Kinh Thủ Lăng Nghiêm

如是阿難當知是聞非動靜來。非於根出不於空生。何以故若

從靜來。動劭隨滅應非聞動。若從動來。靜劭隨滅應無覺靜。若從

根生必無動靜。如是聞體本無自性。若於空出。更聞成性劭非虛空

。又空自聞何關汝入。是故當知耳入虛妄。本非因緣非自然性。

6. Như-thị, A-Nan! Đương tri thị văn, phi động tịnh lai, phi ư căn xuất, bất ư không sanh. Hà dĩ cố?

_ Nhược tùng tịnh lai, động tức tùy diệt, ứng phi văn động.

(_ Nếu cái nghe kia từ nơi tĩnh mà đến, thì khi động phải theo cái tĩnh mà diệt, lẽ ra không nghe được động.)

_ Nhược tùng động lai, tịnh tức tùy diệt, ứng vô giác tịnh.

(_ Nếu cái nghe kia từ nơi động mà đến, thì khi tĩnh sẽ theo cái động mà diệt, lẽ ra không biết được tĩnh.)

_ Nhược tùng căn sanh, tất vô động tịnh, như-thị văn thể, bổn vô Tự-Tánh.

_ Nhược ư không xuất, hữu văn thành tánh, tức phi hư-không, hựu không tự văn, hà quan nhữ nhập. (_ Nếu do hư-không mà ra, thì đã có tánh nghe, chắc không phải là hư-không nữa, lại hư-không tự nghe, nào có dính gì chỗ thu nạp của ông.)

_ Thị cố đương tri, nhĩ nhập hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

6. Thật vậy, A-Nan! Ông phải biết tánh nghe ấy chẳng phải do hai tướng động tịnh mà tới, hoặc do nhĩ-căn mà sanh, hoặc do hư-không mà có. Vì cớ sao?

_ Nếu tánh nghe do tướng tịnh mà tới, thì khi động phải diệt theo tướng tịnh rồi, không còn làm sao biết được tướng động.

_ Nếu tánh nghe do tướng động mà tới, thì khi tịnh phải diệt theo tướng động rồi, không còn làm sao biết được tướng tịnh.

_ Lại nếu do nhĩ-căn mà sanh, thì chẳng có hai tướng động tịnh, như thế tánh nghe không có Tự-Tánh. _ Lại nếu tánh nghe do hư-không mà có, thì thành ra hư-không tự có tánh nghe, như vậy không còn can-hệ với Nhĩ-nhập.

_ Xét theo lý ấy, phải nhận-thức: Nhĩ- nhập là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên. 7. 7. HIỂN-MINH TÎ-NHẬP.

阿難譬如更人。急畜其鼻畜久成勞。則於鼻中聞更冷觸。因

觸分別通圔虛實。如是乃至諸香臭氣。兼鼻與勞同是菩提。瞪發勞

相因于通圔。二種妄塵發聞居中。吸此塵象名嗅聞性。此聞離彼通

圔二塵畢竟無體。

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, cấp xúc kỳ tî, xúc cửu thành lao, tắc ư tî trung, văn hữu lãnh xúc, nhân xúc phân-biệt, thông, tắc, hư, thật, như-thị nãi chí, chư hương xú khí.

_ Kiêm tî dữ lao, đồng thị Bồ-Đề, trừng phát lao tướng.

(_ Cả cái ngửi cùng cái mỏi mệt, đồng là thể-tánh Bồ-Đề, chăm chú phát ra tướng mỏi mệt.)

_ Nhân vu thông tắc, nhị chủng vọng trần, phát văn cư trung, hấp thử trần-tượng, danh khứu văn tánh.

_ Thử văn ly bỉ, thông tắc nhị trần, tất cánh vô thể.

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Như có người cố gắng nín hơi thở ở lỗ mũi, nín lâu thành mỏi mệt, trong mũi có hơi lạnh, gọi là lãnh-xúc, rồi do lãnh-xúc ấy mà phân-biệt các tướng: thông, bít, trống và ngăn, cho đến các mùi: thơm, thúi.

_ Cả mũi và trần-tượng đều do Tâm Bồ-

Đề phát hiện.

_ Nếu mũi do hai tướng: thông bít, phát ra tánh ngửi ở bên trong, rồi thâu nhận các vọng-trần, đó là tánh ngửi.

_ Nhưng nếu ly hai tướng: thông bít, rốt ráo tánh ngửi không có tự-thể.

當知是聞非通圔來。非於根出不於空生。何以故若從通來。

圔自隨滅云何知圔。如因圔更通則無聞。云何發明香臭等觸。若從

根生必無通圔。如是聞體本無自性。若從空出。是聞自當迴嗅汝鼻

。空自更聞何關汝入。是故當知鼻入虛妄。本非因緣非自然性。

8. Đương tri thị văn, phi thông tắc lai, phi ư căn xuất, bất ư không sanh. Hà dĩ cố?

_ Nhược tùng thông lai, tắc tự tùy diệt, vân hà tri tắc.

(_ Nếu từ cái thông mà đến, thì khi bít, cái ngửi đã mất rồi, làm sao mà biết được bít.)

_ Như nhân tắc hữu, thông tắc vô văn, vân hà phát minh, hương xú đẳng xúc.

(_ Nếu nhân cái bít mà có, thì khi thông, không còn cái ngửi, làm sao biết được các mùi thơm thúi.)

_ Nhược tùng căn sanh, tất vô thông tắc, như-thị văn thể, bổn vô Tự-Tánh. _ Nhược tùng không xuất, thị văn tự đương, hồi khứu nhữ tî, không tự hữu 8. A-Nan! Tánh ngửi chẳng phải do hai tướng thông bít mà tới, hoặc do mũi mà sanh, hoặc do hư-không mà có. Vì cớ sao? _ Như tướng ngửi do tướng thông mà tới, thì khi bít phải diệt theo tướng thông rồi, không còn làm sao biết được tướng bít.

_ Nếu tướng ngửi do tướng bít mà tới, thì khi thông phải diệt theo tướng bít rồi, không còn làm sao biết được các mùi thơm thúi.

_ Lại nếu do mũi mà sanh thì chẳng có hai tướng thông bít, như thế tánh ngửi không có Tự-Tánh.

_ A-Nan! Lại nếu tánh ngửi do hư-không mà có, thì đáng lẽ tánh ấy phải văn, hà quan nhữ nhập?

_ Thị cố đương tri, tî nhập hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh. xoay lại ngửi mũi ông và hư-không tự có tánh ngửi, như vậy chẳng còn can-hệ với Tî-nhập.

_ Xét theo lý ấy, phải nhận-thức: Tî-nhập là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

9. 9. HIỂN-MINH THIỆT-NHẬP.

阿難譬如更人。以舌舐吻熟舐仙勞。其人若病則更苦味。無

病之人微更甜觸。由甜與苦顯此舌根。不動之時淡性常在。兼舌與

勞同是菩提。瞪發勞相因甜苦淡。二種妄塵發知居中。吸此塵象名

知味性。此知味性離彼甜苦及淡二塵畢竟無體。

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, dĩ thiệt để (/thỉ) vẫn, thục để (/thỉ) linh lao.

_ Kỳ nhân nhược bệnh, tắc hữu khổ vị, vô bệnh chi nhân, vi hữu điềm xúc.

_ Do điềm dữ khổ, hiển thử thiệt căn, bất động chi thời, đạm tánh thường tại.

(_ Do những cảm-xúc ngọt đắng, mà bày tỏ cái tánh nếm, còn khi không động, thì thường có tánh nhạt.)

_ Kiêm thiệt dữ lao, đồng thị Bồ-Đề, trừng phát lao tướng.

(_ Cả cái nếm và cái mỏi mệt, đồng là thể-tánh Bồ-

Đề, chăm chú phát ra tướng mỏi mệt.)

_ Nhân điềm khổ đạm, nhị chủng vọng-trần, phát tri cư trung, hấp thử trần-tượng, danh tri vị tánh.

(_ Nhân nơi hai thứ vọng-trần nhạt và ngọt đắng, phát cái nếm ở trong, thu nạp các trần-tượng đó, gọi là tánh biết nếm.)

_ Thử tri vị tánh, ly bỉ điềm khổ, cập đạm nhị trần, tất cánh vô thể. Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Như có người lấy lưỡi liếm mép, liếm lâu thành mỏi mệt;

- chẳng khác nào người bệnh có vị đắng, kẻ khỏe có vị ngọt;

- ngoài ra khi bình-thường có vị lạt, do đó mới rõ thiệt-căn.

_ A-Nan! Ông nên biết: Thiệt-căn và các tướng vọng-trần đều do Tâm Bồ-Đề phát hiện.

_ Thiệt-căn nhân theo các vị: đắng, ngọt và lạt, sanh ra tánh biết ở bên trong, rồi thâu nhận các trần-tượng, gọi là tánh biết vị.

_ Nhưng nếu ly các vị: đắng, ngọt và lạt, rốt ráo tánh ấy không có tự-thể.

如是阿難當知如是嘗苦淡知。非甜苦來非因淡更。又非根出

不於空生。何以故若甜苦來。淡劭知滅云何知淡。若從淡出甜劭知

亡。復云何知甜苦二相。若從舌生。必無甜淡及與苦塵。斯知味根

本無自性。若於空出虛空自味非汝口知。又空自知何關汝入。是故

當知舌入虛妄。本非因緣非自然性。

10. Như-thị, A-Nan! Đương tri như-thị, thường khổ đạm tri, phi điềm khổ lai, phi nhân đạm hữu, hựu phi căn xuất, bất ư không sanh. Hà dĩ cố?

(_ Thật vậy, A-Nan! Ông nên biết rằng, cái biết đắng biết nhạt như vậy, không phải từ vị ngọt đắng mà đến, không phải nhân tánh nhạt mà có, không phải từ nơi lưỡi mà ra, cũng không phải do hư-không mà sanh. Vì cớ sao?) _ Nhược điềm khổ lai, đạm tức tri diệt, vân hà tri đạm? (_ Nếu từ các vị ngọt đắng mà đến, thì khi nhạt, cái biết nếm đã diệt rồi, làm sao biết được nhạt?)

_ Nhược tùng đạm xuất, điềm tức tri vong, phục vân hà tri, điềm khổ nhị tướng?

(_ Nếu từ cái nhạt mà ra, thì khi ngọt, cái nếm đã mất rồi, làm sao biết được vị ngọt đắng?)

_ Nhược tùng thiệt sanh, tất vô điềm đạm, cập dữ khổ trần, tư tri vị căn, bổn vô Tự-Tánh. _ Nhược ư không xuất, hư-không tự vị, phi nhữ khẩu tri, hựu không tự tri, hà quan nhữ nhập?

(_ Nếu do hư-không mà ra, thì hư-không tự nếm, chớ không phải lưỡi ông nếm, lại hư-không tự biết, nào có dính gì đến chỗ thu nạp của ông.)

_ Thị cố đương tri, thiệt nhập hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh. 10. Thật vậy, A-Nan! Tánh biết vị chẳng phải do đắng, ngọt, lạt mà tới, hoặc do thiệt-căn mà sanh, hoặc do hư-không mà có. Vì cớ sao? _ Nếu tánh biết vị do đắng, ngọt mà tới, thì khi lạt phải diệt theo đắng, ngọt rồi, không còn làm sao biết được lạt.

_ Nếu tánh biết vị do lạt mà tới, thì khi đắng, ngọt phải diệt theo lạt rồi, không còn làm sao biết được đắng, ngọt. _ Lại nếu do thiệt-căn mà sanh thì chẳng có các tướng: đắng, ngọt và lạt, như thế tánh biết vị không có Tự-Tánh.

_ Lại nếu tánh biết vị do hư-không mà có, thì hư-không tự biết vị, không còn can-hệ với Thiệt-nhập. _ Xét theo lý ấy, nên nhận-thức: Thiệt- nhập là hư-vọng, vốn không phải nhân- duyên hoặc tự-nhiên.

11. 11. HIỂN-MINH THÂN-NHẬP.

阿難譬如更人。以一冷手觸於熱手。若冷勢多熱者從冷。若

熱功勝冷者成熱。如是以此合覺之觸顯於離知。涉勢若成因于勞觸

。兼身與勞同是菩提。瞪發勞相因于離合。二種妄塵發覺居中。吸

此塵象名知覺性。此知覺體離彼離合違順二塵畢竟無體。

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, dĩ nhứt lãnh thủ, xúc ư nhiệt thủ.

_ A-Nan! Như có người lấy bàn tay lạnh hiệp lại với bàn tay nóng. _ Nhược lãnh thế đa, nhiệt giả tùng lãnh. Nhược nhiệt công thắng, lãnh giả thành nhiệt.

(_ Nếu thế bên lạnh nhiều hơn, thì bên nóng cũng thành lạnh theo. Nếu thế bên nóng nhiều hơn, thì bên lạnh cũng thành nóng theo.)

_ Như-thị dĩ thử, hiệp giác chi xúc, hiển ư ly tri.

_ Thiệp thế nhược thành, nhân vu lao xúc.

(_ Nếu cái thế chênh lệch hiện thành giữa nóng và lạnh, thì nhân đó phát ra mỏi mệt mà có cảm-xúc.)

_ Kiêm thân dữ lao, đồng thị Bồ-Đề, trừng phát lao tướng.

(_ Cả cái biết cảm-xúc cùng cái mỏi mệt, đồng là thể-tánh Bồ-Đề, chăm chú phát ra tướng mỏi mệt.)

_ Nhân vu ly hiệp, nhị chủng vọng-trần, phát giác cư trung, hấp thử trần tượng, danh vi giác tánh.

_ Thử tri giác-thể, ly bỉ ly hiệp, di thuận nhị trần, tất cánh vô thể. _ Nếu công-năng bên lạnh nhiều hơn, thì nóng phải theo lạnh. Nếu công-năng bên nóng nhiều hơn, thì lạnh phải theo nóng. _ Nếu biết tướng cảm-xúc lạnh và nóng, trong khi hiệp lại thì biết trong lúc ly ra.

_ Công-năng lạnh hơn nóng làm cho nóng thành lạnh và công-năng nóng hơn lạnh làm cho lạnh thành nóng, đó là tướng cảm-xúc của hai bàn tay.

_ Cả thân-căn và các tướng cảm-xúc đều do Tâm Bồ-Đề phát hiện.

_ Thân-căn nhân hai tướng hiệp-ly mà sanh ra tánh biết ở bên trong, rồi thâu nhận các vọng-trần, đó là tánh biết.

_ Nhưng nếu xả hai tướng hiệp-ly, vọng-trần thuận nghịch thì rốt ráo tánh biết không có tự-thể.

如是阿難當知是覺。非離合來非違順更。不於根出又非空生

。何以故。

12. Như-thị, A-Nan! Đương tri thị giác, phi ly hiệp lai, phi vi thuận hữu, bất ư căn xuất, hựu phi không sanh. Hà dĩ cố? 12. Thật vậy, A-Nan! Ông nên hiểu tánh biết chẳng phải do hiệp-ly mà tới, hoặc do thuận nghịch mà có, hoặc do thân- căn mà sanh, hoặc do hư-không mà có. Vì cớ sao?

若合時來。離當已滅云何覺離。違順二相亦復如是。若從根

出。必無離合違順四相。則汝身知元無自性。必於空出。空自知覺

何關汝入。是故當知身入虛妄。本非因緣非自然性。

13. Nhược hiệp thời lai, ly đương dĩ diệt, vân hà giác ly?

(_ Nếu từ cái hợp mà đến, thì khi ly, cái biết đã mất rồi, làm sao biết được cái ly?) 13. Nếu tánh biết do hiệp mà tới, thì khi ly phải diệt theo hiệp rồi, không còn làm sao biết được ly. _ Nếu tánh biết do ly mà tới, thì khi hiệp phải diệt theo ly rồi, không còn làm sao biết được hiệp.

_ Vi thuận nhị tướng, diệc phục như-thị. (_ Đối với hai tướng trái và thuận, thì cũng như vậy.)

_ Nhược tùng căn xuất, tất vô ly hiệp, vi thuận tứ tướng, tắc nhữ thân tri, nguyên vô Tự-Tánh.

_ Tất ư không xuất, không tự tri giác, hà quan nhữ nhập?

_ Thị cố đương tri, thân nhập hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

_ Luận về tánh biết với hai vọng-trần thuận nghịch, nghĩa-lý giống như vậy.

_ Lại nếu tánh biết do thân-căn mà sanh, thì chẳng có bốn tướng: hiệp-ly thuận nghịch, như thế tánh biết không có Tự-Tánh.

_ Lại nếu tánh biết do hư-không mà có, thì hư-không tự biết chẳng còn can-hệ với Thân-nhập.

_ Xét theo lý ấy, nên nhận-thức: Thân-nhập là hư-vọng, vốn không phải nhân- duyên hoặc tự-nhiên. 14. 14. HIỂN-MINH Ý-NHẬP.

阿難譬如更人。勞倦則眠睡熟便寤。覽塵斯憶失憶為妄。是

其顛倒生住異滅。吸習中歸不相踰越稱意知根。兼意與勞同是菩提

。瞪發勞相因于生滅。二種妄塵集知居中。吸撮內塵見聞逆流。流

不及地名覺知性。此覺知性離彼寤寐。生滅二塵畢竟無體。

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, lao quyện tắc manh, thóa thục tiện ngộ, lạm trần tư ức, thất ức vi vong.

(… ngon giấc rồi thức, khi nhận biết trần-cảnh thì nhớ, khi hết nhớ thì gọi là quên.)

_ Thị kỳ điên-đảo, sanh trụ dị diệt, hấp tập trung qui, bất tương du việt, xứng ý tri căn.

(…, thói quen thu nạp đưa vào trong, không lẫn lộn nhau, gọi là ý-căn.)

_ Kiêm ý dữ lao, đồng thị Bồ-Đề, trừng phát lao tướng.

(_ Cả cái ý-căn cùng cái mỏi mệt, đồng là thể-tánh Bồ-Đề, chăm chú phát ra tướng mỏi mệt.) _ A-Nan! Như có người mỏi mệt thì ngủ, ngủ ngon giấc rồi thức, khi ngủ thì quên, khi thức thì nhớ.

_ Gồm có các tướng điên-đảo: sanh, trụ, dị, diệt (1), thâu nhận vào trong, liên-tục nhau luôn, đó là ý-căn.

_ Cả ý-căn và các tướng vọng-trần đều do Tâm Bồ-Đề phát hiện.

_ Nhân vu sanh-diệt, nhị chủng vọng-trần, tập tri cư trung, hấp toát nội trần. Kiến văn nghịch lưu, lưu bất cập địa, _ Ý-căn nhân hai tướng vọng-trần: sanh-diệt, tập-khởi tánh biết ở bên trong, rồi thâu nhận các pháp-trần vào trong. danh giác tri tánh.

(_ Nhân nơi hai thứ vọng-trần sanh và diệt, nhóm cái biết ở trong, thu nạp pháp-trần bên trong, dòng thấy nghe đi ngược lại vào trong mà không đến đâu, gọi là cái ý-hay-biết.) _ Nguyên năm căn khác như Nhãn-căn, Nhĩ-căn, Tî-căn, Thiệt-căn và Thân-căn, mỗi căn chỉ duyên theo địa-thế riêng mà thôi.

_ Ví dụ: Nhãn-căn chỉ thấy chớ không duyên nghe.

_ Nhĩ-căn chỉ nghe chớ không duyên ngửi.

_ Tî-căn chỉ ngửi chớ không duyên nếm.

_ Thiệt-căn chỉ nếm chớ không duyên xúc. _ Thân-căn chỉ xúc chớ không duyên hiểu-biết phân-biệt.

_ Duy có Ý-căn năng duyên hiểu biết phân-biệt hàm-súc cả năm căn, bất-luận chỗ nào năm căn không duyên được thì ý-căn duyên được.

_ Vì thế gọi là tánh giác-tri. _ Thử giác tri tánh, ly bỉ ngộ mî, sanh diệt nhị trần, tất cánh vô thể.

(_ Cái ý-hay-biết đó, rời hai trần thức và ngủ, sanh và diệt kia, rốt ráo không có tự-thể.) _ Tuy-nhiên nếu ly hai thứ vọng-trần sanh-diệt trong khi thức, khi ngủ thì rốt ráo tánh giác-tri không có tự-thể.

如是阿難當知如是覺知之根。非寤寐來非生滅更。不於根出

亦非空生。何以故若從寤來。寐劭隨滅將何為寐。必生時更。滅劭

同無仙誰受滅。若從滅更。生劭滅無孰知生者。若從根出。寤寐二

相隨身開合。離斯二體此覺知者。同於空花畢竟無性。若從空生。

自是空知何關汝入。是故當知意入虛妄。本非因緣非自然性。

15. Như-thị, A-Nan! Đương tri như-thị, giác tri chi căn, phi ngộ mî lai, phi sanh diệt hữu, bất ư căn xuất, diệc phi không sanh. Hà dĩ cố?

(_ Thật vậy, A-Nan! Nên biết cái ý-căn hay biết như thế, không phải từ nơi thức nơi ngủ mà đến, không phải do cái sanh cái diệt mà có, không phải từ nơi ý-căn mà phát ra, cũng không phải do nơi hư-không mà sanh. Vì cớ sao?)

_ Nhược tùng ngộ lai, mî tức tùy diệt, tương hà vi mî? (_ Nếu từ nơi thức mà đến, thì khi ngủ đã theo cái 15. Thật vậy, A-Nan! Nên hiểu: Tánh giác-tri chẳng phải do thức ngủ mà tới, hoặc do sanh-diệt mà có, hoặc do căn mà hiện, hoặc do hư-không mà ra. Vì cớ sao?

_ Nếu tánh giác-tri do thức mà tới, thì khi ngủ phải mất theo thức rồi, còn lấy chi mà ngủ? thức mà diệt rồi, còn lấy cái gì làm cái ngủ?) _ Nếu tánh giác-tri do ngủ mà tới, thì khi thức phải mất theo ngủ rồi, còn lấy chi làm thức?

_ Tất sanh thời hữu, diệt tức đồng vô, linh thùy thọ diệt.

(_ Nếu chắc lúc sanh mới có, thì khi diệt, đã hóa như không có rồi, thì lấy cái gì mà biết là diệt.)

_ Nhược tùng diệt hữu, sanh tức diệt vô, thùy tri sanh giả.

(_ Nếu do cái diệt mà có, thì khi sanh, không có diệt nữa, lấy gì mà biết là sanh.)

_ Nhược tùng căn xuất, ngộ mî nhị tướng, tùy thân khai hiệp.

(_ Nếu do ý-căn mà ra, thì hai tướng thức ngủ thay đổi lẫn nhau nơi thân-thể.)

_ Ly tư nhị thể, thử giác tri giả, đồng ư không hoa, tất cánh vô tánh.

(_ Nếu rời hai tướng ấy ra, thì cái ý-hay-biết đó, cũng như hoa đốm hư-không, rốt ráo không có Tự-Tánh.)

_ Nhược tùng không sanh, tự thị không tri, hà quan nhữ nhập.

(_ Nếu do hư-không mà sanh, thì hư-không tự biết, nào có dính gì chỗ thu nạp của ông.)

_ Thị cố đương tri, ý nhập hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh. _ Nếu tánh giác-tri do sanh mà có, thì khi diệt phải mất theo sanh rồi, còn lấy chi làm diệt?

_ Nếu tánh giác-tri do diệt mà có, thì khi sanh phải mất theo diệt rồi, còn lấy chi làm sanh?

_ Lại nếu tánh giác-tri do căn mà hiện, thì hai tướng thức ngủ tùy thân khai hiệp.

_ Nếu ly hai tướng thức ngủ, thì tánh giác-tri cũng như hoa đốm giữa hư- không, rốt ráo không có Tự-Tánh.

_ Lại nếu tánh giác-tri do hư-không mà ra, thì hư-không tự biết, không còn can- hệ với Ý-nhập.

_ Xét theo lý ấy, nên nhận-thức: Ý-nhập là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

16. 16. HIỂN-MINH THẬP NHỊ XỨ.

復次阿難云何十二處本如來藏妙真如性。

_ Phục thứ, A-Nan! Vân hà thập nhị xứ bổn Như-Lai-Tạng, diệu Chơn-Như tánh?

Đức Phật bảo ngài A-Nan: _ A-Nan! Tại sao gọi thập nhị xứ vốn ở tánh Chơn-Như mầu-nhiệm của Như- Lai-Tạng? 17. 17. HIỂN-MINH NHÃN VỚI SẮC.

阿難汝且觀此祇陀樹林及諸泉池。於意云何。此等為是色生

眼見眼生色相。阿難若復眼根生色相者。見空非色色性應銷。銷則

顯發一切都無。色相既無誰明空質。空亦如是。若復色塵生眼見者

。觀空非色見劭銷亡。亡則都無誰明空色。是故當知見與色空俱無

處所。劭色與見二處虛妄。本非因緣非自然性。

_ A-Nan! Nhữ thả quan thử, Kỳ-Đà thọ lâm, cập chư tuyển trì. Ư ý vân hà?

_ Thử đẳng vi thị, sắc sanh nhãn kiến, nhãn sanh sắc tướng? (_ Như thế là sắc-trần sanh ra cái thấy, hay cái thấy sanh ra sắc-tướng?)

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ông hãy xem rừng Kỳ-Đà và các cảnh ao suối. Ý ông nghĩ sao?

_ Đó là các sắc-tướng sanh ra tánh thấy ở mắt hay là tánh thấy ở mắt sanh ra các sắc-tướng?

_ A-Nan! Nhược phục nhãn-căn, sanh sắc tướng giả, kiến không phi sắc, sắc tánh ứng tiêu.

(_ A-Nan! Nếu cái thấy sanh ra sắc-tướng, thì khi thấy hư-không, không có sắc-tướng, lẽ ra tánh thấy sanh ra sắc-tướng đã tiêu mất rồi.)

_ Tiêu tắc hiển phát, nhứt-thiết đô vô. (_ Mà đã tiêu mất, thì tỏ ra hết thảy đều không.)

_ Sắc tướng ký vô, thùy minh không chất. Không diệc như-thị.

(_ Sắc-tướng đã không, thì lấy gì rõ được tướng hư- không? Đối với hư-không thì cũng như vậy.)

_ Nhược phục sắc trần, sanh nhãn kiến giả, quan không phi sắc, kiến tức tiêu vong. (_ Lại nếu sắc-trần sanh ra cái thấy, thì khi thấy hư- không, không có sắc, cái thấy liền tiêu mất đi.) _ Vong tắc đô vô, thùy minh không sắc.

(_ Tiêu mất thì tất cả đều không, lấy gì rõ được hư- không và sắc-tướng.)

_ Thị cố đương tri, kiến dữ sắc không, cu vô xứ-sở.

(_ Vậy nên biết rằng, cái thấy cùng sắc, không, đều không có xứ-sở.)

_ A-Nan! Nếu mắt sanh sắc thì khi thấy hư-không chẳng phải sắc, tức là tánh sanh sắc phải tiêu mất.

_ Nếu tánh sanh sắc tiêu mất thì tất cả sắc-tướng đều không có.

_ Nếu sắc-tướng không có thì chẳng có chi đối-chiếu để biết hư-không. Thế nên sắc chẳng phải do mắt sanh, cho tới hư-không cũng như vậy.

_ Lại nếu sắc sanh tánh thấy ở mắt, thì khi mắt xem hư-không chẳng phải sắc thì tánh thấy phải tiêu mất.

_ Nếu tánh thấy tiêu mất, thì chẳng có chi là không với sắc.

_ Đành rằng hư-không chẳng có xứ-sở, nhưng tánh thấy với sắc-tướng lại cũng giống như thế. _ Tức sắc dữ kiến, nhị xứ hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Tức sắc-trần và cái thấy, hai xứ đó đều luống dối.) _ Vậy phải biết: Nhãn với Sắc đều hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tư

-nhiên.

ï 18. 18. HIỂN-MINH NHĨ VỚI THINH.

阿難汝更聽此祇陀園中。食辦擊鼓眾集撞鐘。鐘鼓音聲前後

相續。於意云何。此等為是聲來耳邊耳往聲處。

_ A-Nan! Nhữ cánh thính thử, Kỳ-Đà viên trung, thực biện kích cổ, chúng tập chàng chung.

(…, khi đồ ăn dọn rồi thì đánh trống, khi chúng nhóm lại thì đánh chuông.)

_ Chung cổ âm thinh, tiền hậu tương tục.

(_ Tiếng chuông, tiếng trống trước sau nối nhau.) _ Ư ý vân hà? Thử đẳng vi thị, thinh lai nhĩ biên, nhĩ vãng thinh xứ? (_ Ý ông nghĩ sao? Như thế là, cái tiếng đến bên cái nghe, hay cái nghe đến chỗ cái tiếng?)

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ông nghe trong vườn Kỳ-Đà này, khi dọn cơm xong thì đánh trống, đánh chuông để thỉnh Đại-chúng nhóm họp.

_ Tiếng trống và tiếng chuông hòa nhau trước sau liên tiếp.

_ Ý ông nghĩ sao? Các tiếng tự tới Nhĩ- căn hay là Nhĩ-căn đến các chỗ phát ra tiếng.

阿難若復此聲來於耳邊。如我乞食室羅筏城。在祇陀林則無

更我。此聲必來阿難耳處。目連迦葉應不俱聞。何況其中一千二百

五十沙門。一聞鐘聲同來食處。若復汝耳往彼聲邊。如我歸住祇陀

林中。在室羅城則無更我。汝聞鼓聲。其耳已往擊鼓之處。鐘聲齊

出應不俱聞。何況其中象馬牛羊種種音響。若無來往亦復無聞。是

故當知聽與音聲俱無處所。劭聽與聲二處虛妄。本非因緣非自然性

。

19. A-Nan! Nhược phục thử thinh, lai ư nhĩ biên.

(_ A-Nan! Nếu như cái tiếng đó đến bên cái nghe, _ Như ngã khất thực, Thất-La-Phiệt thành, tại Kỳ-Đà lâm, tắc vô hữu ngã.

- thì cũng như Ta khất-thực trong thành Thất-La- Phiệt, tại rừng Kỳ-Đà không có Ta nữa.) 19. A-Nan! Nếu các tiếng tự tới nhĩ-căn của ông thì không có lý gì tới được các nhĩ-căn khác.

_ Ví dụ: Ta đi khất-thực trong thành Thất-La-Phiệt, thì tại vườn Kỳ-Đà phải vắng mặt Ta, vì một mình Ta không thể ở một lượt hai chỗ. _ Thử thinh bất lai, A-Nan nhĩ xứ, Mục- Liên, Ca-Diếp ưng bất cụ văn.

(_ Cái tiếng đó đã đến bên cái nghe của ông A-Nan, thì lẽ ra ông Mục-Liên, ông Ca-Diếp không cùng nghe một lần.)

_ Hà huống kỳ trung, nhứt thiên nhị bá, ngũ thập sa-môn, nhứt văn chung thinh, đồng lai thực xứ.

(_ Huống chi, trong này có 1250 vị Sa-môn, một khi nghe tiếng chuông, đồng đến chỗ ăn cơm cả.)

_ Nhược phục nhữ nhĩ, vãng bỉ thinh biên.

(_ Lại như cái nghe của ông, đến bên cái tiếng.)

_ Như ngã qui trụ, Kỳ-Đà lâm trung, tại Thất-La-Phiệt thành, tắc vô hữu ngã. (_ Thì cũng như Ta đã về rừng Kỳ-Đà rồi, trong thành Thất-La-Phiệt, không còn Ta nữa.)

_ Nhữ văn cổ thinh, kỳ nhĩ dĩ vãng, kích cổ chi xứ, chung thinh tề xuất, ứng bất cụ văn. (_ Vậy khi ông nghe tiếng trống, cái nghe của ông đã đến nơi tiếng trống rồi, thì khi tiếng chuông cũng phát ra, lẽ ra ông không thể nghe cả hai bên.)

_ Hà huống kỳ trung, tượng mã ngưu dương, chủng chủng âm hướng. Nhược vô lai vãng, diệc phục vô văn. (_ Huống nữa, ông còn nghe được cả tiếng voi, ngựa, trâu, dê và nhiều tiếng khác. Còn nếu không đi đến với nhau, thì lại không nghe.) _ Nếu các tiếng tự tới nhĩ-căn của ông, thì đáng lý hai ông Mục-Kiền-Liên và

Ca-Diếp không thể đồng nghe với ông.

_ Tại sao trong Đại-chúng có đến 1250 vị Sa-môn (2) đồng nghe một lượt tiếng trống và tiếng chuông để vào họp tại nhà ăn? _ Đó là chứng tỏ tiếng trống và tiếng chuông không phải tự tới Nhĩ-căn của ông.

_ Nếu Nhĩ-căn của ông đến chỗ phát ra tiếng, thì không thể đến được một lượt nhiều chỗ. _ Ví dụ: Ta khất-thực xong, trở về vườn Kỳ-Đà, dĩ-nhiên ở thành Thất-La-Phiệt không thể có Ta nữa.

_ Nếu Nhĩ-căn của ông tới chỗ phát ra tiếng, thì khi ông nghe tiếng trống, tức là Nhĩ-căn đã qua chỗ đánh trống, không còn làm sao đến chỗ đánh chuông được.

_ Nếu Nhĩ-căn không đến chỗ đánh chuông, thì khi chuông trống đồng nổi lên một lượt, đáng lẽ ông chẳng nghe được cả trống lẫn chuông, vì chỗ đánh chuông không có Nhĩ-căn của ông, nhưng tại sao ông nghe được một lượt hai tiếng ấy?

_ Vả lại ở trong đó còn có tiếng của voi, ngựa, trâu, dê và nhiều thứ tiếng trong rừng đồng kêu và ông cũng đồng nghe.

_ Đó là chứng tỏ Nhĩ với Thinh đi qua đi lại thì không đúng.

_ Lại nếu Nhĩ với Thinh chẳng đi qua chẳng đi lại thì cũng không đúng, vì hai bên chẳng qua lại thì đáng lý ông không nghe, nhưng ông vẫn nghe được.

_ Thị cố đương tri, thính dữ âm thinh, cu vô xứ-sở, tức thính dữ thinh, nhị xứ hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, cái nghe và cái tiếng đều không có xứ-sở, tức cái nghe và thinh-trần, hai xứ đều luống dối…)

_ Vậy phải biết: Nhĩ và Thinh chẳng có xứ-sở, thảy đều hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

20. 20. HIỂN-MINH TÎ VỚI HƯƠNG.

阿難汝又嗅此鑪中栴檀。此香若復然於一銖。室羅筏城四十里

內同時聞氣。於意云何。此香為復生栴檀木。生於汝鼻為生於空。

_ A-Nan! Nhữ hựu khứu thử, lư trung chiên-đàn, thử hương nhược phục, nhiên ư nhứt thù, Thất-La-Phiệt thành, tứ thập lý nội, đồng văn thời khí. Ư ý vân hà?

_ Thử hương vi phục, sanh chiên đàn mộc? Sanh ư nhữ tî vi sanh ư không? Đức Phật dạy:

_ Ông ngửi hương Chiên-đàn ở trong lư, khi hương ấy cháy lên một ít, thì khắp thành Thất-La-Phiệt trong vòng 40 dặm, dân chúng đồng ngửi mùi thơm. Ý ông nghĩ sao?

_ Hương sanh nơi cây Chiên-đàn, hoặc nơi Tî-căn (loã muõi) của ông, hoặc nơi hư- không?

阿難若復此香生於汝鼻。稱鼻所生當從鼻出。鼻非栴檀。云

何鼻中更栴檀氣。稱汝聞香當於鼻入。鼻中出香說聞非義。若生於

空。空性常恒香應常在。何藉鑪中爇此枯木。若生於木則此香質因

爇成煙。若鼻得聞合蒙煙氣。其煙騰空未及遙遠。四十里內云何已

聞。是故當知香臭與聞俱無處所。劭嗅與香二處虛妄。本非因緣非

自然性。

21. A-Nan! Nhược phục thử hương, sanh ư nhữ tî, xưng tî sở sanh, đương tùng tî xuất. (_ A-Nan! Nếu như mùi thơm ấy sanh ra do lỗ mũi của ông, thì đã gọi là do lỗ mũi sanh ra, tất phải từ lỗ mũi mà ra,

_ Tî phi chiên-đàn, vân hà tî trung, hữu chiên-đàn khí?

- lỗ mũi không phải chiên-đàn, làm sao trong lỗ mũi, lại có được mùi thơm chiên-đàn?) _ Xưng nhữ văn hương, đương ư tî nhập, 21. A-Nan! Nếu hương sanh nơi Tî-căn của ông thì phải từ Tî-căn mà ra.

_ Nhưng Tî-căn chẳng phải là Chiên- đàn làm sao trong Tî-căn lại có hương Chiên-đàn?

_ Vả chăng Tî-căn của ông ngửi hương tî trung xuất hương, thuyết văn phi nghĩa.

(_ Lại đã gọi rằng ông ngửi mùi thơm, thì mùi thơm phải vào trong lỗ mũi, còn trong lỗ mũi phát ra mùi thơm, mà nói rằng ngửi được, thì không đúng nghĩa.)

_ Nhược sanh ư không, không tánh thường hằng, hương ứng thường tại, hà tại lư trung, nhiệt thử khô mộc? tất-nhiên hương phải ở ngoài bay vào Tî-căn, rồi Tî-căn mới ngửi, chớ như hương ở Tî-căn bay ra mà gọi là ngửi thì vô-lý.

_ Nếu hương sanh nơi hư-không thì tánh hư-không vẫn trường-tồn, thì hương cũng phải trường-tồn mới phải, cớ sao lại phải đốt cây Chiên-đàn khô trong lư mới có hương?

_ Lại nếu hương sanh nơi cây Chiên-đàn, thì chất hương phải có đốt ra thành khói, Tî-căn mới ngửi được.

_ Nhược sanh ư mộc, tắc thử hương chất, nhân nhiệt thành yên. Nhược tî đắc văn, hiệp mông yên khí. (_ Nếu mùi thơm sanh ra do cây chiên-đàn, thì cái chất thơm ấy, nhân đốt mà thành khói. Nếu lỗ mũi ngửi được, thì lẽ ra khói phải xông đến lỗ mũi,

_ Kỳ yên đằng không, vị cập diệu viễn, tứ thập lý nội, vân hà dĩ văn! - làm sao khói đó lên trên không, chưa được bao xa, mà trong 40 dặm đều ngửi thơm cả.)

_ Thị cố đương tri, hương tî dữ văn, cu vô xứ-sở, tức khứu dữ hương, nhị xứ hư- vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, hương-trần và cái ngửi, đều không có xứ-sở, tức cái ngửi và hương-trần, hai xứ đều luống dối…)

_ Tại sao khói ấy bay lên hư-không, chưa tản ra xa mà dân chúng ở trong vòng 40 dặm đều ngửi được?

_ Vậy phải biết: Tî với hương chẳng có xứ-sở, thảy đều hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

22. 22. HIỂN-MINH THIỆT VỚI VỊ.

阿難汝常二時眾中持鉢。其間或遇酥酪醍醐名為上味。於意

云何。此味為復生於空中。生於舌中為生食中。

_ A-Nan! Nhữ thường nhị thời, chúng trung trì bát, kỳ gian hoặc ngộ tô-lạc đề- hồ, danh vi thượng vị. Ư ý vân hà?

_ Thử vị vi phục, sanh ư không trung? Sanh ư thiệt trung? Vi sanh thực trung? Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Thường nhựt hai thời, ông ở trong Đại-chúng trì bát khất-thực, có khi gặp những món tô-lạc đề-hồ (3) là thực-phẩm có vị rất ngon. Ý ông nghĩ sao?

_ Vị sanh ở hư-không, hoặc ở Thiệt-căn, hoặc ở thực-phẩm?

阿難若復此味生於汝舌。在汝口中秖更一舌。其舌爾時已成

酥味。遇黑石蜜應不推移。若不變移不名知味。若變移者舌非多體

。云何多味一舌之知。若生於食食非更識云何自知。又食自知劭同

他食。何預於汝名味之知。若生於空汝噉虛空當作何味。必其虛空

若作鹹味。既鹹汝舌亦鹹汝面。則此界人同於海頄。既常受鹹了不

知淡。若不識淡亦不覺鹹。必無所知云何名味。是故當知味舌與甞

俱無處所。劭甞與味二俱虛妄。本非因緣非自然性。

23. A-Nan! Nhược phục thử vi sanh ư nhữ thiệt, tại nhữ khẩu trung, kỳ hữu nhứt thiệt, kỳ thiệt nhĩ thời, dĩ thành tô vị, ngộ hắc thạch mật, ứng bất suy di.

(_ A-Nan! Nếu vị ấy sanh ra do nơi cái lưỡi của ông, thì ở trong miệng ông, chỉ có một cái lưỡi, cái lưỡi lúc bấy giờ đã thành vị tô rồi, nếu gặp đường phèn, lẽ ra cái vị không dời đổi.)

_ Nhược bất biến di, bất danh tri vị.

(_ Mà nếu không dời đổi, thì không gọi được là biết vị.) _ Nhược biến di giả, thiệt phi đa thể, vân hà đa vị, nhứt thiệt chi tri?

(_ Còn nếu dời đổi, thì cái lưỡi không phải có nhiều tự-thể, làm sao một cái lưỡi lại biết được nhiều vị?)

_ Nhược sanh ư thực, thực phi hữu thức, vân hà tự tri?

_ Hựu thực tự tri, tức đồng tha thực, hà dự ư nhữ, danh vị chi tri?

(_ Lại đồ ăn tự biết, thì cũng đồng như người khác ăn, nào có dính gì đến ông, mà gọi rằng ông biết vị?)

_ Nhược sanh ư không, nhữ đam hư-không, đương tác hà vị?

_ Tất kỳ hư-không, nhược tác hàm vị, ký hàm nhữ thiệt, diệc hàm nhữ diện, tắc thử giới nhân, đồng ư hải-ngư.

(_ Nếu cái hư-không đó vị mặn, thì đã làm mặn cái lưỡi của ông, cũng phải làm mặn cái mặt của ông, và mọi người trong cõi này, cũng giống như cá biển, _ Ký thường thọ hàm, liễu bất tri đạm.

- đã thường chịu cái mặn, không còn biết thế nào là 23. A-Nan! Nếu vị sanh ở Thiệt-căn của ông thì miệng chỉ có một Thiệt-căn, khi ấy đã thành vị tô-lạc đề-hồ rồi, nếu gặp một vị khác, chẳng hạn như vị mật hắc- thạch, Thiệt-căn cũng không thay đổi vị.

_ Nếu Thiệt-căn không thay đổi vị thì không được gọi là biết vị.

_ Nếu Thiệt-căn có thay đổi vị thì Thiệt-căn không phải nhiều thể, tức là không thế nào biết được nhiều vị.

_ Lại nếu vị ở thực-phẩm, thì thực-phẩm không có tánh biết, làm sao tự biết vị.

_ Nếu thực-phẩm tự biết vị thì như kẻ khác ăn, không còn can-hệ với ông, như thế chẳng làm sao gọi là biết vị. _ Lại nếu vị sanh ở hư-không, thì ông thử nếm xem hư-không là vị gì?

_ Nếu hư-không là vị mặn thì hư-không làm mặn cả lưỡi và mặt của ông, cho đến tất cả dân chúng ở khắp thế-giới đều thọ vị mặn cũng như cá biển. Như thế thật là phi-lý.

_ Lại nếu thọ mãi vị mặn, thì chẳng còn biết vị lạt. nhạt nữa.)

_ Nhược bất thức đạm, diệc bất giác hàm.

_ Tất vô sở tri, vân hà danh vị?

(_ Mà đã không biết cái gì, thì làm sao còn gọi là biết vị?)

_ Thị cố đương tri, vị thiệt dữ thường, cu vô xứ-sở, tức thường dữ vị, nhị cu hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, các vị và cái lưỡi biết nếm, đều không có xứ-sở, tức cái biết nếm cùng với các vị, hai xứ đều luống dối…) _ Nếu chẳng biết vị lạt, thì cũng chẳng biết vị mặn. _ Nếu chẳng biết vị nào cả tất-nhiên không gọi được là biết vị. _ Vậy phải biết: Thiệt với Vị chẳng có xứ-sở, thảy đều hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

24. 24. HIỂN-MINH THÂN VỚI XÚC.

阿難汝常晨朝以手摩頭。於意云何。此摩所知唯為能觸。能

為在手為復在頭。若在於手。頭則無知云何成觸。若在於頭。手則

無用云何名觸。若各各更則汝阿難應更二身。若頭與手一觸所生。

則手與頭當為一體。若一體者觸則無成。若二體者觸誰為在。在能

非所在所非能。不應虛空與汝成觸。是故當知覺觸與身俱無處所。

劭身與觸二俱虛妄。本非因緣非自然性。

_ A-Nan! Nhữ thường thần triêu, dĩ thủ ma đầu. Ư ý vân hà? _ Thử ma sở tri, thùy vi năng xúc, năng vi tại thủ, vi phục tại đầu.

_ Nhược tại ư thủ, đầu tắc vô-tri, vân hà thành xúc? _ Nhược tại ư đầu, thủ tắc vô-dụng, vân hà danh xúc?

_ Nhược các các hữu, tắc nhữ A-Nan, ưng hữu nhị thân.

_ Nhược đầu dữ thủ, nhứt xúc sở sanh, tắc thủ dữ đầu, đương vi nhứt thể, nhược nhứt thể giả, xúc tắc vô thành. (_ Nếu cả đầu và tay, đều do một cảm-xúc sanh ra, thì tay và đầu lẽ ra chỉ có một tự-thể, mà nếu chỉ có một tự-thể, thì không năng, không sở, cảm-xúc không thành-lập được.) Đức Phật dạy:

_ Thường lệ sớm mai, ông lấy tay chà đầu. Ý ông nghĩ sao?

_ Khi ông dùng tay chà đầu, như vậy do đâu có xúc, hoặc do tay, hoặc do đầu? _ Nếu xúc do tay mà biết thì đầu không biết, làm sao thành xúc? _ Nếu xúc do đầu mà biết thì tay là vật vô-dụng, làm sao thành xúc?

_ Nếu xúc do tay và đầu mà biết thì ông A-Nan phải có hai thân mới được.

_ Nếu tay và đầu chỉ có một xúc, hóa ra tay và đầu chỉ có một thể thì xúc không thành. _ Nhược nhị thể giả, xúc thùy vi tại? (_ Còn nếu là hai thể, thì cảm-xúc ở phía nào? _ Tại năng phi sở, tại sở phi năng. - ở bên năng, thì không ở bên sở, ở bên sở, thì không ở bên năng, _ Bất ứng hư-không, dữ nhữ thành xúc. - không lẽ hư-không tạo thành cảm-xúc cho ông?)

_ Thị cố đương tri, giác xúc dữ thân, cu vô xứ-sở, tức thân dữ xúc, nhị cu hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, cảm-xúc và thân-căn, đều không có xứ-sở, tức cái thân biết cảm-xúc cùng cái cảm-xúc, hai thứ đều luống dối…) _ Lại nếu tay và đầu là hai thể thì xúc thuộc về bên năng-xúc tức là hay phát ra xúc, hoặc sở-xúc tức là bị xúc?

_ Nếu thuộc về bên năng-xúc thì thiếu sở-xúc, còn thuộc về bên sở-xúc thì thiếu năng-xúc, có một thiếu một, một xúc cũng bất-thành.

_ A-Nan! Như vậy lấy chi thế vào chỗ thiếu? Chẳng lẽ lấy hư-không thế vào chỗ thiếu, hoặc năng-xúc hoặc sở-xúc để thành lập cái xúc cho ông? _ Nghiệm-xét theo lý ấy, phải biết:

Thân với Xúc không có xứ-sở, thảy đều hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

25. 25. HIỂN-MINH Ý VỚI PHÁP.

阿難汝常意中所緣善惡無記三性生成法則。此法為復劭心所

生。為當離心別更方所。

_ A-Nan! Nhữ thường ý trung, sở duyên thiện, ác, vô-ký tam tánh, sanh thành pháp tắc.

_ Thử pháp vi phục, tức tâm sở sanh? Vi đương ly tâm, biệt hữu phương sở?

(_ Những pháp-trần đó, tức nơi tâm mà sanh ra? Hay là rời cái tâm, riêng có chỗ khác?)

Phương-sở (方所): phương-vị, xứ-sở, nơi chốn. Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Thông-thường ý-căn của ông hay duyên theo tánh thiện, tánh ác, tánh vô-ký (4) mà sanh các pháp. _ Các pháp ấy do ý-căn sanh hoặc ly ý- căn mà có xứ-sở riêng?

阿難若劭心者。法則非塵非心所緣云何成處。若離於心別更

方所。則法自性為知非知。知則名心異汝非塵。同他心量劭汝劭心

。云何汝心更二於汝。若非知者此塵既非色聲香味離合冷煖。及虛

空相當於何在。今於色空都無表示。不應人間更更空外。心非所緣

處從誰立。是故當知法則與心俱無處所。則意與法二俱虛妄。本非

因緣非自然性。

26. A-Nan! Nhược tức tâm giả, pháp tắc phi trần, phi tâm sở duyên, vân hà thành xứ?

(_ A-Nan! Nếu tức nơi tâm, thì pháp-trần không phải là trần-cảnh nữa, và như thế, thì nó không phải là cái sở duyên của tự-tâm, làm sao thành một xứ được.)

_ Nhược ly ư tâm, biệt hữu phương sở, tắc pháp Tự-Tánh, vi tri phi tri?

(_ Nếu rời cái tâm, riêng có chỗ khác, thì bản-tánh của pháp-trần là có biết hay không có biết?)

_ Tri tắc danh tâm, dị nhữ phi trần, đồng tha tâm lượng, tức nhữ tức tâm, vân hà nhữ tâm, cánh nhị ư nhữ?

(_ Nếu có biết, thì gọi là tâm, nhưng nếu nó khác với ông và không phải trần-cảnh, thì cũng như cái tâm của người khác, còn nếu nó tức là ông và cũng tức là tâm, thì làm sao cái tâm nơi ông lại thành hai được?)

_ Nhược phi tri giả, thử trần ký phi sắc thinh hương vị, ly hiệp lãnh noãn, cập hư-không tướng, đương ư hà tại?

(_ Lại nếu như không có biết, cái pháp-trần đó đã không phải sắc, thinh, hương, vị, ly, hiệp, lạnh, nóng, và tướng hư-không, thì nó sẽ ở chỗ nào?)

_ Kim ư sắc không, đô vô biểu thị, bất ưng nhân-gian, cánh hữu không ngoại.

(_ Hiện nay nơi sắc không, không thể chỉ nó ra được, không lẽ trong nhân-gian lại có cái ngoài hư-không?)

_ Tâm phi sở duyên, xứ tùng thùy lập.

(_ Không có cảnh sở duyên, thì ý-căn do đâu mà lập thành một xứ được?)

_ Thị cố đương tri, pháp tắc dữ tâm, cu vô xứ-sở, tắc ý dữ pháp, nhị cu hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, pháp-trần cùng ý-căn, đều không có xứ-sở, tức ý-căn cùng pháp-trần, hai xứ đều luống dối...)

26. A-Nan! Nếu các pháp do ý-căn sanh, thì không phải là trần. Nếu các pháp không có duyên theo ý-căn thì làm sao thành xứ-sở?

_ Nếu các pháp ly ý-căn mà có xứ-sở riêng, bổn-tánh của các pháp có biết hay không biết?

_ Nếu tánh pháp có biết thì gọi là Ý, chẳng phải là Trần, nhưng khác biệt với thể của ông và đồng một tâm-lượng với kẻ khác, nếu pháp có biết là ông và cũng là ý của ông thì ý thành ra hai tướng ở trong người ông hay sao?

_ Lại nếu pháp không biết thì chẳng phải là các tướng: sắc, thinh, hương, vị, hiệp, ly, ấm, lạnh, cũng chẳng phải là tướng hư-không, như thế pháp ấy ở chỗ nào?

_ Nếu ở trong sắc-tướng và hư-không chẳng có chỗ nào chỉ rõ được cái gì là pháp, thì chẳng lẽ trong cõi nhân-gian lại có các pháp ở ngoài hư-không.

_ Mà ý-căn chẳng duyên được, như vậy còn biết tự đâu mà lập xứ-sở?

_ Xét theo lý ấy, phải biết: Ý với Pháp không có xứ-sở, thảy đều hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên. 27. 27. PHẬT HIỂN-MINH THẬP BÁT GIỚI.

復次阿難云何十八界本如來藏妙真如性。

_ Phục thứ, A-Nan! Vân hà thập bát giới, bổn Như-Lai-Tạng, diệu Chơn-Như tánh?

Đức Phật bảo ngài A-Nan:

_ A-Nan! Tại sao thập bát giới vốn ở tánh Chơn-Như mầu-nhiệm của Như-

Lai-Tạng?

28. 28. HIỂN-MINH NHÃN-GIỚI, SẮC- GIỚI, NHÃN-THỨC-GIỚI.

阿難如汝所明。眼色為緣生於眼識。此識為復因眼所生以眼

為界。因色所生以色為界。

阿難若因眼生。既無色空無可分別。縱更汝識欲將何用。汝

見又非青黃赤白。無所表示從何立界。若因色生。空無色時汝識應

滅。云何識知是虛空性。若色變時汝亦識其色相遷變。汝識不遷界

從何立。從變則變界相自無。不變則恒既從色生。應不識知虛空所

在。若兼二種眼色共生。合則中離離則兩合。體性雜亂云何成界。

是故當知眼色為緣生眼識界。三處都無。則眼與色及色界三。本非

因緣非自然性。

_ A-Nan! Như nhữ sở minh, nhãn sắc vi duyên, sanh ư nhãn-thức.

(_ A-Nan! Như ông bày tỏ, nhãn-căn và sắc-trần làm duyên sanh ra nhãn-thức.)

_ Thử thức vi phục, nhân nhãn sở sanh, dĩ nhãn vi giới, nhân sắc sở sanh, dĩ sắc vi giới.

(_ Thức đó lại là nhân nhãn-căn sanh ra, lấy nhãn-căn làm giới, hay nhân sắc-trần sanh ra, lấy sắc-trần làm giới?) Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Như ông thừa hiểu, Nhãn-căn và Sắc-trần làm duyên tương-đối nhau sanh ra Nhãn-thức. _ Vậy Thức do Nhãn sanh, lấy Nhãn làm giới-hạn, hay là do Sắc sanh, lấy

Sắc làm giới-hạn?

_ A-Nan! Nhược nhân nhãn sanh, ký vô sắc không, vô khả phân-biệt, túng hữu nhữ thức, dục tương hà dụng.

(_ A-Nan! Nếu nhân nhãn-căn sanh ra, mà không có sắc có không, thì không thể phân-biệt, dầu cho có cái thức của ông thì đem ra dùng về việc gì?)

_ Nhữ kiến hựu phi, thanh huỳnh xích bạch, vô sở biểu thị, tùng hà lập giới?

_ A-Nan! Nếu Thức do nhãn sanh, thì chẳng có sắc-tướng và hư-không, còn làm sao phân-biệt? Nếu không phân- biệt được thì thức của ông thành vô-dụng.

_ Vả lại tánh thấy của ông, ngoài các món: xanh, vàng, đỏ, trắng, v.v…, cũng (_ Cái thấy của ông, ngoài những sắc xanh, vàng, đỏ, trắng, thì không thể biểu-hiện được, vậy do đâu mà lập thành ra giới?)

_ Nhược nhân sắc sanh, không vô sắc thời, nhữ thức ứng diệt, vân hà thức tri, thị hư-không tánh?

(_ Nếu nhân sắc-trần sanh ra, thì khi chỉ có hư-không, không có sắc, lẽ ra cái thức của ông phải diệt, làm sao còn biết được là hư-không?)

_ Nhược sắc biến thời, nhữ diệc thức kỳ sắc tướng thiên biến, nhữ thức bất thiên, giới tùng hà lập?

(_ Nếu khi sắc-tướng biến đổi thành hư-không, ông cũng biết rằng sắc-tướng biến đổi, mà cái thức của ông thì không biến đổi, thế thì do đâu mà lập sắc-trần làm giới?)

_ Tùng biến tắc biến, giới tướng tự vô.

(_ Nếu theo sắc-trần mà biến đổi, thì tự-nhiên sắc- trần không thành giới được.) _ Bất biến tắc hằng, ký tùng sắc sanh, ứng bất thức tri, hư-không sở tại.

(_ Nếu không biến đổi thì là thường-hằng, cái thức đã do sắc-trần sanh ra, lẽ ra không thể biết hư-không ở đâu?) _ Nhược kiêm nhị chủng, nhãn sắc cộng sanh, hiệp tắc trung ly, ly tắc lưỡng hiệp, thể tánh tạp loạn, vân hà thành giới?

(_ Nếu gồm hai thứ nhãn-căn và sắc-trần chung cùng sanh ra, vậy, như hợp lại, thì ở giữa phải ly, còn như ly ra, thì hai bên lại hợp, thể-tánh xen lộn, làm sao thành được giới?)

_ Thị cố đương tri, nhãn sắc vi duyên, sanh nhãn-thức-giới, tam xứ đô vô, tắc nhãn dữ sắc, cập sắc giới tam, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, nhãn-căn sắc-trần làm duyên, sanh ra nhãn-thức-giới, cả ba chỗ đều không, và ba giới nhãn-căn, sắc-trần và nhãn-thức, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.) không có chỗ nào chỉ rõ Nhãn-căn ở trong, sắc-trần ở ngoài, thì làm sao lập được giới-hạn của Thức. _ Nếu Thức do sắc sanh, thì trong khi có hư-không mà chẳng có sắc-tướng, Thức của ông phải tiêu-diệt, còn làm sao biết được tánh hư-không? _ Ông cũng thừa hiểu, khi các sắc-tướng thay đổi, còn Thức của ông chẳng thay đổi, thì do đâu mà lập giới-hạn? _ Nếu Thức theo sắc mà thay đổi tức là

Thức biến-diệt thì không thể có giới-hạn được.

_ Nếu Thức chẳng thay đổi thì Thức sanh ra bởi sắc, như vậy đáng lý chỉ biết sắc-trần chớ chẳng biết hư-không. _ Lại nếu Thức do Nhãn và Sắc chung hiệp mà sanh, thì Nhãn Sắc hiệp, Thức phải ly, Nhãn Sắc ly, Thức phải loạn, thể-tánh lộn xộn, còn làm sao lập giới-hạn? _ Vậy phải biết: Nhãn-căn và Sắc-trần làm duyên tương-đối mà sanh Nhãn- Thức-giới, cả ba giới ấy đều không có thiệt-thể, toàn là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên. 29. 29. HIỂN-MINH NHĨ-GIỚI, THINH- GIỚI, NHĨ-THỨC-GIỚI.

阿難又汝所明。耳聲為緣生於耳識。此識為復因耳所生以耳

為界。因聲所生以聲為界。

_ A-Nan! Hựu nhữ sở minh, nhĩ thinh vi duyên, sanh ư nhĩ thức.

_ Thử thức vi phục, nhân nhĩ sở sanh, dĩ nhĩ vi giới, nhân thinh sở sanh, dĩ thinh vi giới?

Đức Phật dạy: _ A-Nan! Như ông thừa hiểu, Nhĩ-căn và Thinh-trần làm duyên tương-đối nhau sanh ra Nhĩ-thức.

_ Vậy Thức do Nhĩ sanh, lấy Nhĩ làm giới-hạn, hoặc do Thinh sanh, lấy Thinh làm giới-hạn?

阿難若因耳生。動靜二相既不現前。根不成知必無所知。知

尚無成識何形貌。若取耳聞。無動靜故聞無所成。云何耳形雜色觸

塵名為識界。則耳識界復從誰立。若生於聲。識因聲更則不關聞。

無聞則亡聲相所在。識從聲生。許聲因聞而更聲相。聞應聞識不聞

非界。聞則同聲。識已被聞誰知聞識。若無知者終如草木。不應聲

聞雜成中界。界無中位。則內外相復從何成。是故當知耳聲為緣生

耳識界。三處都無。則耳與聲及聲界三。本非因緣非自然性。

30. A-Nan! Nhược nhân nhĩ sanh, động tịnh nhị tướng, ký bất hiện tiền, căn bất thành tri.

(_ A-Nan! Nếu nhân nhĩ-căn sanh ra, mà không có hai tướng động tịnh hiện-tiền, thì cái biết của nhĩ-căn cũng không thành.)

_ Tất vô sở tri, tri thượng vô thành, thức hà hình mạo? (_ Mà đã không biết gì, thì cái biết còn không thành, huống nữa cái thức phân-biệt còn có hình-trạng gì?)

_ Nhược thủ nhĩ văn, vô động tịnh cố, văn vô sở thành.

(_ Nếu nhân lỗ tai nghe, thì đã không động tịnh, cái nghe cũng khong thành.)

_ Vân hà nhĩ hình, tạp sắc xúc trần, danh vi thức-giới, tắc nhĩ-thức-giới, phục tùng thùy lập?

(_ Làm sao lấy hình-sắc lỗ tai đối với xúc-trần, mà 30. A-Nan! Nếu Thức do Nhĩ-căn sanh thì hai tướng động tịnh chẳng hiện-tiền,

Nhĩ-căn không thành tánh biết được.

_ Như vậy lấy hình-tướng gì gọi là Thức?

_ Nếu lấy Nhĩ-căn năng nghe làm giới-hạn thì chẳng có hai tướng động tịnh, như vậy tánh nghe không thành hình-tướng.

_ Nếu Nhĩ-căn chạm với Sắc-trần và Xúc-trần thì làm sao gọi là Thức-giới và tự đâu lập được Nhĩ-thức-giới? gọi được là nhĩ-thức-giới, và cái nhĩ-thức-giới như thế, do đâu mà lập ra.)

_ Nhược sanh ư thinh, thức nhân thinh hữu, tắc bất quan văn, vô văn tắc vong, thinh tướng sở tại. (_ Nếu nhân thinh-trần mà sanh, thì cái nhĩ-thức nhân thinh-trần mà có, không có dính líu gì đến cái nghe, mà đã không nghe, thì cũng không biết các tướng thinh-trần ở đâu.)

_ Thức tùng thinh sanh, hứa thinh nhân văn, nhi hữu thinh tướng, văn ứng văn thức.

(_ Lại nói nhĩ-thức do thinh-trần sanh ra, dầu cho rằng thinh-trần nhân cái nghe mà có tướng, thì cái nghe lẽ ra phải nghe được nhĩ-thức.)

_ Bất văn phi giới.

(_ Nếu không nghe được nhĩ-thức, thì thinh-trần không phải là giới của nhĩ-thức.)

_ Văn tắc đồng thinh, thức dĩ bi văn, thùy tri văn thức?

(_ Nếu nghe được thì nhĩ-thức cũng đồng như thinh-trần, và nhĩ-thức đã bị nghe, thì lấy cái gì biết được rằng đã nghe cái thức?)

_ Nhược vô tri giả, chung như thảo-mộc.

(_ Còn nếu cái thức không biết, thì cũng như cỏ như cây.)

_ Bất ứng thinh văn, tạp thành trung giới.

(_ Lại không lẽ thinh-trần và cái nghe xen lộn thành ra giới ở giữa.) _ Giới vô trung vị, tắc nội ngoại tướng, phục tùng hà thành?

(_ Giới ở giữa đã không có, thì các tướng nội-căn, ngoại-trần, do đâu mà thành-lập được?)

_ Thị cố đương tri, nhĩ thinh vi duyên, sanh nhĩ-thức-giới, tam xứ đô vô, tắc nhĩ dữ thinh, cập thinh giới tam, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh. _ Nếu Nhĩ-thức do Thinh-trần sanh ra, thì phải nhân Thinh-trần mà có. _ Vậy Thức với Thinh thành một thể, đáng lẽ trong khi nghe Thinh cũng phải nghe Thức.

_ Nếu chẳng nghe Thức, thì Thinh với

Thức thành hai thể, không còn là giới-hạn Nhĩ-thức.

_ Nếu nghe được Thức, thì Thức đồng với Thinh, Nhĩ-thức đã bị nghe thì lấy chi mà biết nghe Thức?

_ Nếu không có tánh biết hóa ra như cây cỏ hay sao?

_ Lại chẳng lẽ Nhĩ-căn và Thinh-trần xen lộn lập ra giới-hạn ở giữa?

_ Nếu không có giới-hạn ở giữa của Nhĩ-thức, thì nội-tướng tức là Nhĩ-căn và ngoại-tướng tức là Thinh-trần không tự đâu mà thành-lập được.

_ Vậy phải biết: Nhĩ-căn, Thinh-trần làm duyên sanh ra Nhĩ-thức-giới, cả ba giới ấy đều không có thiệt-thể, toàn là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

(_ Vậy nên biết rằng, nhĩ-căn thinh-trần làm duyên, sanh ra nhĩ-thức-giới, cả ba chỗ đều không, và ba giới nhĩ-căn, thinh-trần và nhĩ-thức, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.)

31. 31. HIỂN-MINH TÎ-GIỚI, HƯƠNG- GIỚI, TÎ-THỨC-GIỚI.