọi nó là giác, hay là vì giác được cái không minh, mà gọi là minh giác?)

_ Phú-Lâu-Na ngôn: Nhược thử bất minh, danh vi giác giả, tắc vô sở minh. (_ Ông Phú-Lâu-Na bạch: Nếu cái không minh đó mà gọi là giác, thì nó không minh được cái gì cả.)

_ Phú-Lâu-Na! Thế nào là giác-minh?

Ông nghĩ sao? Tánh tự minh gọi là giác, hoặc tánh giác không minh, cần phải minh tánh giác, gọi là minh-giác?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Nếu không minh mà còn gọi là giác thì giác ấy chẳng có minh gì cả.

_ Phật ngôn: Nhược vô sở minh, tắc vô minh giác, hữu sở phi giác, vô sở phi minh, vô minh hựu phi giác trạm-minh tánh.

(_ Phật dạy: Nếu không có sở-minh là không có minh-giác, thì có sở không phải là giác, mà không sở lại không phải là minh, và không minh, thì lại không phải là giác-tánh trạm-minh.)

_ Phú-Lâu-Na! Minh tức là sáng. Ông nghĩ không có chỗ sáng thì không gọi được minh-giác, phải có chỗ sáng mới gọi được minh-giác.

_ Đó là ông lầm tánh bổn-giác, gốc chẳng luận được có chỗ sáng hoặc không có chỗ sáng.

_ Nếu nói có chỗ sáng là vọng-kiến phân-biệt rồi, chớ không phải là giác.

_ Nếu nói không có chỗ sáng thì thành ra mờ ám, chẳng còn là tánh trong sạch sáng suốt tự-nhiên của bổn-giác, như vậy là vô-minh hay sao?

性覺必明妄為明覺。覺非所明因明立所。所既妄立生汝妄能

無同異中熾然成異。異彼所異因異立同。同異發明。因此復立無同

無異。如是擾亂相待生勞。勞久發塵自相渾濁。由是引起塵勞煩惱

。起為世界靜成虛空。虛空為同世界為異。彼無同異真更為法。

5. Tánh giác tất minh, vọng vi minh- giác. (_ Vậy tánh giác chắc là minh, do vọng-tưởng mà làm ra có minh-giác.)

5. Phú-Lâu-Na! Nguyên tánh giác sáng rồi, không cần chỗ sáng nào nữa. Ông lại vọng-lập thêm chỗ sáng vào tánh giác thật là sai lầm.

_ Giác phi sở-minh, nhân minh lập sở, sở ký vọng lập, sanh nhữ vọng năng.

(_ Giác không có gì là sở-minh, nhân có minh mà lập ra thành sở; đã giả dối lập ra có sở, mới sanh ra cái năng hư-vọng của các ông.) _ Thể-tánh của bổn-giác thanh-tịnh, vốn không thuộc chỗ nào, nhưng ở đâu cũng là chỗ của bổn-giác; cũng không thuộc tướng sáng nào, nhưng ở đâu cũng là tướng sáng của bổn-giác.

Tạng-thức (藏識): là A-lại-da thức, thức thứ 8 trong số 8 thức. Tiếng Phạn A-lại-da, dịch là Tạng, có nghĩa là Hàm tạng-thức, tức là Thức hàm chứa tất cả các chủng-tử thiện và ác, chơn và vọng.

_ Thể-tánh của bổn-giác sáng suốt như vậy, nhưng chúng-sanh khởi hoặc vô-minh, vọng-lập thêm phương-sở mà bị buộc vào phương-sở thành ra tạng-thức, và do tạng-thức này sanh ra tánh hay thấy.

_ Vô đồng dị trung, xí nhiên thành dị, dị bỉ sở dị, nhân dị lập đồng. Đồng dị phát-minh, nhân thử phục lập, vô đồng vô dị.

(_ Trong tánh không đồng, không khác, nổi dậy thành ra có khác; khác với cái khác kia, thì nhân cái khác đó mà lập thành cái đồng. Phát-minh cái đồng, cái khác rồi, thì nhân đó mà lập ra cái không đồng, không khác.)

_ Ở trong cảnh chơn-đế thì không đồng không dị, nhưng bỗng nhiên tánh hay thấy vọng-lập có đồng có dị; nhân dị lập ra đồng, rồi lại đồng và dị đối-đãi nhau mà lập ra vô đồng vô dị.

_ Như-thị nhiễu-loạn, tương-đãi sanh lao, lao cửu phát trần, tự tương hổn trược, do thị dẫn khởi, trần-lao phiền-não.

(_ Rối loạn như vậy, đối-đãi với nhau sanh ra lao-lự, lao-lự mãi phát ra trần-tướng, tự vẫn đục lẫn nhau, do đó, đưa đến những trần-lao phiền-não.)

_ Trong tạng-thức xao động như hoa đốm rối loạn, lại bị các duyên-trần mà sanh lao-lự mờ mịt, rồi khởi ra các sắc- tướng dấy đục lẫn nhau, do đó phát-hiện trần-lao phiền-não.

Lao-lự: bệnh do suy tư. Lao (勞): mệt nhọc, mệt mỏi. Bệnh mất sức. Lo buồn trong lòng. Lự (慮): suy tính nghĩ ngợi.

_ Khởi vi thế-giới, tịnh thành hư-không.

(_ Nổi lên thì thành thế-giới, lặng xuống thì thành hư-không.)

_ Nổi lên thì có núi sông, đất bằng, thế-giới hữu-hình, còn lặng xuống thì thành hư-không vô-hình. _ Hư-không vi đồng, thế-giới vi dị. (_ Hư-không là đồng, thế-giới là khác.)

_ Bỉ vô đồng dị, chơn hữu-vi pháp.

(_ Cái không đồng, không khác kia, thật là pháp hữu-vi.) _ Có thế-giới là do tướng dị, có hư-không là do tướng đồng.

_ Chúng-sanh và nghiệp-quả thành-tựu đều do tướng vô đồng vô dị, đó là chỗ sở-nhân của thế-gian hữu-vi pháp.

覺明空昧相待成搖。故更風輪執持世界。因空生搖堅明立礙

。彼金寶者明覺立堅。故更金輪保持國土。堅覺寶成搖明風出。風

金相摩。故更火光為變化性。寶明生潤火光上蒸。故更水輪含十方

界。火騰水降交發立堅。濕為巨海乾為洲潬。以是義故彼大海中火

光常起。彼洲潬中江河常注。水勢劣火結為高山。是故山石擊則成

炎融則成水。土勢劣水抽為草木。是故林藪遇燒成土因絞成水。交

妄發生遞相為種。以是因緣世界相續。

6. Giác minh, không muội, tương-đãi thành diêu, cố-hữu phong-luân, chấp-trì thế-giới.

(_ Cái giác thì sáng suốt, cái hư-không thì không hay biết, hai cái đối-đãi với nhau, thành có lay động, cho nên có phong-luân nắm giữ thế-giới.) 6. Thể của giác thì sáng suốt, thể của ngoan-không thì mờ tối. Sáng suốt và mờ tối đối-đãi nhau, khởi niệm vọng-minh, do đó mà sanh tướng biến-động, mới có gió gọi là phong-luân để chấp-trì cả thế-giới. _ Nhân không sanh diêu, kiên minh lập ngại, bỉ kim bửu dã, minh giác lập kiên, cố-hữu kim-luân, bảo-trì quốc-độ.

(_ Nhân cái hư-không mà sanh ra có lay động, phát-minh tánh cứng thì thành có ngăn ngại; các loại kim-bảo đều do minh-giác lập ra tánh cứng, cho nên có kim-luân nắm giữ cõi nước.) _ Do ngoan-không, có tướng biến-động rồi sanh niệm vọng-giác, mới cảm thành chất cứng như đất đá vàng bạc, v.v…

gọi là kim-luân để bảo-trì các lãnh-thổ.

_ Kiên giác bửu thành, diêu minh phong xuất. Phong kim tương-ma, cố-hữu hỏa quang, vi biến-hóa tánh.

(_ Biết cái cứng, thì thành có kim-bảo, rõ cái lay động, thì phong-đại phát ra. Phong-đại và kim-bảo cọ xát nhau, cho nên có hỏa-đại làm tánh biến-hóa.) _ Niệm vọng-minh cảm sanh phong-luân, niệm vọng-giác cảm sanh kim-luân. Phong-luân và kim-luân đối-đãi nhau sanh ra tướng lửa sáng gọi là hỏa- quang, có tánh biến-hóa.

_ Bửu minh sanh nhuận, hỏa quang thượng chưng, cố-hữu thủy-luân, hàm thập phương giới.

(_ Ngọn lửa xông lên, kim-bảo sanh ra tánh ướt, cho nên có thủy-luân trùm khắp các cõi mười phương.) _ Nhờ kim-luân và hỏa-quang đối-đãi nhau, cảm thành nước, gọi là thủy-luân trùm khắp thập phương thế-giới.

_ Hỏa đằng, thủy giáng, giao phát, lập kiên, thấp vi cự hải, kiền vi châu đàm, _ Hỏa-quang có công-dụng bốc lên, thủy-luân có công-dụng chảy xuống, hai dĩ thị nghĩa cố, bỉ đại hải trung, hỏa quang thời khởi, chỉ châu đàm trung, giang hà thường chú.

(_ Lửa bốc lên, nước sa xuống, giao nhau phát-hiện, mà lập thành tánh cứng, chỗ ướt là biển lớn, chỗ khô là gò nổi, do cái nghĩa ấy, trong biển lớn kia, hơi nóng thường bốc lên, trong gò nổi kia, sông ngòi thường chảy xuống.) thứ ấy hòa-hiệp tạo thành thế-giới, chỗ thấp ướt là sông biển, chỗ cao ráo là bình-nguyên và cao-nguyên, nên giữa sông biển thường có tia lửa sáng bốc lên, còn giữa bình-nguyên và cao-nguyên thường có nước chảy.

_ Thủy thế liệt hỏa, kiết vi cao sơn, thị cố sơn thạch, kích tắc thành diệm, dung tắc thành thủy.

_ Thổ thế liệt thủy, trục vi thảo mộc, thị cố lâm sát, ngộ thiêu thành thổ, nhân giảo thành thủy. _ Giao vọng phát-sanh, đệ tương vi chủng, dĩ thị nhân-duyên, thế-giới tương-tục.

(_ Vọng-tưởng giao xen phát-sanh, xoay vần làm chủng-tử cho nhau, do nhân-duyên ấy mà thế-giới tiếp-tục.)

_ Sức nước kém hơn sức lửa, nên hay kết thành núi cao, do đó hễ đập đá núi thì có lửa, nấu đá núi thì có nước.

_ Sức đất kém hơn sức nước, nên đất bị nước rút cảm thành cỏ cây, do đó rừng nhờ đất và nước tạo, hễ đốt thì thành đất, ép thì thành nước.

_ Nguyên vọng-tâm phát ra các vọng-tướng, các vọng-tướng giao-cảm nhau làm nòi giống, chính nhân-duyên ấy sanh thế-giới thành trụ hoại không, xây vần liên-tiếp mãi, không dứt, như thế gọi là thế-giới tương-tục.

7. 7. CHÚNG-SANH TƯƠNG-TỤC.

復次富樓那明妄非他覺明為咎。所妄既立明理不踰。以是因

緣聽不出聲見不超色。色香味觸六妄成尌。由是分開見覺聞知。同

業相纏合離成化。見明色發明見想成。異見成憎同想成愛。流愛為

種納想為胎。交遘發生吸引同業。故更因緣生羯囉藍遏蒱曇等。胎

劮濕化隨其所應。劮唯想生胎因情更。濕以合感化以離應。情想合

離更相變易。所更受業逐其飛沈。以是因緣眾生相續。

_ Phục thứ Phú-Lâu-Na! Minh vọng phi tha, giác-minh vi cữu, sở vọng ký lập, minh lý bất du.

(_ Lại nữa, Phú-Lâu-Na! Vọng-tưởng chẳng phải gì khác, do tánh giác-minh hóa ra lầm lỗi, cái sở-minh hư-vọng đã lập, thì phạm-vi của cái năng-minh không vượt khỏi được.)

_ Dĩ thị nhân-duyên, thính bất xuất thinh, kiến bất siêu sắc.

(_ Do nhân-duyên ấy, nghe không ra ngoài tiếng, thấy không vượt khỏi sắc.)

_ Phú-Lâu-Na! Lại như vầy nữa: Vọng-minh sanh ra bởi niệm lầm lỗi trong lúc tối-sơ, che khuất bổn-giác sáng suốt, vọng-lập chỗ sở-vọng.

_ Do nhân-duyên ấy mà nghe không vượt khỏi phạm-vi của thinh và thấy không vượt khỏi phạm-vi của sắc. _ Sắc hương vị xúc, lục vọng thành-tựu, do thị phân khai, kiến giác văn tri; đồng nghiệp tương-triền, hiệp ly thành hóa.

(_ Sáu cái vọng: sắc hương vị xúc, v.v… đã thành-lập, thì do đó chia ra có: thấy, nghe, hay, biết; đồng nghiệp ràng buộc lẫn nhau mà hợp, ly, thành, hóa.)

_ Kiến minh sắc phát, minh kiến tưởng thành.

(_ Cái thấy phát-minh, thì các sắc phát ra, nhận rõ nơi sự thấy, thì thành có tư-tưởng.)

_ Dị kiến thành tăng, đồng tưởng thành ái.

(_ Rồi ý-kiến khác nhau thì thành ra ghét, tưởng-niệm đồng nhau thì thành ra yêu.)

_ Lưu ái vi chủng, nạp tưởng vi thai, giao-cấu phát-sanh, hấp-dẫn đồng-nghiệp, cố-hữu nhân-duyên, sanh Yết- la-lam, Ác-bồ-đàm đẳng.

(_ Lan cái yêu ra thành hạt giống, thu nạp tưởng-niệm thành ra cái thai, giao xen phát-sanh, hấp-dẫn bọn đồng nghiệp, nên có nhân-duyên sanh ra yết-la-lam, ác-bồ-đàm, v.v…)

_ Thai, noãn, thấp, hóa, tùy kỳ sở ứng.

(_ Thai-sanh, noãn-sanh, thấp-sanh, hóa-sanh là tùy phần sở ưng:

_ Thai nhân tình hữu, noãn duy tưởng sanh, thấp dĩ hiệp cảm, hóa dĩ ly ứng.

(_ Thai thì nhân ái-tình mà có, noãn chỉ do tưởng-niệm mà sanh, thấp-sanh thì cơ cảm mà hợp lại, còn hóa-sanh thì phân-ly mà ứng-hiện.) _ Sáu món vọng-trần: sắc thinh hương vị xúc pháp, đối-đãi với sáu vọng-căn: mắt tai mũi lưỡi thân ý, nên tạng-thức mới phân ra: kiến văn giác tri; giao-kết với ba đồng-nghiệp, hoặc hiệp hoặc ly mà sanh sản.

_ Ba đồng-nghiệp là nghiệp cha, nghiệp mẹ và biệt-nghiệp. Đó là chỉ về loài thai-sanh và noãn-sanh tức là loài sanh thai và sanh trứng.

_ Hiệp hoặc ly, do biệt-nghiệp chớ không do nghiệp cha và nghiệp mẹ, đó là chỉ về loài thấp-sanh, như các vật máy cựa sanh ở chỗ ẩm ướt và loài hóa-sanh tức là loài lìa các nguyên chất ra mà thoát sanh, như sâu hóa bướm, gạo hóa mọt.

_ Tánh thấy phát minh thì các sắc-tướng phát-sanh, do đó các tư-tưởng khởi hiện.

_ Hễ ý-kiến khác nhau thì sanh ra ghét, ý-kiến hạp nhau thì sanh ra thương.

_ Giao-hiệp và lôi cuốn các đồng-nghiệp tới, kết làm nhân-duyên qui-nạp vào bào-thai, ban sơ như hình bọt nhớt gọi là Yết-la-lam (2), lần lần như hình bong bóng gọi là Ác-bồ-đàm, v.v… .

_ Các thứ ấy lấy nghiệp-định làm tương- cảm nên định-báo cũng tùy chỗ tương-cảm mà ứng-sanh:

_ Như loài thai-sanh cảm theo ‚tình‛ mà sanh, loài noãn-sanh cảm theo ‚tưởng‛ mà sanh, loài thấp-sanh cảm theo ‚hiệp‛ mà sanh, và loài hóa-sanh cảm theo ‚ly‛ mà sanh. _ Tình tưởng hiệp ly, cánh tương biến dịch.

(_ Khi tình, khi tưởng, khi hiệp, khi ly, thay đổi lẫn nhau, _ Các loài nặng về tình, tưởng, hoặc nặng về hiệp, ly, nhưng không nhứt- định:

- vì có khi tình biến làm tưởng, hiệp biến làm ly, - hoặc tưởng biến làm tình, ly biến làm hiệp, - có khi thai-sanh biến làm noãn-sanh, - thấp-sanh biến làm hóa-sanh, - hoặc noãn-sanh biến thành thai-sanh, - hóa-sanh biến thành thấp-sanh;

_ Sở-hữu thọ nghiệp, trục kỳ phi trầm, dĩ thị nhân-duyên, chúng-sanh tương-tục. - nên các loài chịu nghiệp-báo cũng theo đó mà lên xuống, do nhân-duyên ấy, chúng-sanh tiếp-tục.)

- các loài ở thế-gian cam chịu nghiệp-quả vay trả, lộn kiếp luân-hồi, thay hình đổi xác, xây vần luôn luôn, không dứt, như thế gọi là chúng-sanh tương-tục.

8. 8. NGHIỆP-QUẢ TƯƠNG-TỤC.

富樓那想愛同結愛不能離。則諸世間父母子孫相生不斷。是

等則以欲貪為本。貪愛同滋貪不能止。則諸世間劮化濕胎。隨力強

弱遞相吞食。是等則以殺貪為本。以人食羊羊死為人人死為羊。如

是乃至十生之類。死死生生互來相噉。惡業俱生窮未來際。是等則

以盜貪為本。汝負我命我還債汝。以是因緣經百千劫常在生死。汝

愛我心我憐汝色。以是因緣經百千劫常在纏縛。唯殺盜婬三為根本

。以是因緣業果相續。

_ Phú-Lâu-Na! Tưởng ái đồng kết, ái bất năng ly.

(_Phú-Lâu-Na! Tư-tưởng thương yêu ràng buộc lẫn nhau, yêu mãi không rời, _ Tắc chư thế-gian, phụ-mẫu tử-tôn, tương-sanh bất-đoạn.

- thì những cha mẹ con cháu trong thế-gian sanh nhau không ngớt, _ Thị đẳng tắc dĩ, dục tham vi bổn. - bọn này thì lấy dục-tham làm gốc.) _ Phú-Lâu-Na! Riêng nghiệp-quả của người thế-gian có ba nguyên-nhân:

1. Có hạng bị ái-tình trói buộc, các sự tưởng nhớ, thương yêu tríu mến, quyến- luyến cứ vấn vít kết-cấu nhau, không chịu xa lìa nhau, - nên cha mẹ con cháu thường nối tiếp nhau mà sanh sản mãi ở trần-tục đau khổ. _ Đó là gốc ở lòng tham dục. _ Tham ái đồng tư, tham bất năng chỉ. (_ Lòng tham, lòng yêu giúp nhau tăng-trưởng, tham mãi không thôi,

_ Tắc chư thế-gian, noãn hóa thấp thai, tùy lực cường nhược, đệ tương thôn thực.

_ Thị đẳng tắc dĩ, sát tham vi bổn.

- bọn này thì lấy sát-tham làm gốc.)

_ Dĩ nhân thực dương, dương tử vi nhân, nhân tử vi dương, như-thị nãi chí, thập sanh chi loại, tử tử sanh sanh, hỗ lai tương-đạm (ăn).

(_ Lấy thân người ăn con dê, dê chết làm người, người chết làm dê, như vậy cho đến 10 loài chúng-sanh, chết sống, sống chết, ăn nuốt lẫn nhau,

_ Ác-nghiệp cu sanh, cùng vị-lai tế. - nghiệp dữ cùng sanh ra tột đời vị-lai,

_ Thị đẳng tắc dĩ, đạo tham vi bổn.

- bọn này thì lấy đạo-tham làm gốc.)

_ Nhữ phụ ngã mạn, ngã hoàn trái nhữ;

dĩ thị nhân-duyên, kinh bá thiên kiếp, thường tại sanh-tử.

(_ Người này mắc nợ thân mệnh người kia, người kia trả nợ cũ cho người này; do nhân-duyên ấy, trải qua trăm nghìn kiếp, thường ở trong sanh-tử.)

_ Nhữ ái ngã tâm, ngã liên nhữ sắc; dĩ thị nhân-duyên, kinh bá thiên kiếp, thường tại triền-phược.

(_ Người này yêu cái tâm người kia, người kia thích cái sắc người này; do nhân-duyên ấy, trải qua trăm 2. Có hạng bị sở-thích ám-ảnh, khiến lòng tham-dục gia-tăng mãi không bờ bến, - nên các loài thai-sanh, noãn-sanh, thấp-sanh, hóa-sanh ở thế-gian tùy sức mạnh yếu, thường giết hại nhau, ăn thịt lẫn nhau. Ví dụ như người ăn thịt thú, vật lớn ăn vật nhỏ, cá ăn kiến, kiến lại ăn cá, v.v… .

_ Đó là gốc ở lòng tham sát.

3. Mười loài chúng-sanh ở thế-gian sống rồi chết, chết rồi sống, vay trả xây vần, cứ ăn lẫn nhau. _ Ví dụ như người mạnh hơn dê, ăn dê, - dê chết rồi có thể trở làm người, - người chết có thể trở làm dê, - thì người ăn dê, dê trở lại ăn người,

- nghiệp-quả vay trả, tuần-hoàn liên-tục, - vì có tạo vọng-nghiệp như vậy, nên đời nào cũng phải sanh một chỗ với nhau để gặp gỡ nhau, đền trả cho nhau các thứ tiền-cừu, oan-gia (kẻ thù), trái-chủ (chủ nợ), trả từ kiếp này sang kiếp khác cho tới vô-biên kiếp vị-lai, không dứt.

_ Đó là gốc ở lòng tham đạo (tham trộm cắp).

_ Ở thế-gian người này mắc nợ người kia, người kia trả nợ tiền-oan cho người này, vay rồi trả, trả đủ lại vay, nợ nần chồng chất lớn lao, hễ mắc nợ thì phải trả, trả nợ chưa xong thì phải luân-hồi nữa; vì nhân-duyên ấy mà phải trải qua trăm ngàn cho tới vô-lượng kiếp chìm đắm trong biển sanh-tử.

_ Lại cũng ở thế-gian, đây yêu lòng kia, kia yêu lòng đây; đây thích sắc kia, kia thích sắc đây; mang nặng ái-tình, vương vấn oan-trái, tríu mến luyến tiếc; chặt không đứt, bứt không rời; khiến phải nghìn kiếp, thường ở trong vòng ràng buộc.) luân-chuyển mãi ở trần-tục vô-thường, hết thân này mang thân khác, bị trói buộc trong vòng ái-dục đắng cay đời đời kiếp kiếp.

_ Duy sát đạo dâm, tam vi căn bổn, dĩ thị nhân-duyên, nghiệp-quả tương-tục.

(_ Duy ba món: sát, đạo, dâm làm gốc và vì nhân-duyên đó, nghiệp-quả tiếp-tục.)

_ Phú-Lâu-Na! Ba ác-nghiệp: tham-dục, tham-sát và tham-đạo (tham trộm cắp)

là nguồn gốc sanh ra vô-số trần-lao thống-khổ và làm nhân-duyên cho nghiệp-quả của chúng-sanh phải chịu liên-tiếp mãi mãi, không dứt. Như thế gọi là nghiệp-quả tương-tục.

富樓那如是三種顛倒相續。皆是覺明明了知性。因了發相從

妄見生。山河大地諸更為相次第遷流。因此虛妄終而復始。

9. Phú-Lâu-Na! Như-thị tam chủng, điên-đảo tương-tục.

_ Giai thị giác minh, minh liễu tri tánh, nhân liễu phát tướng, tùng vọng kiến sanh, sơn-hà đại-địa, chư hữu-vi tướng, thứ đệ thiên lưu, nhân thử hư-vọng, chung nhi phục thỉ.

(_ Đều do tánh sáng suốt rõ biết của giác-minh, nhân rõ biết phát ra có tướng, theo vọng-tưởng mà kiến-chấp sanh ra, các tướng hữu-vi núi sông đất liền thứ lớp thay đổi, đều nhân cái hư-vọng đó, mà xoay vần trước sau.)

9. Phú-Lâu-Na! Ba thứ điên-đảo: thế-giới tương-tục, chúng-sanh tương-tục, nghiệp-quả tương-tục;

- gốc ở tánh giác-minh liễu-tri, nhưng vì một niệm bất-giác trong lúc tối-sơ che khuất mà có tạng-thức sanh vọng-kiến, rồi vọng-kiến phát ra sắc-tướng hư-vọng, do đó thành-tựu núi sông, đất bằng, các pháp hữu-vi có thứ-tự trước sau tiếp nối nhau luôn.

10. 10. NGÀI PHÚ-LÂU-NA HỎI LÝ GIÁC MÊ.

富樓那言若此妙覺本妙覺明。與如來心不增不減。無狀忽生

山河大地諸更為相。如來今得妙空明覺。山河大地更為習漏何當復

生。

Phú-Lâu-Na ngôn: _ Nhược thử diệu-giác, bổn-diệu giác-minh, dữ Như-Lai tâm, bất tăng bất giảm, vô trạng hốt sanh, sơn-hà đại-địa, chư hữu-vi tướng.

(_ Nếu cái diệu-giác đó, bản-tánh là diệu-minh, cùng với tâm Như-Lai, không thêm không bớt, tại sao vô cớ mà thoạt sanh núi sông, đất bằng …)

Ngài Phú-Lâu-Na hỏi:

_ Nếu tâm Bổn-giác diệu-minh tức là tâm Như-Lai, dầu ở Phật, dầu ở chúng-sanh đều bình-đẳng một bản-nhiên Chơn-Như thường-trụ, không thêm không bớt, tại sao vô cớ mà thoạt sanh núi sông, đất bằng và các pháp hữu-vi? _ Trước khi chưa có núi sông, đất bằng và các pháp hữu-vi, thì Bổn-giác diệu-minh của Phật cũng như Bổn-giác diệu-minh của chúng-sanh. _ Như chúng-sanh ở vào địa-vị phàm-tục mê-muội thì sự có núi sông, đất bằng và các pháp hữu-vi không lạ gì.

_ Như-Lai kim đắc, diệu-không minh-giác. Sơn-hà đại-địa, hữu-vi tập lậu, hà đương phục sanh?

(_ Vậy Như-Lai hiện nay đã chứng được Bổn-giác diệu-minh, không có phân-biệt; thì đến lúc nào lại sanh ra núi sông, đất liền và các tập lậu hữu-vi?) _ Chí như Đức Phật đã viên-chứng Bổn-giác diệu-minh thì thế nào? Núi sông, đất bằng, các pháp hữu-vi cho tới nghiệp-quả tập-lậu có thể một ngày nào đó, từ Bổn-giác diệu-minh của Đức Phật sẽ vô cớ thoạt sanh hay không?

11. 11. PHẬT HIỂN-MINH LÝ GIÁC MÊ.

佛告富樓那譬如迷人。於一聚落惑南為北。此迷為復因迷而

更因悟所出。富樓那言如是迷人。亦不因迷又不因悟。何以故迷本

無根云何因迷。悟非生迷云何因悟。佛言彼之迷人正在迷時。倐更

悟人指示仙悟。富樓那於意云何。此人縱迷。於此聚落更生迷不。

不也世尊。富樓那十方如來亦復如是。此迷無本性畢竟空。昔本無

迷似更迷覺。覺迷迷滅覺不生迷。

Phật cáo Phú-Lâu-Na:

_ Thí như mê-nhân, ư nhứt tụ lạc, hoặc nam vi bắc, thử mê vi phục nhân mê nhi hữu, nhân ngộ sở xuất?

(_ Ví như người mê, nơi một xóm làng, lầm phương Nam thành phương Bắc, thì cái mê ấy, lại là nhân mê mà có, hay nhân ngộ mà ra?)

Đức Phật hỏi: _ Phú-Lâu-Na! Ví dụ như có một người lạ mặt, chưa từng biết thành phố, khi đến thành phố thì nhận lầm hướng Nam ra hướng Bắc, đó là người mê. Như thế cái mê ấy do mê hay là do ngộ mà có? _ Phú-Lâu-Na ngôn: Như-thị mê nhân, diệc bất nhân mê, hựu bất nhân ngộ. Hà dĩ cố?

(_ Phú-Lâu-Na bạch: Người mê như vậy, cũng không nhân mê, cũng không nhân ngộ. Vì sao?)

_ Mê bổn vô căn, vân hà nhân mê.

(_ Mê, vốn không có gốc, làm sao lại nhân mê?

_ Ngộ phi sanh mê, vân hà nhân ngộ? _ Còn ngộ, không phải cái sanh mê, làm sao lại nhân ngộ?)

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Cái mê của người ấy không phải do mê, cũng không phải do ngộ. Vì cớ sao?

_ Vì mê vốn không có gốc thì chẳng lấy gì làm nhân mê, - còn ngộ không thể sanh mê thì chẳng lấy gì làm nhân ngộ? _ Phật ngôn: Bỉ chi mê nhân, chánh tại mê thời, thúc hữu ngộ nhân, chỉ thị linh ngộ. Phú-Lâu-Na! Ư ý vân hà?

_ Thử nhân túng mê, ư thử tụ lạc, cánh sanh mê phủ?

(_ Người ấy giải-trừ được cái mê, thì đối với xóm làng đó, còn có sanh mê nữa không?)

_ Phất dã, Thế-Tôn! _ Phú-Lâu-Na! Nếu người mê ấy, trong lúc mê, thoạt có người ngộ chỉ dạy khiến cho được ngộ, thì ý ông nghĩ sao?

_ Người mê ấy có còn mê nữa hay không?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Chắc hẳn là không.

_ Phú-Lâu-Na! Thập phương Như-Lai, diệc phục như-thị.

_ Thử mê vô bổn, tánh tất cánh không.

(_ Cái mê đó không có gốc, tánh nó rốt ráo là rỗng không.)

_ Phú-Lâu-Na! Thập phương Như-Lai đã ngộ thì không còn mê nữa, lý cũng như vậy.

_ Cái mê chẳng có gốc, tánh của cái mê rốt ráo là không, thì cái mê của người lầm hướng kia, vốn chẳng có chỗ sở-nhân.

_ Tích bổn vô mê, tự hữu mê giác.

(_ Xưa vốn không mê, chỉ hình như có mê, có giác.)

_ Giác mê mê diệt, giác bất sanh mê.

(_ Giác được cái mê, thì cái mê diệt, và giác không sanh ra mê.)

_ Phú-Lâu-Na! Trước hết không có mê, nhưng chỉ vì vô-minh che tối Bổn-giác diệu-minh nên hình như có mê.

_ Khi biết được cái mê thì cái mê phải diệt. Khi cái mê diệt thì cái giác nguyên là Bổn-giác diệu-minh sẵn có, tự hiện rõ, như vậy cái giác không bao giờ sanh ra mê.

亦如瞖人見空中花。瞖病若除華於空滅。忽更愚人。於彼空

花所滅空地待花更生。汝觀是人為愚為慧。富樓那言空元無花妄見

生滅。見花滅空已是顛倒。勅仙更出斯實狂癡。云何更名如是狂人

為愚為慧。佛言如汝所解云何問言。諸佛如來妙覺明空。何當更出

山河大地。又如金鑛雜於精金。其金一純更不成雜。如木成灰不重

為木。諸佛如來菩提涅槃亦復如是。

12. 12. Phú-Lâu-Na! Nguyên vô-minh là gốc phát-khởi thế-gian pháp, nhưng vô- minh không có tự-thể, thì thế-gian pháp cũng như vậy.

_ Diệc ư ế nhân kiến không trung ba, ế bệnh nhược trừ, ba ư không diệt.

(_ Cũng như người lòa thấy hoa đốm giữa hư-không, nếu trừ được bệnh lòa, thì hoa đốm nơi hư-không diệt mất.)

_ Phú-Lâu-Na! Ví như người bị bệnh mắt thấy giữa hư-không có vô-số hoa đốm rối loạn, nhưng khi hết bệnh mắt, người ấy không còn thấy hoa đốm nữa tức là các hoa đốm tiêu tan. _ Hốt hữu ngu nhân, ư bỉ không ba, sở diệt không địa, đãi ba cánh sanh, nhữ quan thị nhân, vi ngu, vi tuệ.

_ Phú-Lâu-Na ngôn: Không nguyên vô ba, vọng kiến sanh diệt.

(_ Phú-Lâu-Na bạch: Hư-không vốn không có hoa đốm, vì hư-vọng mà thấy có sanh diệt.)

_ Kiến ba diệt không, dĩ thị điên-đảo.

(_ Thấy hoa đốm diệt mất nơi hư-không đã là điên- đảo rồi.)

_ Sắc lịnh cánh xuất, tư thiệt cuồng si. (_ Lại còn muốn bảo nó sanh lại, thì thật là điên dại.)

_ Vân hà cánh danh, như-thị cuồng- nhân, vi ngu vi tuệ.

(_ Làm sao còn gọi người điên như vậy, là ngu hay là trí-tuệ.)

_ Phật ngôn: Như nhữ sở giải, vân hà vấn ngôn, chư Phật Như-Lai, diệu-giác minh không, hà đương cánh xuất, sơn-hà đại-địa?

(_ Phật dạy: Ông hiểu như vậy, làm sao còn hỏi tánh giác diệu-minh, không có phân-biệt của chư Phật Như-Lai, lúc nào lại sanh ra núi sông, đất liền?)

_ Hựu như kim khoáng, tạp ư tinh kim, kỳ kim nhứt thuần, cánh bất thành tạp.

(_ Lại như quặng vàng lộn với vàng ròng, khi vàng đã luyện thành ròng rồi, thì không xen lộn được nữa.)

_ Như mộc thành thán, bất trùng vi mộc.

(_ Cũng như cây đã đốt ra tro, thì không thành cây được nữa.)

_ Chư Phật Như-Lai, Bồ-Đề Niết-Bàn, diệc phục như-thị.

_ Nếu có kẻ nào cứ ngó chỗ hoa đốm đã tiêu tan, chờ đợi hoa đốm tái-sanh, thì ông thử nghĩ kẻ ấy ngu hay là trí?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Hư-không vốn chẳng có hoa đốm chi cả. Chỉ tại người có vọng-kiến thấy bậy hoa đốm có sanh có diệt.

_ Thậm-chí thấy có hoa đốm tiêu tan giữa hư-không cũng là điên-đảo mê-loạn.

_ Nếu kẻ nào chờ đợi hư-không sanh lại hoa đốm thì thật là dại biết bao! _ Kẻ ấy thành ra điên-cuồng rồi, còn nói gì đến sự ngu hay trí nữa.

_ Phú-Lâu-Na! Thế là ông đã hiểu kẻ chờ đợi hư-không sanh hoa đốm là ngu rồi.

_ Khi ông chưa hiểu thì ông hỏi lúc nào Tánh không của Bổn-giác diệu-minh của Như-Lai cảm sanh sơn-hà đại-địa, bây giờ ông hiểu rồi, nghi-vấn của ông thế nào?

_ Phú-Lâu-Na! Lại như trong mỏ đá có lộn vàng, trong khi vàng còn ở xen theo đá thì hai vật lẫn lộn nhau, khó phân-biệt, nhưng đến khi lấy hết vàng ra khỏi đá, thì đá là đá, vàng là vàng, vàng không có lộn đá được, nếu muốn tìm đá trong đống vàng là dại.

_ Cũng như cây đốt ra tro thì tro không thế nào trở lại làm cây được, nếu muốn tìm cây trong đống tro là dại.

_ Xét theo lý ấy, ông thông-đạt Bồ-Đề Niết-Bàn của chư Phật cũng như vậy. Hoàn-phục: phục-hồi (trở lại) hoàn-toàn. Hoàn (完):

đầy đủ, không thiếu sót gì. Phục (復): trở lại, trở về.

_ Khi viên-chứng Bồ-Đề Niết-Bàn thì hoàn-phục Tâm Bổn-giác diệu-minh, trạm-tịch thường-trụ, đã chuyển tất cả nghiệp phiền-não sanh-tử thì không bao giờ sanh ra các nghiệp điên-đảo ấy nữa, ví như vàng thì không còn đá, tro thì không trở làm cây.

富樓那又汝問言。地水火風本性圓融周遍法界。疑水火性不

相陵滅。又徵虛空及諸大地。俱遍法界不合相容。

富樓那譬如虛空體非群相。而不拒彼諸相發揮。所以者何。

富樓那彼太虛空日照則明。雲屯則暗風搖則動。鑓澄則清氣

凝則濁。土積成鑔水澄成映。於意云何如是殊方諸更為相。為因彼

生為復空更。若彼所生。

富樓那且日照時既是日明。十方世界同為日色。云何空中更

見圓日。若是空明空應自照。云何中宵雲霧之時不生光耀。當知是

明非日非空不異空日。觀相元妄無可指陳。猶邀空花結為空果。云

何詰其相陵滅義。觀性元真唯妙覺明。妙覺明心先非水火。云何復

問不相容者。真妙覺明亦復如是。汝以空明則更空現。地水火風各

各發明則各各現。若俱發明則更俱現。云何俱現。

13. Phú -Lâu-Na! Hựu nhữ vấn ngôn:

_ Địa hỏa thủy phong, bổn-tánh viên dung, châu-biến pháp-giới, nghi thủy hỏa tánh, bất tương lăng diệt.

_ Hựu trung hư-không, cập chư đại địa, cu biến pháp-giới, bất hiệp tương-dung. 13. Phú-Lâu-Na! Ông có hỏi:

_ Bổn-tánh viên-dung trùm khắp pháp-giới của đất lửa nước gió, tại sao nước và lửa không tiêu-diệt nhau?

_ Hư-không vô-hình, đại-địa hữu-hình, trùm khắp pháp-giới, tại sao không dung nhau?

_ Phú-Lâu-Na! Thí như hư-không, thể phi quần tướng, nhi bất cự bỉ chư tướng phát huy. Sở dĩ giả hà?

(_ Phú-Lâu-Na! Ví như hư-không, bản-thể không phải các tướng, mà không ngăn cản các tướng phát-huy. Vì sao?)

_ Nguyên Như-Lai-Tạng tánh chẳng phải các tướng như: địa hỏa thủy phong không kiến và thức, cũng chẳng cấm-chỉ các tướng phát-khởi, ví như thể hư-không chẳng phải các tướng, cũng chẳng ngăn cản được các tướng phát-huy. Vì sao?

_ Phú-Lâu-Na! Bỉ thái hư-không, nhựt chiếu tắc minh, vân đồn tắc ám, phong diêu tắc động, tể trừng tắc thanh, khí ngưng tắc trược, thổ tích thành ly, thủy trừng thành ách. Ư ý vân hà? _ Vì hư-không vốn trống rỗng, hễ mặt trời soi thì sáng, mây che thì tối, gió thổi thì động, khô ráo yên lặng thì thanh, sương mù khí ngưng thì trược, đất tụ thì ngăn, nước lạnh thì ngại. Ý ông nghĩ sao? _ Như-thị thù phương, chư hữu-vi tướng, vi nhân bỉ sanh, vi phục không hữu. (_ Các tướng hữu-vi khác nhau như vậy, nhân các cái kia mà sanh, hay nhân hư-không mà có?)

_ Nhược bỉ sở sanh. Phú-Lâu-Na! Thả nhựt chiếu thời, ký thị nhựt minh, thập phương thế-giới, đồng vi nhựt sắc, vân hà không trung, cánh kiên viên nhựt.

(_ Phú-Lâu-Na! Nếu như do các cái kia sanh ra, thì khi mặt trời soi, đã là mặt trời sáng, mười phương thế-giới đều thành sắc của mặt trời, làm sao giữa hư-không, lại còn thấy mặt trời tròn.)

_ Nhược thị không minh, không ứng tự-nhiên, vân hà trung tiêu, vân vụ chi thời, bất sanh quang diêu.

_ Đương tri thị minh, phi nhựt phi không, bất dị không nhựt.

_ Quan tướng nguyên vọng, vô khả chỉ trần, do khiếu không hoa, kiết vi không quả, vân hà cật kỳ, tương lăng diệt nghĩa?

(…, làm sao còn gạn hỏi cái nghĩa lấn diệt lẫn nhau?)

_ Quan tánh nguyên chơn, duy diệu giác-minh, diệu giác-minh tâm, tiên phi thủy hỏa, vân hà phục vấn, bất tương-dung giả.

(_ Xét các tánh vốn là chơn, chỉ là tánh giác diệu-minh, tánh giác diệu-minh, vốn không phải là nước hay là lửa, làm sao còn hỏi về nghĩa không dung được nhau?)

_ Chơn diệu giác-minh, diệc phục như-thị.

_ Nhữ dĩ không minh, tắc hữu không hiện, địa thủy hỏa phong, các các phát minh, tắc các các hiện, nhược cu phát-minh, tắc hữu cu hiện.

(_ Ông phát-minh cái hư-không, thì có hư-không hiện _ Các tướng hữu-vi sai biệt như vậy có cái sáng là nhờ mấy tướng khác trợ- duyên, hoặc nhờ mặt trời hay là hư-không mà hiện? _ Phú-Lâu-Na! Nếu cái sáng nhờ mặt trời mà hiện thì khi mặt trời chiếu, cho là mặt trời sáng, như thế cả mười phương thế-giới toàn là một sắc của mặt trời, đáng lý không có hình mặt trời nữa, nhưng tại sao còn thấy mặt trời tròn ở giữa hư-không?

_ Nếu cái sáng nhờ hư-không mà hiện, thì đáng lý hư-không cứ tự sáng luôn luôn, tại sao lúc ban đêm và khi có mây mù lại chẳng thấy sáng?

_ Ông nên biết cái sáng phát-sanh không phải nhờ mặt trời hay là hư- không, cũng chẳng phải ly mặt trời hoặc ly hư-không.

_ Xét các tướng vốn là vọng, không thể chỉ bày, cũng như sự mong cầu hoa đốm kết thành quả hư-không, thì còn có lý-do gì nghi-vấn chỗ không tiêu-diệt nhau?

_ Xét nguyên-tánh Chơn-giác huyền-diệu sáng suốt của tâm Bổn-giác diệu- minh không phải là nước hoặc lửa, thì còn lý-do gì nghi-vấn chỗ không dung nhau?

_ Tâm Bổn-giác diệu-minh cũng như vậy.

_ Nếu tâm phát-minh tướng hư-không thì có hư-không phát-hiện, phát-minh các tướng như: địa hỏa thủy phong v.v…, thì mỗi tướng mỗi hiện, nếu đồng-thời phát-minh thì các tướng đồng hiện một lượt. ra, địa thủy hỏa phong, mỗi mỗi phát minh, thì mỗi mỗi hiện ra, nếu cùng phát-minh, thì cùng hiện ra.)

_ Vân hà cu hiện? (_ Thế nào là cùng hiện ra?) _ Sao gọi là đồng hiện?

富樓那如一水中現於日影。兩人同觀水中之日。東西各行則

各更日。隨二人去一東一西。先無准的不應難言。此日是一云何各

行。各日既雙云何現一。宛轉虛妄無可憑據。

14. Phú-Lâu-Na! Như nhứt thủy trung, hiện ư nhựt ảnh.

_ Lưỡng nhân đồng quan thủy trung chi nhựt, đông tây các hành, tắc các hữu nhựt, tùy nhị nhân khứ, nhứt đông nhứt tây, tiên vô chuẩn-đích.

(_ Có hai người đồng xem bóng mặt trời trong nước, rồi một người đi phương Đông, một người đi phương Tây, thì hai bên đều có mặt trời theo mình cùng đi, một cái về phương Đông, một cái về phương Tây, không có chuẩn-đích nhứt-định.)

_ Bất ứng nạn ngôn, thử nhựt thị nhứt, vân hà các hành?

(_ Không nên gạn hỏi rằng, mặt trời đó là một, sao lại mỗi cái đi theo mỗi người?)

_ Các nhựt ký song, vân hà hiện nhứt. (_ Các mặt trời đã thành hai, làm sao trước kia chỉ hiện ra có một?)

_ Uyển chuyển hư-vọng, vô khả bằng-cứ. (_ Hư-vọng quanh lộn như thế, không thể lấy gì làm bằng-cứ.) 14. Phú-Lâu-Na! Ví dụ như trong một dòng nước hiện ra một bóng mặt trời.

_ Có hai người đồng xem bóng mặt trời trong nước, rồi tách riêng ra, người đi phía đông, kẻ đi phía tây, mỗi người mỗi ngã, cả hai đều thấy bóng mặt trời đi theo, cái đi đông, cái đi tây, vẫn không nhứt-định chuẩn-đích.

_ Như vậy không nên vấn-nạn: Mặt trời chỉ có một, làm sao thành hai, chia ra mỗi cái đi một ngã?

_ Bóng mặt trời đi hai hướng, thành hai cái, đã thành hai rồi, tại sao chỉ thấy có một?

_ Đó là tại hư-vọng mà hóa ra mê loạn, chớ không thể lấy được lý-do gì mà làm bằng-chứng cho hai bóng mặt trời;

Chuẩn-đích (準的): vật để nhắm bắn. Mức độ để theo. Vấn-nạn (問難): hỏi vặn. Hỏi thật khó để người khác không thể trả lời được.

Căn-nguyên: chỉ gốc rễ cội nguồn. Căn (根): rễ cây.

Nguyên (源): nguồn nước.

- cũng như trần-cảnh, nếu có chuẩn-đích thì còn có lý-do biện-bác,

- còn không có chuẩn-đích mà cứ vấn-nạn viễn vông, - không có căn-nguyên thực-tế thì càng vấn-nạn càng sa vào chỗ hư-vọng đen tối.

_ Vậy các tướng: địa hỏa thủy phong không kiến thức, chẳng có chuẩn-đích tất-nhiên là cảnh hư-vọng.

富樓那汝以色空。相傾相奪於如來藏。而如來藏隨為色空周

遍法界。是故於中風動空澄日明雲暗。眾生迷悶背覺合塵。故發塵

勞更世間相。

15. Phú -Lâu-Na! Nhữ dĩ sắc không, tương-khuynh tương-đoạt, ư Như-Lai- Tạng, nhi Như-Lai-Tạng, tùy vi sắc không, châu-biến pháp-giới.

_ Thị cố ư trung, phong động không trừng, nhựt minh vân ám.

_ Chúng-sanh mê-muộn, bội giác, hiệp trần, cố phát trần-lao, hữu thế-gian tướng.

15. Phú-Lâu-Na! Như ông lấy Sắc và Không, cho rằng tương-khuynh tương-đoạt tức là có thể tiêu-diệt lẫn nhau ở trong Như-Lai-Tạng, thì Như-Lai-Tạng cũng theo ông làm Sắc, làm Không trùm khắp pháp-giới. _ Vì cớ ấy nên ở trong đó các vật-tượng như gió động, hư-không lặng, mặt trời sáng, mây mù tối. _ Chúng-sanh mê-muội, trái nghịch với bổn-giác, giao-kết với trần-tướng, do đó phát-sanh vô-số trần-lao phiền-não và thành-tựu các tướng thế-gian.

我以妙明不滅不生合如來藏。而如來藏唯妙覺明圓照法界。

是故於中一為無量無量為一小中現大大中現小。不動道場遍十方界

。身含十方無盡虛空。於一毛端現寶王剎。坐微塵裏轉大法輪。滅

塵合覺故發真如妙覺明性。

16. Ngã dĩ diệu-minh, bất-diệt bất-sanh, hiệp Như-Lai-Tạng, nhi Như-Lai-Tạng, duy diệu giác minh, viên-chiếu pháp-giới.

_ Thị cố ư trung, nhứt vi vô-lượng, vô-lượng vi nhứt, tiểu trung hiện đại, đại trung hiện tiểu.

16. Phú-Lâu-Na! Chí như Ta lấy tánh Chơn-giác diệu-minh bất-sanh bất-diệt dung-hiệp với Như-Lai-Tạng, thì Như- Lai-Tạng chỉ thuần một tánh Chơn-giác diệu-minh thường-tịnh thường-chiếu viên-mãn cả pháp-giới.

_ Vì cớ ấy ở trong đó, một là vô-lượng, vô-lượng là một, trong nhỏ hiện ra lớn, trong lớn hiện ra nhỏ.

_ Như thế là lý tức sự, sự tức lý, lý-sự viên-dung vô-ngại, lý vô-ngại, lý-sự vô-ngại, sự-sự vô-ngại.

_ Bất-động đạo-tràng, biến thập phương giới.

_ Thân hàm thập phương, vô-tận hư-không, ư nhứt mao đan, hiện Bửu-Vương sát, tọa vi-trần lý, chuyển đại pháp-luân, diệt trần, hiệp giác, cố pháp Chơn- Như, diệu giác-minh tánh.

_ Đạo-tràng bất-động châu-biến khắp cả mười phương pháp-giới. _ Thân bao-hàm thập phương hư-không vô-tận, nơi đầu một sợi lông hiện rõ cõi Như-Lai, ngồi ở một hạt vi-trần chuyển bánh xe Pháp, dứt tuyệt các trần-tướng, hòa-hiệp với Bổn-giác, hiện rõ tánh Chơn-Như viên-giác diệu-minh. 17. 17. HIỂN-MINH TẠNG KHÔNG VÀ BẤT-KHÔNG.

Chỉ Như-Lai-Tạng Là ‚Phi‛ Tất Cả.

而如來藏本妙圓心。非心非空。非地非水非風非火。非眼非

耳鼻舌身意。非色非聲香味觸法。非眼識界如是乃至非意識界。非

明無明明無明盡。如是乃至非老非死非老死盡。非苦非集非滅非道

。非智非得非檀那非尸羅。非毘梨耶非羼提非禪那。非鉢剌若非波

羅蜜多。如是乃至非怛闥阿竭。非阿羅訶三耶三菩。非大涅槃非常

非樂非我非淨。以是俱非世出世故。

_ Nhi Như-Lai-Tạng, bổn diệu viên tâm.

(_ Nhưng Như-Lai-Tạng bản-tánh diệu-viên.)

_ Phi tâm, phi không.

_ Phi địa, phi hỏa, phi thủy, phi phong.

_ Phi nhãn, phi nhĩ, tî thiệt, thân, ý.

_ Phi sắc, phi thinh, hương, vị, xúc, pháp.

_ Phi nhãn-thức-giới, như-thị nãi chí, phi ý-thức-giới.

_ Phi minh vô-minh, minh vô-minh tận.

_ Như-thị nãi chí, phi lão phi tử, phi lão- tử tận.

_ Phi khổ, phi tập, phi diệt, phi đạo.

_ Phi trí, phi đắc, phi đàn-na, phi thi-la.

_ Phi tỳ-lê-gia, phi sẵn-đề, phi thiền-na.

_ Phi bát-lặc-nhã, phi ba-la-mật đa. _ Như-thị nãi chí, phi đác-thác a-kiệt.

_ Phi a-la-ha, tam-gia tam-bồ.

_ Phi đại Niết-Bàn, phi thường, phi lạc, phi ngã, phi tịnh. _ Dĩ thị cu phi, thế xuất thế cố.

(_ Vì cái đó, đều không là các pháp thế-gian và xuất thế-gian.)

_ Phú-Lâu-Na! Tâm Bổn-giác diệu-minh châu-viên của Như-Lai-Tạng rỗng không, thông suốt, chẳng thuộc về pháp nào cả, - thế nên phi tâm, phi không, - chẳng phải địa, hỏa, thủy, phong, - chẳng phải nhãn, nhĩ, tî, thiệt, thân, ý,

- chẳng phải sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp, - chẳng phải nhãn-thức-giới, nhĩ-thức-giới, tî-thức-giới, thiệt-thức-giới, thân-thức-giới, ý-thức-giới.

_ Tâm Bổn-giác diệu-minh châu-viên không phải minh và vô-minh, không phải minh và vô-minh tận, - dĩ-chí không phải lão, không phải tử, không phải lão tử tận, - không phải khổ, không phải tập, không phải diệt, không phải đạo, - không phải trí, không phải đắc, không phải bố-thí, trì-giới, tinh-tấn, nhẫn-nhục, thiền-định, trí-tuệ, không phải đáo bỉ-ngạn (3).

_ Như thế cho tới không phải Như-Lai, Ứng-Cúng, Chánh-Biến-Tri, - không phải Đại-Niết-Bàn, không phải thường, lạc, ngã, tịnh.

_ Đó là vì tâm Bổn-giác vốn ‚Không‛, nên tất cả pháp thế-gian và xuất thế-gian đều thuộc nghĩa ‚Phi‛. Chỉ Như-Lai-Tạng ‚Tức‛ Là Tất Cả.

劭如來藏元明心妙。劭心劭空。劭地劭水劭風劭火。劭眼劭

耳鼻舌身意。劭色劭聲香味觸法。劭眼識界如是乃至劭意識界。劭

明無明明無明盡。如是乃至劭老劭死劭老死盡。劭苦劭集劭滅劭道

。劭智劭得劭檀那劭尸羅。劭毘梨耶劭羼提劭禪那。劭鉢剌若劭波

羅蜜多。如是乃至劭怛闥阿竭。劭阿羅訶三耶三菩。劭大涅槃劭常

劭樂劭我劭淨。以是劭俱世出世故。

18. 18. Phú-Lâu-Na! Nếu ly tâm Bổn-giác diệu-minh châu-viên của Như-Lai-Tạng thì từ tứ Thánh: Phật, Bồ-Tát, Duyên-giác, Thinh-văn cho tới lục phàm:

Thiên, Nhân, A-tu-la, súc-sanh, ngạ-quỉ, địa-ngục, tất cả đều không có một mảy sự-tướng chi cả, _ Tức Như-Lai-Tạng, nguyên minh tâm diệu, tức tâm, tức không. _ Tức địa, tức thủy, tức phong, tức hỏa.

_ Tức nhãn, tức nhĩ, tî, thiệt, thân, ý.

_ Tức sắc, tức thinh, hương, vị, xúc, pháp.

_ Tức nhãn-thức-giới, như-thị nãi chí, tức ý-thức-giới.

- thế nên Bổn-giác diệu-minh ấy tức là tâm, tức là không, - tức là địa, hỏa, thủy, phong, - tức là nhãn, nhĩ, tî, thiệt, thân, ý,

- tức là sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp, - tức là nhãn-thức-giới, nhĩ-thức-giới, tî-thức-giới, thiệt-thức-giới, thân-thức-giới, ý-thức-giới.

_ Như thế là pháp-giới lục phàm.

_ Tức minh vô-minh, minh vô-minh tận.

_ Như-thị nãi chí, tức lão, tức tử, tức lão-tử tận.

_ Tức khổ, tức tập, tức diệt, tức đạo.

_ Tức trí, tức đắc, tức đàn-na, tức thi-la.

_ Tức tỳ-lê-gia, tức sẵn-đề, tức thiền-na. _ Tức bát-lặc-nhã, tức ba-la-mật đa.

_ Như-thị nãi chí, tức đác-thác a-kiệt.

_ Tức a-la-ha, tam-gia tam-bồ.

_ Tức đại Niết-Bàn, tức thường, tức lạc, tức ngã, tức tịnh. _ Bổn-giác diệu-minh tức là minh và vô-minh, tức là minh và vô-minh tận,

- cho tới tức là lão, tức là tử, tức là lão-tử tận,

- tức là khổ, tức là tập, tức là diệt, tức là đạo, - tức là trí, tức là đắc, tức là bố-thí, trì-giới, tinh-tấn, nhẫn-nhục, thiền-định, trí-tuệ, tức là đáo bỉ-ngạn,

- cho tới tức là Như-Lai, Ứng-Cúng, Chánh-Biến-Tri,

- tức là Đại Niết-Bàn, tức là thường, lạc, ngã, tịnh. _ Như thế là pháp-giới tứ Thánh.

_ Dĩ thị tức cu, thế xuất thế cố.

(_ Do cái đó, tức là các pháp thế-gian và xuất-thế-gian vậy.)

_ Tâm Bổn-giác ‚Bất-không‛, nên thế-pháp và xuất-thế-pháp đều thuộc nghĩa ‚Tức‛.

劭如來藏妙明心元。離劭離非是劭非劭。如何世間三更眾生

。及出世間聲聞緣覺。以所知心測度如來無上菩提。用世語言入佛

知見。譬如琷瑟箜篌琵琶雖更妙音。若無妙指終不能發。汝與眾生

亦復如是。寶覺真心各各圓滿。如我按指海印發光。汝敺舉心塵勞

先起。由不勤求無上覺道愛念小乘得少為足。

19. Tức Như-Lai-Tạng, diệu-minh tâm nguyên. Ly tức ly phi, thị tức phi-tức.

(_ Tức cái tánh giác diệu-minh Như-Lai-Tạng, rời cả các nghĩa ‚tức‛, ‚phi‛, và cũng là ‚tức‛, là ‚phi‛.) 19. Phú-Lâu-Na! Nguyên-lai tâm Bổn- Giác diệu-minh châu-viên của Như-Lai- Tạng, vốn ly cái tức, ly cái phi, mà cũng tức cái tức, tức cái phi-tức,

- đó là thể-tánh cực-diệu cực-minh, viên-dung tuyệt-đối, không còn chi hơn.

_ Như hà thế-gian, tam hữu chúng-sanh, cập xuất thế-gian, Thinh-văn Duyên- giác. _ Dĩ sở tri tâm, trắc độ Như-Lai, Vô- Thượng Bồ-Đề; dụng thế ngữ-ngôn, nhập Phật-tri-kiến.

(_ Lấy cái tâm hay biết sự vật, mà đo lường được Vô- Thượng Bồ-Đề của Như-Lai; dùng tiếng nói thế-gian, mà vào được tri-kiến của Phật.) _ Thí như cầm, sắt, không-hầu, tỳ-bà, tuy hữu diệu-âm, nhược vô diệu-chỉ, chung bất năng phát.

(_ Ví như, những cây đàn cầm, sắt, không-hầu, tỳ-bà, tuy có tiếng hay, nhưng nếu không có ngón tay hay, thì rốt cuộc cũng không phát ra được.) _ Như vậy chúng-sanh ở trong tam giới, cho tới các bậc xuất-thế Thinh-văn, Duyên-giác, - không làm sao lấy tâm sở-tri mà đo lường được đạo Vô -Thượng Bồ-Đề của Như-Lai và dùng ngôn-ngữ thế-gian mà vào được cảnh-trí thấy biết của Như- Lai. _ Ví dụ như những cây đờn cầm, đờn sắt, đờn tỳ-bà cho tới ống tiêu, ống sáo, v.v…, đờn nào cũng phát-động tiếng thâm-diệu, nhưng nếu không phải ngón tay thâm-diệu thì rốt cuộc đờn chẳng làm sao phát-động được tiếng thâm-diệu.

_ Nhữ dữ chúng-sanh, diệc phục như-thị.

(_ Ông và chúng-sanh thì cũng như vậy.)

_ Bửu-giác Chơn-Tâm, các các viên-mãn.

(_ Tâm-tánh chơn-thật, mỗi người đều đầy đủ, _ Như ngã án chỉ, hải-ấn phát quang.

- nhưng khi Ta ấn ngón tay, thì hải-ấn phát ra hào-quang, _ Như tạm cử tâm, trần-lao tiên khởi.

_ Phú-Lâu-Na! Ông và chúng-sanh đều giống như vậy.

_ Ai ai cũng sẵn có Tâm Chơn-Như bửu-giác, nhưng ở Như-Lai có diệu-dụng, còn ở chúng-sanh không có diệu-dụng?

Tại sao?

_ Vì Như-Lai đắc-chỉ ư tâm, ứng-chỉ ư thủ, nên khi Như-Lai nhấn ngón tay nơi hải-ấn thì từ hải-ấn phát ra hào-quang chiếu-diệu khắp cả pháp-giới.

_ Phú-Lâu-Na! Ông và chúng-sanh vừa - còn các ông tạm móng tâm lên, thì trần-lao đã nổi.)

_ Do bất cần-cầu, Vô-Thượng-Giác đạo, ái niệm tiểu thừa, đắc thiểu vi túc. (_ Do vì không siêng năng cầu đạo Vô-Thượng-Giác, ưa nhớ tiểu-thừa, được một ít đã cho là đủ.) khởi tâm động thì trần-lao phiền-não tiếp dậy.

_ Đó là tại các ông không chịu quyết-chí siêng năng cần-cầu đạo Vô-Thượng Bồ-Đề, lại còn ưa mến pháp tiểu-thừa, lập công nhỏ mà muốn quả to, được chút ít đã vội cho là đủ.

富樓那言我與如來寶覺圓明。真妙淨心無二圓滿。而我昔遭

無始妄想久在輪迴。今得聖乘猶未究竟。世尊諸妄一切圓滅獨妙真

常。敢問如來一切眾生何因更妄。自蔽妙明受此淪溺。

20. Phú-Lâu-Na ngôn: _ Ngã dữ Như-Lai, bửu-giác viên-minh, chơn-diệu tịnh-tâm, vô nhị viên-mãn.

(_ Chơn-Tâm viên-giác diệu-minh của tôi và của

Như-Lai, đều viên-mãn không hai.)

_ Nhi ngã tích tao, vô-thỉ vọng-tưởng, cửu tại luân-hồi, kim đắc Thánh-thừa, du vị cứu-cánh. (_ Mà tôi, trước kia mắc vọng-tưởng vô-thỉ, ở lâu trong luân-hồi, nay được Thánh-thừa, còn chưa rốt ráo.)

20. Ngài Phú-Lâu-Na bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Đức Thế-Tôn với tôi vốn đồng một Tâm Chơn-Như bửu-giác, thanh-tịnh huyền-diệu, quang-minh châu-viên, hoàn-toàn như nhau, không phải hai thứ sai biệt.

_ Tuy-nhiên, riêng tôi bị các vọng-tưởng nhiễu-hại từ vô-thỉ, nên trầm-luân nhiều kiếp trong biển khổ luân-hồi. Nay tôi tuy đắc Thánh-thừa nhưng chưa được rốt ráo.

_ Thế-Tôn chư vọng, nhứt-thiết viên diệt, độc diệu Chơn-Thường.

(_ Thế-Tôn, thì khắp tất cả các vọng đều diệt trọn, chỉ có diệu-dụng tánh chơn-thường.)

_ Cảm vấn Như-Lai: Nhứt-thiết chúng-sanh, hà nhân hữu vọng, tự tế diệu-minh, thọ thử luân nịch.

(… Tự che tánh diệu-minh, mà phải chìm đắm như vậy?)

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Đức Thế-Tôn đã viên-chứng Phật-quả nên tất cả vọng-nghiệp phiền-não đều cáo-chung, chỉ có thuần một thể Chơn-Như vi-diệu thường-trụ.

_ Tôi xin phép hỏi Đức Thế-Tôn:

Chúng-sanh bị nguyên-nhân nào mà có vọng, tự che tối Tâm Chơn-Như sáng suốt nhiệm-mầu, để phải chìm đắm khổ- hải?

21. 21. HIỂN-MINH VỌNG VỐN VÔ- NHÂN.