Kinh Thủ Lăng Nghiêm

阿難如彼眾生同分妄見。例彼妄見別業一人。一病目人同彼

一國。彼見圓影眚妄所生。此眾同分所現不祥。同見業中瘴惡所起

。俱是無始見妄所生。例閻浮提三千洲中。兼四大海娑婆世界。并

洎十方諸更漏國及諸眾生。同是覺明無漏妙心。見聞覺知虛妄病緣

。和合妄生和合妄死。若能遠離諸和合緣及不和合。則復滅除諸生

死因。圓滿菩提不生滅性。清淨本心本覺常住。

53. A-Nan! Như bỉ chúng-sanh, đồng-phận vọng-kiến, lệ bỉ vọng-kiến, biệt-nghiệp nhứt nhân, nhứt bệnh mục nhân, đồng bỉ nhứt quốc.

(_ A-Nan! Như lấy nhận-thức sai lầm nghiệp chung kia của chúng-sanh, so với nhận-thức sai lầm nghiệp riêng của một người, thì một người đau mắt cũng đồng như cả một nước kia.)

_ Bỉ kiến viên ảnh, sảnh vọng sở sanh, thử chúng đồng-phận, sở kiến bất-tường, đồng kiến nghiệp trung, chướng ác sở khởi, cu thị vô-thỉ, kiến vọng sở sanh.

(_ Người đau mắt thấy bóng tròn là do bệnh lòa giả dối sanh ra, còn trong một nước kia, hiện ra các thứ không tốt là do ác-duyên nghiệp chung của chúng-sanh tạo nên; cả hai đều do nhận-thức sai lầm vô-thỉ giả dối sanh ra.)

53. A-Nan! Như chúng-sanh đồng-phận vọng-kiến so sánh với một người biệt-nghiệp vọng-kiến thì người bị bệnh mắt nhặm vì hư-vọng mà thấy bóng tròn giống như chúng-sanh đồng-phận vọng-kiến trong nước có ác-tướng kia, vì đồng-phận gây ác-nghiệp mà thấy các ác-tướng, chỗ sở-do là bệnh vọng-kiến tạo thành từ vô-thỉ. _ Lệ Diêm-phù-đề, tam thiên châu trung, kiêm tứ đại-hải, Ta-bà thế-giới, tinh kî thập phương, chư hữu-lậu quốc, cập chư chúng-sanh, đồng thị giác-minh, vô-lậu diệu-tâm.

(_ Tỷ-lệ với 3.000 châu, với bốn biển lớn trong cõi Diêm-phù-đề, với thế-giới Ta-bà, cho đến các nước hữu-lậu và các chúng-sanh trong mười phương, đồng là nơi tâm-tánh nhiệm mầu sáng suốt.) _ Ví như cõi Diêm-phù-đề có 3.000 châu, 4 đại-hải, thế-giới Ta-bà, cho tới các thập phương quốc-độ hữu-lậu và tất cả chúng-sanh, gốc đồng tâm giác-ngộ, huyền-diệu, sáng suốt, vô-lậu.

Huyền-diệu (玄妙): sâu kín và mầu-nhiệm/ tinh-thông/ hay lạ. Từ tôn xưng sự cảm-ứng của Phật,

Thánh, Tiên.

_ Kiến văn giác tri, hư-vọng bệnh duyên, tri hiệp vọng-sanh, hòa hiệp vọng-tử.

(_ Các bệnh duyên thấy, nghe, hay, biết, sai lầm, hòa-hợp giả dối sanh ra, hòa-hợp giả dối diệt mất.)

_ Nhược năng viễn ly, chư hòa hiệp duyên, cập bất hòa hiệp, tắc phục diệt trừ, chư sanh-tử nhân, viên-mãn Bồ-Đề, bất sanh-diệt tánh, thanh-tịnh Bổn-Tâm,

Bổn-Giác thường-trụ.

(_ Nếu xa rời được các bệnh duyên hòa-hợp và không hòa-hợp, thì cũng diệt trừ được các nguyên-nhân chết sống, đầy đủ tánh Bồ-Đề không sanh-diệt, Bổn-Tâm thanh-tịnh, Bổn-Giác thường an trụ.) _ Nhưng vì một niệm bất-giác lúc tối sơ mà có hoặc vô-minh. Do hoặc này mà có kiến văn giác tri, do bốn món này mà tạo vọng-nghiệp và nghiệp này phát-sanh các thứ tập-khí hư-vọng, bệnh-duyên giả dối, hòa-hiệp thì vọng-sanh, bất hòa-hiệp thì vọng-tử.

_ Nếu dùng pháp-môn vi-mật quán-chiếu mà xa lìa các bệnh-duyên hòa-hiệp và bất hòa-hiệp, tất diệt trừ cội gốc sanh-tử, viên-mãn Bồ-Đề tánh bất sanh- diệt, Bổn-Tâm thanh-tịnh, Bổn-Giác thường-trụ.

Quán-chiếu (觀照): lấy trí-tuệ mà soi sáng sự-lý, chiếu-kiến sự-lý.

阿難汝雖先悟本覺妙明。性非因緣非自然性。而猶未明如是

覺元。非和合生及不和合。阿難吾今復以前塵問汝。汝今猶以一切

世間。妄想和合諸因緣性。而自疑惑。證菩提心和合起者。則汝今

者妙淨見精。為與明和為與闇和。為與通和為與圔和。若明和者且

汝觀明。當明現前何處雜見。見相可辨雜何形像。若非見者云何見

明。若劭見者云何見見。必見圓滿何處和明。若明圓滿不合見和。

見必異明雜則失彼性明名字。雜失明性和明非義。彼暗與通及諸群

圔亦復如是。

54. A-Nan! Nhữ tuy tiên ngộ, bổn giác diệu minh, tánh phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh, nhi du vị minh, như-thị giác- nguyên, phi hòa-hiệp sanh, cập bất hòa-hiệp.

(_ A-Nan! Ông tuy đã ngộ tâm-tánh nhiệm mầu sáng suốt, vốn không phải nhân-duyên, không phải tự-nhiên, nhưng còn chưa rõ tâm-tánh như vậy, không 54. Như ông tuy đã ngộ tánh bổn-giác diệu-minh chẳng phải nhân-duyên hay tự-nhiên, nhưng ông chưa ngộ lý giác- nguyên, chẳng phải hòa-hiệp hoặc bất hòa-hiệp mà sanh. Giác-nguyên: bổn-giác nguyên-thủy. phải hòa-hợp mà sanh, cũng không phải không hòa-hợp.)

_ A-Nan! Ngô kim phục dĩ, tiền-trần vấn nhữ.

_ Nhữ kim du dĩ, nhứt-thiết thế-gian, vọng-tưởng hòa-hiệp, chư nhân-duyên tánh, nhi tự nghi-hoặc, chứng Bồ-Đề Tâm, hòa-hiệp khởi giả.

(_ Ông còn đem tất cả những tánh nhân-duyên hòa-hợp của tư-tưởng sai lầm thế-gian, mà tự nghi ngờ rằng chứng Tâm Bồ-Đề cũng do hòa-hợp mà phát- khởi.)

_ Tắc nhữ kim giả, diệu-tịnh kiến-tinh, vi dữ minh hòa, vi dữ ám hòa, vi dữ thông hòa, vi dữ tắc hòa? (_ Thì hiện nay, cái thấy của ông lại là hòa với cái sáng, hòa với cái tối, hòa với cái thông suốt, hay hòa với cái ngăn bít?)

_ Nhược minh hòa giả, thả nhữ quan minh, đương minh hiện-tiền, hà xứ tạp kiến.

(_ Nếu hòa với cái sáng thì ông đang thấy sáng, cái sáng hiện đó, vậy chỗ nào xen lộn với cái thấy?)

_ Kiến tướng khả biện, tạp hà hình-tượng? (_ Cái thấy cái sáng có thể nhận rõ, còn hình-trạng xen lộn thì như thế nào?)

_ Nhược phi kiến giả, vân hà kiến minh?

(_ Nếu cái sáng ra ngoài cái thấy, thì làm sao thấy được sáng?)

_ Nhược tức kiến giả, vân hà kiến kiến?

(_ Còn nếu cái sáng tức là cái thấy, thì làm sao lại thấy được cái thấy?)

_ Tất kiến viên-mãn, hà xứ hòa minh?

(_ Như cái thấy cùng khắp, thì còn chỗ nào hòa được với cái sáng?)

_ Nhược minh viên-mãn, bất hiệp kiến hòa.

_ A-Nan! Nay Ta lại lấy chỗ tiền-trần mà hỏi ông:

_ Nếu hiện giờ ông lấy tánh nhân-duyên hòa-hiệp theo các vọng-tưởng thế-gian mà tự mình lầm lạc và nghi ngờ tâm chứng Bồ-Đề cũng do hòa-hiệp mà sanh.

_ Như vậy tánh thấy diệu-tịnh của ông hòa với tướng sáng, hoặc tướng tối, hoặc chỗ trống không, hoặc chỗ ngăn trở? _ Nếu tánh thấy diệu-tịnh hòa với tướng sáng thì hiện-tiền khi ông thấy sáng, tánh thấy ấy xen vào chỗ nào?

_ Nếu phân-tách tánh thấy và tướng sáng ra làm hai thứ riêng biệt thì có thể biết rõ ràng, nhưng nếu tánh thấy xen với tướng sáng thì trong khi xen nhau, hình-tượng thế nào?

_ Nếu tướng sáng không phải là tánh thấy thì làm sao thấy sáng?

_ Nếu tướng sáng là tánh thấy thì làm sao thấy được chỗ thấy?

_ Lại nếu tánh thấy viên-mãn, thì còn chỗ nào hòa với tướng sáng?

_ Nếu tướng sáng viên-mãn thì còn chỗ nào hòa với tánh thấy? (_ Còn như cái sáng cùng khắp, thì lẽ ra không hòa được với cái thấy?) _ Tánh thấy thuộc tâm, tướng sáng thuộc cảnh.

_ Kiến tất dị minh, tạp tắc thất bỉ, tánh minh danh tự. Tạp thất minh tánh, hòa minh phi nghĩa.

(_ Cái thấy đã khác với cái sáng, thì khi xen lộn vào, tất phải làm mất tánh cách của cái sáng. Cái thấy xen vào, làm mất tánh cách cái sáng, mà nói hòa với cái sáng là không đúng nghĩa.)

_ Bỉ ám dữ thông, cập chư quần tắc, diệc phục như-thị.

(_ Đối với cái tối, cái thông suốt và cái ngăn bít thì cũng như vậy.) _ Nếu hai thứ hòa nhau thì tánh thấy bị tướng sáng xen vào, không còn gọi là thấy, tướng sáng bị tánh thấy xen vào, không còn gọi là sáng. Đó là chứng tỏ:

Nếu hai thứ hòa nhau thì cả hai đều mất tánh-cách. _ Khi đã hiểu tánh thấy không hòa được với tướng sáng, thì biết tánh thấy cũng không hòa được với các tướng khác như:

tối, trống không, ngăn trở.

復次阿難又汝今者妙淨見精。為與明合為與暗合。為與通合

為與圔合。若明合者至於暗時明相已滅。此見劭不與諸暗合云何見

暗。若見暗時不與暗合。與明合者應非見明。既不見明云何明合。

了明非暗彼暗與通。及諸群圔亦復如是。

55. Phục thứ A-Nan! Hữu nhữ kim giả, diệu-tịnh kiến-tinh, vi dữ minh hiệp, vi dữ ám hiệp, vi dữ thông hiệp, vi dữ tắc hiệp?

(_ Lại nữa, A-Nan! Hiện nay cái thấy nhiệm mầu sáng suốt của ông lại là hợp với cái sáng, hợp với cái tối, hợp với cái thông suốt, hay hợp với cái ngăn bít?)

_ Nhược minh hiệp giả, chí ư ám thời, minh tướng dĩ diệt, thử kiến tức bất, dữ chư ám hiệp, vân hà kiến ám?

(_ Nếu hợp với cái sáng thì đến khi tối, cái sáng đã mất rồi, cái thấy đó đã không hợp với cái tối, làm sao thấy được cái tối?)

_ Nhược kiến ám thời, bất dữ ám hiệp, dữ minh hiệp giả, ưng phi kiến minh. Ký bất kiến minh, vân hà minh hiệp? Liễu minh phi ám. (_ Nếu khi thấy tối mà không hợp với cái tối, thì lẽ ra khi hợp với cái sáng, không thấy được cái sáng. Mà đã không thấy được sáng, thì làm sao hợp với cái 55. A-Nan! Lại như vầy nữa: Tánh thấy diệu-tịnh của ông hiệp với tướng sáng, hoặc tối, hoặc trống không, hoặc ngăn trở?

_ Nếu nói tánh thấy hiệp với tướng sáng thì đến khi tối, tướng sáng đã diệt rồi, tánh thấy cũng theo tướng sáng mà diệt luôn.

_ Tánh thấy cũng không thể hiệp với tướng tối, vì không làm sao thấy được tướng tối. Khi tánh thấy không hiệp với tướng tối thì nếu hiệp với tướng sáng, cũng không thể thấy được tướng sáng.

Nếu không thể thấy được tướng sáng thì làm sao hiệp với tướng sáng? sáng, và rõ biết cái sáng không phải là tối.)

_ Bỉ ám dữ thông, cập chư quần tắc, diệc phục như-thị.

(_ Đối với cái tối, cái thông suốt, cái ngăn bít thì cũng như vậy.) _ Như vậy tánh thấy không thể hiệp được với tướng sáng, cho đến với các tướng: tối, trống không, ngăn trở, cũng bất-thành.

阿難白佛言世尊。如我思惟此妙覺元。與諸緣塵及心念慮

非和合耶。

56. A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Như ngã tư-duy, thử diệu giác nguyên, dữ chư duyên-trần, cập tâm niệm lự, phi hòa-hiệp da? (_ Thưa Thế-Tôn! Như chỗ tôi suy nghĩ, cái tâm-tánh ấy đối với các trần-cảnh và các tâm-niệm nhớ nghĩ, không hòa-hợp chăng?) 56. Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Theo tôi suy nghiệm, tánh thấy giác-nguyên mầu-nhiệm đối với các duyên-trần và lòng lo nghĩ chắc không hòa-hiệp?

佛言汝今又言覺非和合。吾復問汝此妙見精非和合者。為非

明和為非暗和。為非通和為非圔和。若非明和則見與明必更邊畔。

汝且諦觀何處是明何處是見。在見在明自何為畔。阿難若明際中必

無見者則不相及。自不知其明相所在。畔云何成。彼暗與通及諸群

圔亦復如是。

57. Phật ngôn:

_ Nhữ kim hựu ngôn, giác phi hòa hiệp, ngô phục vấn nhữ.

(_ Nay ông lại nói tâm-tánh không hòa-hợp thì tôi lại hỏi ông:)

_ Thử diệu kiến tinh, phi hòa hiệp giả, vi phi minh hòa, vi phi ám hòa, vi phi thông hòa, vi phi tắc hòa?

(_ Cái tánh thấy gọi là không hòa-hợp đó, lại là không hòa với cái sáng, không hòa với cái tối, không hòa với cái thông suốt, hay không hòa với cái ngăn bít?)

_ Nhược phi minh hòa, tắc kiến dữ minh, tất hữu biên bạn.

(_ Nếu không hòa với cái sáng, thì giữa cái thấy và cái sáng phải có ranh giới.) _ Nhữ thả đề quan, hà xứ thị minh, hà 57. Đức Phật dạy:

_ Như ông vừa nói, tánh thấy giác- nguyên mầu-nhiệm không hòa-hiệp thì Ta lại hỏi ông:

_ Tánh thấy ấy không hòa với tướng sáng, hoặc tối, hoặc trống không, hoặc ngăn trở?

_ Nếu tánh thấy ấy không hòa với tướng sáng thì hai món ấy phải có giới-hạn.

_ Ông hãy nghiệm xét chỗ nào là tánh xứ thị kiến. Tại kiến tại minh tự hà vi bạn?

(_ Ông nay hãy xét cho kỹ: Chỗ nào là cái sáng, chỗ nào là cái thấy. Nơi cái thấy và nơi cái sáng, thì lấy từ đâu làm ranh giới?)

thấy, chỗ nào là tướng sáng, trong hai chỗ, lấy chỗ nào làm giới-hạn?

_ A-Nan! Nhược minh tế trung, tất vô kiến giả, tắc bất tương-cập, tự bất tri kỳ, minh tướng sở tại, bạn vân hà thành?

(_ A-Nan! Nếu bên cái sáng, chắc không có cái thấy, thì hai cái không đến với nhau, cái thấy tự-nhiên không biết được cái sáng ở đâu, làm sao mà thành-lập được ranh giới?)

_ Bỉ ám dữ thông, cập chư quần tắc, diệc phục như-thị.

(_ Đối với cái tối, cái thông suốt, cái ngăn bít thì cũng như vậy.) _ A-Nan! Vì hai món ấy không gặp nhau được, nên nếu ở bên tướng sáng thì không có tánh thấy. Tự ông đã chẳng biết tướng sáng ở chỗ nào thì làm sao lập giới-hạn?

_ Đó là chứng tỏ tánh thấy không hòa được với tướng sáng, cho tới đối với các tướng: tối, trống không, ngăn trở, cũng đồng nghĩa như vậy.

又妙見精非和合者。為非明合為非暗合。為非通合為非圔合

。若非明合則見與明性相乖角。如耳與明了不相觸見。且不知明相

所在。云何甄明合非合理。彼暗與通及諸群圔亦復如是。

58. Hựu diệu kiến tinh, phi hòa-hiệp giả, vi phi minh hiệp, vi phi ám hiệp, vi phi thông hiệp, vi phi tắc hiệp?

(_ Lại cái thấy, gọi là không hòa-hợp đó, là không hợp với cái sáng, không hợp với cái tối, không hợp với cái thông suốt, hay không hợp với cái ngăn bít?)

_ Nhược phi minh hiệp, tắc kiến dữ minh, tánh tương quai giác.

(_ Nếu không hợp với cái sáng, thì cái thấy với cái sáng, tánh trái ngược nhau.)

_ Như nhĩ dữ minh, liễu bất tương-xúc.

(_ Như cái nghe với cái sáng, không đụng chạm gì với nhau cả.)

_ Kiến thả bất tri, minh tướng sở tại, vân hà chân minh, hiệp phi hiệp lý?

(_ Thế thì, cái thấy còn không biết cái sáng ở đâu, làm sao phát-minh được những lẽ hợp hay không hợp?)

58. Lại như nói tánh thấy giác-nguyên mầu-nhiệm không hiệp, thì không hiệp với tướng sáng, hoặc tối, hoặc trống không, hoặc ngăn trở?

_ Tánh thấy và tướng sáng không hiệp nhau được. Nếu hai món ấy không hiệp được thì trái nghịch nhau.

_ Cũng như tánh nghe với tướng sáng không can hệ gì với nhau. _ Như thế tánh thấy chẳng biết tướng sáng ở chỗ nào, còn làm sao phát-minh được lý hiệp và không hiệp? _ Bỉ ám dữ thông, cập chư quần tắc diệc phục như-thị.

(_ Đối với cái tối, cái thông suốt, cái ngăn bít thì cũng như vậy.) _ Đó là chứng tỏ tánh thấy không thể hiệp được với tướng sáng, cũng như với các tướng: tối, trống không và ngăn trở.

59. 59. PHẬT HIỂN-MINH BỐN THỨ: ẤM

NHẬP XỨ GIỚI.

阿難汝猶未明一切浮塵諸幻化相。當處出生隨處滅盡幻妄稱

相。其性真為妙覺明體。如是乃至五陰六入。從十二處至十八界。

因緣和合虛妄更生。因緣別離虛妄名滅。

_ A-Nan! Nhữ du vị minh, nhứt-thiết phù-trần, chư huyễn-hóa tướng, đương xứ xuất sanh, tùy xứ diệt tận. (_ A-Nan! Ông còn chưa rõ tất cả các tướng huyễn-hóa nơi tiền-trần, chính nơi tâm mà sanh ra, rồi theo nơi tâm mà diệt mất.) _ Huyễn vọng xưng tướng, kỳ tánh chơn vi, diệu-giác minh-thể, như-thị nãi chí, ngũ-ấm lục-nhập, tùng thập-nhị-xứ, chí thập-bát-giới.

(_ Cái huyễn-hóa giả dối gọi là tướng, mà cái tánh chánh là tâm-tánh nhiệm mầu sáng suốt, như vậy cho đến 5 ấm, 6 nhập, 12 xứ, và 18 giới.)

_ Nhân-duyên hòa-hiệp, hư-vọng hữu sanh, nhân-duyên biệt-ly, hư-vọng danh diệt.

(_ Nhân-duyên hòa-hợp giả dối có sanh ra, nhân-duyên chia lìa giả dối gọi là diệt; Phật bảo ngài A-Nan: _ A-Nan! Ông còn chưa biết tất cả tướng huyển-hóa phù-trần, sanh ra chỗ nào thì tùy theo chỗ ấy mà tiêu-diệt.

Phù-trần (浮塵): bụi nổi. Tất cả các pháp hữu-vi đều như bụi nổi, không chơn-thực; nó che lấp mất

Chơn-Tánh, nên gọi là phù-trần.

_ Các thứ huyển-hóa hư-vọng, là tướng, nhưng tánh vốn là thể giác-ngộ sáng suốt nhiệm-mầu, cho tới ngũ-ấm (19), lục-nhập (20), thập-nhị-xứ (21) và thập- bát-giới (22) cũng như vậy.

_ Khi nhân-duyên hòa-hiệp thì hư-vọng phát-sanh và khi nhân-duyên ly-tán thì hư-vọng tiêu-diệt.

殊不能知生滅去來。本如來藏常住妙明。不動周圓妙真如性

。性真常中求於去來。迷悟死生了無所得。

60. Thù bất năng tri, sanh diệt, khứ lai, bổn Như-Lai-Tạng, thường-trụ diệu- minh, bất-động châu-viên, diệu Chơn- Như tánh. - mà không biết rằng sanh, diệt, đi, lại, đều vốn là tánh Chơn-Như cùng khắp, không lay động, nhiệm mầu sáng suốt, thường-trụ của Như-Lai-Tạng.) 60. A-Nan! Ông chưa biết dầu sanh, dầu diệt, dầu tới, dầu lui, vốn thiệt là tánh Chơn-Như bất-động, huyền-diệu, quang-minh, châu-viên, thường-trụ của Như- Lai-Tạng (23). _ Tánh Chơn-Thường trung, cầu ư khứ lai, mê ngộ, sanh tử, liễu vô sở đắc.

(_ Trong tâm-tánh Chơn-Thường đó, cầu cho ra những cái đi, lại, mê, ngộ, sanh, tử, hẳn không thể được.) _ Khi biết được tánh Chơn-Thường như vậy rồi thì ở trong tánh Chơn-Thường dầu có muốn tầm các pháp sanh-tử, mê-ngộ, khứ-lai, kết-cuộc cũng không thể được. 61. 61. PHẬT HIỂN-MINH NGŨ-ẤM.

阿難云何五陰本如來藏妙真如性。

_ A-Nan! Vân hà ngũ-ấm, bổn Như-Lai- Tạng, diệu Chơn-Như tánh?

(_ A-Nan! Làm sao 5 ấm vốn là tánh Chơn-Như nhiệm mầu của Như-Lai-Tạng?) Đức Phật hỏi ngài A-Nan:

_ A-Nan! Năm ấm: sắc thọ tưởng hành thức, vì sao lại nói gốc là tánh Chơn-

Như mầu-nhiệm của Như-Lai-Tạng?

62. 62. HIỂN-MINH SẮC-ẤM.

阿難譬如更人。以清淨目觀晴明空。唯一精虛逈無所更。其

人無故不動目睛。瞪以發勞則於虛空別見狂花。復更一切狂亂非相

。色陰當知亦復如是。阿難是諸狂花。非從空來非從目出。

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, dĩ thanh-tịnh mục, quan tình minh không, duy-nhứt tịnh hư, hướng vô sở-hữu.

(_ A-Nan! Ví như có người đem con mắt trong sạch, xem hư-không trong sáng, chỉ thấy một hư-không trong sáng, hẳn không thấy gì.)

_ Kỳ nhân vô cố, bất-động mục tinh, trừng dĩ phát lao, tắc ư hư-không, biệt kiến cuồng ba, phục hữu nhứt-thiết, cuồng-loạn phi tướng. (_ Người kia không lý-do gì, lại bắt con mắt không lay động; ngó chăm mãi, phát ra mỏi mệt, thì ở giữa hư-không, riêng thấy có hoa đốm lăng xăng và có tất cả những tướng giả dối lộn xộn.)

_ Sắc-ấm đương tri, diệc phục như-thị.

(_ Nên biết Sắc-ấm cũng lại như vậy.)

_ A-Nan! Thị chư cuồng ba, phi tùng không lai, phi tùng mục xuất.

Đức Phật bảo:

_ A-Nan! Giả-sử như có người dùng mắt thanh-tịnh trông lên hư-không, chỉ thấy toàn một vẻ trong sáng rỗng suốt, chớ chẳng có vật ngăn ngại. _ Người ấy chăm chỉ ngó, không nháy mắt, qua một hồi lâu, mắt sanh mỏi mệt thì thấy ở hư-không có nhiều hoa đốm biến-tướng lăng xăng rộn ràng.

_ Nên biết Sắc-ấm cũng như thế.

_ A-Nan! Những hoa đốm biến-tướng ấy không phải do hư-không hoặc nhãn-căn (_ A-Nan! Các hoa đốm lăng xăng ấy, không phải từ hư-không mà đến, không phải từ con mắt mà ra.) mà hiện ra.

如是阿難若空來者。既從空來還從空入。若更出入劭非虛

空。空若非空自不容其花相起滅。如阿難體不容阿難。

63. Như-thị, A-Nan! Nhược không lai giả, ký tùng không lai, hoàn tùng không nhập, nhược hữu xuất nhập, tức phi hư- không.

(_ Thật vậy, A-Nan! Nếu từ hư-không mà đến, thì đã từ hư-không mà đến, rồi phải trở vào hư-không; mà đã có ra, có vào, thì không phải là hư-không nữa.)

_ Không nhược phi không, tự bất dung kỳ, ba tướng khởi diệt, như A-Nan thể, bất dung A-Nan.

(_ Hư-không nếu lại không phải là hư-không, thì tự-nhiên không thể dung nạp hoa đốm sanh diệt trong ấy, như thân-thể ông A-Nan, không dung nạp được một ông A-Nan nữa.)

63. A-Nan! Nếu hoa đốm biến-tướng sanh ra do hư-không, dĩ-nhiên phải trở lại với hư-không. Nếu hư-không có vật-tượng ra vào thì chẳng phải là hư-không mà là hình-thể. _ Đã là hình-thể thì chẳng làm sao dung-nạp được hoa đốm biến-tướng sanh-diệt, cũng như thân-thể của ông A- Nan không thể nào dung nạp được thêm một ông A-Nan nữa.

若目出者既從目出還從目入。劭此花性從目出故當合更見。

若更見者去既花空旋合見眼。若無見者出既翳空旋當翳眼。又見花

時目應無翳。云何晴空號清明眼。是故當知色陰虛妄。本非因緣非

自然性。

64. Nhược mục xuất giả, ký tùng mục xuất, hoàn tùng mục nhập.

(_ Nếu hoa đốm từ con mắt mà ra, thì đã từ con mắt mà ra, rồi phải trở vào con mắt;

_ Tức thử ba tánh, tùng mục xuất cố, đương hiệp hữu kiến.

- lại cái tánh hoa đốm ấy đã từ con mắt mà ra, thì lẽ ra phải có thấy.)

_ Nhược hữu kiến giả, khứ ký ba không, triền hiệp kiến nhãn.

(_ Nếu như có thấy, thì khi đi ra, đã làm hoa đốm giữa hư-không, đến khi xoay về, phải thấy được con mắt.)

_ Nhược vô kiến giả, xuất ký ế không, triền đương ế nhãn.

64. Nếu hoa đốm biến-tướng sanh bởi nhãn-căn, dĩ-nhiên phải trở lại với nhãn-căn.

_ Nếu hoa đốm biến-tướng từ nhãn-căn phát ra thì phải có tánh thấy. _ Nếu có tánh thấy thì khi hiện ra làm hoa đốm biến-tướng ở hư-không, đến khi trở về, đáng lý phải thấy nhãn-căn, nhưng cớ sao lại không thấy nhãn-căn?

_ Nếu không thấy nhãn-căn thì hoa đốm biến-tướng hiện giữa hư-không đến khi (_ Nếu không có thấy, thì khi đi ra, đã làm mờ hư-không, đến khi trở về, phải làm mờ con mắt.)

_ Hựu kiến ba thời, mục ưng vô ế, vân hà tình không, hiệu thanh-minh nhãn?

(_ Lại như thế, khi thấy hoa đốm, lẽ ra con mắt không mờ, làm sao chỉ khi thấy hư-không trong suốt, thì mới gọi là con mắt trong sáng?)

_ Thị cố đương tri, Sắc-ấm hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, Sắc-ấm là giả dối, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.) trở về, đáng lý phải che tối nhãn-căn, nhưng cớ sao lại không che tối nhãn- căn? _ Đó là chứng tỏ mắt thanh-tịnh, dầu có hoa đốm biến-tướng hiện giữa hư-không, cũng là mắt thanh-tịnh, chẳng phải chỉ khi hư-không trong sáng rỗng suốt mới gọi là mắt thanh-tịnh.

_ Thể theo lý ấy, nên nhận-định: Sắc-ấm luống dối tức là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

65. 65. HIỂN-MINH THỌ-ẤM.

阿難譬如更人。手足宴孜百骸調適。忽如忘生性無違順。其

人無故以二手掌於空相摩。於二手中妄生澁滑冷熱諸相。受陰當知

亦復如是。

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, thủ túc yến an, bá hài điều thích, hốt như vong sanh, tánh vô di thuận, kỳ nhơn vô cố, dĩ nhị thủ chưởng, ư không tương-ma, ư nhị thủ trung, vọng sanh sáp hoạt, lãnh nhiệt chư tướng.

(_ A-Nan! Ví như có người tay chân yên ổn, trăm vóc điều-hòa, bỗng như quên mình, không có gì là trái là thuận; người ấy không lý-do gì, lấy hai bàn tay xoa nhau giữa hư-không, thì nơi hai bàn tay giả dối sanh ra những cảm-xúc trơn, rít, lạnh, nóng.) _ Thọ-ấm đương tri, diệc phục như-thị.

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ví như có người tay chân mạnh khỏe, thân-thể tráng-kiện, quên mình đang sống thung-dung, không thuận không nghịch, bỗng nhiên dùng hai bàn tay xoa lẫn nhau ở hư-không, thì vọng-phát các tướng: trơn, rít, lạnh, nóng.

Thung-dung (從容): ung dung, thong dong, thong thả, thảnh thơi.

_ Nên biết Thọ-ấm cũng như thế.

阿難是諸幻觸。不從空來不從掌出。如是阿難若空來者。既

能觸掌何不觸身。不應虛空選擇來觸。若從掌出應非待合。又掌出

故。合則掌知離劭觸入。臂腕骨髓應亦覺知入時蹤跡。必更覺心知

出知入。自更一物身中往來。何待合知要名為觸。是故當知受陰虛

妄。本非因緣非自然性。

66. A-Nan! Thị chư huyễn xúc, bất tùng không lai, bất tùng chưởng xuất.

(_ A-Nan! Các cảm-xúc giả dối kia, không phải từ hư- 66. A-Nan! Các tướng trơn, rít, lạnh, nóng ấy chẳng phải do hư-không hoặc bàn tay mà có. không mà đến, không phải từ bàn tay mà ra.)

_ Như-thị A-Nan! Nhược không lai giả, ký năng xúc chưởng, hà bất xúc thân, bất ưng hư-không, tuyển trạch lai xúc. (_ Thật vậy, A-Nan! Nếu từ hư-không mà đến, thì đã sanh cảm-xúc nơi bàn tay, sao lại không sanh cảm-xúc nơi thân-thể, không lẽ hư-không lại biết lựa chỗ sanh ra cảm-xúc.)

_ Nhược tùng chưởng xuất, ưng phi đãi hiệp.

(_ Nếu như từ bàn tay mà ra, thì lẽ ra không cần hai bàn tay phải hợp lại.)

_ Hựu chưởng xuất cố, hiệp tắc chưởng tri, ly tức xúc nhập, tý uyễn cốt-tủy, ưng diệc giác tri, nhập thời tung tích.

(_ Lại đã từ bàn tay mà ra, thì khi bàn tay hợp lại, biết có cảm-xúc, đến khi bàn tay rời ra, thì cảm-xúc phải chạy vào và xương tủy cánh tay, lẽ ra phải biết đường vào của cảm-xúc;

_ Tất hữu giác tâm, tri xuất, tri nhập, tự hữu nhứt vật, thân trung vãng lai, hà đãi hiệp tri, yếu danh vi xúc.

- rồi lại phải có tâm hay biết, biết ra, biết vào, và phải có một vật đi lại trong thân, sao lại phải chờ đến hai bàn tay hợp lại mới gọi là cảm-xúc.)

_ Thị cố đương tri, Thọ-ấm hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, Thọ-ấm là giả dối, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.) _ A-Nan! Nếu các tướng trơn rít lạnh nóng sanh ra do hư-không, thì cảm-xúc được bàn tay, cũng có thể cảm-xúc được thân-thể, không lý nào hư-không lại chỉ lựa bàn tay làm chỗ cảm-xúc.

_ Nếu các tướng trơn rít lạnh nóng do bàn tay mà có thì lúc nào cũng cảm-xúc được, cần chi đợi khi hai bàn tay xoa lẫn nhau mới có. _ Lại nếu tự bàn tay sanh ra các tướng trơn rít lạnh nóng thì khi xoa lẫn nhau biết có cảm-xúc, đến khi xả ra cũng phải có cảm-xúc, cho tới xương tủy ở bàn tay cũng phải biết cảm-xúc ra vào chỗ nào, cớ sao lại không biết?

_ Giả-sử bàn tay và xương tủy đều biết cảm-xúc khi ra, khi vào, thành ra có một vật-tượng cảm-xúc đi qua, đi lại mãi ở trong thân-thể, cớ sao lại đợi khi hai bàn tay xoa lẫn nhau mới biết cảm-xúc?

_ Thể theo lý ấy, nên nhận-định: Thọ-ấm luống dối tức là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

67. 67. HIỂN-MINH TƯỞNG-ẤM.

阿難譬如更人。談說醋梅口中水出。思踏懸崖足心酸澁。想

陰當知亦復如是。

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, đàm thuyết thố mai, khẩu trung thủy xuất, tư đạp huyền nhai, túc tâm toan sáp.

(_ A-Nan! Ví như có người, khi nghe nói đến quả mơ chua, thì trong miệng có nước miếng chảy ra; khi nghĩ Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ví như có người cảm thấy nhểu nước miếng khi nghe nói tới me chua và mỏi chân khi nghe nói tới việc leo dốc núi. đến đứng trên dốc cao, thì lòng bàn chân ghê rợn.)

_ Tưởng-ấm đương tri, diệc phục như thị. _ Nên biết Tưởng-ấm cũng như thế.

阿難如是醋說。不從梅生非從口入。如是阿難若梅生者。梅

合自談何待人說。若從口入自合口聞何須待耳。若獨耳聞此水何不

耳中而出。想踏懸崖與說相類。是故當知想陰虛妄。本非因緣非自

然性。

68. A-Nan! Như-thị tạc (/thố?) thuyết, bất tùng mai sanh, phi tùng khẩu nhập.

(_ A-Nan! Câu chuyện mơ chua như thế, không phải do quả mơ sanh ra, không phải do cái miệng mà vào.)

_ Như-thị A-Nan! Nhược mai sanh giả, mai hiệp tự đàm, hà đãi nhân thuyết?

(_ Thật vậy, A-Nan! Nếu do quả mơ sanh ra, thì quả mơ tự nói lấy, sao phải đợi người ta nói;

_ Nhược tùng khẩu nhập, tự hiệp khẩu văn, hà tu đãi nhĩ?

- nếu do cái miệng mà vào, thì lẽ ra cái miệng tự nghe lấy, cần gì đến lỗ tai; _ Nhược độc nhĩ văn, thử thủy hà bất, nhĩ trung nhi xuất?

- nếu riêng mình lỗ tai nghe, thì nước miếng kia, sao không từ lỗ tai chảy ra.)

68. A-Nan! Tướng chua không phải do me hoặc miệng hoặc tai mà có.

_ A-Nan! Nếu tướng chua do me mà có, thì me tự nói được, cần gì đợi người nói.

_ Nếu tướng chua do miệng mà có thì đáng lẽ miệng phải tự nghe, cần gì đợi tai nghe.

_ Lại nếu tướng chua ấy do tai nghe mà có thì cớ sao nước miếng không chảy nơi tai lại chảy ở miệng?

_ Nghiệm xét thì tướng chua chẳng phải do me sanh vì me không nói được, - cũng chẳng phải do miệng sanh vì miệng không nghe được, - lại cũng chẳng phải do tai sanh vì tai không nhểu nước miếng được.

_ Thật sự, tướng chua ấy do Tưởng-ấm sanh.

_ Tương đạp huyền nhai, dữ thuyết tương-loại.

(_ Câu chuyện nghĩ đến đứng trên dốc cao cũng giống như vậy.)

_ Thị cố đương tri, Tưởng-ấm hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

_ Còn vọng-tưởng leo dốc núi mà mỏi chân cũng tương-tợ như vậy.

_ Thể theo lý ấy, nên nhận-định: Tưởng-ấm luống dối tức là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

(_ Vậy nên biết rằng, Tưởngï-ấm là giả dối, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.)

69. 69. HIỂN-MINH HÀNH-ẤM.

阿難譬如敻流波浪。相續前際後際不相踰越。行陰當知亦復

如是。阿難如是流性。不因空生不因水更。亦非水性非離空水。如

是阿難若因空生。則諸十方無盡虛空成無盡流。世界自然俱受淪溺

。若因水更。則此敻流性應非水。更所更相今應現在。若劭水性則

澄清時應非水體。若離空水。空非更外水外無流。是故當知行陰虛

妄。本非因緣非自然性。

_ A-Nan! Thí như bạo lưu ba lãng, tương-tục tiền-tế hậu-tế, bất tương du việt.

(_ A-Nan! Ví như dòng nước dốc, sóng mòi nối nhau, lớp trước lớp sau, không vượt khỏi nhau.)

_ Hành-ấm đương tri, diệc phục như-thị. Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ví như dòng nước chảy, sóng nhảy liên-tục, lớp trước lớp sau, cuồn cuộn không ngừng. _ Nên biết Hành-ấm cũng như thế. _ A-Nan! Như-thị lưu tánh, bất nhân không sanh, bất nhân thủy hữu, diệc phi thủy tánh, phi ly không thủy.

(_ A-Nan! Dòng nước như vậy không nhân hư-không mà sanh, không nhân nước mà có, không phải tánh nước, cũng không ra ngoài hư-không và nước.) _ A-Nan! Tánh-cách chảy của dòng nước như vậy chẳng phải tại hư-không, hoặc tại nước, hoặc tại bổn-tánh của nước, cũng chẳng phải ly ra ngoài hư- không và nước. _ Như-thị A-Nan! Nhược nhân không sanh, tắc chư thập phương, vô -tận hư-không, thành vô-tận lưu, thế-giới tự-nhiên, cu thọ luân nịch.

(_ Thật vậy, A-Nan! Nếu nhân hư-không mà sanh, thì cả thập phương hư-không vô cùng-tận, phải thành dòng nước vô cùng-tận, và tự-nhiên thế-giới đều bị chìm đắm cả.)

_ Nhược nhân thủy hữu, tắc thử bạo lưu, tánh ưng phi thủy, hữu sở hữu tướng, kim ưng hiện-tại.

(_ Nếu nhân nước mà có, thì dòng nước dốc ấy bản-tánh lẽ ra không phải là nước nữa, và hiện nay, đã có thể chỉ ra hai tướng của nước và của dòng nước khác nhau.)

_ A-Nan! Nếu tánh-cách ấy do hư-không mà có, thì cả hư-không vô-tận trong thập phương đều thành dòng nước chảy vô-tận, như thế tất cả thế-giới phải bị chìm đắm.

_ Nếu do nước mà có, thì tánh-cách ấy khác hẳn với nước, đáng lý hai bên phải có thể riêng, cớ sao lại không có? _ Nhược tức thủy tánh, tắc trừng thanh thời, ưng phi thủy thể.

(_ Nếu dòng nước dốc tức là tánh nước, thì khi nước đứng lại, lẽ ra không phải là nước nữa.)

_ Nhược ly không thủy, không phi hữu ngoại, thủy ngoại vô lưu.

(_ Nếu ra ngoài hư-không và nước, thì không có cái gì ở ngoài hư-không, và ngoài nước ra, không thể có dòng nước.) _ Nếu nói do bổn-tánh của nước mà có thì trong lúc nước đứng, không còn lấy chi gọi là bổn-tánh của nước được nữa.

_ Thị cố đương tri, Hành-ấm hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, Hànhï-ấm là giả dối, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.) _ Lại tánh-cách chảy của dòng nước ấy chẳng phải ly ra ngoài hư-không hoặc ra ngoài nước. Vì cớ sao? Vì ở thế-gian chẳng có chi ra ngoài hư-không được và nếu không có nước tất nhiên không có chảy.

_ Thể theo lý ấy, nên nhận-định: Hành-ấm luống dối tức là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

70. 70. HIỂN-MINH THỨC-ẤM.

阿難譬如更人取頻伽瓶。圔其兩孔滿中擎空。千里遠行用餉

他國。識陰當知亦復如是。阿難如是虛空。非彼方來非此方入。如

是阿難若彼方來。則本瓶中既貯空去。於本瓶地應少虛空。若此方

入開孔倒瓶應見空出是故當知識陰虛妄。本非因緣非自然性。

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, thủ tần-già bình, tắc kỳ lưỡng khổng, mãn trung kình không, thiên lý viễn hành, dụng hướng tha quốc.

(_ A-Nan! Ví như có người lấy bình tần-già, bít kín cả hai lỗ, rồi vác đầy bình hư-không, đi xa ngàn dặm, đem cho nước khác.)

_ Thức-ấm đương tri, diệc phục như-thị.

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ví như có người lấy một cái bình tần-già có hai lỗ, bít kín cả hai lỗ lại, vác nguyên một bình hư-không, đi đường xa thiên-lý để tặng nước khác.

_ Nên biết Thức-ấm cũng như thế.

_ A-Nan! Như-thị hư-không, phi bỉ phương lai, phi thử phương nhập.

(_ A-Nan! Cái hư-không đó, không phải đến từ phương kia, cũng không phải đưa vào phương này.)

_ Như-thị A-Nan! Nhược bỉ phương lai, tắc bổn bình trung, ký trữ không khứ, ư bổn bình địa, ưng thiểu hư-không.

(_ Thật vậy, A-Nan! Nếu đến từ phương kia, thì trong cái bình đã đựng hư-không đem đi, ở chỗ cũ cái bình _ A-Nan! Nếu hư-không ở trong bình chẳng phải từ nước bên kia tới, cũng chẳng phải từ nước bên này vào.

_ A-Nan! Nếu hư-không ở trong bình từ nước bên kia mà tới, đáng lý phải thấy hư-không thiếu một phần, nhưng chẳng thiếu chút nào cả. phải thiếu hư-không;

_ Nhược thử phương nhập, khai khống đảo bình, ưng kiến không xuất.

- nếu đưa vào phương này, thì khi mở miệng bình trút ra, phải thấy hư-không ra.)

_ Thị cố đương tri, Thức-ấm hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh. (_ Vậy nên biết rằng, Thức-ấm là giả dối, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.)

DỊCH ÂM ĐỆ NHỊ QUYỂN CHUNG _ Lại nếu hư-không trong bình từ nước bên này mà vào thì khi khai hai lỗ bình, đáng lẽ hư-không phát ra, nhưng không thấy xuất.

_ Thể theo lý ấy, nên nhận-định: Thức-ấm luống dối tức là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên. (24)

DIỄN NGHĨA HẾT QUYỂN NHÌ CHÚ-THÍCH (2018)

ĐOẠN 10 (Trích của GS. Huỳnh Minh-Đức)

_ Phổ-cáo: nói rõ cho mọi người, mọi nơi biết.

- Phổ (溥) có khi cũng viết là Phổ (普): rộng lớn, khắp mọi nơi, khắp cả, chỗ nào cũng có. Thơ Bắc-Sơn trong Tiểu Nhã (Kinh Thi) có câu:

溥天之下 = Phổ Thiên chi hạ = Khắp nơi trong thiên hạ.

Thực ra, chữ Phổ ban đầu có nghĩa là nước tràn rộng mênh mông, về sau, nó được dùng để chỉ những nơi to rộng. Mạnh Tử trích dẫn Kinh Thi đã viết là Phổ (普), như vậy (普) và (溥) dùng thông nhau.

- Cáo (告): Nói cho biết. Báo cho biết. Nói rõ ra.

ĐOẠN 25 (Trích ‚Đạo Gia Châm Ngôn Lục‛ của Lê Anh-Minh dịch chú, nxb Văn Hóa Thông Tin, 2003) _ Sự-nghiệp (事業): việc làm lớn lao, có ích cho nhiều người.

Kinh Dịch, Hệ Từ Thượng Truyện, chương 12:

Đạo là mẹ đẻ của sự-nghiệp, sự-nghiệp là con của Đạo. Nếu có Đạo mà không phát-triển thành sự-nghiệp, thì Đạo đó là Đạo chết. Có sự-nghiệp mà không căn-bản ở Đạo, thì sự-nghiệp đó là sự-nghiệp giả.

Nghiệp chưa hoàn-thành thì gọi bằng Sự, Sự đã kết-thúc thì gọi bằng Nghiệp.

CHIẾT TỰ chữ NIỆM 念 Chữ niệm 念 bao gồm chữ ‘Kim’ (今) ở trên và chữ ‘Tâm’ (心) ở dưới. _ Kim 今 là: nay, ngày nay, thời nay, đời nay, hiện nay, hiện-tại, bây giờ.

Như: ‚cổ kim 古今‛ là ngày xưa và ngày nay.

_ Tâm 心 là: trái tim, tâm-tư, tâm-địa, suy-tư, tư-tưởng, ý-niệm, ý nghĩ, ý muốn, lòng dạ, _ Niệm 念 là: nghĩ tới, nhớ tới, suy nghĩ, ngẫm nghĩ, nghĩ ngợi, đọc, tụng, Pháp-Hoa Kinh: 但一心念佛 = Đãn nhứt tâm niệm Phật = Chỉ một lòng niệm Phật.

(An-Lạc-Hạnh Phẩm đệ thập tứ 孜樂行品第十四)

Chúng ta có thể hiểu: Niệm 念 là Tâm 心 dính vào Kim 今. Nếu Tâm 心 không dính vào

Kim 今 thì không sanh ra Niệm 念.

Có nghĩa là không để tâm mình dính vào bất cứ sự/ vật/ việc gì ở hiện-tại (cảnh, vật, người, bỉ thử, thị phi, tham sân si, nghi mạn chấp, v.v…), thì lòng không sanh ra niệm.

Khi nói thiền Thủ-Lăng-Nghiêm đứng đầu 108 thứ thiền của thế-gian, nghĩa là:

1. Đối cảnh không sanh tình: bên ngoài không làm cho tâm mình động, gọi là Thiền.

2. Không khởi niệm: bên trong tâm mình không khởi niệm gì, gọi là Định.

Bỉ-thử: - Bỉ (彼): kia, cái kia, người kia, việc kia, bên kia…

- Thử (此): này, cái này, người này, việc này, bên này…

Thị-phi (是非): phải trái, đúng sai, khen chê.

Thất tình (七情): 喜,怒,愛,惡,哀,懼,欲 = hỉ nộ ái ố ai cụ dục = mừng, giận, thương, ghét, buồn, sợ, muốn. (Đối cảnh không sanh tình: nghĩa là không để thất tình chi-phối/ ảnh-hưởng.)

‚Chỉ có tâm vô-niệm mới đọc được kinh vô-tự.

Chỉ có lòng vô-ngã mới nghe được lời vô-ngôn‛.

YẾU-GIẢI

KINH THỦ-LĂNG-NGHIÊM

QUYỂN NHÌ

(1) Sát-Na (Ksana): Khi tâm phát động gọi là niệm. Một niệm có 90 sát-na. Thế thì một sát-na là thời-gian 1/90 của một niệm.

(2) Kỳ-Bà-Thiên (Jiva): một vị Thiên-Thần ở cõi Đao-Lợi Thiên.

(3) Mạt-Già-Lê: nói đủ là Mạt-Già-Lê Câu-Xá-Lî Phất-Đa-La (Maskari Gosalaputra), cũng như Ca-Chiên-Diên và Tỳ-La-Đê-Tử là ba nhà ngoại-đạo kỳ-cựu ở Ấn-Độ khi Phật tại thế.

(4) Mẫu-đà-la (Mudra): ấn Phật. Tay Mẫu-đa-la là tay dùng kiết-ấn Phật. (5) Chánh-biến-tri: Hiểu biết hoàn-toàn chơn-chánh tất cả pháp, như đạt lý ‚Tâm tức vạn pháp‛ gọi là Chánh-tri, đạt lý ‚Vạn pháp tức Tâm‛ gọi là Biến-tri, Phật đạt cả hai lý ấy nên gọi là Chánh-biến-tri.

(6) Tứ-đại: bốn thể lớn, quan-trọng ở thế-gian: đất, nước, gió, lửa.

(7) Ngũ-uẩn: uẩn là chất chứa các nghiệp hữu-vi.

Ngũ-uẩn: sắc thọ tưởng hành thức.

(8) Tâm phan-duyên: tâm nương theo sắc-tướng mà phát-hiện.

(9) Vô-Thượng-Đạo: đạo cao-siêu tuyệt-đối, không có chi cao-siêu hơn.

(10) Minh-Đế: lối chấp phi sắc phi không, nhận rằng thế-gian ban sơ mờ mịt, không sắc tướng cũng chẳng phải không sắc tướng, lần lần tạo ra muôn vật.

(18) Đại đà-ra-ni: đại là lớn, đà-ra-ni là tổng-trì. Đại tổng-trì có nghĩa là bao-hàm các pháp vi-mật thâm-diệu và tất cả công-đức.

Ví dụ như môn trì chú-tâm Thủ-Lăng-Nghiêm gọi là môn đại đà-ra-ni. (19) Ngũ-ấm: Ấm nghĩa là che tối. Ngũ-ấm cũng gọi là Ngũ-uẩn: sắc thọ tưởng hành thức.

_ Sắc-ấm : gồm có hai thứ: 1/ nội-sắc tức là thân.

2/ ngoại-sắc tức là các vật-tượng trần-cảnh.

_ Thọ-ấm : gồm các thứ thâu nhận khổ vui ở thế -gian.

_ Tưởng-ấm : gồm các thứ vọng-tưởng khi đối-đãi với tiền-trần ở thế-gian. _ Hành-ấm : gồm các hành-vi vọng-động theo pháp thế-gian. _ Thức-ấm : gồm có các sự hiểu biết, phân-biệt ở thế-gian.

Năm ấm là năm thứ che tối Tâm Chơn-Như.

(20) Lục-nhập: sáu vật của nhân-thân: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý.

(21) Thập nhị xứ: mười hai chỗ gồm có lục-căn và lục-trần.

_ Lục-căn cũng gọi là lục-nhập: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý.

_ Lục-trần: sắc (các thứ thấy được), thinh (các thứ nghe được), hương (các thứ ngửi được), vị (các thứ nếm được), xúc (các thứ cảm-xúc được) và pháp (các thứ pháp-trần hiểu biết hoặc tưởng-tượng được).

(22) Thập bát giới: 18 giới-hạn gồm có giới-hạn của 6 căn, 6 trần và 6 thức.

Giới-hạn của 6 căn: Giới-hạn của 6 trần: Giới-hạn của 6 thức:

1. Nhãn-giới. 1. Sắc-giới. 1. Nhãn-thức-giới.

2. Nhĩ-giới. 2. Thinh-giới. 2. Nhĩ-thức-giới.

3. Tî-giới. 3. Hương-giới. 3. Tî-thức-giới.

4. Thiệt-giới. 4. Vị-giới. 4. Thiệt-thức-giới.

5. Thân-giới. 5. Xúc-giới. 5. Thân-thức-giới.

6. Ýù-giới. 6. Pháp-giới. 6. Ýù-thức-giới.

(23) Như-Lai-Tạng:

_ Như : trạm-nhiên bất-động thường-trụ, đó là Bổn-giác Pháp-thân.

_ Lai : từ-bi bạt-khổ dữ-lạc, đó là Thỉ-giác Báo-thân.

_ Bát-Nhã tự-tại vô-ngại, đó là Hậu-đắc-trí Hóa-thân.

Thừa Thiệt-Tánh Chơn-Như, viên-chứng chánh-giác, hóa-độ chúng-sanh tức là Như-Lai. _ Tạng : trùm chứa, che tối.

Như-Lai-Tạng bao-hàm cả tâm Phật và tâm phàm, tức là Tâm Chơn-Như giác-ngộ và tâm sanh-diệt mê-muội.

Tâm Chơn-Như giác-ngộ, giải-thoát sáng suốt nhưng thường bị che tối. Tâm sanh-diệt mê-muội, gây hoặc tạo nghiệp, năng biểu-lộ, nhưng vốn không có tự-thể.

Chính tâm sanh-diệt hay che tối Tâm Chơn-Như. Vì thế Đức Phật nói: Các pháp sanh-diệt khứ-lai cũng ở trong Như-Lai-Tạng.

(24) Đoạn văn hiển-minh ngũ-ấm:

Ngũ-ấm là năm món chất chứa các nghiệp hữu-vi và có năng-lực che tối Tâm

Chơn-Như.

Sắc-ấm bao-quát các Sắc-pháp.

Thọ-ấm, Tưởng-ấm, Hành-ấm, Thức-ấm bao-quát các Tâm-pháp.

Nguyên căn-thân và tất cả vật-chất hữu-hình khiến cho người tham luyến đó là Sắc-ấm.

Lục-căn đối-đãi với lục-trần rồi tâm thâu nhận Căn trần tiếp-xúc nhau rồi tâm vọng-tưởng Đối với ngoại-cảnh, tâm hành-động theo thế-gian Cảm-xúc với pháp-trần, tâm hiểu biết phân-biệt sự-vật gọi là Thọ-ấm. gọi là Tưởng-ấm. gọi là Hành-ấm.

gọi là Thức-ấm.

Tâm Chơn-Như ví như trăng sáng tỏ. Ngũ-ấm ví như đám mây đen che tối trăng. Dầu đám mây che tối cách nào, thể trăng vẫn luôn luôn sáng tỏ. Khi có gió thổi tan mây thì thể trăng hiện rõ. Đó là chứng-minh thể trăng duy nhứt, nhưng trông thấy trăng, có khi sáng có khi tối là tại không bị hoặc bị mây ám.

Chúng-sanh đồng một Tâm Chơn-Như giác-minh, huyền-diệu, châu-viên, thường-trụ, nhưng vì trong lúc tối-sơ, phát một niệm bất-giác mà sanh vô-minh, rồi bị ngũ-ấm che tối Tâm Chơn-Như mà làm việc mê-muội, tạo-tác vọng-nghiệp, khiến phải chìm đắm mãi ở biển khổ luân-hồi sanh-tử. Tuy-nhiên các thứ vọng không có tự-tánh tức là sanh-diệt, chỉ có chơn mới có tự-tánh tức là thường-trụ. Ví như vô-minh và ngũ-ấm sanh-diệt, chỉ có Tâm Chơn-Như thường-trụ.

Vì thế vọng chơn đều là tánh của Như-Lai-Tạng.

Vọng tức chơn, phiền-não tức Bồ-Đề. Khi hết vọng thì hoàn chơn, khi dứt phiền-não thì chứng Bồ-Đề.

Tỏ ngộ Tâm Chơn-Như tất-nhiên giác, quên mất Tâm Chơn-Như tất-nhiên mê, giác làm Phật, mê làm chúng-sanh.

Cái giác không phải tầm ở đâu xa mà ở ngay trong Như-Lai-Tạng.

Cái mê cũng không phải tầm ở đâu xa mà ở ngay trong Như-Lai-Tạng.

Người tu-hành giải-thoát muốn tầm cái giác, thì phải quay ánh sáng lại bên trong, quan-sát châu-đáo Như-Lai-Tạng, rồi dĩ tận công-phu diệt hết các thứ mê, nhứt là cái mê căn-bổn: vô-minh. Khi các thứ mê hoàn-toàn dứt tuyệt thì cái giác tự bày rõ.

YẾU-GIẢI

HẾT QUYỂN NHÌ

CHÚ-THÍCH (2018)

ĐOẠN 28 (Trích của GS. Huỳnh Minh-Đức)

_ Điện-đường:

Sách Thuyết-Văn viết là và giải-thích là Điện (殿). Đó là nơi có cái nền cao, nhà quay mặt về phương Nam, có vị-trí ở chính giữa, có hình vuông ngay ngắn mà cao. Chính vì đây là loại nhà được cất bằng nhiều loại gỗ đá cho nên thuộc bộ Thổ (土). Vả lại, trong đó gồm có chữ Thượng (尚): tôn quý, cao-thượng.

Tóm lại, chữ Đường (堂) là loại nhà mà vị-trí nằm ở giữa, quay mặt về hướng mặt trời mọc; hoặc nơi rộng rãi, trang-trọng nhứt của một ngôi nhà.

Thiên Đàn-cung sách Lễ-Ký và sách Nhĩ-nhã thính-cung đều mô-tả tổng-quát như sau:

Thất

Thất Đường Môn Đường và Điện từ Hán Đường về sau, dùng phân-biệt như sau:

1. Đường chỉ vào nơi:

- trang-trọng nhứt trong nhà;

- nơi trang-trọng để thờ cúng tổ-tiên gọi là Từ-đường (祠堂); hoặc là nơi tiếp-xúc với người nhà hoặc với khách trong những dịp Quan, Hôn, Tang, Tế (冠婚喪祭);

- nơi thờ Phật để Phật-tử đến cúng Phật, gọi là Phật-đường ... .

2. Điện một nghĩa nào đó, có nghĩa như Đường nhưng qua quá-trình ứng-dụng trong thực-tế, ta thấy có sự phân-biệt rất rõ:

- nơi hoàng-đế thính chính (họp triều ...), tức làm việc công-khai với các quan. Ví dụ: Thái-

Hòa điện (太和殿), Quang-Minh điện (光明殿);

- nơi hoàng-đế yến cư (nghỉ ngơi lúc nhàn rỗi): Dưỡng-Tâm điện (養心殿);

- nơi thờ Phật (quy-mô lớn hơn Đường) gọi là Phật-điện.

HÒA-THƯỢNG THIỀN-SƯ

KINH

DỊCH ÂM, DIỄN NGHĨA, YẾU GIẢI

QUYỂN BA

Dịch Âm THỦ-LĂNG-NGHIÊM KINH Đệ Tam Quyển Diễn Nghĩa KINH THỦ-LĂNG-NGHIÊM

Quyển Ba 1. 1. PHẬT HIỂN-MINH LỤC-NHẬP.

復次阿難云何六入本如來藏妙真如性。

_ Phục thứ, A-Nan! Vân hà lục nhập, bổn Như-Lai-Tạng, diệu Chơn-Như tánh?

Đức Phật bảo ngài A-Nan:

_ A-Nan! Tại sao gọi lục nhập vốn ở tánh Chơn-Như mầu-nhiệm của Như-

Lai-Tạng? 2. 2. HIỂN-MINH NHÃN-NHẬP.

阿難劭彼目精瞪發勞者。兼目與勞同是菩提。瞪發勞相因于

明暗。二種妄塵發見居中。吸此塵象名為見性。此見離彼明暗二塵

畢竟無體。

_ A-Nan, tức bỉ mục tình, trừng phát lao giả, kiêm mục dữ lao, đồng thị Bồ-Đề, trừng phát lao tướng.

(_ A-Nan! Tức nơi tròng con mắt kia, ngó chăm phát ra mỏi mệt, thì cái thấy và cái mỏi mệt đó, đều là thể-tánh Bồ-Đề, chăm chú phát ra tướng mỏi mệt.)

_ Nhân vu minh ám, nhị chưởng vọng trần, phát kiến cư trung, hấp thử trần tượng, danh vi kiến-tánh.

_ Thử kiến ly bỉ, minh ám nhị trần, tất kiến vô thể.

Đức Phật dạy:

_ Như mắt thanh-tịnh chăm ngó mà sanh ra mỏi mệt, thấy các tướng hư-vọng; cả mắt và tướng hư-vọng ấy đều do Tâm

Bồ-Đề phát hiện.

_ Nhân hai tướng vọng-trần: sáng tối, phát ra tánh thấy ở bên trong, rồi thâu nhận các trần-tượng, gọi là tánh thấy.

_ Nhưng nếu ly hai tướng vọng-trần:

sáng tối, rốt ráo tánh thấy không có tự-thể.

如是阿難當知是見非明暗來。非於根出不於空生。何以故若

從明來。暗劭隨滅應非見暗。若從暗來。明劭隨滅應無見明。若從

根生必無明暗。如是見精本無自性。若於空出前矚塵象歸當見根。

又空自觀何關汝入。是故當知眼入虛妄。本非因緣非自然性。

3. Như-thị, A-Nan! Đương tri thị kiến, phi minh ám lai, phi ư căn xuất, bất ư không sanh. Hà dĩ cố? _ Nhược tùng minh lai, ám tức tùy diệt, ứng phi kiến ám.

3. Thật vậy, A-Nan! Ông phải biết tánh thấy đó chẳng phải do hai tướng sáng tối mà tới, hoặc do nhãn-căn mà sanh, hoặc do hư-không mà có. Vì cớ sao? _ Nếu tánh thấy do tướng sáng mà tới, thì khi tối phải diệt theo tướng sáng rồi, không còn thế nào thấy được tướng tối. (_ Nếu từ cái sáng mà đến, thì khi tối đã theo cái sáng mà diệt, lẽ ra không thấy được tối.)

_ Nhược tùng ám lai, minh tức tùy diệt, ứng vô kiến minh. (_ Nếu từ cái tối mà đến, thì khi sáng phải theo cái tối mà diệt, lẽ ra không thấy được sáng.)

_ Nhược tùng căn sanh, tất vô minh ám, như-thị kiến-tinh, bổn vô Tự-Tánh.

(_ Nếu do con mắt mà sanh, hẳn không có sáng, có tối, thì cái thấy như vậy vốn không Tự-Tánh.)

_ Nhược ư không xuất, tiền thuộc trần-tượng, qui đương kiến căn.

(_ Nếu do hư-không mà ra, thì ngó trước thấy các trần-tượng, xoay về phải thấy con mắt.)

_ Hựu không tự quan, hà quan nhữ nhập.

(_ Lại hư-không tự thấy, nào có dính gì chỗ thu nạp của ông.)

_ Thị cố đương tri, nhãn nhập hư-vọng, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh. _ Nếu tánh thấy do tướng tối mà tới, thì khi sáng phải diệt theo tướng tối rồi, không còn thế nào thấy được tướng sáng.

_ Lại nếu do nhãn-căn mà sanh thì chẳng có tướng sáng, tướng tối, như thế tánh thấy không có Tự-Tánh.

_ Nếu tánh thấy do hư-không mà có, thì đáng lý phải thấy đủ cả nhãn-căn và trần-cảnh, cớ sao lại chỉ thấy trần-cảnh mà không thấy nhãn-căn?

_ Nếu khi trông tới thấy trần-cảnh, thì khi trở lui phải thấy nhãn-căn, như vậy thành ra hư-không tự thấy chớ không can-hệ gì Nhãn-nhập. _ Xét theo lý ấy, nên nhận-thức: Nhãn-nhập là hư-vọng, vốn không phải nhân- duyên hoặc tự-nhiên.

4. 4. HIỂN-MINH NHĨ-NHẬP.

阿難譬如更人。以兩手指急圔其耳。耳根勞故頭中作聲。兼

耳與勞同是菩提。瞪發勞相

_ A-Nan! Thí như hữu nhân, dĩ lưỡng thủ chỉ, cấp tắc kỳ nhĩ, nhĩ căn lao cố, đầu trung tác thinh. _ Kiêm nhĩ dữ lao, đồng thị Bồ-Đề, trừng phát lao tướng.

(_ Cả cái nghe cùng cái mỏi mệt, đồng là thể-tánh Bồ-Đề, chăm chú phát ra tướng mỏi mệt.)

Đức Phật dạy: _ A-Nan! Như có người lấy hai ngón tay bịt kín lỗ tai lại, làm cho nhĩ-căn sanh ra mỏi mệt, mà trong đầu có tiếng động.

_ Cả tai và tướng mỏi mệt đều do Tâm

Bồ-Đề phát hiện.

因于動靜。二種妄塵發聞居中。吸此塵象名聽聞性。此聞離

彼動靜二塵畢竟無體。

5. Nhân vu động tịnh, nhị chủng vọng trần, phát văn cư trung, hấp thử trần 5. Nhân hai tướng vọng-trần: động tịnh, phát ra tánh nghe ở bên trong, rồi thâu tượng, danh thính văn tánh.

_ Thử văn ly bĩ, động tịnh nhị trần, tất cánh vô thể.

nhận các trần-tượng, gọi là tánh nghe.

_ Nhưng nếu ly hai tướng vọng-trần:

động tịnh, rốt ráo tánh nghe không có tự-thể.