Kinh Thủ Lăng Nghiêm

阿難又汝所明。鼻香為緣生於鼻識。此識為復因鼻所生以鼻

為界。因香所生以香為界。

_ A-Nan! Hựu nhữ sở minh, Tî hương vi duyên, sanh ư tî-thức.

_ Thử thức vi phục, nhân tî sở sanh, dĩ tî vi giới, nhân hương sở sanh, dĩ hương vi giới?

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Như ông thừa hiểu: Tî-căn và Hương-trần làm duyên tương-đối nhau sanh ra Tî-thức. _ Vậy Thức do Tî sanh, lấy Tî làm giới-hạn, hoặc do Hương sanh, lấy

Hương làm giới-hạn?

阿難若因鼻生。則汝心中以何為鼻。為取肉形雙爪之相。為

取嗅知動搖之性。若取肉形。肉質乃身身知劭觸。名身非鼻名觸劭

塵。鼻尚無名云何立界。若取嗅知。又汝心中以何為知。以肉為知

。則肉之知元觸非鼻。以空為知。空則自知肉應非覺。如是則應虛

空是汝。汝身非知。今日阿難應無所在。以香為知。知自屬香何預

於汝。若香臭氣必生汝鼻。則彼香臭二種流氣。不生伊蘭及栴檀木

。二物不來汝自嗅鼻為香為臭。臭則非香香應非臭。若香臭二俱能

聞者。則汝一人應更兩鼻。對我問道更二阿難誰為汝體。若鼻是一

香臭無二。臭既為香香復成臭。二性不更界從誰立。若因香生識因

香更。如眼更見不能觀眼。因香更故應不知香。知則非生不知非識

。香非知更香界不成。識不知香。因界則非從香建立。既無中間不

成內外。彼諸聞性畢竟虛妄。是故當知鼻香為緣生鼻識界三處都無

。則鼻與香及香界三。本非因緣非自然性。

32. A-Nan! Nhược nhân tî sanh, tắc nhữ tâm trung, dĩ hà vi tî?

(_ A-Nan! Nếu nhân tî-căn sanh ra, thì trong tâm ông lấy cái gì làm tî-căn?)

_ Vi thủ nhục hình, song trảo chi tướng?

Vi thủ khứu tri, động giao chi tánh?

(_ Ông lấy cái hình-tướng mũi thịt như hai móng tay, hay lấy cái tánh ngửi biết lay động làm tî-căn?) 32. A-Nan! Nếu Thức do Tî sanh, thì ý ông định lấy cái nào làm Tî? _ Phải là lấy tướng xác thịt, giống như hai cái vấu thòng xuống, hoặc tánh biết ngửi lay động làm Tî? _ Nhược thủ nhục hình, nhục chất nãi thân, thân tri tất xúc.

(_ Nếu lấy cái hình-tướng mũi thịt, thì chất thịt là thân-căn, và cái biết của thân-căn là cái biết cảm- xúc.)

_ Danh thân phi tî, danh xúc tức trần. (_ Đã gọi là thân-căn thì không phải là tî-căn, đã gọi rằng cảm-xúc thì đó là xúc-trần đối với thân-căn.)

_ Tî thượng vô danh, vân hà lập giới?

_ Nhược thủ khứu tri, hựu nhữ tâm trung, dĩ hà vi tri?

(_ Nếu lấy cái ngửi biết làm tî-căn, thì trong tâm ông lấy cái gì làm cái có ngửi biết?)

_ Dĩ nhục vi tri, tắc nhục chi tri, nguyên xúc phi tî.

(_ Nếu lấy lỗ mũi thịt, thì cái biết của chất thịt là xúc-trần, chớ không phải như tî-căn.)

_ Dĩ không vi tri, không tắc tự tri, nhục ưng phi giác.

(_ Nếu lấy hư-không làm cái có ngửi biết, thì hư-không tự biết, còn xác thịt lẽ ra không biết.)

_ Như-thị tắc ứng, hư-không thị nhữ, nhữ thân phi tri, kim nhựt A-Nan, ưng vô sở tại. (_ Như thế thì lẽ ra hư-không là ông, thân của ông mà không có biết, thì ông A-Nan hiện nay lẽ ra cũng không còn đâu nữa.) _ Dĩ hương vi tri, tri tự thuộc hương, hà dự ư nhữ?

(_ Nếu lấy cái hương làm cái có ngửi biết, thì cái biết thuộc về hương-trần, nào dính gì đến ông?)

_ Nhược hương xú khí, tất sanh nhữ tî, tắc bỉ hương xú nhị chủng lưu khí, bất sanh y-lan, cập chiên-đàn mộc.

(_ Nếu các mùi thơm thúi sanh ra do tî-căn của ông, thì hai mùi thơm thúi kia không sanh ra do cây y-lan và cây chiên-đàn.)

_ Nếu lấy tướng xác thịt làm Tî-căn, thì tướng xác thịt thuộc về Thân-căn, Thân- căn biết tức là xúc.

_ Đã là Thân-căn thì chẳng phải là Tî- căn, còn xúc tức là trần-cảnh. _ Như vậy không có cái gì đáng gọi là Tî-căn, thì làm sao lập giới-hạn được? _ Nếu lấy tánh biết ngửi làm Tî-căn, thì ý ông định lấy cái nào làm tánh biết ngửi.

_ Như lấy nhục-chất làm tánh biết ngửi tức là thân biết, thân biết tức là xúc- trần, chớ không phải Tî-căn.

_ Lại nếu lấy hư-không làm tánh biết ngửi, thì hư-không tự biết, chớ nhục-chất không biết.

_ Như vậy hư-không là ông chăng? Nếu thân không biết thì hiện nay thân của ông A-Nan không có chỗ sở-tại hay sao?

_ Nếu lấy Hương làm tánh biết ngửi, thì tánh ấy thuộc về Hương biết, chớ có can-hệ gì tới ông?

_ Lại nếu hai hơi thơm thúi sanh nơi Tî-căn, chớ không phải sanh nơi cây chiên-đàn hoặc cây y-lan. _ Nhị vật bất lai, nhữ tự khứu tî, vi hương vi xú?

(_ Hai vật đó không tới, ông tự ngửi lỗ mũi là thơm hay thúi?)

_ Xú tắc phi hương, hương ứng phi xú. (_ Thúi thì không phải thơm, thơm thì không phải thúi.)

_ Nhược hương xú nhị, cụ năng văn dã, tắc nhữ nhứt nhân, ưng hữu lưỡng tî. (_ Nếu cả hai mùi thơm thúi đều ngửi được cả, thì một người ông phải có hai tî-căn.)

_ Đối ngã vấn đạo, hữu nhị A-Nan, thùy vi nhữ thể?

(_ Và đứng trước Ta hỏi đạo, phải có hai ông A-Nan, thì ông nào mới là tự-thể của ông?)

_ Nhược tî thị nhứt, hương xú vô nhị, xú ký vi hương, hương phục thành xú, nhị tánh bất hữu, giới tùng thùy lập?

(_ Còn nếu tî-căn là một, thì thơm thúi không hai, thúi đã thành thơm, thơm đã thành thúi, hai tánh đó đã không có, thì lấy gì lập được thành giới?)

_ Nhược nhân hương sanh, thức nhân hương hữu, như nhãn hữu kiến, bất năng quan nhãn, nhân hương hữu cố, ứng bất tri hương.

(_ Lại nếu nhân hương-trần mà sanh, thì tî-thức đã nhân hương-trần mà có, cũng như nhân con mắt có thấy, không thể thấy được con mắt, tî-thức nhân hương-trần mà có, lẽ ra không biết được hương-trần.)

_ Tri tức phi sanh, bất tri phi thức.

(_ Nếu biết được hương-trần, thì không phải do hương-trần sanh ra; nếu không biết được hương-trần, thì không phải là tî-thức.)

_ Hương tri phi hữu, hương giới bất thành.

(_ Hương-trần mà không ngửi biết là có, thì cái giới hương-trần không thành.) _ Nếu hai thứ cây ấy không có ở đây thì ông tự ngửi lấy Tî-căn thơm hay thúi?

_ Như thúi thì không thơm, như thơm thì không thúi.

_ Nếu ngửi được cả hơi thơm và thúi, thì phải có hai Tî-căn tức là hai thể. _ Như vậy trong khi ông hỏi đạo trước mặt Ta, phải có hai ông A-Nan, thì ông

A-Nan nào là chơn-thể của ông? _ Lại nếu Tî-căn chỉ có một, mà thơm và thúi không phải hai, thơm hóa thúi, thúi hóa thơm, hai tánh đều chẳng có thì tự đâu lập được Tî-thức-giới.

_ Lại nếu do Hương-trần sanh ra, cũng như tánh thấy do Nhãn-căn mà có, nhưng tánh thấy chẳng trông được Nhãn-căn thì Tî-thức do Hương-trần mà có, tất nhiên không biết được Hương-trần.

_ Nếu biết Hương-trần thì không phải do Hương-trần sanh, còn chẳng biết Hương- trần thì không thể gọi là Tî-thức.

_ Như Hương-trần không có tánh biết thì bất-thành giới-hạn. _ Thức bất tri hương, nhân giới tất phi, tùng hương kiến lập.

(_ Tî-thức mà không biết hương-trần, thì cái giới của nó không phải do hương-trần mà lập.)

_ Kỳ vô trung gian, bất thành nội ngoại, bỉ chư văn tánh, tất cánh hư-vọng. (_ Đã không có cái thức trung-gian, thì nội-căn, ngoại-trần cũng không thành, và tất cả những điều ngửi biết kia, rốt ráo đều luống dối.)

_ Thị cố đương tri, tî hương vi duyên, sanh tî-thức-giới, tam xứ đô vô, tắc tî dữ hương, cập hương giới tam, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh. (_ Vậy nên biết rằng, tî-căn hương-trần làm duyên, sanh ra tî-thức-giới, cả ba chỗ đều không, và ba giới tî-căn, hương-trần và tî-thức, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.) _ Như Tî-thức không biết Hương-trần thì Thức-giới bất-lập.

_ Đã chẳng có Tî-thức ở giữa thì nội-căn tức là Tî-căn và ngoại trần tức là Hương-trần không thành-lập được, dĩ- nhiên tánh biết ngửi là hư-vọng.

_ Vậy phải biết: Tî-căn và Hương-trần làm duyên sanh Tî-thức-giới, cả ba giới ấy đều không có thiệt-thể, toàn là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

33. 33. HIỂN-MINH THIỆT-GIỚI, VỊ- GIỚI, THIỆT-THỨC-GIỚI.

阿難又汝所明。舌味為緣生於舌識。此識為復因舌所生以舌

為界。因味所生以味為界。

_ A-Nan! Hựu nhữ sở minh, thiệt vị vi duyên, sanh ư thiệt-thức. _ Thử thức vi phục, nhân thiệt sở sanh, dĩ thiệt vi giới, nhân vị sở sanh, dĩ vị vi giới?

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Như ông thừa hiểu: Thiệt-căn và Vị-trần làm duyên tương-đối nhau sanh ra Thiệt-thức.

_ Vậy Thức do Thiệt sanh, lấy Thiệt làm giới-hạn, hoặc do vị sanh, lấy vị làm giới-hạn?

阿難若因舌生。則諸世間甘蔗烏梅黃連石鹽。細辛薑桂都無

更味。汝自嘗舌為甜為苦。若舌性苦誰來嘗舌。舌不自嘗孰為知覺

。舌性非苦味自不生云何立界。若因味生識自為味。同於舌根應不

自嘗。云何識知是味非味。又一切味非一物生。味既多生識應多體

。識體若一體必味生。鹹淡甘辛和合俱生。諸變異相同為一味應無

分別。分別既無則不名識。云何復名舌味識界。不應虛空生汝心識

。舌味和合劭於是中。元無自性云何界生。是故當知舌味為緣生舌

識界三處都無。則舌與味及舌界三。本非因緣非自然性。

34. A-Nan! Nhược nhân thiệt sanh, tắc chư thế-gian, cam giá ô-mai, huỳnh-liên thạch-diêm, tế-tân khương-quế, đô vô hữu vị, nhữ tự thường thiệt, vi điềm vi khổ?

_ Nhược thiệt tánh khổ, thùy lai thường thiệt.

(_ Nếu cái lưỡi là đắng, thì lấy gì mà nếm cái lưỡi.)

_ Thiệt bất tự thường, thục vi tri giác.

(_ Cái lưỡi đã không thể tự nếm được, thì lấy gì mà có hay biết.)

_ Thiệt tánh phi khổ, vị tự bất sanh, vân hà lập giới?

(_ Còn nếu cái lưỡi không đắng, thì tự-nhiên vị-trần không sanh ra, làm sao mà lập được thành giới?)

_ Nhược nhân vị sanh, thức tự vi vị, đồng ư thiệt căn, ứng bất tự thường, vân hà thức tri, thị vị phi vị? (_ Nếu nhân vị-trần sanh ra, vậy thiệt-thức đã thành vị rồi, thì cũng đồng như thiệt-căn, không thể tự nếm được, làm sao còn biết được là có vị hay không có vị?)

_ Hựu nhứt-thiết vị, phi nhứt vật sanh, vị ký đa sanh, thức ứng đa thể.

(_ Lại tất cả các vị không phải do một vật sanh ra, các vị đã do nhiều vật sanh ra, thì cái thiệt-thức do vị-trần sanh ra, cũng phải có nhiều tự-thể.)

_ Thức thể nhược nhứt, thể tất vị sanh, hàm đạm cam tân, hòa-hiệp cu sanh, chư biến dị tướng, đồng vi nhứt vị, ứng vô phân-biệt.

(_ Nếu tự-thể của thiệt-thức là một và tự-thể đó thật do vi-trần sanh ra, thì các vị mặn, nhạt, ngọt, cay và nhiều vị khác nhau, do các thứ đó hòa-hợp cùng sanh ra, đều chỉ là một vị, lẽ ra không có phân-biệt.)

_ Phân-biệt ký vô, tắc bất danh thức, vân hà phục danh, thiệt vị thức giới? 34. A-Nan! Nếu Thức do Thiệt-căn mà sanh, thì các vị-trần ở thế-gian, ngọt như mía, chua như me, đắng như huỳnh-liên, mặn như thạch-diêm, cay như tế-tân, gừng và quế, nếu không có vị, thì ông tự nếm Thiệt-căn của ông ngọt hay đắng, v.v…?

_ Nếu tánh Thiệt-căn là đắng thì ai nếm Thiệt-căn? _ Thiệt-căn không thể tự nếm được

Thiệt-căn thì ai biết Thiệt-căn là đắng? _ Nếu tánh Thiệt-căn không đắng thì

Thiệt-căn không tự sanh được vị-trần, làm sao lập giới-hạn?

_ Nếu Thức do vị-trần sanh, thì Thức tự làm vị, cũng như Thiệt-căn chẳng nếm được Thiệt-căn, làm sao biết là vị hoặc không phải vị?

_ Lại các vị chẳng phải do một vật mà do nhiều vật sanh ra, thì Thức cũng phải có nhiều thể.

_ Nếu Thức chỉ là một thể do vị-trần sanh ra, thì các thứ mặn, lạt, ngọt, cay, hòa-hiệp nhau sanh ra các tướng biến đổi, đó là các vị chung lại làm một vị mà không có phân-biệt hay sao?

_ Nếu không có phân-biệt thì không được gọi là Thức, còn làm sao thành (_ Mà đã không có phân-biệt, thì không thể gọi là thức, làm sao còn gọi là Thiệt-thức-giới?)

_ Bất ứng hư-không, sanh nhữ tâm thức.

(_ Không lẽ hư-không lại sanh được cái thức của ông?)

_ Thiệt vị hòa-hiệp, tức ư thị trung, ngươn vô Tự-Tánh, vân hà giới sanh?

(_ Nếu thiệt-căn, vị-trần, hòa-hợp mà sanh ra cái thức ở giữa, vốn không Tự-Tánh, làm sao mà lập được thành giới?)

_ Thị cố đương tri, thiệt vị vi duyên, sanh thiệt-thức-giới, tam xứ đô vô, tắc thiệt dữ vị, cập thiệt giới tam, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, thiệt-căn vị-trần làm duyên, sanh ra thiệt-thức-giới, cả ba chỗ đều không, và ba giới thiệt-căn, vị-trần và thiệt-thức, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.) được Thiệt-căn, Vị-trần và Thiệt-thức- giới.

_ Chí như hư-không chẳng sanh Thức cho ông được.

_ Lại nếu Thiệt-căn và Vị-trần hòa-hiệp nhau thành Thức thì ở giữa, căn và trần không có Tự-Tánh, làm sao thành được giới-hạn?

_ Vậy phải biết: Thiệt-căn và Vị-trần làm duyên sanh Thiệt-Thức-giới, cả ba giới ấy đều không có thiệt-thể, toàn là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

35. 35. HIỂN-MINH THÂN-GIỚI, XÚC- GIỚI, THÂN-THỨC-GIỚI.

阿難又汝所明。身觸為緣生於身識。此識為復因身所生以身

為界。因觸所生以觸為界。

_ A-Nan! Hựu nhữ sở minh, thân xúc vi duyên, sanh ư thân-thức.

_ Thử thức vi phục, nhân thân sở sanh, dĩ thân vi giới? Nhân xúc sở sanh, dĩ xúc vi giới?

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Như ông thừa hiểu, Thân-căn và Xúc-trần làm duyên tương-đối nhau sanh ra Thân-thức.

_ Vậy Thức do Thân mà sanh, lấy Thân làm giới-hạn, hoặc do Xúc mà có, lấy Xúc làm giới-hạn?

阿難若因身生必無合離。二覺觀緣身何所識。若因觸生必無

汝身。誰更非身知合離者。

阿難物不觸知身知更觸。知身劭觸知觸劭身。劭觸非身劭身

非觸。身觸二相元無處所。合身劭為身自體性。離身劭是虛空等相

。內外不成中云何立。中不復立內外性空。劭汝識生從誰立界。是

故當知身觸為緣生身識界三處都無。則身與觸及身界三。本非因緣

非自然性。

36. A-Nan! Nhược nhân thân sanh, tất vô hiệp ly, nhị giác quan duyên, thân hà sở thức. (_ A-Nan! Nếu nhân thân-căn sanh ra, không có cái duyên của hai cảm-xúc hiệp và ly, thì thân-căn còn biết gì.)

_ Nhược nhân xúc sanh, tất vô nhữ thân, thùy hữu phi thân, tri hiệp ly giả?

(_ Nếu nhân xúc-trần sanh ra, mà không có thân-căn của ông, thì có ai không có thân-căn mà biết hiệp, biết ly được?)

_ A-Nan! Vật bất xúc tri, thân tri hữu xúc; tri thân tức xúc, tri xúc tức thân.

(_ A-Nan! Vật thì không biết cảm-xúc, thân-căn có biết, mới có cảm-xúc; tức nơi cảm-xúc mà biết có thân-căn, tức nơi thân-căn mà biết có cảm-xúc.)

_ Tức xúc phi thân, tức thân phi xúc, thân xúc nhị tướng, ngươn vô xứ-sở.

(_ Nhưng đã tức là cảm-xúc thì không phải thân-căn, mà đã tức là thân-căn thì không phải cảm-xúc, cả hai tướng thân-căn và xúc-trần, vốn không có xứ-sở.)

_ Hiệp thân tức vi thân tự thể tánh; ly thân tức thị, hư-không đẳng tướng.

(_ Nếu xúc-trần hợp với thân-căn, thì tức là tự-thể của thân-căn rồi; còn nếu rời hẳn với thân-căn, thì thành không có gì, như cái tướng hư-không.)

_ Nội ngoại bất thành, trung vân hà lập?

(_ Nội-căn, ngoại-trần đã không thành, thì làm sao lập được cái thức ở giữa?)

_ Trung bất phục lập, nội ngoại tánh không, tắc nhữ thức sanh, tùng thùy lập giới? (_ Cái thức ở giữa đã không lập được, thì nội-căn, ngoại-trần bản-tánh cũng rỗng không, và cái thức của ông do đâu mà lập được thành giới?)

_ Thị cố đương tri, thân xúc vi duyên, sanh thân-thức-giới, tam xứ đô vô, tắc thân dữ xúc, cập thân giới tam, bổn phi nhân-duyên, phi tự-nhiên tánh. 36. A-Nan! Nếu Thức do Thân sanh, thì chắc không có hai xúc hiệp ly làm duyên giác-quán, như vậy Thân còn biết chi nữa?

_ Nếu Thức do Xúc mà có thì chắc không có thân của ông. Nếu không có thân thì lấy chi biết được hiệp với ly? _ A-Nan! Vật không làm sao biết xúc, thân mới biết xúc. Thân-căn tức là Xúc- trần, Xúc-trần tức là Thân-căn.

_ Như Thân-căn tức là Xúc-trần, thì Thân-căn chẳng phải Thân-căn, còn Xúc-trần tức là Thân-căn thì Xúc-trần chẳng phải Xúc-trần. Đó là căn và trần không có xứ-sở. _ Nếu Thức ly Xúc mà hiệp với Thân, thì Thức là thể-tánh của Thân. Nếu

Thức ly Thân mà hiệp với Xúc, thì Thức là tướng hư-không.

_ A-Nan! Như thế bất thành tướng trong tướng ngoài, còn làm sao lập giới-hạn ở giữa?

_ Nếu ở giữa đã chẳng lập được, thì trong ngoài đều tánh không, ông còn tự đâu mà lập Thân-thức-giới?

_ Vậy phải biết: Thân-căn và Xúc-trần làm duyên sanh ra Thân-thức-giới, cả ba giới ấy đều không có thiệt-thể, toàn là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên.

(_ Vậy nên biết rằng, thân-căn xúc-trần làm duyên, sanh ra thân-thức-giới, cả ba chỗ đều không, và ba giới thân-căn, xúc-trần và thân-thức, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.)

37. 37. HIỂN-MINH Ý-GIỚI, PHÁP-GIỚI, Ý-

THỨC-GIỚI.

阿難又汝所明。意法為緣生於意識。此識為復因意所生以意

為界。因法所生以法為界。

_ A-Nan! Hựu nhữ sở minh, Ý pháp vi duyên, sanh ư ý-thức.

_ Thử thức vi phục, nhân ý sở sanh, dĩ ý vi giới? Nhân pháp sở sanh, dĩ pháp vi giới? _ A-Nan! Như ông thừa hiểu, Ý-căn và Pháp-trần làm duyên tương-đối nhau sanh ra Ý-thức.

_ Vậy Thức do Ý sanh, lấy Ý làm giới-hạn, hoặc do Pháp sanh, lấy Pháp làm giới-hạn?

阿難若因意生於汝意中。必更所思發明汝意。若無前法意無

所生。離緣無形識將何用。又汝識心與諸思量。兼了別性為同為異

。同意劭意云何所生。異意不同應無所識。若無所識云何意生。若

更所識云何識意。唯同與異二性無成界云何立。若因法生。世間諸

法不離五塵。汝觀色法及諸聲法香法味法。及與觸法相狀分明。以

對五根非意所攝。汝識決定依於法生。汝今諦觀法法何狀。若離色

空。動靜通圔合離生滅。越此諸相終無所得。生則色空諸法等生。

滅則色空諸法等滅。所因既無。因生更識作何形相。相狀不更界云

何生。是故當知意法為緣生意識界三處都無。則意與法及意界三。

本非因緣非自然性。

38. A-Nan! Nhược nhân ý sanh, ư nhữ ý trung, tất hữu sở tư, phát minh nhữ ý.

(_ A-Nan! Nếu nhân ý-căn sanh ra, thì trong ý ông, chắc phải có chỗ nghĩ ngợi, mới phát-minh được cái ý của ông.)

_ Nhược vô tiền pháp, ý vô sở sanh. (_ Nếu không có các pháp-trần, thì ý-căn không thể sanh ra được.)

_ Ly duyên vô hình, thức tướng hà dụng?

(_ Rời các pháp-trần, ý-căn còn không có hình-tướng, thì đem ý-thức ra mà dùng vào việc gì?) 38. A-Nan! Nếu Thức do Ý sanh, thì trong ý ông có suy nghĩ mới phát-minh ra được.

_ Nếu chẳng có Pháp-trần, thì Ý-căn không thể tự sanh.

_ Nếu ly các sở-duyên của Pháp-trần, thì Ý-căn không có hình tướng, như vậy Thức không có chỗ sử-dụng. _ Hựu nhữ thức tâm, dữ chư tư lượng, kiêm liễu biệt tánh, vi đồng vi dị?

(_ Lại cái thức-tâm của ông với các thứ nghĩ ngợi, các sự rõ biết là đồng nhau hay khác nhau?)

_ Đồng ý tức ý, vân hà sở sanh?

(_ Nếu đồng với ý-căn, thì tức là ý-căn rồi, làm sao lại do ý-căn sanh ra?)

_ Dị ý bất đồng, ứng vô sở thức, nhược vô sở thức, vân hà ý sanh?

(_ Nếu khác, mà không đồng với ý-căn, thì lẽ ra không còn biết gì, nếu không biết gì, thì làm sao lại do ý-căn sanh ra?)

_ Nhược hữu sở thức, vân hà thức ý? (_ Còn nếu có biết, thì làm sao lại chia ra ý-thức và ý- căn?)

_ Duy đồng dữ dị, nhị tánh vô thành, giới vân hà lập?

(_ Chỉ hai tánh đồng nhau, khác nhau còn không thành, làm sao lập được thành giới.)

_ Nhược nhân pháp sanh, thế-gian chư pháp, bất ly ngũ trần.

(_ Nếu nhân pháp-trần sanh ra, thì các pháp trong thế- gian, không ngoài năm trần.)

_ Nhữ quan sắc-pháp, cập chư thinh-pháp, hương-pháp, vị-pháp, cập dữ xúc-pháp, tướng trạng phân-minh, dĩ đối ngũ căn, phi ý sở nhiếp.

(_ Ông hãy xét các pháp: sắc, thinh, hương, vị, xúc, có tướng rõ ràng đối với năm căn, đều không thuộc về phần thu nạp của ý-căn.) _ Nhữ thức quyết-định, y ư pháp sanh, nhữ kim đế quan, pháp pháp hà trạng?

(_ Nếu ý-thức của ông quyết-định nương nơi pháp-trần mà sanh ra, thì ông hãy xét từng pháp, từng pháp, hình-trạng thế nào?) _ Nhược ly: sắc không, động tịnh, thông tắc, hiệp-ly, sanh-diệt, việt thử chư _ A-Nan! Ý-thức của ông với các tánh suy nghĩ, hiểu biết, phân-biệt có đồng nhau hay khác nhau? _ Nếu đồng với ý tức là Ý-căn, còn thế nào gọi là do Ý-căn sanh? _ Nếu khác với ý thì thành ra vô-tình, không có tánh biết, còn thế nào gọi là do Ý-căn sanh?

_ Lại nếu có tánh biết, thì Thức với Ý- căn đồng nhau, cớ sao lại chia ra Thức và Ý-căn?

_ Hai tánh đồng và dị còn bất thành, huống chi giới-hạn làm sao lập được?

_ Lại nếu Thức do Pháp-trần, thì các pháp thế-gian chẳng ly năm thứ trần:

_ Sắc, thinh, hương, vị, xúc mà tướng của năm thứ trần ấy phát-hiện rõ ràng, đối-đãi với năm căn chớ không phải Ý-căn sở-nhiếp.

_ Lại như Thức do Pháp-trần sanh, thì bây giờ ông hãy nghiệm xét các hình trạng của Pháp-trần.

_ Như ly các tướng: sắc không, động tịnh, thông bít, hiệp ly, sanh diệt, vượt ra tướng, chung vô sở đắc.

(_ Nếu rời hẳn các tướng: sắc không, động tịnh, thông bít, hiệp ly, sanh diệt, thì rốt ráo không thành một pháp nào cả.)

_ Sanh tắc sắc không, chư pháp đẳng sanh, diệt tắc sắc không, chư pháp đẳng diệt.

(_ Sanh cũng là các pháp như sắc, như không sanh ra, diệt cũng là các pháp như sắc, như không diệt mất.)

_ Sở nhân ký vô, nhân sanh hữu thức, tác hà hình-tướng?

(_ Các nguyên-nhân đã không thành, thì cái thức do nó sanh ra, còn có hình-tướng gì?)

_ Tướng trạng bất hữu, giới vân hà sanh?

(_ Hình-tướng còn không có, làm sao mà lập được thành giới?)

_ Thị cố đương tri, ý pháp vi duyên, sanh ý-thức-giới, tam xứ đô vô, tắc ý dữ pháp, cập ý giới tam, bổn phi nhân- duyên, phi tự-nhiên tánh.

(_ Vậy nên biết rằng, ý-căn pháp-trần làm duyên, sanh ra ý-thức-giới, cả ba chỗ đều không, và ba giới ý-căn, pháp-trần và ý-thức, vốn không phải tánh nhân-duyên, không phải tánh tự-nhiên.)

ngoài các tướng ấy thì rốt ráo không có gì là Pháp-trần. Vì cớ sao?

_ Vì sanh do nơi ‚sắc không‛ mà sanh, diệt do nơi ‚sắc không‛ mà diệt, nếu ly các pháp ra, thì quyết-định Pháp-trần không có thiệt-thể.

_ Chỗ sở-nhân của Pháp-trần còn không có, huống chi là Thức làm sao do Pháp-trần sanh ra hình tướng được.

Sở-nhân: nguyên-nhân sanh ra/ tạo ra.

_ Như thế làm sao lập được Ý-thức-giới? _ Vậy phải biết: Ý-căn và Pháp-trần làm duyên sanh ra Ý-thức-giới, cả ba giới ấy đều không có thiệt-thể, toàn là hư-vọng, vốn không phải nhân-duyên hoặc tự-nhiên. (5)

39. 39. NGÀI A-NAN BÀY TỎ SỰ NGHI- CHẤP.

阿難白佛言世尊。如來常說和合因緣。一切世間種種變化。

皆因四大和合發明。云何如來因緣自然二俱排擯。我今不知斯義所

屬。推垂哀愍開示眾生。中道了義無戲論法。

A-Nan bạch Phật ngôn: Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Hôm nay Đức Thế-Tôn nhân giảng dạy về bốn món:

Ấm Nhập Xứ Giới, Đức Thế-Tôn bác bỏ cả hai lý nhân-duyên và tự-nhiên, khiến chúng tôi nghi-chấp.

_ Thế-Tôn! Như-Lai thường thuyết, hòa-hiệp nhân-duyên. _ Đức Thế-Tôn thường giảng dạy nghĩa nhân-duyên hòa-hiệp, nói: _ Nhứt-thiết thế-gian, chủng chủng biến-hóa, giai nhân tứ-đại hòa-hiệp phát-minh. _ Tất cả sự-vật biến-hóa ở thế-gian đều do tứ-đại: địa hỏa thủy phong hòa-hiệp mà phát-hiện.

_ Vậy đáng lý Đức Thế-Tôn bác bỏ nghĩa tự-nhiên chớ không nên bác bỏ nghĩa nhân-duyên, vì bốn món: Ấm Nhập Xứ Giới là pháp sanh-diệt, thuộc về tánh nhân-duyên mới đúng.

_ Vân hà Như-Lai, nhân-duyên tự-nhiên, nhị cu bài tẩn? _ Ngã kim bất tri, tư nghĩa sở thuộc. (_ Nay tôi không biết nghĩa đó thế nào.)

_ Duy thùy ai mẫn, khai-thị chúng-sanh, trung-đạo liễu-nghĩa, vô hý-luận pháp.

(_ Xin Phật rủ lòng thương xót chỉ bày cho chúng-sanh nghĩa rốt ráo của Trung-đạo, không còn các điều hý-luận.)

_ Vì cớ nào Đức Thế-Tôn lại bác bỏ cả nhân-duyên và tự-nhiên?

_ Nay tôi không biết lý-do bác bỏ cả nhân-duyên và tự-nhiên thuộc về giáo-pháp nào?

_ Ngưỡng cầu Đức Thế-Tôn dũ lòng thương xót khai-thị nghĩa rốt ráo vô hý- luận của Trung-đạo cho chúng tôi hiểu rõ.

40. 40. PHẬT GIẢI NGHI-CHẤP CỦA NGÀI A-NAN.

爾時世尊告阿難言。汝先厭離聲聞緣覺諸小乘法。發心勤求

無上菩提。故我今時為汝開示第一義諦。如何復將世間戲論。妄想

因緣而自纏繞。汝雖多聞如說藥人。真藥現前不能分別。如來說為

真可憐愍。

Nhĩ thời, Thế-Tôn cáo A-Nan ngôn:

_ Nhữ tiên yễm ly, Thinh-văn Duyên-giác, chư tiểu-thừa pháp, phát tâm cần-cầu, Vô-Thượng Bồ-Đề, cố ngã kim thời, vi nhữ khai-thị, đệ-nhứt nghĩa-đế.

_ Như hà phục tương, thế-gian hý-luận, vọng tưởng nhân-duyên, nhi tự triền nhiễu? (_ Làm sao ông lại còn đem những nhân-duyên vọng- tưởng hý-luận thế-gian mà tự ràng buộc mình?) _ Nhữ tuy đa văn, như thuyết dược nhân, chơn-dược hiện-tiền, bất năng phân-biệt.

(_ Ông tuy nghe được nhiều pháp, nhưng cũng như Khi ấy Đức Phật dạy ngài A-Nan: _ A-Nan! Trước kia ông chán bỏ pháp tiểu-thừa của Thinh-văn và Duyên-giác, mà phát tâm cầu đạo Vô-Thượng Bồ-

Đề, nên nay Ta vì ông, khai-thị nghĩa-đế thứ nhứt, - cớ sao ông lại đem thuyết nhân-duyên của thế-gian hý-luận vọng-tưởng mà tự ràng buộc?

_ Ông tuy có tài đa-văn bậc nhứt, nhưng nghe tới Chơn-đế thì nghi-chấp, chẳng khác chi người nghe nói các vị thuốc mà không biết mặt thuốc và không phân-người nói tên vị thuốc, mà đến khi thuốc thật ở trước mặt, thì lại không phân-biệt được.)

_ Như-Lai thuyết vi, chơn khả liên mẫn.

(_ Như-Lai gọi là rất đáng thương xót.)

biệt được vị thuốc thiệt ở trước mặt.

_ Như-Lai cho ông là người đáng thương xót vô-cùng.

汝今諦聽。吾當為汝分別開示。亦仙當來修大乘者通達實相

。阿難默然承佛聖旨。

41. Nhữ kim đế thính, ngô đương vị nhữ, phân-biệt khai-thị, diệc linh đương-lai, tu đại-thừa giả, thông-đạt thiệt-tướng.

(_ Nay ông hãy nghe cho kỹ, Ta sẽ vì ông phân-tích chỉ bày, và cũng để cho những người tu đại-thừa sau này thông suốt được thật-tướng.)

_ A-Nan mặc-nhiên, thừa Phật Thánh-chỉ. 41. Vậy ông hãy chăm nghe, Ta bất-đắc-dĩ phải dùng phương-tiện mà phân-biệt khai-thị cho ông và cũng truyền lại cho đời sau tu pháp đại-thừa thông hiểu thiệt-tướng.

_ Ngài A-Nan lặng thinh, vâng theo

Thánh-chỉ của Phật. 42. 42. PHẬT HIỂN-MINH TỨ-ĐẠI: ĐỊA HỎA THỦY PHONG.

阿難如汝所言四大和合。發明世間種種變化。阿難若彼大性

體非和合。則不能與諸大雜和。猶如虛空不和諸色。若和合者同於

變化。始終相成生滅相續。生死死生生生死死。如旋火輪未更休息

。阿難如水成氷氷還成水。

_ A-Nan! Như nhữ sở ngôn: Tứ-đại hòa-hiệp, phát minh thế-gian, chủng chủng biến-hóa.

_ A-Nan! Nhược bỉ đại tánh, thể phi hòa-hiệp, tắc bất năng dữ chư đại tạp hòa, du như hư-không, bất hòa chư sắc.

(_ A-Nan! Nếu tánh các món đại kia không phải hòa-hợp, thì không thể lẫn lộn với các đại khác, cũng như hư-không không thể hòa-hiệp được với các sắc-tướng.)

_ Nhược hòa hiệp giả, đồng ư biến-hóa, thủy-chung tương-thành, sanh-diệt tương-tục, sanh-tử tử-sanh, sanh sanh tử tử, như tuyền hỏa luân, vị hữu hưu tức.

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Như ông vừa nói tứ-đại: địa, hỏa, thủy, phong hòa-hiệp mà phát-sanh các sự-vật biến-hóa ở thế-gian.

_ A-Nan! Thể-tánh của tứ-đại bất hòa-hiệp thì chẳng thế nào hòa-hiệp với các món khác, cũng như hư-không chẳng hòa-hiệp với các sắc-trần.

_ Nếu thể-tánh của tứ-đại hòa-hiệp, thì đồng với các tướng biến-hóa, có thủy có chung, sanh-diệt liên-tục, sanh rồi tử, tử rồi sanh, sanh sanh tử tử, như bánh xe lửa xoay tròn không dứt.

_ A-Nan! Như thủy thành băng, băng _ Nguyên thể-tánh của tứ-đại, tuy một hoàn thành thủy.

(_ A-Nan! Như nước thành giá, giá lại thành nước.) gốc, nhưng hay sanh ra tướng, cũng như nước kết thành giá.

_ Nước tuy chỉ có một thể, nhưng lạnh thì kết thành giá.

_ Nước với giá vốn không có chỗ hòa-hiệp, mà hiện ra tướng hòa-hiệp.

_ Như vậy nếu cho là bất hòa-hiệp thì không đúng.

_ Tướng của Tứ -đại tuy có sai biệt, nhưng hội về một tánh, cũng như đem giá về với nước.

_ Giá tuy khác tướng, nhưng tan ra thì chỉ là nước.

_ Giá với nước hình như có chỗ hòa-hiệp, nhưng thiệt không thay đổi.

_ Như vậy cho là có hòa-hiệp là không đúng.

43. 43. HIỂN-MINH ĐỊA-ĐẠI.

汝觀地性。麁為大地細為微塵。至隣虛塵析彼極微。色邊際

相七分所成。更析隣虛劭實空性。

_ A-Nan! Nhữ quan địa tánh, thố vi đại-địa, tế vi vi-trần, chí lân-hư-trần, chước bỉ cực vi; sắc biên tế tướng, thất phần sở thành, cánh chước lân-hư, tức thiệt không tánh.

_ A-Nan! Ông hãy xem tánh đất, lớn là đất bằng, nhỏ là hột bụi, cho đến hết sức nhỏ là hột bụi lân-hư; hột bụi này là một phần bảy của hột bụi nhỏ, nếu chia ra nữa thì lân-hư là tánh hư-không.

阿難若此隣虛析成虛空。當知虛空出生色相。汝今問言由和

合故。出生世間諸變化相。汝且觀此一隣虛塵。用幾虛空和合而更

。不應隣虛合成隣虛。又隣虛塵析入空者。用幾色相合成虛空。若

色合時合色非空。若空合時合空非色色猶可析空云何合

44. A-Nan! Nhược thử lân-hư, chước thành hư-không, đương tri hư-không, xuất sanh sắc-tướng.

(_ A-Nan! Nếu cái lân-hư-trần đó, chẻ ra thành được hư-không, thì biết hư-không cũng sanh ra được sắc-tướng.)

_ Nhữ kim vấn ngôn, do hòa-hiệp cố, xuất sanh thế-gian, chư biến-hóa tướng. 44. A-Nan! Nếu nói lân-hư chia ra thành hư-không thì hư-không cũng có thể sanh sắc-tướng.

_ Nay ông nói: Vì cớ có hòa-hiệp mới sanh ra các sắc-tướng biến-hóa ở thế-gian. _ Nhữ thả quan thử nhứt lân-hư trần, dụng cơ hư-không, hòa-hiệp nhi hữu, bất ưng lân-hư, hiệp thành lân-hư. (_ Thì ông hãy xét một cái lân-hư-trần, phải dùng bao nhiêu hư-không hợp lại mới có, không thể lân-hư-trần hợp lại thành lân-hư-trần.)

_ Hựu lân-hư trần, chước nhập không giả, dụng kỷ sắc tướng, hiệp thành hư-không?

_ Vậy ông hãy quan-sát: Lân-hư phải dùng bao nhiêu phần hư-không hòa-hiệp mới có lân-hư, chớ chẳng lẽ lân-hư hòa-hiệp với nhau thành lân-hư?

_ Lại lân-hư chia ra hết sức nhỏ thành hư-không, thì phải dùng bao nhiêu phần sắc-tướng hòa-hiệp mới thành hư- không?

_ Lân-hư gốc là sắc-tướng thì có thể chia được, nên hiệp sắc, - còn hư-không gốc chẳng phải là sắc-tướng thì lấy gì mà chia, lấy gì mà hiệp?

_ Nhược sắc hiệp thời, hiệp sắc phi không.

(_ Nhưng nếu sắc-tướng hợp lại, thì hợp sắc-tướng lại, không thể thành được hư-không;

_ Nhược không hiệp thời, hiệp không phi sắc.

- còn nếu hư-không hợp lại, thì hợp hư-không lại, không thể thành được sắc-tướng;

_ Sắc do khả chước, không vân hà hiệp.

- sắc-tướng còn có thể chẻ được, chớ hư-không thì làm sao mà hợp được?)

_ Đó là chứng tỏ khi hiệp ‚Sắc‛ thì

‚Sắc‛ hiệp, chớ chẳng phải ‚Không‛ hiệp;

- khi hiệp ‚Không‛ thì ‚Không‛ hiệp, chớ chẳng phải ‚Sắc‛ hiệp;

- như vậy nghĩa hòa-hiệp bất-thành.

汝元不知如來藏中。性色真空性空真色。清淨本然周遍法界

。隨眾生心應所知量。循業發現世間無知。惑為因緣及自然性。皆

是識心分別計度。但更言說都無實義。

45. Nhữ ngươn bất tri, Như-Lai-Tạng trung.

_ Tánh sắc chơn không, tánh không chơn sắc, thanh-tịnh bổn-nhiên, châu-biến pháp-giới.

(_ Tánh sắc là chơn không, tánh không là chơn sắc, bổn-nhiên thanh-tịnh, cùng khắp pháp-giới.)

_ Tùy chúng-sanh tâm, ứng sở tri lượng, tuần nghiệp phát-hiện.

45. Ông vốn chưa biết trong Như-Lai- Tạng, - tánh ‚Sắc‛ là thiệt-thể của ‚Không‛, - tánh ‚Không‛ là thiệt-thể của ‚Sắc‛, - Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc, - ‚Sắc Không‛ viên-thông, bản-nhiên thanh-tịnh, châu-biến khắp cả pháp-giới.

_ Chỉ vì nhân-quả của chúng-sanh không đồng, có thiện có ác, nên thể- (_ Theo tâm chúng-sanh, đáp ứng với lượng hay biết, theo nghiệp mà phát-hiện.)

_ Thế-gian vô tri, hoặc vi nhân-duyên, cập tự-nhiên tánh, giai thị thức-tâm, phân-biệt kế độ, đãn hữu ngôn-thuyết, đô vô thật-nghĩa.

(_ Thế-gian không biết, lầm là nhân-duyên và tánh tự-nhiên, đều là những so đo phân-biệt của ý-thức, chỉ có lời nói, toàn không có nghĩa chơn-thật.) tánh của ‚Sắc Không‛ tùy theo tâm, ứng theo lượng, thuận theo nghiệp của chúng-sanh, mà hiện ra các pháp. _ Người thế-gian không biết thể-tánh ‚tùy duyên bất biến‛ ấy, nên nhận lầm là tánh nhân-duyên, nói rằng có hòa-hiệp; hoặc nhận lầm là tánh tự-nhiên, nói rằng bất hòa-hiệp; đó là tại ý-thức phàm-phu so đo, phân-biệt, chỉ bằng ngôn-ngữ, chớ không phải nghĩa chơn- thiệt.

46. 46. HIỂN-MINH HỎA-ĐẠI.

阿難火性無我寄於諸緣。汝觀城中未食之家欲炊爨時。手執

陽燧日前求火。

_ A-Nan! Hỏa tánh vô ngã, ký ư chư duyên, nhữ quan thành trung, vị thực chi gia, dục xuy thoán thời, thủ chấp dương toại, nhựt tiền cầu hỏa.

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Tánh hỏa không có tự-thể, chỉ nương trợ-duyên mà phát-sanh, như ông xem các nhà ở trong thành khi muốn nhúm bếp thì cầm tấm kiếng đưa trước sức nóng của mặt trời mà lấy lửa.

阿難名和合者。如我與汝一千二百五十比丘今為一眾。眾雖

為一。詰其根本各各更身。皆更所生。氏族名字。如舍利弗婆羅門

種。優盧頻螺迦葉波種。乃至阿難瞿曇種姓。阿難若此火性因和合

更。彼手執鏡於日求火。此火為從鏡中而出。為從艾出為於日來。

47. A-Nan! Danh hòa-hiệp giả.

(_ A-Nan! Phàm gọi là hòa-hợp…)

_ Như ngã dữ nhữ, nhứt thiên nhị bá, ngũ thập Tỳ-khưu kim vị nhứt chúng, chúng tuy vi nhứt, cật kỳ căn bổn, các các hữu thân, giai hữu sở sanh, thị tộc danh tự.

_ Như Xá-Lợi-Phất, Bà-La-Môn chủng.

_ Ưu-Lâu-Tần-Loa, Ca-Diếp-Ba chủng.

_ Nãi chí A-Nan, Cù-Đàm chủng tánh. _ A-Nan! Nhược thử hỏa tánh, nhân 47. A-Nan! Nếu lửa là món có hòa-hiệp, thì phải có sắc-tướng phân chia từng món mới hòa-hiệp được.

_ Cũng như Ta với ông, cho tới 1250 vị Tỳ-khưu, hiệp làm một chúng, chúng tuy có một, nhưng xét lại căn-bổn thì ai cũng có thân riêng, quyến-thuộc riêng và tánh-danh riêng, - như Xá-Lợi-Phất thuộc dòng Bà-La-

Môn, - Ưu-Lâu-Tần-Loa thuộc dòng Ca-Diếp-

Ba, - cho đến ông A-Nan thuộc dòng Cù- Đàm. _ A-Nan! Nếu tánh của lửa do hòa-hiệp hòa-hiệp hữu, bỉ thủ chấp kính, ư nhựt cầu hỏa, thử hỏa vi tùng, kính trung nhi xuất, vi tùng ngại xuất, vi ư nhựt lai?

mà có, thì khi tay của người cầm kiếng để lấy lửa dưới ánh mặt trời, thì lửa do mặt trời mà hiện, hoặc do kiếng mà có, hoặc do bùi nhùi mà sanh?

阿難若日來者。自能燒汝手中之艾。來處林木皆應受焚。若

鏡中出自能於鏡。出然于艾鏡何不鎔。紆汝手執尚無熱相云何融泮

。若生於艾何藉日鏡。光明相接然後火生。汝又諦觀鏡因手執。日

從天來艾本地生。火從何方遊歷於此。日鏡相遠非和非合。不應火

光無從自更。汝猶不知如來藏中。性火真空性空真火。清淨本然周

遍法界。隨眾生心應所知量。

48. A-Nan! Nhược nhựt lai giả, tự năng thiêu nhữ thủ trung chi ngại, lai xứ lâm mộc, giai ưng thọ phần.

_ Nhược kính trung xuất, tự năng ư kính, xuất nhiên ư ngại, kính hà bất dung. Hư nhữ thủ chấp, thượng vô nhiệt tướng, vân hà dung bạn?

(_ Nếu từ trong kính mà ra, thì lửa ấy đã có thể từ trong kính ra đốt cháy bùi nhùi, làm sao cái kính lại không cháy. Cho đến cả cái tay ông cầm kính còn không thấy nóng, thì làm sao kính lại cháy được?)

_ Nhược sanh ư ngại, hà tịch nhựt kính, quang-minh tướng tiếp, nhiên-hậu hỏa sanh.

_ Nhữ hựu đế quan, kính nhân thủ chấp, nhựt tùng thiên lai, ngại bổn địa sanh, hỏa tùng hà phương, du lịch ư thử? _ Nhựt kính tương-viễn, phi hòa phi hiệp, bất ưng hỏa quang, vô tùng tự hữu.

(…, không lẽ lửa kia, không do đâu mà tự có?)

_ Nhữ do bất tri, Như-Lai-Tạng trung, tánh hỏa chơn-không, tánh không chơn-hỏa, thanh-tịnh bổn-nhiên, châu-biến pháp-giới, tùy chúng-sanh tâm, ưng sở tri lượng.

(_ Ông còn không biết, trong Như-Lai-Tạng…) 48. A-Nan! Ne áu lửa do mặt trời mà hiện, thì đốt được bùi nhùi cầm ở tay, cho đến những rừng cây đều bị cháy cả hay sao?

_ Nếu lửa do kiếng mà có, thì khi chưa cháy bùi nhùi, kiếng phải cháy trước, tại sao kiếng không cháy; cho đến tay người cầm bùi nhùi cũng không nóng? _ Lại nếu lửa do bùi nhùi mà sanh thì có cần gì sức nóng của mặt trời và tấm kiếng đối-đãi nhau mới sanh được lửa?

_ Ông hãy xem-xét: Vầng thái-dương tự trên trời rọi xuống, tấm kiếng cầm nơi tay, bùi nhùi do đất sanh, thế thì lửa từ hướng nào đến?

_ Vả chăng thái-dương với kiếng cách xa nhau, gốc không hòa không hiệp, thì chẳng lẽ lửa không có chỗ sở-nhân mà tự có?

_ Lý ấy Ta đã từng hiển-minh, nhưng ông vẫn chưa biết, trong Như-Lai-Tạng, tánh lửa vốn thiệt không, tánh không vốn thiệt lửa, bản-nhiên thanh-tịnh, châu-biến khắp cả pháp-giới, tùy theo tâm, ứng theo lượng của chúng-sanh mà có.

阿難當知。世人一處執鏡一處火生。遍法界執滿世間起。起

遍世間寧更方所。循業發現世間無知。惑為因緣及自然性。皆是識

心分別計度。但更言說都無實義。

49. A-Nan! Đương tri.

_ Thế-nhân nhứt xứ chấp kính, nhứt xứ hỏa sanh.

_ Biến pháp-giới chấp, mãn thế-gian khởi.

_ Khởi biến thế-gian, ninh hữu phương sở, tuần nghiệp phát-hiện. (_ Lửa bốc khắp thế-gian, đâu có chỗ ở, theo nghiệp mà phát-hiện.)

_ Thế-gian vô tri, hoặc vi nhân-duyên, cập tự-nhiên tánh, giai thị thức tâm, phân-biệt kế độ, đãn hữu ngôn-thuyết, đô vô thật-nghĩa.

49. A-Nan! Ông nên biết:

_ Người thế-gian, mỗi chỗ có cầm kiếng thì mỗi chỗ có lửa sanh.

_ Khắp pháp-giới đều cầm kiếng thì cả thế-giới đều có lửa sanh, - không hạn-định phương-hướng xứ-sở, chỉ thuận theo nghiệp của chúng-sanh mà phát-hiện. _ Người thế-gian không biết, nhận lầm là tánh nhân-duyên hoặc tự-nhiên, đó là tại ý-thức phàm-phu so đo, phân-biệt, chỉ bằng ngôn-ngữ, chớ không phải nghĩa chơn-thiệt.

50. 50. HIỂN-MINH THỦY-ĐẠI.

阿難水性不定流息無恒。如室羅城迦毘羅仚斫迦羅仚。及鉢

頭摩訶薩多等諸大幻師。求太陰精用和幻藥。是諸師等於白月晝。

手執方諸承月中水。此水為復從珠中出。空中自更為從月來。

_ A-Nan! Thủy tánh bất định, lưu tức vô hằng. _ Như Thất-La-Phiệt thành, Ta-Tỳ-Ca- La tiên, Chước-Ca-La tiên, cập Bát- Đầu-Ma, Ha-Tát-Đa đẳng, chư đại huyễn sư, cầu Thái-Âm tinh, dụng hòa huyễn dược, thị chư sư đẳng, ư bạch nguyệt trú, chủ chấp phương chư, thừa nguyệt trung thủy. _ Thử thủy vi phục, tùng châu trung xuất, không trung tự hữu, vi tùng nguyệt lai?

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Tánh nước bất-định, chảy hoặc ngưng không thường.

_ Như trong thành Thất-La-Phiệt có các đại huyễn sư: Ta-Tỳ-Ca-La tiên, Chước- Ca-La tiên và Bát-Đầu-Ma, Ha-Tát-Đa hay làm phép huyễn-mị, khi các ông ấy muốn cầu Thái-Âm tinh để hòa với thuốc huyễn-mị, thì giữa đêm rằm trăng tỏ, cầm hột châu thủy-tinh để hứng nước trong ánh trăng.

_ Vậy nước ấy do mặt trăng, hoặc hột châu, hoặc hư-không mà có?

阿難若從月來。尚能遠方仙珠出水。所經林木皆應吐流。流

則何待方珠所出。不流明水非從月降。若從珠出則此珠中常應流水

。何待中宵承白月晝。若從空生空性無邊水當無際。從人洎天皆同

陷溺。云何復更水陸空行。汝更諦觀月從天陟珠因手持。承珠水盤

本人敷設。水從何方流注於此。月珠相遠非和非合。不應水精無從

自更。

51. A-Nan! Nhược tùng nguyệt lai, thượng năng viễn phương, linh châu xuất thủy, sở kinh lâm mộc, giai ứng thổ lưu.

_ Lưu tắc hà đãi, phương chư sở xuất.

_ Bất lưu minh thủy, phi tùng nguyệt gián.

_ Nhược tùng châu xuất, tắc thử châu trung, thường ưng lưu thủy, hà đãi trung tiêu, thừa bạch nguyệt trú.

_ Nhược tùng không sanh, không tánh vô biên, thủy đương vô tế, tùng nhân cập thiên, giai đồng thao nịch, vân hà phục hữu, thủy lục không hành.

(_ Nếu do hư-không mà sanh, thì hư-không không bờ bến, nước cũng không giới-hạn, vậy từ cõi người đến cõi trời, lẽ ra đều phải chìm ngập cả, còn thể nào có thủy, lục, không, hành?)

_ Nhữ cánh đế quan, nguyệt tùng thiên trắc, châu nhân thủ trì, thừa châu thủy bàn, bổn nhân phu thiết, thủy tùng hà phương lưu chú ư thử?

_ Nguyệt châu tương-viễn, phi hòa phi hiệp, bất ưng thủy tinh vô tùng tự hữu.

(…, không lẽ nước kia, không do đâu mà tự có?)

51. Nếu nước ấy do mặt trăng mà có, thì mặt trăng ở cách xa còn có thể làm cho hột châu chảy ra nước, tại sao mặt trăng rọi qua mấy rừng cây lại không làm cho mấy rừng cây chảy nước? _ Nếu mặt trăng làm cho rừng cây chảy nước được thì cần gì hột châu. _ Nếu rừng cây không chảy nước được thì nước ấy chắc chắn không phải do mặt trăng mà có. _ Nếu nước ấy do hột châu mà có thì hột châu phải thường chảy nước, cần gì đợi đến giữa đêm rằm hứng nước dưới ánh trăng tròn?

_ Nếu nước ấy do hư-không mà có thì hư-không chẳng có bờ bến, như vậy các cõi Trời và Người bị chìm, còn thể nào có thủy, lục, không, hành? _ Ông hãy cứu xét, trăng ở trên trời, hột châu cầm trong tay, vật hứng nước do người đặt ra, thì nước từ đâu chảy đến?

_ Mặt trăng và hột châu cách xa nhau, gốc không hòa không hiệp, chẳng sanh được nước thì chẳng lẽ nước không có chỗ sở-nhân mà tự sanh?

汝尚不知如來藏中。性水真空性空真水。清淨本然周遍法界

。隨眾生心應所知量。一處執珠一處水出。遍法界執滿法界生。生

滿世間寧更方所。循業發現世間無知。惑為因緣及自然性。皆是識

心分別計度。但更言說都無實義。

52. Nhữ thượng bất tri Như-Lai-Tạng trung, tánh thủy chơn-không, tánh không 52. Ông chưa biết trong Như-Lai-Tạng, tánh nước vốn thiệt không, tánh không chơn-thủy, thanh-tịnh bổn-nhiên, châu-biến pháp-giới, tùy chúng-sanh tâm, ứng sở tri lượng.

_ Nhứt xứ chấp châu, nhứt xứ thủy xuất.

_ Biến pháp-giới chấp, mãn pháp-giới sanh. _ Sanh mãn thế-gian, ninh hữu phương sở, tuần nghiệp phát-hiện.

(_ Thủy-đại sanh khắp thế-gian, đâu có chỗ ở, theo nghiệp mà phát-hiện.)

_ Thế-gian vô tri, hoặc vi nhân-duyên, cập tự-nhiên tánh, giai thị thức tâm, phân-biệt kế độ, đãn hữu ngôn-thuyết, đô vô thật-nghĩa.

vốn thiệt nước, bản-nhiên thanh-tịnh, châu-biến khắp cả pháp-giới, tùy theo tâm và ứng theo lượng của chúng-sanh mà có.

_ Chỗ nào có cầm hột châu thì chỗ ấy có nước chảy đến.

_ Khắp pháp-giới đều cầm hột châu, thì cả thế-gian đều có nước sanh, - không hạn-định phương-hướng xứ-sở, chỉ thuận theo nghiệp của chúng-sanh mà phát-hiện.

_ Người thế-gian không biết, nhận lầm là tánh nhân-duyên hoặc tự-nhiên, đó là tại ý-thức phàm-phu so đo, phân-biệt, chỉ bằng ngôn-ngữ, chớ không phải nghĩa chơn-thiệt.

53. 53. HIỂN-MINH PHONG-ĐẠI.

阿難風性無體動靜不常。汝常整衣入於大眾。僧伽梨角動及

傍人。則更微風拂彼人面。此風為復出袈裟角。發於虛空生彼人面

。

_ A-Nan! Phong tánh vô thể, động tịnh bất thường. _ Nhữ thường chỉnh y, nhập ư đại-chúng, tăng-già-lê giác, động cập bàng nhân, tắc hữu vi phong, phất bỉ nhân diện.

_ Thử phong vi phục, xuất ca-sa giác, phát ư hư-không, sanh bỉ nhân diện?

Đức Phật dạy: _ A-Nan! Tánh gió không có tự-thể, khi thổi khi ngưng bất thường. _ Như ông đắp y nhập chúng, chéo y Tăng-già-lê động tới người kế cận, thì có một chút gió phất qua mặt người ấy. _ Vậy gió do chéo y, hoặc hư-không, hoặc mặt người khác mà có?

阿難此風若復出袈裟角。汝乃披風。其衣飛搖應離汝體。我

今說法會中垂衣。汝看我衣風何所在。不應衣中更藏風地。若生虛

空。汝衣不動何因無拂。空性常住風應常生。若無風時虛空當滅。

滅風可見滅空何狀。若更生滅不名虛空。名為虛空云何風出。若風

自生彼拂之面。從彼面生當應拂汝。自汝整衣云何倒拂。汝審諦觀

。整衣在汝面屬彼人。虛空寂然不參流動。風自誰方鼓動來此。風

空性隔非和非合。不應風性無從自更。

54. A-Nan! Thử phong nhược phục, xuất ca-sa giác, nhữ nãi phi phong, kỳ y phi diêu, ưng ly nhữ thể.

(_ A-Nan! Nếu gió đó phát ra do gấu áo ca-sa, thì ông đã mặc cả gió, lẽ ra cái áo phải bay tung ra, rời khỏi thân-thể của ông.)

_ Ngã kim thuyết pháp, hội trung thùy y, nhữ khán ngã y, phong hà sở tại?

_ Bất ưng y trung, hữu tàng phong địa.

_ Nhược sanh hư-không, nhữ y bất động, hà nhân vô phất?

_ Không-tánh thường-trụ, phong ưng thường sanh, nhược vô phong thời, hư- không đương diệt.

_ Diệt phong khả kiến, diệt không hà trạng.

_ Nhược hữu sanh diệt, bất danh hư- không.

_ Danh vi hư-không vân hà phong xuất?

_ Nhược phong tự sanh, bỉ phất chi diện, tùng bỉ diện sanh, đương ưng phất nhữ, tự nhữ chỉnh y, vân hà đảo phất? (_ Nếu gió đó sanh ra do cái mặt người bị phẩy, thì đã do mặt người đó sanh ra, lẽ ra phải phẩy lại ông, sao tự ông sửa áo mà lại phẩy ngược lại người kia?)

Nhữ thẩm đế quan:

_ Chỉnh y tại nhữ, diện thuộc bỉ nhân, hư-không tịch-nhiên, bất tham lưu động, phong tự thùy phương, cổ động lai thử?

(_ Sửa áo là do nơi ông, cái mặt thì thuộc người kia, hư-không thì vắng lặng, không thể lay động, vậy gió từ phương nào giong ruổi đến đó?) _ Phong không tánh cách, phi hòa phi hiệp, bất ưng phong tánh, vô tùng tự hữu.

( Tánh gió và tánh hư-không cách xa nhau, không phải hòa, không phải hiệp, không lẽ gió kia, không do đâu mà tự có?) 54. A-Nan! Nếu gió do chéo y mà có thì y là gió phải bay ra khỏi thân ông.

_ Ta đang thuyết pháp, thả y xuống giữa chúng hội, ông thử xem xét trong y của Ta, gió ở chỗ nào?

_ Không lý trong y có chỗ chứa gió? _ Nếu gió do hư-không mà có thì khi y không động, từ đâu sanh gió?

_ Tánh hư-không thường-trụ, thì gió phải thường thổi, nếu gió ngưng, thì hư-không phải mất. _ Gió ngưng thì có thể nhận được, chớ hư-không mất thì hình trạng thế nào?

_ Nếu có sanh diệt, thì chẳng gọi là hư-không được.

_ Nếu gọi là hư-không, thì làm sao lại sanh gió?

_ Nếu gió do mặt người khác mà có, thì đáng lý tự gió thổi ông; cớ sao ông lay động cái y, rồi gió thổi qua mặt người khác? Ông hãy xét kỹ: _ Y do ông đắp, mặt của người khác, hư- không thì vắng lặng, vậy gió ở phương nào phát-sanh?

_ Tánh gió và tánh hư-không cách xa nhau, không hòa không hiệp, chẳng lẽ gió không có chỗ sở-nhân mà tự sanh?

汝宛不知如來藏中。性風真空性空真風。清淨本然周遍法界

。隨眾生心應所知量。阿難如汝一人。微動服衣更微風出。遍法界

拂滿國土生。周遍世間寧更方所。循業發現世間無知。惑為因緣及

自然性。皆是識心分別計度。但更言說都無實義。

55. Nhữ uyển bất tri, Như-Lai-Tạng trung, tánh phong chơn-không, tánh không chơn-phong, thanh-tịnh bổn-nhiên, châu-biến pháp-giới, tùy chúng-sanh tâm, ưng sở tri lượng.

_ A-Nan! Như nhữ nhứt nhân, vi động phục y, hữu vi phong xuất.

(_ A-Nan! Như một mình ông, hơi động cái áo, thì có chút gió phát ra.)

_ Biến pháp-giới phất, mãn quốc-độ sanh; châu-biến thế-gian, ninh hữu phương sở, tuần nghiệp phát hiện.

(…; phong-đại đầy dẫy thế-gian, đâu có chỗ ở, theo nghiệp mà phát-hiện.)

_ Thế-gian vô tri, hoặc vi nhân-duyên, cập tự-nhiên tánh, giai thị thức tâm, phân-biệt kế độ, đãn hữu ngôn-thuyết, đô vô thật-nghĩa.

55. A-Nan! Ông không biết trong Như- Lai-Tạng, tánh gió vốn thiệt không, tánh không vốn thiệt gió, bản-nhiên thanh-tịnh, châu-biến khắp cả pháp-giới, tùy theo tâm và ứng theo lượng của chúng-sanh mà có.

_ A-Nan! Một người động y thì có gió.

_ Khắp pháp-giới đều động y, thì cả thế-gian đều có gió; không hạn-định phương-hướng xứ-sở, chỉ thuận theo nghiệp của chúng-sanh mà phát hiện.

_ Người thế-gian không biết, nhận lầm là tánh nhân-duyên hoặc tự-nhiên, đó là tại ý-thức phàm-phu so đo, phân-biệt, chỉ bằng ngôn-ngữ, chớ không phải nghĩa chơn-thiệt.

56. 56. PHẬT HIỂN-MINH TAM ĐẠI:

KHÔNG, KIẾN, THỨC.

_ Đức Phật đã hiển-minh tứ-đại: địa, hỏa, thủy, phong.

_ Bây giờ Đức Phật hiển-minh thêm tam đại nữa: không, kiến, thức. Tất cả là thất đại.

HIỂN-MINH KHÔNG-ĐẠI.