Kinh Thủ Lăng Nghiêm

阿難言我今於此重閣講堂。遠洎恒河上觀日月。舉手所指縱

目所觀。指皆是物無是見者。世尊如佛所說。況我更漏初學聲聞。

乃至菩薩亦不能於萬物象前剖出精見。離一切物別更自性。佛言如

是如是。

29. A-Nan ngôn: _ Ngã kim ư thử, trùng các giảng-đường, viễn kî Hằng-hà, thượng quan nhựt nguyệt, cử thủ sở chỉ, túng mục sở quan, chỉ giai thị vật, vô thị kiến giả.

(_ Nay tôi ở giảng-đường này, trông xa đến sông Hằng, trên đến mặt trời mặt trăng, giơ tay chỉ ra, đưa mắt trông ra, thì những cái chỉ được đều là vật, chớ không có cái gì là cái thấy.)

_ Thế-Tôn! Như Phật sở thuyết, huống ngã hữu-lậu, sơ-học Thinh-văn, nãi chí Bồ-Tát, diệc bất năng ư, vạn vật tượng tiền, phẩu xuất tinh kiến, ly nhứt-thiết vật, biệt hữu Tự-Tánh.

(_ Bạch Thế-Tôn! Như lời Phật vừa dạy, chẳng những hàng hữu-lậu sơ-học Thinh-văn như chúng tôi, mà cho đến các vị Bồ-Tát cũng không thể, ở nơi hiện-tượng muôn vật, chỉ ra cái thấy, rời tất cả vật, riêng có Tự- Tánh.)

_ Phật ngôn: Như-thị như-thị.

29. Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Nay tôi xem giảng-đường này, sông Hằng ở ngoài xa, hai vầng nhựt-nguyệt ở trên, lấy tay chỉ ngay chỗ nào, đưa mắt trông vào chỗ ấy, toàn là vật chớ không phải kiến-tinh.

_ Như lời Đức Thế-Tôn đã dạy, tôi là bậc Thinh-Văn sơ-học hữu-lậu, cho đến các bậc Bồ-Tát cũng không thế nào phân tách các vật-tượng để chỉ ra kiến- tinh có Tự-Tánh lìa tất cả vật.

_ Đức Phật khen: Thật đúng như vậy.

佛復告阿難。如汝所言無更精見。離一切物別更自性。則汝

所指是物之中無是見者。今復告汝汝與如來。坐祇陀林更觀林苑。

乃至日月種種象殊。必無見精受汝所指。汝又發明此諸物中何者非

見。

30. Phật phục cáo A-Nan:

_ Như nhữ sở ngôn: Vô hữu kiến tinh, ly 30. Đức Phật lại bảo ngài A-Nan: _ A-Nan! Thể theo lời nói của ông, nhứt-thiết vật, biệt hữu tự tánh, tắc nhữ sở chỉ, thị vật chi trung, vô thị kiến giả.

(_ Như lời ông nói: Không có cái thấy, rời tất cả vật, riêng có Tự-tánh; thì trong tất cả các vật đã chỉ được, không có cái gì là cái thấy cả.)

_ Kim phục cáo nhữ: Nhữ dữ Như-Lai, tọa Kỳ-Đà lâm, cánh quan lâm uyển, nãi chí nhựt nguyệt, chủng chủng tượng thù, tất vô kiến-tinh thọ nhữ sở chỉ.

(…, trong đó, chắc không có cái thấy mà ông có thể chỉ ra được.)

_ Nhữ hựu phát minh, thử chư vật trung, hà giả phi kiến?

(_ Vậy ông hãy phát-minh trong các vật đó, có cái gì ra ngoài cái thấy?)

kiến-tinh ly các tướng thì không có Tự- Tánh riêng, nên những cái mà ông đã chỉ là vật chớ không phải tánh thấy.

_ Bây giờ Ta bảo ông: Ông với Như-Lai ngồi ở rừng Kỳ-Đà này, hãy xem lại rừng và vườn, cho tới hai vầng nhựt-nguyệt, tuy các vật-tượng khác nhau, nhưng trong các vật-tượng chắc chắn không có kiến-tinh để cho ông chỉ.

_ Vậy ông nên phát-minh trong các vật-tượng ấy, xem thử cái nào là chẳng phải kiến-tinh.

阿難言我實遍見此祇陀林。不知是中何者非見何以故若樹非

見云何見樹。若樹劭見復云何樹。如是乃至若空非見。云何為空。

若空劭見復云何空。我又思惟是萬象中。微細發明無非見者。佛言

如是如是。

31. A-Nan ngôn:

_ Ngã thật biến kiến, thử Kỳ-Đà lâm, bất tri thị trung, hà giả phi kiến. Hà dĩ cố? (_ Thật tôi thấy khắp rừng Kỳ-Đà này, không biết trong đó có cái gì ra ngoài cái thấy. Vì sao?)

_ Nhược thụ phi kiến, vân hà kiến thụ?

(_ Nếu cái cây ra ngoài cái thấy, thì sao lại thấy cây? _ Nhược thụ tức kiến, phục vân hà thụ?

_ Còn nếu cái cây tức là cái thấy, thì sao lại là cây?)

_ Như-thị nãi chí, nhược không phi kiến, vân hà kiến không? (_ Như thế cho đến, nếu hư-không ra ngoài cái thấy, thì sao thấy được hư-không? _ Nhược không tức kiến, phục vân hà không? 31. Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi xem khắp rừng Kỳ-Đà này, tôi thật chưa biết cái nào là chẳng phải kiến-tinh. Vì cớ sao?

_ Vì nếu nói cây chẳng phải kiến-tinh, thì không làm sao thấy cây.

_ Nếu nói cây là kiến-tinh, thì không còn có tên cây.

_ Chí như hư-không, nếu nói hư-không chẳng phải kiến-tinh, thì không làm sao thấy hư-không.

_ Nếu nói hư-không là kiến-tinh thì không còn có tên hư-không. _ Còn nếu hư-không tức là cái thấy, thì sao lại là hư-không?)

_ Ngã hựu tư-duy, thị vạn tượng trung, vi-tế phát-minh, vô phi kiến giả.

(_ Tôi lại suy nghĩ, phát-minh chín chắn trong muôn hình-tượng, thật không có cái gì ra ngoài cái thấy.)

_ Phật ngôn: Như-thị như-thị. _ Tôi suy xét kỹ càng và phát-minh rõ ràng trong các vật-tượng không có cái chi là chẳng phải kiến-tinh.

_ Đức Phật khen: Thật đúng như vậy.

於是大眾非無學者。聞佛此言茫然不知是義終始。一時惶悚

失其所孚。

32. Ư thị đại-chúng, phi vô-học giả, văn Phật thử ngôn, mang-nhiên bất tri, thị nghĩa chung thỉ, nhứt-thời hoàng-tủng, thất kỳ sở-thủ.

(_ Khi ấy trong đại-chúng, những vị chưa chứng quả vô-học, nghe Phật dạy như thế, mờ mịt chẳng biết nghĩa ấy đầu đuôi thế nào, nên đồng-thời sợ hãi, không giữ được tâm thanh-tịnh.)

Mang-nhiên : ngây ngô, mờ mịt, không biết gì.

Hoàng-tủng : sợ hãi. 32. Lúc bấy giờ trong Đại-chúng, những người Hữu-học nghe Như-Lai dạy như thế, đều bối rối, không hiểu nghĩa-lý trước sau thế nào, nên lo sợ đến nỗi mất sở-thủ (15).

如來知其魂慮變慴心生憐愍。孜慰阿難及諸大眾。諸善男子

無上法王是真實語。如所如說不誑不妄。非末伽梨四種不死矯亂論

議。汝諦思惟無忝哀慕。

33. Như-Lai tri kỳ, hồn lự biến tập (/chieáp?), tâm sanh lân mẫn, an-uỷ A-Nan, cập chư đại-chúng.

_ Chư Thiện-nam-tử! Vô-Thượng Pháp- Vương, thị chơn-thật-ngữ, như sở như thuyết, bất cuống, bất vọng, phi Mạt-

Già-Lê, tứ chủng bất-tử, kiểu loạn luận nghị.

(_ Các Thiện-nam-nử! Bậc Vô-Thượng Pháp-Vương, lời nói chơn-thật, như tánh Chơn-Như mà nói, không lừa, không dối, chẳng phải như phái…)

_ Nhữ đế tư-duy, vô thiểm ai mộ.

(_ Ông hãy suy nghĩ cho chín chắn, chớ phụ lòng thương mến của Ta.)

33. Đức Phật cảm thấy Đại-chúng lo sợ nên động lòng thương xót và để an ủi ngài A-Nan và Đại-chúng, Đức Phật bảo:

_ Chư Thiện-nam-tử! Phật là bậc Pháp- Vương cao cả thuyết toàn chơn-thiệt-ngữ, khế-hiệp Chơn-Như, không sai lạc, không lừa dối, chẳng phải như phái ngoại-đạo Mạt-Già-Lê bày ra bốn thứ nghị-luận bất-tử mê-tín, loạn-động nguy hại.

Khế-hiệp (契協): phù hợp nhau.

_ Vậy các ông phải bình-tâm suy xét kỹ càng, đừng bỏ mất sự ái-mộ.

是時文殊師利法王子愍諸四眾。在大眾中劭從座起。頂禮佛足

合掌恭敬。而白佛言世尊。此諸大眾。不悟如來發明二種精見色空

是非是義。世尊若此前緣色空等象。若是見者應更所指。若非見者

應無所矚。而今不知是義所歸故更驚怖。非是疇昔善根輕尠。唯願

如來大慈發明此諸物象。與此見精元是何物。於其中間無是非是。

34. Thị thời Văn-Thù-Sư-Lợi Pháp- Vương-Tử, mẫn chư tứ-chúng, tại đại-chúng trung, tức tùng tòa khởi, đảnh lễ Phật túc, hiệp-chưởng cung-kính, nhi bạch Phật ngôn: Thế-Tôn!

(_ Lúc ấy, ngài Pháp-Vương-Tử Văn-Thù-Sư-Lợi thương xót hàng tứ-chúng, ở trong đại-chúng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật, chắp tay cung-kính, mà bạch Phật rằng: Thưa Thế-Tôn!

_ Thử chư đại-chúng, bất ngộ Như-Lai phát-minh nhị chủng, tinh kiến sắc không, thị phi-thị nghĩa.

- Đại-chúng này không ngộ được chỗ Đức Như-Lai phát-minh ra hai nghĩa ‚thị‛ và ‚phi-thị‛ nơi hai thứ ‚cái thấy‛ và ‚sắc không‛.) 34. Tức thời ngài Văn-Thù-Sư-Lợi Pháp-Vương-Tử, vì cảm mến tứ-chúng, nên đứng dậy đảnh lễ, hiệp-chưởng cung-kính, bạch Phật: Bạch Đức Thế-

Tôn!

_ Đại-chúng chưa hiểu được nghĩa:

‚phải‛ và ‚không phải‛ của hai thứ

‚kiến-tinh‛ và ‚sắc không‛.

_ Thế-Tôn! Nhược thử tiền-duyên sắc-không đẳng tượng, nhược thị kiến giả, ưng hữu sở chỉ?

(_ Bạch Thế-Tôn! Nếu những hiện-tượng sắc-không nơi tiền-cảnh, tức là cái thấy, thì lẽ ra có chỗ chỉ được, _ Nhược phi kiến giả, ưng vô sở chúc?

- còn nếu ra ngoài cái thấy, thì lẽ ra không thể thấy được;

_ Nhi kim bất tri, thị nghĩa sở qui, cố- hữu kinh bố, phi thị trù tích, thiện-căn khinh tiển. - mà nay đại-chúng không rõ nghĩa ấy do đâu, nên mới kinh sợ, chớ không phải vì trước đây thiện-căn ít ỏi.)

_ Duy nguyện Như-Lai đại-từ, phát-minh thử chư vật-tượng, dữ thử kiến-tinh, nguyên thị hà vật, ư kỳ trung-gian, _ Bạch Đức Thế-Tôn! Nếu sắc và không là tánh thấy thì phải có chỗ chỉ được, nhưng vì sao chỉ không được?

_ Nếu sắc và không chẳng phải tánh thấy thì phải không có chỗ thấy, lẽ nào lại thấy được? _ Hiện giờ Đại-chúng chưa hiểu nghĩa ấy nên sanh lòng lo sợ, chớ không phải căn lành kém thiếu.

_ Cầu xin Đức Thế-Tôn đại-từ đại-bi phát-minh rành rẽ các vật-tượng, cho tới kiến-tinh gốc là cái gì mà ở giữa nghĩa vô thị phi-thị?

(_ Kính mong Đức Như-Lai thương xót, phát-minh cho rõ các vật-tượng ấy và cái thấy ấy vốn là vật gì, mà ở trong đó, lại không có các nghĩa ‚thị‛ và ‚phi-thị‛?) ‚phải‛ và ‚chẳng phải‛.

佛告文殊及諸大眾。十方如來及大菩薩。於其自住三摩地中

。見與見緣并所想相。如虛空花本無所更。此見及緣元是菩提妙淨

明體。云何於中更是非是。文殊吾今問汝。如汝文殊更更文殊。是

文殊者為無文殊。

35. Phật cáo Văn-Thù, cập chư đại-chúng.

35. Đức Phật bảo ngài Văn-Thù và Đại- chúng:

_ Vì các ông chưa đắc Viên-Định nên còn phân phải, phân chẳng phải.

_ Thập phương Như-Lai, cập Đại-Bồ- Tát, ư kỳ tự trú, Tam-ma-địa trung.

(_ Thập phương Như-Lai và các vị Đại-Bồ-Tát ở trong tự trụ Tam-ma-địa, _ Kiến dữ kiến-duyên, tinh sở tưởng- tướng, như hư-không hoa, bổn vô sở-hữu.

- thì cái ‚thấy‛, cái ‚bị thấy‛ và các tưởng-tướng, như hoa đốm hư-không, vốn không có gì.) _ Thử kiến cập duyên, nguyên thị Bồ- Đề, diệu tịnh minh thể, vân hà ư trung, hữu thị phi thị?

(_ Cái ‚thấy‛ và cái ‚bị thấy‛ đó vốn là tâm-tánh Bồ- Đề nhiệm mầu trong sạch sáng suốt, làm sao trong đó, lại còn có các nghĩa ‚thị‛ và ‚phi-thị‛?)

_ Văn-Thù! Ngô kim vấn nhữ: Như nhữ Văn-Thù, cánh hữu Văn-Thù, thị Văn- Thù giả, vi vô Văn-Thù?

(_ Văn-Thù! Nay Ta hỏi ông: Như ông đây là Văn- Thù, nơi ông lại có cái tức là Văn-Thù hay không có Văn-Thù?)

_ Chí như thập phương Như-Lai và Đại- Bồ-Tát thường an-trụ trong cảnh Viên-

Định thì không còn phân-biệt như thế.

_ Kiến-tinh và kiến-duyên (16), cho tới tâm-tướng thân-tướng, đều như hoa đốm giữa hư-không, vốn không thiệt có. _ Kiến-tinh và kiến-duyên nguyên là thể Bồ-Đề nhiệm-mầu, trong sáng và vắng lặng, thì có chi là ‚phải‛ với ‚chẳng phải‛. _ Văn-Thù! Ta hỏi ông: Ông nguyên là Văn-Thù. Ví như thêm một Văn-Thù nữa, có phải thật là Văn-Thù không?

Hay là chẳng phải Văn-Thù?

如是世尊我真文殊無是文殊。何以故若更是者則二文殊。然

我今日非無文殊於中實無是非二相。

36. Như-thị Thế-Tôn! Ngã chơn Văn- Thù, vô thị Văn-Thù. Hà dĩ cố?

(_ Bạch Thế-Tôn, đúng thế! Tôi đây thật là Văn-Thù, nơi tôi không có cái gì tức là Văn-Thù. Vì sao?)

_ Nhược hữu thị giả, tắc nhị Văn-Thù, nhiên ngã kim nhựt, phi vô Văn-Thù, ư trung thật vô, thị phi nhị tướng.

(_ Vì nếu có cái ấy, thì thành ra hai Văn-Thù, nhưng tôi hiện nay, không phải là không Văn-Thù; trong đó thật không có hai tướng ‚thị‛ và ‚phi-thị‛.) 36. Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi đây chính là Văn-Thù. Không thế nào có được Văn-Thù nào khác. Vì cớ sao?

_ Nếu thêm một Văn-Thù thành ra hai Văn-Thù. Tôi nguyên là Văn-Thù thì chẳng được gọi là không phải Văn-Thù, nên ở trong ấy thiệt không có hai tướng

‚phải‛ và ‚chẳng phải‛.

佛言此見妙明與諸空塵。亦復如是本是妙明。無上菩提淨圓

真心。妄為色空及與聞見。如第二月誰為是月又誰非月。文殊但一

月真。中間自無是月非月。是以汝今觀見與塵。種種發明名為妄想

。不能於中出是非是。由是精真妙覺明性。故能仙汝出指非指。

37. Phật ngôn:

_ Thử kiến diệu-minh, dữ chư không trần, diệc phục như-thị, bổn thị diệu-minh, Vô-Thượng Bồ-Đề, tịnh-viên thân-tâm.

(_ Tánh thấy nhiệm mầu sáng suốt với các thứ sắc-không thì cũng như vậy, vốn một tâm-tánh Vô-

Thượng Bồ-Đề, _ Vọng vi sắc-không, cập dữ văn kiến!

- lầm nhận là sắc-không cùng với nghe thấy, _ Như đệ-nhị nguyệt, thùy vi thị nguyệt, hựu thùy phi nguyệt?

- như dụi con mắt, thấy có hai mặt trăng, thì mặt trăng nào nào mới thật là mặt trăng, còn mặt trăng nào lại không phải là mặt trăng.)

37. Phật bảo:

_ Văn-Thù! Tánh thấy diệu-minh và các sắc-trần, hư-không, gốc ở Chơn-Như Tâm thanh-tịnh, châu-viên, mầu-nhiệm sáng suốt, giác-ngộ cao cả.

_ Vì vọng sanh ra sắc-không và tánh thấy nghe mà thôi.

_ Ví như mặt trăng thứ hai, không có lý do nào vịn theo mặt trăng thứ hai mà nói phải mặt trăng hoặc chẳng phải mặt trăng.

_ Văn-Thù! Đãn nhứt nguyệt chơn, trung gian tự vô, thị nguyệt phi nguyệt?

(_ Văn-Thù! Chỉ có một mặt trăng thật, trong ấy tự không có cái gì thật là mặt trăng, hay không phải là mặt trăng.)

_ Văn-Thù! Mặt trăng chỉ có một, thì không có cái gì phải hay chẳng phải trăng.

_ Tâm Chơn-Như thường-trụ cũng như mặt trăng, chỉ có một. _ Thị dĩ nhữ kim, quan kiến dữ trần, chủng chủng phát-minh, danh vi vọng-tưởng, bất năng ư trung, xuất thị phi-thị.

(_ Vậy nên hiện nay, các ông phát-minh ra các thứ xem thấy và trần-cảnh, đều gọi là vọng-tưởng, không thể ở trong đó, chỉ ra các nghĩa ‚thị‛ và ‚phi-thị‛.) _ Nếu do kiến-tinh và sắc-trần mà phát-minh, đó là vọng-tưởng, nên mới có nghị-luận phân-vân ‚phải‛ và ‚chẳng phải‛.

_ Nếu do tánh chơn thiệt thanh-tịnh, sáng suốt, diệu-giác mà phát-minh thì không còn chi gọi là ‚phải‛ và ‚chẳng phải‛.

_ Do thị chơn tinh, diệu giác minh tánh, cố năng lịnh nhữ, xuất chỉ phi-chỉ.

(_ Nhưng do tất cả đều là tâm-tánh nhiệm mầu sáng suốt, nên có thể làm cho các ông ra ngoài các nghĩa ‚chỉ được‛ và ‚không chỉ được‛.) _ Lại như tỏ ngộ lý nhứt-chơn nói trên thì các sự hồ-nghi dứt tuyệt, tự-nhiên thoát khỏi nạn nghị-luận ‚chỉ được‛ và

‚không chỉ được‛.

38. 38. PHẬT HIỂN-MINH TÁNH THẤY KHÔNG CHẤP.

阿難白佛言世尊。誠如法王所說覺緣遍十方界。湛然常住性

非生滅。與先梵志裟毘迦羅所談冥諦。及投灰等諸外道種。說更真

我遍滿十方。更何差別。世尊亦曾於楞伽山。為大慧等敷演斯義。

彼外道等常說自然。我說因緣非彼境界。我今觀此覺性自然非生非

滅。遠離一切虛妄顛倒。似非因緣與彼自然。云何開示不入群邪。

獲真實心妙覺明性。

A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Thành như Pháp-Vương, sở thuyết giác duyên, biến thập phương giới, trạm-nhiên thường-trụ, tánh phi sanh-diệt.

(_ Thưa Thế-Tôn! Thật như lời Pháp-Vương dạy, tâm-tánh cùng khắp thập phương thế-giới, yên lặng thường-trụ, không có sanh-diệt.) _ Dữ Tiên Phạm-Chí, Ta-Tỳ-Ca-La, sở đàm ‚Minh-Đế‛, cập Đầu-Khôi đẳng, chư ngoại-đạo chủng, thuyết hữu ‚Chơn-

Ngã‛, biến-mãn thập phương, hữu hà sai-biệt?

(_ Điều ấy so với thuyết ông Phạm-Chí Ta-Tỳ-Ca-La ngày xưa nói về ‚Minh-Đế‛, hay các thuyết ngoại-đạo như bọn Đầu-Khôi nói có ‚Chơn-Ngã‛ cùng khắp mười phương, khác nhau thế nào?)

Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Như lời Đức Pháp-Vương đã nói, tánh thấy giác-duyên trùm khắp thập phương thế-giới, vắng lặng thường-trụ, bất-sanh bất-diệt. _ Đối với thuyết ‚Minh-Đế‛ của ngoại-đạo Ta-Tỳ-Ca-La Tiên Phạm-Chí và thuyết ‚Thần-Ngã‛ biến mãn thập phương của ngoại-đạo Đầu-Khôi có sai biệt chăng? _ Thế-Tôn diệc tằng, ư Lăng-Già sơn, vị Đại-Tuệ đẳng, phu diễn tư nghĩa.

(_ Ở núi Lăng-Già, Đức Thế-Tôn đã từng, vì các ông Đại-Tuệ, chỉ dạy rằng:)

_ Bỉ ngoại-đạo đẳng thường thuyết tự-nhiên, ngã thuyết nhân-duyên phi bỉ cảnh-giới.

(_ Bọn ngoại-đạo kia thường nói tự-nhiên, còn Phật nói nhân-duyên, không phải cảnh-giới của bọn kia.)

_ Ngã kim quan thử, giác tánh tự-nhiên, phi sanh phi diệt, viễn ly nhứt-thiết, hư-vọng điên-đảo, tự phi nhân-duyên, dữ bỉ tự-nhiên. (_ Nay tôi xét cái tâm-tánh đó tự-nhiên, không phải sanh, không phải diệt, xa rời tất cả các điều trái ngược luống dối, giống như không phải là nhân-duyên, cũng không phải là cái tự-nhiên của bọn kia.) _ Khi trước Đức Thế-Tôn ở tại núi Lăng-Già từng dạy cho đoàn-thể của ngài Đại-Tuệ nghe:

_ Các ngoại-đạo hay nói nghĩa ‚tự-nhiên‛, cho rằng không có nhân-quả, không lập pháp tu; Như-Lai lại nói nghĩa ‚nhân-duyên‛ tương-khắc.

_ Nay tôi xem xét tánh thấy giác-duyên bất-sanh bất-diệt, xa lìa các tướng hư-vọng điên-đảo, thì không có nghĩa

‚nhân-duyên‛ mà có nghĩa ‚tự-nhiên‛. _ Nếu không có nghĩa nhân-duyên tất phải trái nghịch với Phật-giáo.

_ Nếu có nghĩa tự-nhiên tất phải lầm lạc vào tà-thuyết.

_ Vân hà khai-thị, bất nhập quần tà, hoạch chơn-thật Tâm, diệu giác minh Tánh?

(_ Xin Phật khai-thị thế nào, cho chúng tôi khỏi mắc tà-kiến, và được tâm-tánh trong sạch nhiệm mầu sáng suốt.)

_ Cung thỉnh Đức Thế-Tôn khai-thị thế nào cho tất cả Đại-chúng khỏi vướng tà-thuyết và được Tâm chơn-thiệt thường- trụ, Tánh diệu-minh giác-ngộ.

佛告阿難我今如是開示方便。真實告汝。汝猶未悟惑為自然

。阿難若必自然自須甄明更自然體。汝且觀此妙。明見中以何為自

。此見為復以明為自以暗為自。以空為自以圔為自。阿難若明為自

應不見暗。若復以空為自體者應不見圔。如是乃至諸暗等相以為自

者。則於明時見性斷滅云何見明。

39. Phật cáo A-Nan:

_ Ngã kim như-thị, khai-thị phương-tiện, chơn-thật cáo nhữ, nhữ du vị ngộ, hoặc vi tự-nhiên.

(_ Nay Ta phương-tiện chỉ bày, chơn-thật bảo ông như vậy, ông còn chưa ngộ, lại lầm là tự-nhiên.)

39. Phật bảo ngài A-Nan:

_ A-Nan! Nay Như-Lai dùng phương-tiện khai-thị, lấy lời chơn thiệt dạy ông như vậy, mà ông chưa tỏ ngộ, lại còn lầm thuyết ‚tự-nhiên‛ của ngoại-đạo. _ A-Nan! Nhược tất tự-nhiên, tự tu yên minh, hữu tự-nhiên thể.

(_ A-Nan! Nếu chắc là tự-nhiên, tự phải chỉ rõ thể-tánh tự-nhiên.)

_ Nhữ thả quan thử, diệu minh kiến trung, dĩ hà vi tự ? (_ Ông hãy xét cái tánh thấy kia lấy cái gì làm tự- thể?)

_ Thử kiến vi phục, dĩ minh vi tự, dĩ ám vi tự, dĩ không vi tự, dĩ tắc vi tự? (_ Cái thấy đó lại là lấy cái sáng làm tự-thể, lấy cái tối làm tự-thể, lấy hư-không làm tự-thể, hay lấy cái ngăn bít làm tự-thể?)

_ A-Nan! Nhược minh vi tự, ưng bất kiến ám.

(_ A-Nan! Nếu lấy cái sáng làm tự-thể thì lẽ ra không thấy được tối.)

_ Nhược phục dĩ không, vi tự thể giả, ưng bất kiến tắc.

(_ Nếu lấy hư-không làm tự-thể thì lẽ ra không thấy được ngăn bít.)

_ Như-thị nãi chí, chư ám đẳng tướng, dĩ vi tự giả, tắc ư minh thời, kiến-tánh đoạn diệt, vân hà kiến minh?

(_ Như vậy cho đến, lấy các tướng tối mà làm tự-thể, thì đến khi sáng, tánh thấy đã diệt mất rồi, làm sao còn thấy được sáng?)

_ A-Nan! Nếu ông chấp tánh thấy mầu-nhiệm sáng suốt ấy là tự-nhiên thì hãy biện-minh thể tự-nhiên cho rõ ràng. _ Ông nghiệm xét trong tánh thấy ấy, lấy chi làm tự?

_ Lấy sáng làm tự, hay là lấy tối làm tự?

Lấy trống không làm tự, hay là lấy ngăn trở làm tự?

_ A-Nan! Nếu lấy sáng làm tự thì chẳng thấy tối.

_ Nếu lấy trống không làm tự thì chẳng thấy ngăn trở. _ A-Nan! Lại như lấy tướng tối làm tự, thì đến khi sáng, tánh thấy đã mất rồi, làm sao lại còn thấy sáng?

阿難言必此妙見性非自然。我今發明是因緣性。心猶未明諮

詢如來。是義云何合因緣性。

40. A-Nan ngôn:

_ Tất thử diệu kiến, tánh phi tự-nhiên.

(_ Chắc cái tánh thấy ấy không phải là tự-nhiên, _ Ngã kim phát-minh, thị nhân-duyên sanh, tâm du vị minh, tư tuân Như-Lai, thị nghĩa vân hà, hiệp nhân-duyên tánh?

40. Ngài A-Nan bạch Phật: _ Bạch Đức Thế-Tôn! Đức Thế-Tôn dạy như vậy, thì chắc chắn tánh thấy nhiệm-mầu sáng suốt không phải là ‚tự-nhiên‛.

_ Nay tôi phát-minh tánh thấy ấy có nhân-duyên sanh, nhưng lòng tôi chưa hiểu minh-bạch, xin hỏi Đức Như-Lai: - thì nay tôi phát-minh được, nó do nhân-duyên mà sanh, nhưng tâm còn chưa rõ, xin hỏi Đức Như-Lai, nghĩa-lý thế nào cho hợp với tánh nhân-duyên.)

Thế nào là nghĩa hiệp với nhân-duyên tánh? Ngưỡng cầu Đức Như-Lai dạy cho.

佛言汝言因緣吾復問汝。汝今同見見性現前。此見為復因明

更見因暗更見。因空更見因圔更見。阿難若因明更應不見暗。如因

暗更應不見明。如是乃至因空因圔同於明暗。

41. Phật ngôn:

_ Nhữ ngôn nhân-duyên, ngô phục vấn nhữ. (_ Ông nói nhân-duyên, Ta lại hỏi ông.)

_ Nhữ kim nhân kiến, kiến-tánh hiện- tiền.

(_ Nay ông do nhân-duyên mà có thấy, tánh thấy hiện trước đó.)

_ Thử kiến vi phục, nhân minh hữu kiến? Nhân ám hữu kiến? Nhân không hữu kiến? Nhân tắc hữu kiến?

(_ Vậy tánh thấy ấy lại là nhân cái sáng mà có thấy?

Nhân cái tối mà có thấy? Nhân hư-không mà có thấy?

Hay nhân ngăn bít mà có thấy?) 41. Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ông đã nói về nhân-duyên tánh thì hãy nghe Ta hỏi đây:

_ Ông vì nhân-duyên mà thấy tướng sáng, tối, trống không, ngăn trở, nên mới có tánh thấy hiện-tiền.

_ Vậy tánh thấy nhân tướng nào: hoặc sáng, hoặc tối, hoặc trống không, hoặc ngăn trở mà thấy?

_ A-Nan! Nhược nhân minh hữu, ưng bất kiến ám.

(_ A-Nan! Nếu tánh thấy nhân cái sáng mà có, thì lẽ ra không thấy được tối, _ Như nhân ám hữu, ưng bất kiến minh.

- còn như nhân cái tối mà có, thì lẽ ra không thấy được sáng;

_ Như-thị nãi chí, nhân không, nhân tắc, đồng ư minh ám.

- như vậy cho đến, nhân hư-không, nhân ngăn bít, thì cũng đồng như nhân cái sáng và cái tối.) _ A-Nan! Nếu nhân tướng sáng mà thấy, thì không thể thấy tối.

_ Nếu nhân tướng tối mà thấy, thì không thể thấy sáng. _ Cho đến nhân tướng trống không hoặc tướng ngăn trở đều giống nghĩa như nhân tướng sáng hoặc tướng tối.

復次阿難此見又復緣明更見緣暗更見。緣空更見緣圔更見。

阿難若緣空更應不見圔。若緣圔更應不見空。如是乃至緣明緣暗同

於空圔當。知如是精覺妙明非因非緣。亦非自然非不自然。無非不

非無是非是。離一切相劭一切法。汝今云何於中措心。以諸世間戲

論名相而得分別。如以手掌撮摩虛空。只益自勞。虛空云何隨汝執

捉。

42. Phục thứ A-Nan! Thử kiến hựu phục, duyên minh hữu kiến? Duyên ám hữu kiến? Duyên không hữu kiến? Duyên tắc hữu kiến?

(_ Lại nữa, A-Nan! Cái thấy ấy lại là nương cái sáng mà có thấy? Nương cái tối mà có thấy? Nương hư-không mà có thấy? Hay là nương ngăn bít mà có thấy?)

_ A-Nan! Nhược duyên không hữu, ưng bất kiến tắc; nhược duyên tắc hữu, ưng bất kiến không; như-thị nãi chí, duyên minh duyên ám, đồng ư không tắc.

(_ A-Nan! Nếu nương hư-không mà có thấy, thì lẽ ra không thấy được ngăn bít; nếu nương ngăn bít mà có thấy, thì lẽ ra không thấy được hư-không; như vậy cho đến, nương cái sáng, nương cái tối cũng đồng như nương hư-không, nương ngăn bít.) 42. A-Nan! Lại như tánh thấy duyên theo sáng mà thấy, hoặc duyên theo tối mà thấy, hoặc duyên theo trống không mà thấy, hoặc duyên theo ngăn trở mà thấy?

_ A-Nan! Nếu duyên theo trống không mà thấy thì đáng lý chẳng thấy ngăn trở.

Nếu duyên theo ngăn trở mà thấy thì đáng lý chẳng thấy trống không. Cho đến duyên theo sáng hoặc tối thì đồng nghĩa như trên.

_ Đương tri như-thị, tinh giác diệu-minh, phi nhân, phi duyên; diệc phi tự-nhiên, phi bất tự-nhiên; vô phi bất-phi, vô thị phi-thị.

(_ Nên biết tánh thấy như vậy, không phải nhân, không phải duyên; không phải tự-nhiên, cũng không phải không tự-nhiên; không có nghĩa ‚không phải‛ hay ‚không không phải‛, không có nghĩa ‚tức là‛ hay

‚không tức là‛;

_ Ly nhứt-thiết tướng, tức nhứt-thiết pháp.

- rời hết tất cả các tướng, tức là tất cả sự vật; _ Nhữ kim vân hà, ư trung tích tâm, dĩ chư thế-gian, hý-luận danh-tướng, nhi đắc phân-biệt.

- làm sao trong ấy, ông lại định đem các danh-tướng hý-luận thế-gian mà phân-biệt cho được.) _ Như dĩ thủ chưởng toát ma hư-không, kỳ ích tự lao, hư-không vân hà, tùy nhữ chấp tróc?

(_ Thế cũng như lấy bàn tay, nắm bắt hư-không, chỉ _ Nên nhận định: Tánh thấy diệu-minh giác-ngộ thanh-tịnh, không thuộc nhân-duyên hoặc chẳng nhân-duyên; không thuộc tự-nhiên hoặc chẳng tự-nhiên, không có lý ‚không‛ và ‚chẳng không‛, cũng không có lý ‚phải‛ và ‚chẳng phải‛.

_ Nguyên tánh thấy ấy ly tất cả tướng, tức tất cả pháp.

_ Tại sao ông ở trong tánh ấy lại manh tâm dùng nghĩa ‚tự-nhiên‛ và ‚nhân- duyên‛, lấy lời hý-luận về các danh-tướng thế-gian mà phân-biệt?

_ Ông vọng-chấp như vậy chẳng khác nào lấy tay nắm hư-không, thì hư-không chẳng bao giờ nắm được, chỉ là việc làm phí công. thêm nhọc sức, chớ làm sao hư-không lại để ông nắm bắt.)

43. 43. PHẬT HIỂN-MINH CHƠN-KIẾN LY VỌNG-KIẾN.

阿難白佛言世尊。必妙覺性非因非緣。世尊云何常與比丘。

宣說見性具四種緣。所謂因空因明因心因眼是義云何。

A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Tất diệu-giác-tánh, phi nhân phi duyên, Thế-Tôn vân hà, thường dữ Tỳ-khưu, tuyên-thuyết kiến-tánh, cụ tứ chủng duyên, sở vị nhân không, nhân minh, nhân tâm, nhân nhãn, thị nghĩa vân hà?

(_ Thưa Thế-Tôn! Chắc cái tâm-tánh ấy, không phải nhân-duyên, thế sao Đức Thế-Tôn lại thường chỉ dạy cho các hàng Tỳ-khưu rằng: Tánh thấy có bốn thứ nhân-duyên, nghĩa là nhân hư-không, nhân ánh sáng, nhân cái tâm và nhân con mắt. Nghĩa đó thế nào?) Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Nếu chắc chắn tánh diệu-minh giác-ngộ không phải nhân-duyên, thì tại sao Đức Thế-Tôn thường dạy các vị Tỳ-khưu biết bốn thứ nhân-duyên, như nhân-duyên ở chỗ trống không, ở chỗ sáng, ở tâm và ở mắt, đó là nghĩa thế nào?

Vọng-kiến (妄見): là sự phân-biệt hư-vọng không đúng với Thực. Như ngã-kiến (tức là chấp ngã, cho ta là thực) và biên-kiến (tức là chấp về một bên, không giữ trung-đạo, thiên lệch) đều là vọng-kiến.

佛言阿難我說世間諸因緣相非第一義。阿難吾復問汝。諸世

間人說我能見。云何名見云何不見。

44. Phật ngôn:

_ A-Nan! Ngã thuyết thế-gian, chư nhân-duyên tướng, phi đệ-nhứt nghĩa.

(_ A-Nan! Ta nói như thế là nói về các tướng nhân- duyên thế-gian, đó không phải là đệ-nhứt nghĩa.)

_ A-Nan! Ngô phục vấn nhữ: Chư thế-gian nhân, thuyết ngã năng kiến, vân hà danh kiến, vân hà bất kiến?

(_ Các người thế-gian nói: Tôi thấy được, thì thế nào, họ gọi là thấy, còn thế nào, họ gọi là không thấy?) 44. Phật dạy:

_ A-Nan! Như-Lai nói các tướng nhân-duyên ở thế-gian, không phải là đệ-nhứt liễu-nghĩa (17) mà chỉ là quyền-thuyết đối-trị nghĩa tự-nhiên. _ A-Nan! Như-Lai lại hỏi ông: Người thế-gian nói mình hay thấy, vậy tánh thấy ấy nhân tướng gì mà gọi là thấy hoặc không thấy?

阿難言世人因於日月燈光。見種種相名之為見。若復無此三

種光明則不能見。阿難若無明時名不見者。應不見暗。若必見暗此

但無明云何無見。阿難若在暗時不見明故名為不見。今在明時不見

暗相還名不見。如是二相俱名不見。若復二相自相陵奪。非汝見性

於中敺無。如是則知二俱名見。云何不見。

45. A-Nan ngôn:

_ Thế-nhân nhân ư, nhựt nguyệt đăng quang, kiến chủng chủng tướng, danh vi chi kiến, nhược phục vô thử, tam chủng quang-minh, tắc bất năng kiến.

(_ Người đời nhân ánh sáng mặt trời, mặt trăng và đèn, thấy các hình-tướng, thì gọi là thấy; còn nếu không có ba thứ ánh sáng đó, thì không thể thấy được.)

_ A-Nan! Nhược vô minh thời, danh bất kiến giả, ưng bất kiến ám. (_ A-Nan! Nếu khi không sáng mà gọi là không thấy, thì lẽ ra không thấy được tối.)

_ Nhược tất kiến ám, thử đãn vô minh, vân hà vô kiến?

(_ Nếu đã thấy được tối, thì khi đó, chỉ là không sáng, chớ đâu phải là không thấy?)

_ A-Nan! Nhược tại ám thời, bất kiến minh cố, danh vi bất kiến.

(_ A-Nan! Nếu trong lúc tối, vì không thấy sáng mà gọi là không thấy.)

_ Kim tại minh thời, bất kiến ám tướng, hoàn danh bất kiến.

(_ Vậy nay, trong lúc sáng, không thấy cái tối, thì lại cũng phải gọi là không thấy.)

_ Như-thị nhị tướng, cu danh bất kiến.

(_ Thế thì cả hai lúc sáng và tối, cũng đều gọi là không thấy cả.)

_ Nhược phục nhị tướng, tự tương lăng đoạt, phi nhữ kiến tánh, ư trung tạm vô. (_ Còn nếu như hai cái sáng và tối tự lấn át nhau, chớ không phải trong đó, tánh thấy của ông tạm thời không có.)

_ Như-thị tắc tri, nhị cu danh kiến, vân hà bất kiến?

(_ Thế thì biết cả hai lúc đều gọi là thấy, chớ sao lại gọi là không thấy?)

45.

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Người thế-gian nhân ánh sáng của mặt trời, mặt trăng hoặc đèn đuốc mà thấy các hình sắc nên gọi là thấy. Nếu không có ba thứ ánh sáng đó thì không thể thấy.

_ A-Nan! Nếu khi không có ánh sáng gọi là không thấy thì đáng lý phải không thấy tối. _ Nhưng dầu không có ánh sáng, vẫn thấy tối, như vậy là tại không có ánh sáng, chớ chẳng phải không thấy. Tại sao lại gọi là không thấy? _ A-Nan! Ví dụ như ban đêm, ở chỗ tối, không có ánh sáng thì gọi là không thấy. _ Còn như ban ngày ở chỗ sáng, không có bóng tối thì cũng phải gọi là không thấy. _ Như thế ở chỗ sáng hoặc chỗ tối đều gọi là không thấy, có lý như vậy chăng?

_ Hai tướng sáng và tối tương-phản nhau. Hễ tướng sáng đến thì tướng tối phải tiêu, hễ tướng tối đến thì tướng sáng phải tiêu. Ở chỗ sáng hoặc ở chỗ tối, lúc nào cũng có tánh thấy.

_ Như vậy ở hai nơi ấy phải gọi là có thấy, cớ sao lại gọi là không thấy.

是故阿難汝今當知。見明之時見非是明。見暗之時見非是暗

。見空之時見非是空。見圔之時見非是圔。四義成尌汝復應知。見

見之時見非是見。見猶離見見不能及。云何復說因緣自然及和合相

。汝等聲聞狹劣無識。不能通達清淨實相。吾今誨汝當善思惟。無

得疲怠妙菩提路。

46. Thị cố, A-Nan! Nhữ kim đương tri.

_ Kiến minh chi thời, kiến phi thị minh.

_ Kiến ám chi thời, kiến phi thị ám.

_ Kiến không chi thời, kiến phi thị không.

_ Kiến tắc chi thời, kiến phi thị tắc.

_ Tứ nghĩa thành-tựu, nhữ phục ưng tri:

(_ Bốn nghĩa đó đã thành-lập rồi, ông lại nên biết: _ Kiến kiến chi thời, kiến phi thị kiến.

_ Khi nhận thấy tánh thấy, thì tánh thấy không phải là cái thấy.)

_ Kiến du ly kiến, kiến bất năng cập, vân hà phục thuyết, nhân-duyên tự- nhiên, cập hoà-hiệp tướng.

(_ Tánh thấy còn rời cả cái thấy và cái thấy không thể đến nơi tánh thấy được; làm sao ông còn nói đến những nhân-duyên, tự-nhiên và tướng hòa-hợp?)

_ Nhữ đẳng Thinh-văn, hiệp liệt vô thức, bất năng thông-đạt thanh-tịnh thật- tướng.

_ Ngô kim hối nhữ, đương thiện tư-duy, đắc vô bì đãi, diệu Bồ-Đề lộ.

(_ Nay Ta chỉ dạy cho ông, ông nên khéo suy nghĩ, không được trễ nải trên đường Bồ-Đề nhiệm mầu.) 46. A-Nan! Vì cớ ấy, ông cần biết bốn nghĩa như sau:

_ Khi thấy sáng, tánh thấy không phải là sáng.

_ Khi thấy tối, tánh thấy không phải là tối.

_ Khi thấy trống không, tánh thấy chẳng phải là trống không.

_ Khi thấy ngăn trở, tánh thấy chẳng phải là ngăn trở.

_ Bốn nghĩa đã được hiểu rõ xong, ông lại phải biết:

_ Tánh thấy chơn hay thấy được tánh thấy vọng, tánh thấy chơn không phải là tánh thấy vọng. _ Vì tánh thấy chơn còn phải xa lìa tánh thấy vọng, khiến tánh thấy vọng không thể sánh được. Huống chi các tướng nhân-duyên tự-nhiên và hòa-hiệp có sánh được chăng?

_ Các ông là bậc Thinh-Văn, còn hẹp- lượng, chưa thông-đạt ‚thanh-tịnh thiệt-tướng‛.

_ Nay Như-Lai dạy bảo các ông phải suy xét tinh-tường, không được lười biếng trên đường tiến lên quả-vị Vô- Thượng Bồ-Đề.

阿難白佛言世尊。如佛世尊為我等輩。宣說因緣及與自然。

諸和合相與不和合。心猶未開。而今更聞見見非見重增迷悶。伒願

弘慈施大慧目。開示我等覺心明淨。作是語已悲淚頂禮承受聖旨。

47. A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Như Phật Thế-Tôn, vị ngã đẳng bối, tuyên-thuyết nhân-duyên, cập dữ tự-nhiên, chư hòa-hiệp tướng, dữ bất hòa-hiệp, tâm du vị khai.

(_ Thưa Thế-Tôn! Như Đức Thế-Tôn, vì bọn chúng tôi, chỉ dạy về nhân-duyên, tự-nhiên, các tướng hòa-hợp và không hòa-hợp, tâm tôi còn chưa khai-ngộ.)

_ Nhi kim cánh văn, ‚kiến kiến phi kiến‛, trùng tăng mê muội.

(_ Nay lại nghe Phật dạy: ‚Nhận thấy tánh thấy không phải là cái thấy‛ thì càng thêm lúng túng.)

_ Phục nguyện hoằng từ, thí đại tuệ mục, khai-thị ngã đẳng, giác tâm minh tịnh. (_ Cúi xin Phật thương xót, bố-thí cho con mắt đại trí-tuệ, chỉ bày cho chúng con tâm-tánh trong sạch sáng suốt.)

_ Tác thị ngữ dĩ, bi lụy đảnh lễ, thừa thọ

Thánh-chỉ.

(_ Ông A-Nan nói như vậy rồi, khóc lóc đảnh lễ, vâng nghe Thánh-chỉ của Phật.) 47. Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Đức Thế-Tôn vì chúng tôi lầm lạc mà thuyết nghĩa nhân-duyên, tự-nhiên, hòa-hiệp và bất hòa- hiệp, tâm chúng tôi nghe qua chưa hiểu rõ.

_ Đức Thế -Tôn lại thuyết thêm lý ‚chơn-kiến thấy vọng-kiến‛ và ‚chơn-kiến không phải là vọng-kiến‛ khiến tâm chúng tôi thêm bối rối. _ Đức Thế-Tôn dũ lòng từ-bi cao cả khai-thị tâm giác-ngộ sáng suốt.

_ Bạch Phật xong, ngài A-Nan đảnh-lễ rồi lặng thinh để vâng lãnh lời giáo-huấn.

爾時世尊憐愍阿難及諸大眾。將欲敷演大陀羅尼諸三摩提妙

修行路。告阿難言汝雖強記但益多聞。於奢摩他微密觀照心猶未了

。汝今諦聽吾今為汝分別開示。亦仙將來諸更漏者獲菩提果。

48. Nhĩ thời, Thế-Tôn lân mẫn A-Nan cập chư đại-chúng, tương dục phu diễn, Đại đà-la-ni, chư Tam-ma-đề, diệu tu- hành lộ, cáo A-Nan ngôn:

_ Nhữ tuy cương ký, đãn ích đa-văn, ư

Sa-ma-tha, vi-mật quán-chiếu, tâm du vị liễu. (_ Ông tuy nhớ lâu, chỉ thêm phần học rộng, nhưng nơi vi-mật quán-chiếu Sa-ma-tha, tâm còn chưa rõ.)

_ Nhữ kim đế thính, ngô đương vị nhữ, phân-biệt khai-thị, diệc linh tương-lai, chư hữu-lậu giả, hoạch Bồ-Đề quả.

48. Lúc bấy giờ Đức Phật thương xót ngài A-Nan và Đại-chúng, muốn giảng dạy môn Đại đà-ra-ni (18) là đường tu-hành huyền-diệu theo các phép chánh-định, nên Đức Phật bảo ngài A-Nan:

_ Ông tuy có tài nhớ giỏi nhưng chỉ lợi-ích về phần đa-văn, chớ chỗ vi-mật quán-chiếu đại-định, tâm ông chưa hiểu rõ.

Vi-mật: mầu-nhiệm, tinh-vi, kín đáo, bí-mật. Vi (微):

rất nhỏ, mầu-nhiệm, khéo léo. Mật (密): kín đáo.

_ Vậy ông hãy chăm chỉ nghe Ta khai-thị cho ông và cũng làm cho hạng hữu-lậu đời sau đắc quả Bồ-Đề.

阿難一切眾生輪迴世間。由二顛倒分別見妄。當處發生當業

輪轉。云何二見。一者眾生別業妄見。二者眾生同分妄見。

49. A-Nan! Nhứt-thiết chúng-sanh, luân-hồi thế-gian, do nhị điên-đảo, phân-biệt kiến vọng, đương xứ phát-sanh, đương nghiệp luân-chuyển. Vân hà nhị kiến?

(_ A-Nan! Tất cả chúng-sanh luân-hồi trong thế-gian đều do hai nhận-thức sai lầm, phân-biệt trái ngược, chính nơi tâm-tánh mà phát-sanh, chính nơi nghiệp-báo mà xoay vần. Hai nhận-thức ấy là gì?)

_ Nhứt giả chúng-sanh, biệt-nghiệp vọng-kiến.

(_ Một là nhận-thức sai lầm nghiệp riêng của chúng- sanh, _ Nhị giả chúng-sanh, đồng-phận vọng- kiến.

- hai là nhận-thức sai lầm nghiệp chung của chúng-sanh.)

49. A-Nan! Tất cả chúng-sanh luân-hồi sanh-tử ở thế-gian đều tại hai vọng-kiến, hễ hai món ấy phát-sanh hoặc-nghiệp ở chỗ nào thì thọ báo ở chỗ ấy.

Thế nào là hai vọng-kiến?

1. Vọng-kiến biệt-nghiệp của chúng-sanh.

Biệt-nghiệp (別業): nghiệp riêng. Phản-nghĩa với Cộng-nghiệp (nghiệp chung).

2. Vọng-kiến đồng-phận của chúng-sanh. Vọng-kiến đồng-phận: chúng-sanh mê mất Chơn-

Tánh, cùng chịu sướng khổ ở mọi cảnh hư-vọng.

云何名為別業妄見。

阿難如世間人目更赤眚夜見燈光。別更圓影五色重疊。於意

云何此夜燈明所現圓光。為是燈色為當見色。

阿難此若燈色則非眚人何不同見。而此圓影唯眚之觀。若是

見色見已成色。則彼眚人見圓影者名為何等。

復次阿難若此圓影離燈別更。則合傍觀屏帳几筵更圓影出。

離見別更應非眼矚。云何眚人目見圓影。是故當知色實在燈見病為

影。影見俱眚見眚非病。終不應言是燈是見。於是中更非燈非見。

如第二月非體非影。何以故第二之觀揑所成故。諸更智者不應說言

此揑根元。是形非形離見非見。此亦如是目眚所成。今欲名誰是燈

是見。何況分別非燈非見。

50. Vân hà danh vi biệt-nghiệp vọng-kiến?

(_ Thế nào gọi là nhận-thức sai lầm nghiệp riêng?)

50. Thế nào là vọng-kiến biệt-nghiệp?

_ A-Nan! Như thế-gian nhân, mục hữu xích sảnh, dạ kiến đăng quang, biệt hữu viên ảnh, ngũ sắc trùng điệp.

_ A-Nan! Như người thế-gian có mắt nhặm đỏ, ban đêm trông thấy ngọn đèn có bóng tròn năm sắc bao phủ. (_ A-Nan! Như người thế-gian, con mắt bị bệnh lòa, thì ban đêm trông ngọn đèn, riêng có thấy bóng tròn ngũ sắc bao phủ.)

_ Ư ý vân hà? Thử dạ đăng minh, sở hiện viên quang, vi thị đăng sắc, vi đương kiến sắc?

(_ Ý ông nghĩ sao? Cái bóng tròn hiện ra nơi ngọn đèn, đó là sắc của ngọn đèn, hay là sắc của cái thấy?)

_ A-Nan! Thử nhược đăng sắc, tắc phi sảnh nhân, hà bất đồng kiến, nhi thử viên ảnh, duy sảnh chi quan? (_ A-Nan! Nếu như là cái sắc của ngọn đèn, thì sao những người không lòa lại không cùng thấy, mà chỉ có người lòa mới thấy bóng tròn.)

_ Nhược thị kiến sắc, kiến dĩ thành sắc, tắc bỉ sảnh nhân, kiến viên ảnh giả, danh vi hà đẳng?

(_ Nếu như là sắc của cái thấy, thì cái thấy đã thành sắc rồi, còn cái người lòa kia thấy được bóng tròn thì gọi là gì?) _ Phục thứ A-Nan! Nhược thử viên ảnh, ly đăng biệt hữu, tắc hiệp bàng quan, bình trướng kỷ diên, hữu viên ảnh xuất? (_ Lại nữa, A-Nan! Nếu cái bóng tròn kia ngoài ngọn đèn, riêng mình tự có, thì lẽ ra khi trông qua bình-phong, bức màn, bàn trà, ghế ngồi, đều có bóng tròn hiện ra.)

_ Ly kiến biệt hữu, ưng phi nhãn chúc, vân hà sảnh nhân, mục kiến viên ảnh?

(_ Còn nếu ngoài cái thấy, bóng tròn, riêng mình tự có, thì lẽ ra không thể thấy được, làm sao người lòa lại thấy bóng tròn.)

_ Thị cố đương tri, sắc thật tại đăng, kiến bệnh vi ảnh. Ảnh kiến cu sảnh. Kiến sảnh phi bệnh.

(_ Vậy nên biết rằng: Sắc thật ở nơi ngọn đèn, cái thấy bị bệnh làm ra có bóng tròn. Cả cái bóng tròn và _ Ý ông nghĩ sao? Ban đêm thắp đèn hiện ra bóng tròn, vậy bóng tròn ấy là sắc của đèn hay là sắc của tánh thấy?

_ A-Nan! Nếu nói bóng tròn là sắc của đèn thì tại sao người không mắc bệnh nhặm lại không thấy, mà chỉ có người bị bệnh nhặm mới thấy như vậy?

_ Nếu nói bóng tròn là sắc của tánh thấy thì tánh thấy hóa thành sắc, như vậy bóng tròn của người bệnh nhặm gọi là gì?

_ A-Nan! Lại nếu bóng tròn lìa đèn mà riêng có, thì bốn khía cạnh có những bình-phong, trướng, bàn ghế đều hiện ra bóng tròn hay sao?

_ Nếu bóng tròn lìa tánh thấy mà riêng có thì không cần mắt cũng thấy được, tại sao chỉ mắt nhặm mới thấy bóng tròn?

_ A-Nan! Bóng tròn không phải ở nơi đèn và tánh thấy mà sanh, cũng không phải lìa đèn và tánh thấy mà có, vậy bóng tròn do chỗ nào hiện ra? _ Vì cớ ấy, phải biết: đèn chỉ có ánh sáng chớ không có bóng tròn. Bởi mắt nhặm mới sanh ra bóng tròn, chớ đèn và tánh thấy không quan-hệ chi cả. cái thấy bóng tròn đều là bệnh lòa. Nhận thấy được bệnh lòa thì cái nhận thấy đó không phải là bệnh.)

_ Chung bất ưng ngôn, thị đăng, thị kiến, ư thị trung hữu, phi đăng, phi kiến.

(_ Rốt cuộc không nên nói rằng bóng tròn là ngọn đèn hay là cái thấy, trong đó còn có bệnh lòa không phải ngọn đèn, không phải cái thấy.)

_ Các ông đừng nói bóng tròn phát khởi do đèn hay tánh thấy, hoặc chẳng phải đèn, chẳng phải tánh thấy.

_ Như đệ-nhị nguyệt, phi thể, phi ảnh.

Hà dĩ cố?

(_ Ví như mặt trăng thứ hai, không phải thật-thể mặt trăng, và cũng không phải là cái bóng của mặt trăng.

Vì sao?)

_ Đệ-nhị chi quan, niết sở thành cố.

(_ Vì thấy có mặt trăng thứ hai là do dụi mắt mà thành ra vậy.)

_ Ví như mặt trăng thứ hai không phải là thể hoặc bóng của mặt trăng thiệt. Vì cớ sao?

_ Vì mặt trăng thứ hai do dụi mắt mà có, chớ không thiệt có.

_ Chư hữu trí giả, bất ưng thuyết ngôn, thử niết căn-nguyên, thị hình phi hình, ly kiến phi kiến.

(_ Các người có trí, không nên bảo rằng mặt trăng dụi mắt mà thành ra đó, là hình-tướng hay không phải hình-tướng, là ra ngoài cái thấy hay không ra ngoài cái thấy.)

_ Thử diệc như-thị, mục sảnh sở thành, kim dục danh thùy, thị đăng thị kiến, hà huống phân-biệt, phi đăng phi kiến. (_ Bóng tròn cũng như vậy, nó do bệnh lòa mắt mà thành; nay dầu muốn gọi cái gì là ngọn đèn hay là cái thấy cũng không được, huống nữa còn phân-biệt là không phải ngọn đèn hay không phải là cái thấy.)

_ Các ông có trí-tuệ không nên nói đó là hình mặt trăng hay chẳng phải hình mặt trăng, cũng không nên nói ly tánh thấy hoặc chẳng phải ly tánh thấy mà có.

_ Đã quyết-định bóng tròn sanh ra do mắt có bệnh nhặm thì còn nói chi là đèn, là tánh thấy, hoặc chẳng phải đèn, chẳng phải tánh thấy.

_ Đó là nghĩa vọng-kiến biệt-nghiệp.

云何名為同分妄見。阿難此閻浮提除大海水。中間帄陸更三

千洲。正中大洲東西括量。大國凡更二千三百。其餘小洲在諸海中

。其間或更三兩百國。或一或二至于三十四十五十。阿難若復此中

更一小洲只更兩國。唯一國人同感惡緣。則彼小洲當土眾生。覩諸

一切不祥境界。或見二日或見兩月。其中乃至暈蝕珮玦彗勃飛流。

負耳虹蜺種種惡相。但此國見彼國眾生。本所不見亦復不聞。

51. Vân hà danh vi đồng-phận vọng-kiến?

(_ Thế nào gọi là nhận-thức sai lầm nghiệp chung?)

51. Thế nào là vọng-kiến đồng-phận? _ A-Nan! Thử Diêm-phù-đề, trừ đại-hải thủy, trung gian bình lục, hữu tam thiên châu, chánh trung đại châu, đông tây quát lượng, đại quốc phàm hữu, nhị thiên tam bá.

(_ A-Nan! Cõi Diêm-phù-đề này, trừ nước biển cả ra, trong đó đất bằng có 3.000 châu, châu lớn chính giữa, bao quát từ Đông sang Tây, có đến 2.300 nước lớn.)

_ Kỳ-dư tiểu châu, tại chư hải trung, kỳ gian hoặc hữu, tam lưỡng bá quốc, hoặc nhứt hoặc nhị, chí vu tam thập, tứ thập, ngũ thập.

(_ Còn các châu nhỏ khác ở trong các biển, trong đó có châu đến 200, 300 nước, hoặc có một chục, hai chục, cho đến 30, 40, 50 nước.) _ A-Nan! Ở cõi Diêm-phù-đề này, trừ đại-hải ra, phần đất bình-nguyên có 3.000 châu, ở giữa là đại-châu bao-quát từ Đông sang Tây có 2.300 đại-quốc.

_ Kỳ-dư (Ngoài ra) các châu nhỏ ở giữa các biển có hoặc 200 nước hoặc 300 nước, hoặc 10 nước hoặc 20 nước cho đến 30, 40, 50 nước. _ A-Nan! Nhược phục thử trung, hữu nhứt tiểu châu, chỉ hữu lưỡng quốc, duy-nhứt quốc nhân đồng-cảm ác-duyên, tắc bị tiểu châu, đương độ chúng-sanh, đổ chư nhứt-thiết, bất-tường cảnh-giới:

(_ A-Nan! Nếu ở trong đó có một châu nhỏ, chỉ có hai nước, mà riêng người trong một nước đồng-cảm ác-duyên, thì chúng-sanh trong nước đó thấy tất cả những cảnh-giới không tốt: _ Hoặc kiến nhị nhựt, hoặc kiến lưỡng nguyệt, kỳ trung nãi chí, vựng, thích, bội, quyết, tuệ, bột, phi, lưu, phụ-nhĩ, hồng (/nghê), hiện chủng chủng ác-tướng; đãn thử quốc kiến, bỉ quốc chúng-sanh, bổn sở bất kiến, diệc phục bất văn.

- hoặc thấy hai mặt trời, hoặc thấy hai mặt trăng, cho đến thấy nhiều ác-tướng khác như: vựng, thích, bội, quyết, tuệ, bột, phi, lưu, phụ-nhĩ, hồng-nghê; chỉ nước đó thấy, còn chúng-sanh nước bên kia, thì vốn không thấy và cũng không nghe.)

_ Giữa các châu nhỏ, có một châu gồm hai nước chung nhau, chúng-sanh ở cảnh-giới ấy đồng-cảm một thứ ác-duyên, nên gặp nhiều điều bất-tường, thấy nhiều hình-tượng không lành như: _ Quầng đỏ xung quanh nhựt-nguyệt, nhựt-thực nguyệt-thực, các bớt đen ở nhựt-nguyệt, sao phướng, sao chổi, sao băng, móng nổi, hắc-khí ám nhựt-nguyệt, có khi ngày đêm không thấy nhựt-nguyệt, nhiều thứ ác-tượng biến-hiện; nhưng chỉ có chúng-sanh ở nước ấy nghe thấy mà thôi, chớ chúng-sanh ở các nước khác không nghe thấy như vậy.

Ác-tượng: hiện-tượng xấu, không lành.

_ Đó là nghĩa vọng-kiến đồng-phận.

阿難吾今為汝。以此二事進退合明。阿難如彼眾生別業妄見

。矚燈光中所現圓影雖現似境。終彼見者目眚所成。眚劭見勞非色

所造。然見眚者終無見咎。例汝今日以目觀見山河國土及諸眾生。

皆是無始見病所成。見與見緣似現前境。元我覺明見所緣眚。覺見

劭眚本覺明心。覺緣非眚覺所覺眚。覺非眚中此實見見。云何復名

覺聞知見。是故汝今見我及汝并諸世間。十類眾生皆劭見眚。非見

眚者彼見真精。性非眚者故不名見。

52. A-Nan! Ngô kiêm vị nhữ, dĩ thử nhị sự, tấn thối hiệp minh.

(_ A-Nan! Ta nay đem hai việc đó, tới lui kết-hợp mà chỉ rõ.)

_ A-Nan! Như bỉ chúng-sanh, biệt-nghiệp vọng-kiến, chúc đăng quang trung, sở hiện viên ảnh, tuy hiện tự cảnh, chung bỉ kiến giả, mục sảnh sở thành.

(_ A-Nan! Như cái nhận-thức sai lầm nghiệp riêng của chúng-sanh kia, thấy nơi ngọn đèn hiện ra bóng tròn, tuy giống như tiền-cảnh, nhưng rốt cuộc là do bệnh lòa của người ấy tạo thành.)

_ Sảnh tức kiến lao, phi sắc sở tạo, nhiên kiến sảnh giả, chung vô kiến cữu. (_ Lòa là bệnh của cái thấy, không phải do sắc-tướng tạo ra; song người nhận thấy được bệnh lòa vẫn không có lỗi lầm gì về cái thấy cả.)

_ Lệ nhữ kim nhựt, dĩ mục quan kiến, sơn-hà quốc-độ, cập chư chúng-sanh, giai thị vô-thỉ, kiến bệnh sở thành.

(_ So sánh với hiện nay, ông dùng con mắt xem thấy núi sông, cõi nước và các chúng-sanh, đều do bệnh thấy vô-thỉ tạo thành.)

_ Kiến dữ kiến duyên tự hiện-tiền cảnh, nguyên ngã giác minh, kiến sở duyên sảnh, giác kiến tức sảnh, bổn-giác minh-tâm.

(_ Cái thấy và cái bị thấy duyên nhau, hình như hiện ra tiền-cảnh, thật chất vốn là bệnh lòa, năng-kiến sở- kiến của tâm-tánh mà thôi.) _ Giác duyên phi sảnh, giác sở giác sảnh. Giác phi sảnh trung, thử thật kiến kiến.

(_ Giác-ngộ rằng thấy như thế tức là bệnh lòa, thì cái tâm giác-ngộ đó nhận-thức không lòa. Giác-ngộ thấy 52. A-Nan! Nay Ta vì ông, lấy hai vọng- kiến tiến-thối so sánh cho minh-bạch.

_ A-Nan! Như vọng-kiến biệt-nghiệp của chúng-sanh, thấy nơi ánh sáng đèn hiện ra bóng tròn, tuy hình như có tiền-cảnh, nhưng tánh thấy ấy vốn là do mắt bị bệnh nhặm sanh ra.

Tiền cảnh: cảnh trước mắt.

_ Vì bệnh mắt nhặm vọng-phát tướng lao, chớ không phải sắc-trần sở-tạo, nhưng tánh thấy do bệnh mắt ấy tức là bệnh thấy, không có lỗi vọng-kiến. _ Lấy đó so sánh thì hiện-tiền ông thấy núi sông, quốc-độ và chúng-sanh là do bệnh thấy từ vô-thỉ nhẫn nay tạo ra.

_ Tánh thấy của ông là căn, các sở-duyên của ông thấy là cảnh. Tuy căn và cảnh hình như có, nhưng thật ra không có, vì kiến và tướng vốn là thể của Bổn-giác Minh-Tâm của ông.

_ Vọng-giác, vọng-kiến đồng với bệnh nhặm mắt. Chỉ có chơn-giác, chơn-kiến không phải là bệnh nhặm mắt. Thế nên chơn-kiến thấy vọng-kiến, chơn-kiến không phải là vọng-kiến. như thế là bệnh lòa, thì cái giác-ngộ đó không phải trong phạm-vi bệnh lòa; đó thật là nhận thấy tánh thấy.)

_ Vân hà phục danh giác văn tri kiến?

(_ Sao còn gọi là thấy, nghe, hay, biết.) _ Như vậy làm sao còn gọi là kiến-văn giác-tri?

_ Thị cố nhữ kim, kiến ngã cập nhữ, tinh chư thế-gian, thập loại chúng-sanh, giai tức kiến sảnh, phi kiến sảnh giả.

(_ Vậy nên nay ông thấy tôi cùng ông và thập loại chúng-sanh trong thế-gian, đều là thấy lòa, chớ không phải là thấy được cái bị bệnh lòa.)

_ Bỉ kiến chơn tinh, tánh phi sảnh giả, cố bất danh kiến.

(_ Cái tánh thấy chơn-thật kia, vốn ra ngoài bệnh lòa, cho nên không gọi là cái thấy.) _ A-Nan! Vì cớ ấy, nay ông thấy ông, thấy Như-Lai và thập loại chúng-sanh ở thế-gian, tánh thấy đó có năng có sở là tánh thấy trong mắt bệnh, chớ không phải tánh thấy soi được bệnh.

_ Tánh thấy soi được bệnh, gốc không nhiễm các sắc-tướng thế-gian, chẳng được gọi là tánh thấy trong mắt bệnh.