Kinh Thủ Lăng Nghiêm

佛告阿難是諸比丘。適來從我室羅筏城。循乞摶食歸祇陀林

。我已宿齋。汝觀比丘一人食時諸人飽不。

阿難答言不也世尊。何以故。是諸比丘。雖阿羅漢軀命不同

。云何一人能仙眾飽。

佛告阿難若汝覺了知見之心實在身外。身心相外自不相干。

則心所知身不能覺。覺在身際心不能知。我今示汝兜羅綿手。汝眼

見時心分別不。阿難答言如是世尊。

佛告阿難若相知者云何在外。是故應知汝言覺了能知之心住

在身外。無更是處。

Phật cáo A-Nan:

_ Thị chư Tỳ-khưu, thích lai tùng ngã, Thất-La-Phiệt thành, tuần khất đoàn thực, qui Kỳ-Đà lâm.

_ Ngã dĩ túc trai, nhữ quan Tỳ-khưu, nhứt nhân thực thời, chư nhân bão phủ? Đức Phật bảo ngài A-Nan: _ A-Nan! Hồi sớm mai, có các vị Tỳ-khưu theo Ta vào thành Thất-La-Phiệt khất-thực, rồi trở về rừng Kỳ-Đà. _ Ta vừa thọ trai xong, Ta bảo ông thử nghĩ: trong số Tỳ-khưu ấy, chỉ một người ăn mà các vị khác có thể no được không?

A-Nan đáp ngôn:

_ Phất-dã Thế-Tôn! Hà dĩ cố?

_ Thị chư Tỳ-khưu, tuy A-La-Hán, xu mệnh bất đồng, vân hà nhứt nhân, năng lịnh chúng bão?

Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Không thể được như vậy. Vì cớ sao?

_ Vì các vị Tỳ-khưu dầu là bậc A-La- Hán, nhưng thân-thể không đồng, mỗi người mỗi thân thì có lý nào một người ăn mà các vị khác no được.

Phật cáo A-Nan:

_ Nhược nhữ giác liễu, tri-kiến chi tâm, thật tại thân ngoại, thân-tâm tương ngoại, tự bất tương can.

_ Tắc tâm sở tri, thân bất năng giác, Đức Phật bảo ngài A-Nan:

_ Nếu tâm hiểu biết sáng suốt của ông thiệt ở ngoài thân, dĩ-nhiên thân với tâm khác biệt nhau, không có liên-quan gì với nhau. _ Như vậy hễ tâm biết thì thân không giác tại thân tế, tâm bất năng tri.

(_ Vậy cái gì tâm biết thì thân không thể hay, cái gì thân hay thì tâm không thể biết.)

_ Ngã kim thị nhữ, đâu-la-miên thủ, nhữ nhãn kiến thời, tâm phân-biệt phủ?

_ A-Nan đáp ngôn: Như-thị, Thế-Tôn!

(_ Thưa Thế-Tôn, đúng thế!) biết, chớ tâm và thân không thể đồng biết một lượt.

_ Bây giờ Ta đưa tay dịu dàng của Ta lên cho ông xem, mắt ông thấy tay, còn tâm ông có biết tay hay không?

_ Ngài A-Nan bạch Phật: Bạch Đức Thế-Tôn! Mắt tôi vừa thấy tay thì tâm tôi biết liền.

Phật cáo A-Nan:

_ Nhược tương tri giả, vân hà tại ngoại?

(_ Nếu thân với tâm cùng hay biết một lượt với nhau, thì làm sao tâm lại ở ngoài thân?)

_ Thị cố ưng tri, nhữ ngôn giác liễu, năng tri chi tâm, trụ tại thân ngoại, vô hữu thị xứ.

Đức Phật bảo:

_ A-Nan! Thân và tâm của ông đồng biết một lượt thì không phải là hai thể sai biệt, như vậy ông làm sao dám nói tâm ở ngoài thân. _ Thế nên phải nhận-định: Ông nói tâm hiểu biết sáng suốt của ông ở ngoài thân, chắc chắn không đúng.

23. Chấp tâm núp sau con mắt. (Chấp lần 3) 23. NGÀI A-NAN CHẤP ‚TÂM ẨN

TẠI MẮT‛.

阿難白佛言世尊如佛所言不見內故不居身內。身心相知不相

離故不在身外。我今思惟知在一處。佛言處今何在。

阿難言。此了知心。既不知內而能見外。如我思忖潛伒根裏

。猶如更人取瑠璃椀合其兩眼。雖更物合而不留礙。彼根隨見隨劭

分別。然我覺了能知之心。不見內者為在根故。分明矚外無障礙者

潛根內故。

A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Như Phật sở ngôn: bất kiến nội cố, bất cư thân nội.

(_ Thưa Thế-Tôn! Như lời Phật dạy: vì không thấy bên trong, tâm không ở trong thân;

_ Thân-tâm tương-tri, bất tương ly cố, bất tại thân ngoại. Ngã kim tư-duy, trị tại nhứt xứ.

- vì thân-tâm cùng biết, không thể rời nhau, tâm không ở ngoài thân; nay tôi suy nghĩ, biết tâm ở một chỗ!) _ Phật ngôn: Xứ kim hà tại?

Ngài A-Nan bạch Phật: _ Bạch Đức Thế-Tôn! Như lời Phật dạy:

Tâm không thấy trong thân thì tâm chẳng phải ở trong thân.

_ Tâm và thân đồng biết một lượt, không thể rời nhau, thì tâm chẳng phải ở ngoài thân. Bây giờ tôi thiết nghĩ:

Tâm ở một chỗ.

Thiết nghĩ = Thiết-tưởng (竊想): trộm nghĩ. (lời nói khiêm-nhượng) _ Phật hỏi: A-Nan! Tâm ở chỗ nào? (_ Phật hỏi: Chỗ ấy ở đâu?)

A-Nan ngôn:

_ Thử liễu tri tâm, ký bất tri nội, nhi năng kiến ngoại, như ngã tư thổn, tiềm phục căn lý. _ Du như hữu nhân, thủ Lưu-Ly oản, hiệp kỳ lưỡng nhãn, tuy hữu vật hiệp, nhi bất lưu ngại, bỉ căn tùy kiến, tùy tức phân-biệt.

(…, con mắt tuy có vật úp vào, nhưng không làm ngăn ngại, con mắt kia liền thấy, thì liền phân-biệt được ngay.)

_ Nhiên ngã giác liễu, năng tri chi tâm, bất kiến nội giả, vi tại căn cố.

_ Phân minh chúc ngoại, vô chướng-ngại giả, tiềm căn nội cố.

Ngài A-Nan bạch Phật: _ Bạch Đức Thế-Tôn! Tâm liễu-tri đó không biết bên trong, mà hay thấy bên ngoài, theo tôi nghĩ, tâm ấy ẩn tại mắt.

_ Ví như có người lấy chén Lưu-Ly úp vào hai mắt, thì tuy có vật úp ở ngoài, nhưng mắt vẫn sáng tỏ chớ không bị ngăn ngại, nên hễ mắt thấy tất-nhiên tâm phân-biệt.

Liễu-tri: Tâm hiểu biết rõ ràng, rốt ráo tất cả. Liễu:

hiểu rõ, hiểu rốt ráo. Tri: biết, sự hiểu biết.

_ Như thế tâm hiểu biết của tôi không thấy trong thân vì tâm ẩn tại mắt. _ Cũng bởi tâm ẩn tại mắt nên thấy phân-minh vật ở ngoài thân, không chút ngăn ngại, chưa rõ đúng chăng?

24. 24. PHẬT DẠY CHẤP ‚TÂM ẨN TẠI MẮT‛ LÀ PHI-LÝ.

佛告阿難如汝所言。潛根內者猶如瑠璃。彼人當以瑠璃籠眼

。當見山河見瑠璃不。如是世尊。是人當以瑠璃籠眼實見瑠璃。

佛告阿難汝心若同瑠璃合者。當見山河何不見眼。若見眼者。

眼劭同境不得成隨。若不能見云何說言此了知心。潛在根內如瑠璃

合。是故應知汝言覺了能知之心。潛伒根裏如瑠璃合。無更是處。

_ Phật cáo A-Nan: Như nhữ sở ngôn, tiềm căn nội giả, du như Lưu-Ly, bỉ nhân đương dĩ, Lưu-Ly lung nhãn, đương kiến sơn-hà, kiến Lưu-Ly phủ?

_ Như-thị Thế-Tôn! Thị nhân đương dĩ, Lưu-Ly lung nhãn, thật kiến Lưu-Ly. (_ Thưa Thế-Tôn, đúng thế! Người ấy đương khi lấy chén Lưu-Ly úp vào hai mắt, thật có thấy chén Lưu- Ly.) _ Đức Phật dạy: A-Nan! Như ông vừa nói, tâm ẩn tại mắt, cũng như mắt ẩn sau chén Lưu-Ly, thì người lấy chén Lưu-Ly úp vào mắt, trong khi mắt thấy núi sông, có thấy chén Lưu-Ly chăng?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Người úp chén

Lưu-Ly vào mắt, trong khi mắt thấy núi sông, cũng thấy Lưu-Ly.

_ Phật cáo A-Nan: Nhữ tâm nhược đồng,

Lưu-Ly hiệp giả, đương kiến sơn-hà, hà bất kiến nhãn? (…, thì trong khi trông thấy núi sông, sao không trông thấy con mắt?)

_ Đức Phật bảo ngài A-Nan: A-Nan!

Nếu tâm của ông ẩn tại mắt cũng như mắt ẩn sau chén Lưu-Ly, thì trong khi tâm thấy núi sông, tại sao không thấy mắt? _ Nhược kiến nhãn giả, nhãn tức đồng cảnh, bất đắc thành tùy.

(_ Nếu trông thấy con mắt, thì con mắt hình như ngoại-cảnh, không thể liền thấy mà liền biết được.)

_ Nhược bất năng kiến, vân hà thuyết ngôn, thử liễu tri tâm, tiềm tại nhãn nội như Lưu-Ly hiệp?

_ Thị cố ưng tri, nhữ ngôn giác liễu, năng tri chi tâm, tiềm phục căn lý, như lưu-ly hiệp, vô hữu thị xứ.

_ Nếu tâm thấy mắt thì mắt cũng như ngoại-cảnh, không thể nào mắt liền thấy, tâm liền biết.

_ Nếu tâm không thấy mắt, thì không làm sao nói tâm hiểu biết ẩn tại mắt, như mắt ẩn sau chén Lưu-Ly. _ Thế nên phải nhận-định: Ông nói tâm sáng tỏ hiểu biết ẩn tại mắt như mắt ẩn sau chén Lưu-Ly, chắc chắn vô-lý.

25. Chấp nhắm mắt thấy tối là thấy bên trong thân. (Chấp lần 4)

25. NGÀI A-NAN CHẤP ‚TÂM Ở TRONG LẪN NGOÀI‛.

阿難白佛言世尊我今又作如是思惟。是眾生身府藏在中竅穴

居外。更藏則暗更竅則明。今我對佛開眼見明名為見外。閉眼見暗

名為見內。是義云何。

_ A-Nan bạch Phật ngôn: Thế-Tôn! Ngã kim hựu tác, như-thị tư-duy, thị chúng-sanh thân, tạng-phủ tại trung, khiếu-huyệt cư ngoại, hữu tạng tắc ám, hữu khiếu tắc minh.

_ Kim ngã đối Phật, khai nhãn kiến minh, danh vi kiến ngoại, bế nhãn kiến ám, danh vi kiến nội. Thị nghĩa vân hà? (…, mở mắt thấy sáng gọi là thấy bên ngoài, nhắm mắt thấy tối gọi là thấy bên trong. Nghĩa ấy thế nào?) _ Ngài A-Nan bạch Phật: Bạch Đức Thế-Tôn! Bây giờ tôi lại suy nghĩ, thân-thể của chúng-sanh, tạng-phủ ở trong, khiếu-huyệt ở ngoài, có tạng-phủ thì tối, có khiếu-huyệt thì sáng.

_ Như bây giờ tôi ở trước mặt Phật, khi mở mắt thì tâm thấy sáng gọi là tâm thấy ngoài, khi nhắm mắt thì tâm thấy tối gọi là tâm thấy trong, tức là tâm ở cả trong lẫn ngoài, tôi chưa biết nghĩa ấy có đúng chăng? 26. 26. PHẬT DẠY CHẤP ‚TÂM Ở TRONG LẪN NGOÀI‛ LÀ PHI-LÝ.

佛告阿難汝當閉眼見暗之時。此暗境界為與眼對為不對眼。

若與眼對暗在眼前云何成內。若成內者。居暗室中無日月燈。此室

暗中皆汝焦府。若不對者云何成見。若離外見內對所成。合眼見暗

名為身中。開眼見明何不見面。若不見面內對不成見面若成。此了

知心及與眼根。乃在虛空何成在內。若在虛空自非汝體劭應如來今

見汝面亦是汝身。汝眼已知身合非覺。必汝執言身眼兩覺應更二知

。劭汝一身應成兩佛。是故應知汝言見暗名見內者無更是處。

Phật cáo A-Nan: Đức Phật dạy: _ Nhữ đương bế nhãn, kiến ám chi thời, thử ám cảnh giới, vi dữ nhãn đối, vi bất đối nhãn?

_ Nhược dữ nhãn đối, ám tại nhãn tiền, vân hà thành nội?

_ Nhược thành nội giả, cư ám thất trung, vô nhựt nguyệt đăng, thử thất ám trung, giai nhữ tiêu phủ?

(…, cái gì ở trong phòng tối đó đều là tam-tiêu lục-phủ của ông hay sao?)

_ Nhược bất đối giả, vân hà thành kiến?

(_ Còn như cái tối không đối với mắt, thì làm sao thành ra có thấy?) _ Nhược ly ngoại kiến, nội đối sở thành, hiệp nhãn kiến ám, danh vi thân trung, khai nhãn kiến minh, hà bất kiến diện? (_ Dầu tách rời lối thấy bên ngoài, mà cho rằng con mắt đối vào trong nên thấy tối, thì nhắm mắt thấy tối, gọi là thấy bên trong thân; vậy mở mắt thấy sáng, sao lại không thấy cái mặt.)

_ Nhược bất kiến diện, nội đối bất thành.

(_ Nếu không thấy cái mặt, thì cái nghĩa con mắt đối vào trong, không thành-lập được.)

_ Kiến diện nhược thành, thử liễu tri tâm, cập dữ nhãn-căn, nãi tại hư-không, hà thành tại nội?

(_ Còn như thấy được cái mặt, thì cái tâm hay biết ấy, và con mắt đều ở ngoài hư-không, sao lại thành ở trong thân được?)

_ Nhược tại hư-không, tự phi nhữ thể.

(_ Nếu tâm và con mắt ở ngoài hư-không thì tất-nhiên không phải là thể-chất của ông, _ Tức ưng Như-Lai, kim kiến nhữ diện, diệc thị nhữ thân.

- vì không lẽ hiện nay Như-Lai thấy mặt ông cũng là thân của ông hay sao?) _ Nhữ nhãn dĩ tri, thân hiệp phi giác. _ A-Nan! Trong khi ông nhắm mắt thấy tối, cái tối đó đối hay không đối với mắt? _ Nếu đối với mắt, thì cái tối ở trước mắt rồi, há phải ở trong thân?

_ Nếu cái tối đó ở trong thân, thì khi ông ở trong nhà tối, không có mặt trời, mặt trăng và đèn đuốc, các vật trong nhà tối đều là tạng-phủ của ông chăng?

_ Nếu cái tối không đối với mắt thì làm sao lại thấy tối?

_ Nếu cái tối đó không phải ngoại đối tức là đối ra ngoài, mà là nội đối, tức là đối vào trong thì tại sao khi nhắm mắt thấy tối gọi là thấy trong, còn khi mở mắt thấy sáng, tại sao mắt đối vào trong mà không thấy được mặt?

_ Nếu không thấy được mặt thì không phải là nội đối.

_ Nếu thấy được mặt thì tâm hiểu biết sáng suốt và mắt ở ngoài hư-không, chớ chẳng phải ở trong thân.

_ Nếu tâm và mắt ở giữa hư-không thì không phải là thể của ông.

_ Bây giờ Như-Lai ở ngoài thể của ông, vẫn thấy được mặt ông, đó cũng là thân ông chăng? _ Nếu mắt ở giữa hư-không thì cái gì mắt biết, thân không biết được.

(_ Và như thế thì con mắt đã biết, thân ông lẽ phải không biết.)

_ Tất nhữ chấp ngôn, thân nhãn lưỡng giác, ưng hữu nhị tri, tức nhữ nhứt thân, ưng thành lưỡng Phật?

(_ Nếu ông chấp rằng thân và con mắt đều có biết thì ông phải có hai tánh biết, rồi chính một thân ông sẽ thành hai Đức Phật hay sao?)

_ Thị cố ưng tri, nhữ ngôn kiến ám, danh kiến nội giả, vô hữu thị xứ.

(_ Vậy nên biết rằng: Ông nói thấy tối là thấy bên trong thân, thật không có lẽ nào như vậy.)

_ Nếu ông chấp rằng thân và mắt, mỗi vật đều có tánh biết, thành-thử tự ông có hai tánh biết, như vậy một thể của ông có hai vị Phật, đó là mê chấp.

_ Thế nên phải nhận-định: Ông nói thấy tối gọi là thấy trong, chắc chắn vô-lý, cũng như ông chấp tâm ở trong lẫn ngoài thật là sai lầm.

27. Chấp tâm hợp với chỗ nào thì liền có ở chỗ ấy.

(Chấp lần 5) 27. NGÀI A-NAN CHẤP ‚TÂM Ở CHỖ TÙY HIỆP‛.

阿難言我常聞佛開示四眾。由心生故種種法生。由法生故種

種心生。我今思惟劭思惟體實我心性。隨所合處心則隨更。亦非內

外中間三處。

_ A-Nan ngôn: Ngã thường văn Phật, khai-thị tứ chúng:

_ Do tâm sanh cố, chủng chủng pháp sanh; do pháp sanh cố, chủng chủng tâm sanh.

_ Ngã kim tư-duy, tức tư-duy thể, thiệt ngã tâm-tánh, tùy sở hiệp xứ, tâm tắc tùy hữu, diệc phi nội ngoại, trung gian tam xứ.

(_ Nay tôi suy nghĩ, thì tức cái thể suy nghĩ đó thật là tâm-tánh của tôi, hễ hợp với chỗ nào thì tâm liền có ở chỗ đó, chớ không phải ở trong, ở ngoài, hay ở chặng giữa.)

_ Ngài A-Nan bạch Phật: Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi thường nghe Đức Thế- Tôn dạy tứ chúng (24) rằng:

_ Vì tâm sanh nên (các thứ) pháp sanh, vì pháp sanh nên (các thứ) tâm sanh.

_ Bây giờ nương theo lời Phật dạy mà tôi suy nghĩ, sự suy nghĩ ấy thiệt là tâm tôi, khi tâm hiệp với chỗ nào thì tâm liền ở chỗ đó, vì thế tôi cho tâm tùy hiệp, chớ không nhứt-định ở trong ở ngoài chi cả.

28. 28. PHẬT DẠY CHẤP ‚TÂM Ở CHỖ TÙY HIỆP‛ LÀ PHI-LÝ.

佛告阿難汝今說言由法生故種種心生。隨所合處心隨更者。

是心無體則無所合。若無更體而能合者。則十九界因七塵合是義不

然。若更體者如汝以手自挃其體。汝所知心為復內出為從外入。若

復內出還見身中。若從外來先合見面。

_ Phật cáo A-Nan: Nhữ kim thuyết ngôn, do pháp sanh cố, chủng chủng tâm sanh, tùy sở hiệp xứ, tâm tùy hữu giả.

_ Thị tâm vô thể, tắc vô sở hiệp.

(_ Cái tâm ấy nếu không có tự-thể thì không thể hợp được, _ Nhược vô hữu thể, nhi năng hiệp giả, tắc thập cửu giới, nhân thất trần hiệp, thị nghĩa bất nhiên?

- chớ còn nếu không có có tự-thể mà vẫn hợp được, thì giới thứ 19 cùng trần thứ 7 hợp lại được hay sao?

Nghĩa ấy quyết không đúng.)

_ Đức Phật dạy: A-Nan! Ông vừa nói:

Vì pháp sanh nên (các thứ) tâm sanh, tâm hiệp với chỗ nào thì tâm liền ở chỗ đó. _ Tâm suy nghĩ của ông không có thiệt-thể thì chẳng bao giờ hiệp được với cái chi cả.

_ Nếu tâm không có thiệt-thể mà cũng hiệp được, chẳng khác nào lấy thêm một giới ngoài số 18 giới và lấy thêm một trần ngoài số 6 trần, đặt hai vật cho có tên: Giới thứ 19 và Trần thứ 7, chớ không có thiệt, nếu nói rằng hai vật ấy hiệp được thì phi-lý. _ Nếu tâm có thiệt-thể thì ông thử nghiệm xét bằng cách lấy bàn tay đánh vào thân ông, tâm biết chỗ đánh ấy ở trong ra hay là ở ngoài vào?

_ Nhược hữu thể giả, như nhữ dĩ thủ, tự chí kỳ thể, nhữ sở tri tâm, vi phục nội xuất, vi tùng ngoại nhập?

(_ Còn nếu có tự thể, thì trong khi ông lấy tay tự gảy thân ông, cái tâm biết gảy của ông, ở trong thân ra, hay từ bên ngoài vào?)

_ Nhược phục nội xuất, hoàn kiến thân trung, nhược tùng ngoại lai, tiên hiệp kiến diện. (_ Nếu ở trong thân ra, thì lại phải thấy bên trong, nếu từ ngoài vào, thì trước hết phải thấy cái mặt.) _ Nếu tâm ở trong ra thì đã thấy trong thân, nếu tâm ở ngoài vào thì đã thấy mặt.

阿難言見是其眼心知非眼為見非義。

29. A-Nan ngôn:

_ Kiến thị kỳ nhãn, tâm tri phi nhãn, vi kiến phi nghĩa.

(_ Thấy là con mắt, còn tâm thì biết chớ không phải thấy như con mắt; nói tâm thấy là không đúng nghĩa.)

29.

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Mắt chủ sự thấy, tâm chủ sự biết, tâm không phải như mắt mà bảo rằng tâm thấy, tôi sợ phi- nghĩa.

佛言若眼能見汝在室中門能見不。則諸已死尚更眼存應皆見

物。若見物者云何名死。

阿難又汝覺了能知之心若必更體。為復一體為更多體。今在

汝身為復遍體為不遍體。若一體者。則汝以手挃一肢時。四肢應覺

。若咸覺者挃應無在。若挃更所則汝一體自不能成。若多體者則成

多人何體為汝。若遍體者同前所挃。若不遍者當汝觸頭亦觸其足。

頭更所覺足應無知。今汝不然。是故應知隨所合處心則隨更無更是

處。

30. Phật ngôn:

_ Nhược nhãn năng kiến, nhữ tại thất trung, môn năng kiến phủ?

(_ Nếu con mắt thấy được, thì khi ông ở trong phòng, cái cửa có thấy được không?)

_ Tắc chư dĩ tử, thượng hữu nhãn tồn, ưng giai kiến vật, nhược kiến vật giả, vân hà danh tử?

(_ Lại những người chết rồi, vẫn còn con mắt, lẽ ra phải thấy được vật; mà nếu thấy được vật, thì sao gọi là chết?) _ A-Nan! Hựu nhữ giác liễu, năng tri chi tâm, nhược tất hữu thể, vi phục nhứt thể, vi hữu đa thể?

_ Kim tại nhữ thân, vi phục biến thể, vi bất biến thể? _ Nhược nhứt thể giả, tắc nhữ dĩ thủ, chất nhứt chi thời, tứ chi ưng giác, nhược hàm giác giả, chất ưng vô tại.

(_ Nếu tâm có một thể, thì ông lấy tay gảy một chi, lẽ ra cả tứ chi đều biết; mà nếu đều biết, thì lại không biết gảy ở chỗ nào.)

_ Nhược chất hữu sở, tắc nhữ nhứt thể, tự bất năng thành.

(_ Nếu biết chỗ gảy, thì cái thuyết một thể của ông tự-nhiên không thể thành-lập được.)

_ Nhược đa thể giả, tắc thành đa nhân, hà thể vi nhữ.

(_ Nếu như có nhiều thể, thì thành ra nhiều người, còn biết cái thể nào là thể của ông?)

_ Nhược biến thể giả, đồng tiền sở chất.

(_ Nếu cái thể ấy cùng khắp cả mình, thì lại như trước kia, không biết được chỗ gảy.)

_ Nhược bất biến giả, đương nhữ xúc đầu, diệc xúc kỳ túc, đầu hữu sở giác, túc ưng vô tri, kim nhữ bất nhiên.

(_ Nếu như không cùng khắp, thì khi ông chạm trên 30.

_ A-Nan! Sự thấy tuy về phần mắt nhưng tánh hay thấy thiệt ở tâm. Ta ví dụ thân ông là tâm, cái cửa là mắt. Như thân ông không có ở trong nhà trông ra ngoài thì cái cửa có tự thấy được chăng?

_ Nếu nghĩ chỉ có mắt thấy chớ chẳng cần tâm, thì người chết, mắt vẫn còn mà tại sao không thấy? Vì mắt thấy thì thế nào gọi là chết được? _ A-Nan! Lại như tâm hiểu biết sáng suốt có tự-thể thì chỉ có một thể hay là nhiều thể?

_ Nếu nói tâm ở trong thân ông thì khắp cả mình hay chẳng khắp cả mình?

_ Nếu nói chỉ có một thể, thì trong khi ông lấy bàn tay đánh một chỗ thì tứ chi đều biết, nếu tứ chi đều biết thì ông không biết được chỗ đánh.

_ Như ông biết được chỗ đánh thì không thành nghĩa ‚một thể‛ nữa.

_ Nếu nói có nhiều thể, thành ra nhiều người, vì mỗi người có một tâm, nhiều tâm tất phải nhiều người, thì thể nào là thể của ông?

_ Nếu nói tâm ông khắp cả mình thì không đúng vì ông biết được chỗ đánh như vừa kể trên.

_ Nếu nói tâm ông chẳng khắp cả mình thì trong khi ông đụng đầu và đụng chân, như đầu biết đau thì đáng lẽ chân không biết đau, nhưng cả đầu và chân đầu, đồng-thời cũng chạm dưới chân, hễ đầu có biết, lẽ ra chân phải không biết, nhưng hiện nay ông lại không phải như thế.) đồng biết đau một lượt, thế thì không thành nghĩa ‚chẳng khắp cả mình‛.

_ Đó là chứng tỏ tâm ông không phải một, cũng không phải nhiều, không phải khắp cả mình, cũng không phải chẳng khắp cả mình. _ Thị cố ưng tri, tùy sở hiệp xứ, tâm tắc tùy hữu, vô hữu thị xứ.

(_ Vậy nên biết rằng: Hễ hợp với chỗ nào, tâm liền có ở chỗ đó, thật không có lẽ nào như vậy.) _ Vậy phải nhận-định: Ông nói tâm hiệp ở chỗ nào thì tâm liền ở chỗ đó tức là tâm ở chỗ tùy hiệp, chắc chắn vô-lý.

31. Chấp tâm ở khoảng giữa. (Chấp lần 6) 31. NGÀI A-NAN CHẤP ‚TÂM Ở

KHOẢNG GIỮA‛.

阿難白佛言。世尊我亦聞佛與文殊等諸法王子談實相時。世

尊亦言心不在內亦不在外。如我思惟內無所見外不相知。內無知故

在內不成。身心相知在外非義。今相知故復內無見當在中間。

A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Ngã diệc văn Phật, dữ Văn- Thù đẳng, chư Pháp-Vương-Tử, đàm thật-tướng thời.

(_ Thưa Thế-Tôn! Trong khi Phật nói thật-tướng với các vị Pháp-Vương-Tử như ngài Văn-Thù.) _ Thế-Tôn diệc ngôn: Tâm bất tại nội, diệc bất tại ngoại.

_ Như ngã tư-duy: Nội vô sở kiến, ngoại bất tương-tri.

(_ Theo ý tôi nghĩ: Tâm ở trong thân, sao lại không thấy bên trong; tâm ở ngoài thân thì thân và tâm không cùng biết.) _ Nội vô tri cố, tại nội bất thành, thân-tâm tương-tri, tại ngoại phi nghĩa.

(_ Vì tâm không biết bên trong, nên không thể nói tâm ở trong thân, vì thân và tâm cùng biết, nên nói tâm ở ngoài cũng không đúng lý.) _ Kim tương tri cố, phục nội vô kiến, đương tại trung gian.

(_ Nay thân và tâm cùng biết, lại tâm không thấy được bên trong thân, thì tâm phải ở khoảng giữa.) Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Trong khi Đức Thế-Tôn với Bồ-Tát Văn-Thù và các vị

Pháp-Vương-Tử luận bổn-tướng chơn-thiệt.

_ Đức Thế-Tôn cũng có nói: Tâm không ở trong, cũng không ở ngoài.

_ Tôi thiết nghĩ: Nếu tâm ở trong thì tại sao tâm chẳng thấy trong, nếu tâm ở ngoài thì đáng lẽ tâm với thân ở cách xa, mỗi vật biết riêng, chớ tại sao tâm và thân đồng biết một lượt.

_ Tâm không biết trong nên không thể nói tâm ở trong, tâm và thân đồng biết một lượt nên không thể nói tâm ở ngoài.

_ Nếu tâm không ở trong, cũng không ở ngoài thì tâm ở khoảng giữa. 32. 32. PHẬT DẠY CHẤP ‚TÂM Ở KHOẢNG GIỮA‛ LÀ PHI-LÝ.

佛言汝言中間。中必不迷非無所在。今汝推中中何為在。為

復在處為當在身。若在身者在邊非中在中同內。若在處者為更所表

為無所表。無表同無表則無定。何以故。如人以表表為中時。東看

則西南觀成北。表體既混心應雜亂。

_ Phật ngôn: Nhữ ngôn trung-gian, trung tất bất nê, phi vô sở tại.

(_ Đức Phật dạy: Ông nói ‚ở khoảng giữa‛, thì cái giữa ấy chắc không lẫn lộn và không phải không có chỗ.) _ Kim nhữ suy trung, trung hà vi tại? Vi phục tại xứ, vi đương tại thân?

(_ Nay ông nhận định cái giữa ấy ở chỗ nào, ở nơi cảnh hay ở nơi thân?)

_ Nhược tại thân giả, tại biên phi trung, tại trung đồng nội.

(_ Nếu ở nơi thân mà ở một bên thì không phải là giữa, còn nếu ở giữa thân thì cũng như ở trong thân.)

_ Nhược tại xứ giả, vi hữu sở biểu, vi vô sở biểu.

(_ Nếu ở nơi cảnh, thì có thể nêu ra được, hay không thể nêu ra được?)

_ Vô biểu đồng vô, biểu tắc vô định. Hà dĩ cố ? (_ Không nêu ra được thì cũng như không có cái giữa, còn nêu ra được thì lại không nhứt định ở giữa. Vì sao?)

_ Như nhân dĩ biểu, biểu vi trung thời,

Đông khán tắc Tây, Nam quan thành Bắc.

_ Biểu thể ký hỗn, tâm ưng tạp loạn.

(_ Cái giữa nêu ra đã lẫn lộn, thì tâm phải rối bời, không rõ ở đâu.)

_ Đức Phật dạy: A-Nan! Ông nói khoảng giữa thì phải biết khoảng giữa có chỗ nhứt-định phân-minh, chớ không được mơ hồ.

_ Khoảng giữa đó ở chỗ nào? Ở tại thân hay tại cảnh? _ Nếu tâm ở tại thân thì có nghĩa ở một bên thân hoặc ở giữa thân. Nếu ở một bên thân thì không phải là ở khoảng giữa, còn nếu ở giữa thân thì có khác chi ở trong thân, như đã nói lần trước.

_ Nếu tâm ở tại cảnh thì có nêu hay không nêu?

_ Nếu không nêu thì bất thành nghĩa khoảng giữa, còn có nêu thì không thể chỉ-định chỗ nào là khoảng giữa. Vì cớ sao?

_ Ví như có người cấm cây nêu làm trung-tâm, thì khi đứng hướng Đông xem, cây nêu ở hướng Tây, khi đứng hướng Nam xem, cây nêu ở hướng Bắc.

_ Nếu nêu lộn xộn thì tâm của ông cũng lộn xộn, làm sao chỉ-định khoảng giữa.

阿難言我所說中非此二種。如世尊言眼色為緣生於眼識。眼

更分別色塵無知。識生其中則為心在。

33. A-Nan ngôn: Ngã sở thuyết trung, phi thử nhị chủng.

(_ Cái giữa của tôi nói, không phải hai thứ ấy.)

_ Như Thế-Tôn ngôn: nhãn sắc vi duyên, sanh ư nhãn-thức. _ Nhãn hữu phân-biệt, sắc-trần vô tri, thức sanh kỳ trung, tắc vi tâm tại.

(…, nhãn-thức sanh ra ở giữa, thì tâm ở chỗ đó.) 33. Ngài A-Nan bạch Phật: Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi nói khoảng giữa, không phải ở tại thân hoặc tại cảnh.

_ Như Phật có nói: căn mắt và sắc-trần làm duyên sanh ra nhãn-thức.

_ Căn mắt có phân-biệt, sắc-trần không hiểu biết, căn và trần đối-đãi nhau, thì tâm sanh ở khoảng giữa căn với trần.

佛言汝心若在根塵之中。此之心體為復兼二為不兼二。若兼

二者物體雜亂。物非體知成敵兩立云何為中。兼二不成非知不知劭

無體性中何為相。是故應知當在中間無更是處。

34. Phật ngôn: _ Nhữ tâm nhược tại, căn trần chi trung, thử chi tâm thể, vi phục kiêm nhị, vi bất kiêm nhị?

_ Nhược kiêm nhị giả, vật thể tạp loạn.

(_ Nếu gồm cả hai thì ngoại vật và tâm-thể xen lộn, còn biết tâm là gì?)

_ Vật phi thể tri, thành địch lưỡng lập, vân hà vi trung.

(_ Ngoại vật không phải có biết như tâm-thể, bên có biết, bên không biết, trái hẳn lẫn nhau, thì lấy cái gì làm khoảng giữa?)

_ Kiêm nhị bất thành, phi tri bất tri tức vô thể tánh, trung hà vi tướng.

(_ Gồm cả hai cũng không được, và nếu không phải có biết, và cũng không phải không biết, thì tức là không có thể-tánh, lấy gì làm cái tướng ở giữa.)

_ Thị cố ưng tri, đương tại trung gian, vô hữu thị xứ.

(_ Vậy nên biết rằng: Ông nói cái tâm phải ở khoảng giữa, thật không có lẽ nào như vậy.) 34. Đức Phật dạy: _ A-Nan! Nếu tâm của ông ở khoảng giữa căn với trần, thì tâm gồm cả căn trần hay không gồm hai món ấy? _ Nếu gồm cả căn trần thì căn là thể, trần là vật, thể vật lẫn lộn, làm sao biết tâm ông ở chỗ nào được.

_ Thể là thứ hiểu biết, vật là thứ không hiểu biết, thứ hiểu biết và thứ không hiểu biết, hai thứ đối-đãi nhau, thành hai bên riêng biệt, thì làm sao chỉ-định khoảng giữa.

_ Nếu không gồm căn trần thì tâm không phải căn, cũng không phải trần, tức là không có tánh chi cả, thì lấy chi làm khoảng giữa được?

_ Thế nên phải nhận-định: lời nói ‚Tâm ở khoảng giữa‛ của ông thật vô lý. 35. Chấp tâm không dính dáng vào đâu tất cả. (Chấp lần 7) 35. NGÀI A-NAN CHẤP ‚TÂM VÔ- TRƯỚC‛.

阿難白佛言世尊。我昔見佛與大目連須菩提富樓那舍利弗四

大弟子共轉法輪。常言覺知分別心性。既不在內亦不在外。不在中

間俱無所在。一切無著名之為心。則我無著名為心不。

A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Ngã tích kiến Phật, dữ Đại Mục-Kiền-Liên, Tu-Bồ-Đề, Phú-Lâu- Na, Xá-Lợi-Phất, tứ đại đệ-tử, cộng chuyển pháp luân.

_ Thường ngôn: giác tri phân-biệt tâm-tánh, ký bất tại nội, diệc bất tại ngoại, bất tại trung-gian, cu vô sở tại.

(_ Phật thường dạy: cái tánh của tâm hay biết chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở khoảng giữa, chẳng ở chỗ nào cả, _ Nhứt-thiết vô trước, danh chi vi tâm.

Tắc ngã vô trước, danh vi tâm phủ?

- không dính dáng vào đâu tất cả thì gọi là tâm. Vậy tôi lấy cái không dính dáng của tôi mà gọi là tâm, có được chăng?)

Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Khi trước tôi có thấy Phật và bốn vị đại đệ-tử: Đại Mục- Kiền-Liên, Tu-Bồ-Đề, Phú-Lâu-Na,

Xá-Lợi-Phất đồng chuyển bánh xe pháp;

- thường nói: tâm-tánh hiểu biết phân-biệt, không có ở trong, ở ngoài hoặc ở giữa, không ở chỗ nào hết.

_ Như không mắc tất cả pháp gọi là tâm, thế thì cái vô-trước của tôi có phải tâm chăng?

36. 36. PHẬT DẠY CHẤP ‚TÂM VÔ-

TRƯỚC‛ LÀ PHI-LÝ.

佛告阿難汝言覺知分別心性俱無在者。世間虛空水陸飛行。

諸所物象名為一切。汝不著者為在為無。無則同於龜毛兔角云何不

著。更不著者不可名無。無相則無非無則相。相更則在云何無著。

是故應知一切無著。名覺知心無更是處。

_ Phật cáo A-Nan: Nhữ ngôn giác tri phân-biệt tâm-tánh, cu vô tại giả. (_ Đức Phật dạy: Ông nói tánh của tâm hay biết, không ở đâu cả.)

_ Thế-gian hư-không thủy lục phi hành, chư sở vật tượng, danh vi nhứt-thiết, nhữ bất trước giả, vi tại vi vô?

(_ Vậy các vật-tượng thế-gian như hư-không và các loài thủy, lục, không, hành, gọi là tất cả sự vật mà ông không dính dáng vào, là có hay là không có?) _ Đức Phật dạy: A-Nan! Ông nói tâm- tánh hiểu biết phân-biệt không ở chỗ nào hết.

_ Trong thế-gian, các loài đi ở mặt đất, lội ở dưới nước, bay ở hư-không, gọi là các pháp mà ông vô-trước đó, có hay không có? _ Vô, tắc đồng ư qui-mao thố-giác, vân hà bất trước?

(_ Không, thì đồng như lông rùa sừng thỏ, còn gì mà không dính dáng?)

_ Hữu bất trước giả, bất khả danh vô.

(_ Đã có cái không dính dáng, thì không thể gọi là không.)

_ Vô tướng tắc vô, phi vô tắc tướng, tướng hữu tắc tại, vân hà vô trước?

(_ Không có tướng thì là không, không phải không thì có tướng, có tướng thì có chỗ ở, làm sao lại không dính dáng được?)

_ Thị cố ưng tri, nhứt-thiết vô trước, danh giác tri tâm, vô hữu thị xứ. (_ Vậy nên biết rằng: Ông nói cái không dính dáng vào đâu tất cả gọi là tâm hay biết, thật không có lẽ nào như vậy.)

_ Nếu các pháp không có, như lông rùa sừng thỏ (25) thì vốn là không rồi, còn có chi gọi được vô-trước?

_ Nếu không có tướng thì các pháp không có, còn có tướng thì các pháp có.

_ Nếu ông không phải vô tâm tất có tâm tướng, có tâm tướng tất có chỗ sở-tại, có chỗ sở-tại tất có trước, như vậy bất thành nghĩa: vô-trước. _ Thế nên phải nhận-định: Ông nói tâm vô-trước, chắc-chắn phi-lý (26).

Sở-tại (所在): nơi hiện đang ở, chỗ mình cư-ngụ. 37. 37. NGÀI A-NAN CẦU PHẬT KHAI-THỊ DIỆU-PHÁP.

爾時阿難在大眾中劭從座起。偏袒右肩右膝著地。合掌恭敬

而白佛言。我是如來最小之弟。蒙佛慈愛雖今出家猶恃憍憐。所以

多聞未得無漏。不能折伒娑毘羅呪。為彼所轉溺於婬舍。當由不知

真際所指。唯願世尊。大慈哀愍。開示我等奢摩他路。仙諸闡提隳

彌戾車。作是語已。五體投地。及諸大眾傾渴翹佇欽聞示誨。

_ Nhĩ thời A-Nan, tại đại-chúng trung, tức tùng tòa khởi, thiên đản hữu kiên, hữu tất trước địa, hiệp-chưởng cung-kính, nhi bạch Phật ngôn:

_ Ngã thị Như-Lai, tối tiểu chi đệ, mông Phật từ ái, tuy kim xuất gia, du thị kiều lân. Sở dĩ đa văn, vị đắc vô-lậu, bất năng chiết phục, Ta-Tỳ-Ca-La chú, vi bỉ sở chuyển, nịch ư dâm xá; đương do bất tri chơn tế sở chỉ.

(_ Tôi là em rất nhỏ của Như-Lai, nhờ Phật thương yêu, nay tuy được xuất-gia, còn ỷ-lại nơi lòng thương của Phật. Vì vậy nên tôi học rộng nghe nhiều mà chưa chứng quả vô-lậu, không uốn dẹp được chú Ta- _ Khi ấy, ngài A-Nan ở trong Đại-chúng, từ chỗ ngồi đứng dậy, trật vai áo và quì gối bên hữu (27), chắp tay hiệp-chưởng cung-kính bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi là đứa em rất thấp kém của Như-Lai, nhờ Như-Lai thương, mặc dầu xuất-gia, nhưng còn ỷ-lại vào lòng thương của Như-Lai; nên có nghe nhiều giáo-pháp mà chưa đắc quả vô-lậu, đến nỗi không trừ được thuật ngoại-đạo Ta-Tỳ-Ca-La, để bị lay chuyển vào dâm-phòng. Sở-dĩ phải chịu khổ như vậy là vì tôi chưa biết rõ Thường-Trụ Chơn-Như Tâm. Tỳ-Ca-La, bị nó bắt phải vào nhà dâm-nữ; nguyên-do là vì không biết con đường tu-tập đi đến chỗ chơn-thật.)

_ Duy nguyện Thế-Tôn, đại-từ ai-mẫn, khai-thị ngã đẳng, Sa-ma-tha lộ, linh chư xiển-đề, huy di lệ xa.

(_ Cầu xin Thế-Tôn đại-từ thương xót, chỉ dạy cho chúng tôi đường tu Sa-ma-tha, cũng khiến cho những người không tin trừ bỏ những tư-tưởng xấu.)

_ Tác thị ngữ dĩ, ngũ thể đầu địa, cập chư đại-chúng, khuynh khát kiều trữ, khâm văn thị hối. _ Nay tôi thỉnh-cầu Đức Thế-Tôn dũ lòng đại-từ đại-bi khai-thị Tâm Chơn- Như, chỉ dạy đường Sa-ma-tha cho chúng tôi trừ tuyệt các giống bất-tín và ác-kiến. _ Bạch Phật xong, ngài A-Nan gieo năm vóc xuống đất (28), đảnh lễ Phật, còn Đại-chúng thì im lặng, hết lòng ngưỡng- mộ, chờ nghe diệu-pháp.

爾時世尊從其面門放種種光。其光晃耀如百千日。普佛世界

六種震動。如是十方微塵國土一時開現。佛之威神仙諸世界合成一

界。其世界中所更一切諸大菩薩。皆住本國合掌承聽。

38. Nhĩ thời Thế-Tôn, tùng kỳ diện môn, phóng chủng chủng quang, kỳ quang hoảng diệu, như bá thiên nhựt, phổ Phật thế-giới, lục chủng chấn-động, như-thị thập phương, vi-trần quốc-độ, nhứt-thời khai hiện.

(_ Bấy giờ, Đức Thế-Tôn từ trước mặt, phóng ra các thứ hào-quang, hào-quang ấy chói sáng như trăm nghìn mặt trời, khắp các thế-giới chư Phật, sáu thứ rung động, như thật các cõi nước mười phương, nhiều như vi-trần, đồng-thời hiện ra.)

_ Phật chi uy thần, linh chư thế-giới hiệp thành nhứt giới.

_ Kỳ thế-giới trung, sở-hữu nhứt-thiết, chư đại Bồ-Tát, giai trụ bổn-quốc, hiệp chưởng thừa thính.

(_ Trong thế-giới này, tất cả các vị Bồ-Tát hiện có, đều an-trụ nơi nước mình, chắp tay vâng nghe lời Phật dạy.)

38. Lúc bấy giờ, Đức Phật từ mặt phóng nhiều đạo hào-quang sáng tỏ như trăm ngàn thái-dương, soi khắp thế-giới, sáu chủng rung động, mười phương quốc-độ, nhiều như hột bụi vi-trần, đồng-thời hiện ra.

_ Oai-đức thần-thông của Phật khiến các thế-giới hiệp thành một thế-giới. _ Tất cả Đại Bồ-Tát trụ nơi bổn-quốc, đều hiệp-chưởng hầu Phật, chăm nghe diệu-pháp. 39. Chỉ hai thứ cội gốc để phân-biệt mê và ngộ. 39. PHẬT HIỂN-MINH HAI CĂN- BỔN: VÔ-THỈ SANH-TỬ VÀ VÔ-THỈ BỒ-ĐỀ NIẾT-BÀN.

佛告阿難一切眾生。從無始來種種顛倒。業種自然如惡叉聚

。諸修行人不能得成無上菩提。乃至別成聲聞緣覺。及成外道諸天

魔王及魔眷屬。皆由不知二種根本錯亂修習。猶如煮沙欲成嘉饌。

縱經塵劫終不能得。云何二種。阿難一者無始生死根本。則汝今者

與諸眾生。用攀緣心為自性者。二者無始菩提涅槃元清淨體。則汝

今者識精元明。能生諸緣緣所遺者。由諸眾生遺此本明。雖終日行

而不自覺枉入諸趣。

Phật cáo A-Nan:

_ Nhứt-thiết chúng-sanh, tùng vô-thỉ lai, chủng chủng điên-đảo, nghiệp chướ ng tự nhiên, như Ác-Xoa tụ. (_ Tất cả chúng-sanh từ vô-thỉ đến nay, điên-đảo nhiều cách, giống nghiệp tự-nhiên nhóm lại như chùm quả Ác-Xoa.) Đức Phật dạy ngài A-Nan:

_ Tất cả chúng-sanh từ vô-thỉ đến nay, vì mê chơn-giác, khởi hoặc vô-minh, điên-đảo vọng-tưởng tạo ra nghiệp-chướng, hễ có nghiệp-chướng tất bị khổ- báo, ví như chùm trái Ác-Xoa (29). _ Nếu không tu-hành thì chẳng làm sao thoát-ly được.

_ Chư tu-hành nhân, bất năng đắc thành, Vô-Thượng Bồ-Đề, nãi chí biệt thành, Thinh-Văn, Duyên-Giác, cập thành ngoại-đạo, chư Thiên, Ma-vương, cập ma quyến-thuộc; giai do bất tri, nhị chủng căn-bổn, thố loạn tu-tập; du nhữ chữ sa, dục thành gia soạn, túng kinh trần kiếp, chung bất năng đắc.

_ Vân hà nhị chủng?

(_ Thế nào là hai thứ cội gốc?)

_ Những người có tu-hành nhưng không đắc đạo-quả Vô-Thượng Bồ-Đề, (đến noãi)

lại thành Thinh-Văn, Duyên-Giác, hoặc thành ngoại-đạo, hoặc thành chư Thiên, hoặc thành Ma-vương và quyến-thuộc;

đều tại không hiểu rõ hai căn-bổn, tu-tập sai lầm; ví như nấu cát mà muốn cho thành cơm, thì dầu trải vô-số kiếp, (rốt cuoäc) cũng không thành được.

_ Hai căn-bổn đó là chi?

_ A-Nan! Nhứt giả vô-thỉ sanh-tử căn-bổn.

(_ A-Nan! Một là cái cội gốc sanh-tử vô-thỉ,

_ A-Nan! Căn-bổn thứ nhứt là vô-thỉ sanh-tử,

- căn-bổn thứ nhì là vô-thỉ Bồ-Đề Niết- Bàn.

_ Tắc nhữ kim giả, dữ chư chúng-sanh, dụng phan-duyên tâm, vi Tự-Tánh giả.

- tức như ông ngày nay cùng các chúng-sanh dùng cái tâm phan-duyên mà làm Tự-Tánh.)

_ Vô-thỉ sanh-tử là như hiện nay ông cũng như tất cả chúng-sanh đều lấy tâm vọng-động nhận làm Tự-Tánh nên chịu khổ sanh-tử luân-hồi. _ Nhị giả vô-thỉ Bồ-Đề Niết-Bàn, nguyên thanh-tịnh thể, tắc nhữ kim giả, thức tinh nguyên-minh, năng sanh chư duyên, duyên sở di giả.

(_ Hai là cái thể bản-lai thanh-tịnh Bồ-Đề Niết-Bàn vô-thỉ, thì như hiện nay cái tánh bản-minh thức-tánh của ông, sanh ra các duyên mà lại bị bỏ rơi.)

_ Do chư chúng-sanh, di thử bổn-minh, tuy chung nhựt hành, nhi bất tự giác, uổng nhập chư thú.

(_ Do các chúng-sanh bỏ rơi cái bản-minh ấy, nên tuy cả ngày sống trong tánh bản-minh mà không tự-giác, oan-uổng vào trong lục-đạo.)

_ Vô-thỉ Bồ-Đề Niết-Bàn là như hiện nay căn-bổn thức của ông gốc có một thể nguyên-minh thanh-tịnh sáng suốt, nhưng vì ông không giữ được Tự-Tánh, cứ tùy duyên tùy cảnh mà sanh ra vọng-tưởng, rồi nhận lấy vọng-tưởng làm Tự-

Tánh, quên mất thể nguyên-minh.

_ Tất cả chúng-sanh vì quên mất thể nguyên-minh, nên hằng ngày tuy sống ở thể nguyên-minh mà không tự biết, do đó bị luân-chuyển trong các cõi phàm- phu. Thật là oan-uổng!

阿難汝今欲知奢摩他路願出生死。今復問汝。劭時如來舉金

色臂屈五輪指。語阿難言汝今見不。阿難言見。佛言汝何所見。阿

難言我見如來舉臂屈指。為光明拳曜我心目。佛言汝將誰見。阿難

言我與大眾同將眼見。

佛告阿難汝今答我。如來屈指為光明拳。耀汝心目汝目可見

。以何為心當我拳耀。阿難言如來現今徵心所在。而我以心推窮尋

逐。劭能推者我將為心。佛言咄阿難此非汝心。

40. A-Nan! Nhữ kim dục tri, Sa-ma-tha lộ, nguyện xuất sanh-tử, kim phục vấn nhữ. (… Ta lại hỏi ông.)

_ Tức thời Như-Lai, cử kim sắc tý, khuất ngũ luân chỉ.

_ Ngữ A-Nan ngôn, nhữ kim kiến phủ?

_ A-Nan ngôn: Kiến.

40. A-Nan! Nay ông muốn biết đường Sa-ma-tha để giải-thoát sanh-tử, thì bây giờ ông hãy nghe đây.

_ Đức Phật bèn đưa cánh tay lên, co 5 ngón lại, hỏi:

_ A-Nan! Ông thấy hay không?

_ Bạch đức Thế-Tôn! Tôi thấy rõ. _ Phật ngôn: Nhữ hà sở kiến?

_ A-Nan ngôn: Ngã kiến Như-Lai, cử tý khuất chỉ, vi quang-minh quyền, diệu ngã tâm mục.

(_ Ông A-Nan bạch: Tôi thấy Như-Lai giơ cánh tay, co ngón tay thành nắm tay sáng ngời, chói tâm và con mắt của tôi.)

_ Thấy cái chi?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi thấy Như-Lai đưa cánh tay lên, co 5 ngón thành quyền chiếu sáng tâm và mắt tôi. _ Phật ngôn: Nhữ tương thùy kiến?

_ A-Nan ngôn: Ngã dữ đại-chúng, đồng tương nhãn kiến?

_ Ông dùng cái chi mà thấy?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi và Đại-chúng đều dùng mắt mà thấy.

_ Phật cáo A-Nan: Nhữ kim đáp ngã.

Như-Lai khuất chỉ vi quang-minh quyền, _ A-Nan! Ông đã đáp: Như-Lai co 5 ngón tay lại làm quyền chiếu sáng tâm diệu nhữ tâm mục.

_ Nhữ mục khả kiến, dĩ hà vi tâm, đương ngã quyền diệu?

và mắt ông.

_ Ông dùng mắt mà thấy, còn ông dùng cái chi làm tâm của ông để đối với quyền chiếu sáng của Ta?

_ A-Nan ngôn: Như-Lai hiện kim, trưng tâm sở-tại, nhi ngã dĩ tâm, suy cùng tầm trục, tức năng suy giả, ngã tương vi tâm.

(_ Ông A-Nan bạch: Như-Lai hiện nay gạn hỏi tâm ở chỗ nào, tôi thì dùng tâm suy nghĩ tìm xét; tức cái biết suy nghĩ ấy, tôi lấy nó làm tâm.) _ Bạch Đức Thế-Tôn! Như-Lai hỏi tâm của tôi ở đâu, vâng lời Phật, tôi cố suy nghĩ sưu-tầm; vậy cái năng suy nghĩ sưu-tầm là tâm của tôi. Phật ngôn đốt: _ A-Nan! Thử phi nhữ tâm.

(_ Sai rồi, A-Nan, cái ấy không phải là tâm của ông.)

Đức Phật bèn quở:

_ A-Nan! Cái năng suy nghĩ sưu-tầm không phải là tâm của ông.

阿難矍然避座合掌起立白佛。此非我心當名何等。佛告阿難

此是前塵虛妄相想惑汝真性。由汝無始至于今生認賊為子。失汝元

常故受輪轉。

41. A-Nan cù (/quắc) nhiên, tî tọa hiệp chưởng, khởi lập bạch Phật:

Cù/ Cụ (瞿): (nghe thấy mà) nao lòng, sợ hãi ngơ ngác, sửng sốt.

Quắc-nhiên (矍然): kinh sợ.

_ Thử phi ngã tâm, đương danh hà đẳng?

(_ Cái ấy không phải là tâm tôi thì gọi là cái gì?) 41. Ngài A-Nan lấy làm kinh sợ, bước ra khỏi chỗ ngồi, đứng chắp tay hiệp- chưởng bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Cái năng suy nghĩ sưu-tầm ấy không phải tâm, chớ gọi là cái chi?

_ Phật cáo A-Nan: Thử thị tiền-trần, hư-vọng tướng tưởng, hoặc nhữ Chơn-Tánh.

(_ Cái ấy là cái tưởng-tượng những tướng giả dối tiền- trần, nó làm mê lầm Chơn-Tánh của ông.)

_ Do nhữ vô-thỉ, chí ư kim sanh, nhận tặc vi tử, thất nhữ nguyên-thường, cố thọ luân-chuyển.

(_ Do từ vô-thỉ cho đến đời nay, ông nhận tên giặc ấy làm con, bỏ mất tánh bản-lai thường-trụ, nên phải chịu luân-hồi.)

_ Đức Phật dạy: Cái ấy là vọng-tưởng tiền-trần, ám che Chơn-Tánh.

_ Vì từ vô-thỉ đến nay, ông nhận lầm vọng-tưởng ấy làm tâm, như nhận kẻ giặc làm con, quên mất bổn-giác Chơn- thường, nên chịu luân-hồi sanh-tử thống-khổ.

阿難白佛言世尊我佛寵弟。心愛佛故仙我出家。我心何獨供

養如來。乃至遍歷恒沙國土。承事諸佛及善知識發大勇猛。行諸一

切難行法事皆用此心。縱仙謗法永退善根亦因此心。若此發明不是

心者。我乃無心同諸土木。離此覺知更無所更。云何如來說此非心

。我實驚怖兼此大眾無不疑惑。唯垂大悲開示未悟。

42. A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Ngã Phật sủng đệ, tâm ái Phật cố, lịnh ngã xuất gia.

_ Ngã tâm hà độc, cung-dưỡng Như-Lai, nãi chí biến lịch, Hằng-sa quốc-độ, thừa sự chư Phật, cập Thiện-Tri-Thức, phát đại dõng-mãnh, hành chư nhứt-thiết, nan hành pháp-sự, giai dụng thử tâm.

Cung-dưỡng: thường đọc trại thành cúng dường. 42. Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi là em yêu mến của Phật, vì tâm thương Phật mà xuất-gia. _ Tâm tôi chẳng những cung-dưỡng một mình Như-Lai, lại còn qua khắp Hằng-sa quốc-độ, tôi phụng-sự chư Phật cho đến các vị Thiện-Tri-Thức, gia-dĩ tôi gắng sức đại dõng-mãnh làm các việc khó làm trong đạo-pháp, tôi đều dùng cái tâm ấy.

Gia-dĩ (加以): hơn nữa, vả lại, lại thêm.

_ Túng lịnh báng pháp, vĩnh thối thiện- căn, diệc nhân thử tâm.

(_ Dầu cho hủy-báng Phật-pháp, rời bỏ hẳn thiện-căn, cũng nhân cái tâm ấy.) _ Nhược thử phát minh, bất thị tâm giả, ngã nãi vô tâm, đồng chư thổ mộc, ly thử giác tri, cánh vô sở-hữu. _ Nếu như Phật phát-minh cái tâm ấy không phải thiệt là tâm của tôi, thì thành ra tôi không tâm như cây và đất, vì ngoài tâm hiểu biết ấy, tôi không còn tâm nào khác.

_ Tại sao Phật gọi cái suy nghĩ ấy không phải là tâm? _ Khiến tôi rất kinh sợ và Đại-chúng cũng nghi-hoặc.

_ Vân hà Như-Lai, thuyết thử phi tâm?

_ Ngã thật kinh bố, kiêm thử đại-chúng, vô bất nghi-hoặc.

(_ Tôi thật kinh sợ và cả trong đại-chúng này, không ai là không nghi-hoặc.)

_ Duy thùy đại-bi, khai-thị vị ngộ.

_ Ngưỡng cầu Như-Lai mở lượng đại-bi khai-thị cho chúng tôi những điều chưa được tỏ ngộ.

爾時世尊開示阿難及諸大眾。欲仙心入無生法忍。於師子座

摩阿難頂而告之言。如來常說諸法所生唯心所現。一切因果世界微

塵因心成體。阿難若諸世界一切所更。其中乃至草葉縷結。詰其根

元咸更體性。縱仙虛空亦更名貌。何況清淨妙淨明心性一切心而自

無體。

43. Nhĩ thời Thế-Tôn, khai-thị A-Nan cập chư đại-chúng, dục lịnh tâm nhập, Vô-sanh pháp-nhẫn, ư sư-tử tọa, ma A- Nan đảnh, nhi cáo chi ngôn:

(…, khiến cho tâm được Vô-sanh pháp-nhẫn…)

_ Như-Lai thường thuyết: Chư pháp sở sanh, duy tâm sở hiện, nhứt-thiết nhân-quả, thế-giới, vi-trần, nhân tâm thành thể.

(_ Như-Lai thường nói: Các pháp phát-sanh là duy tâm biến hiện, như tất cả nhân, quả,…)

_ A-Nan! Nhược chư thế-giới, nhứt-thiết sở-hữu, kỳ trung nãi chí, thảo, diệp, lũ, kết, cật kỳ căn-nguyên, hàm hữu thể-tánh, túng lịnh hư-không, diệc hữu danh mạo; hà huống thanh-tịnh, diệu-tịnh minh-tâm, tánh nhứt-thiết tâm, nhi tự vô thể? (_ A-Nan! Như trong các thế-giới, hết thảy sự vật hiện có, cả đến ngọn cỏ, lá cây, sợi dây, thắt nút, gạn xét cội gốc, đều có thể-tánh, dầu cho hư-không cũng có tên, có tướng; huống chi cái tâm sáng suốt thanh-tịnh nhiệm mầu, làm cho hết thảy sự vật có thể-tánh mà tự mình lại không có thể-tánh?) 43. Liền khi ấy, Đức Phật muốn khai-thị tâm của ngài A-Nan và Đại-chúng cho được vào bậc Vô-sanh pháp-nhẫn (30), nên Đức Phật ở tòa sư-tử (31), rờ đầu ngài A-Nan, bảo rằng:

_ Như-Lai thường nói: Tất cả pháp đều do tâm phát-sanh, như tất cả nhân, quả, thế-giới, vi-trần đều do tâm mà thành có thể-tánh.

_ A-Nan! Xét nguồn gốc có thể-tánh của các vật thì ở khắp thế-giới, từ vật lớn cho tới vật nhỏ như lá, cỏ, mảnh giấy đều có thể-tánh, thậm-chí hư-không cũng có tên, có tướng; huống chi Tâm Chơn-Như thiêng sáng thông suốt, thanh-tịnh nhiệm-mầu, vốn là nguồn gốc làm cho các vật có thể-tánh thì chẳng có lý nào tâm ấy không có thể-tánh riêng.

Thậm-chí (甚至): cho đến, quá quắt đến nỗi.

若汝執悋分別覺觀。所了知性必為心者。此心劭應離諸一切

色香味觸。諸塵事業別更全性。如汝今者承聽我法。此則因聲而更

分別。縱滅一切見聞覺知。內孚幽閑猶為法塵分別影事。

44. Nhược nhữ chấp lẫn, phân-biệt giác quan, sở liễu-tri tánh, tất vi tâm giả, thử tâm tức ưng, ly chư nhứt-thiết, sắc hương vị xúc, chư trần sự nghiệp, biệt hữu toàn tánh. (_ Nếu ông quyết chấp cái tánh hay biết suy xét phân-biệt là tâm của ông, thì cái tâm ấy phải rời sự- nghiệp các trần: sắc thinh hương vị xúc, riêng có toàn tánh;

_ Như nhữ kim giả, thừa thính ngã pháp, thử tắc nhân thinh, nhi hữu phân-biệt.

- chớ như hiện nay ông vâng nghe pháp-âm của Ta, đó là nhân cái tiếng mà có phân-biệt;

44. A-Nan! Nếu ông chấp tánh thấy hiểu biết, suy nghĩ, phân-biệt là tâm của ông, thì tâm ấy dĩ nhiên phải lìa sắc hương vị xúc, cho tới tất cả tiền-trần

(32), vì riêng tâm ấy có thể-tánh hoàn-toàn.

_ Như nay ông nghe tiếng pháp của Ta, đó là do tiếng nói mà có phân-biệt, chớ không phải là Tâm Chơn-Như. _ Túng diệt nhứt-thiết, kiến văn giác tri, nội thủ u-nhàn, du vi pháp-trần, phân-biệt ảnh sự.

- dầu cho diệt hết tất cả cái thấy, nghe, hay, biết, bên trong nắm giữ cái u-nhàn, không biết, không nghĩ, thì đó cũng còn là sự phân-biệt bóng dáng pháp-trần mà thôi.)

_ Dầu ông dứt hết các sự thấy, nghe, hiểu, biết, chỉ giữ sự yên lặng cũng chỉ là bóng pháp-trần phân-biệt, cũng không phải là Tâm Chơn-Như.

我非勅汝執為非心。但汝於心。微細揣摩若離前塵更分別性劭

真汝心。若分別性離塵無體。斯則前塵分別影事。塵非常住若變滅

時。此心則同龜毛兔角。則汝法身同於斷滅。其誰修證無生法忍。

45. Ngã phi sắc nhữ, chấp vi phi tâm, đãn nhữ ư tâm, vi-tế sủy ma.

(_ Chẳng phải Ta bảo ông chấp cái ấy không phải là tâm, nhưng ông phải, chính nơi tâm ông, suy xét chín chắn.)

_ Nhược ly tiền-trần, hữu phân-biệt tánh, tức chơn nhữ tâm. (_ Nếu rời tiền-trần có tánh phân-biệt, thì đó mới thật là tâm của ông.)

_ Nhược phân-biệt tánh, ly trần vô thể, tư tắc tiền-trần, phân-biệt ảnh sự.

(_ Nếu tánh phân-biệt, rời tiền-trần không còn tự-thể, thì nó chỉ là sự phân-biệt bóng dáng tiền-trần.)

_ Trần phi thường-trụ, nhược biến diệt thời, thử tâm tắc đồng, qui-mao thố-giác.

(_ Tiền-trần không phải thường-trụ, khi thay đổi diệt mất rồi, thì cái tâm nương vào tiền-trần ấy cũng đồng như lông rùa sừng thỏ, _ Tắc nhữ pháp-thân, đồng ư đoạn diệt, kỳ thùy tu chứng, vô-sanh pháp-nhẫn?

- và pháp-thân của ông cũng thành như đoạn diệt, còn gì mà tu-chứng vô-sanh pháp-nhẫn?) 45. A-Nan! Như-Lai chẳng bảo ông nhận cái phân-biệt ấy không phải là tâm, ông cần nghiên-cứu tinh-tường, cái ấy chơn hay vọng.

Tinh-tường (精詳): rõ ràng, biết rất rõ.

_ Như (caùi biết naøo mà) lìa các tiền-trần mà có thể-tánh phân-biệt, đó là Tâm Chơn- Như của ông.

_ Như lìa các tiền-trần mà không có thể- tánh, đó là bóng tiền-trần phân-biệt.

_ Tiền-trần không có thường-trụ, khi sanh khi diệt, thay đổi luôn luôn, thì cái tâm nương theo tiền-trần đó hóa ra lông rùa sừng thỏ là vật không có.

_ Tiền-trần diệt, tâm diệt, thì pháp-thân của ông cũng diệt theo, như vậy ông lấy chi tu-chứng vô-sanh pháp-nhẫn?