Kinh Thủ Lăng Nghiêm

劭時阿難與諸大眾默然自失。佛告阿難世間一切諸修學人。

現前雖成九次第定。不得漏盡成阿羅漢。皆由執此生死妄想誤為真

實。是故汝今雖得多聞不成聖果。

46. Tức thời A-Nan, dữ chư đại chúng, mặc-nhiên tự thất.

46. Lúc bấy giờ, ngài A-Nan và Đại-chúng đều lặng thinh, suy xét, hình như vừa mất một vật quí-báu.

Phật cáo A-Nan:

_ Thế-gian nhứt-thiết, chư tu học-nhân, hiện-tiền tuy thành, cửu thứ đệ định, bất đắc lậu tận, thành A-La-Hán, giai do chấp thử, sanh-tử vọng-tưởng, ngộ vi chơn-thật, thị cố nhữ kim, tuy đắc đa-văn, bất thành Thánh-quả.

(_ Trong thế-gian, tất cả những người tu-học, hiện tuy đã tu đến chín bậc định, nhưng không diệt hết được mê lầm, thành A-La-Hán, đều do chấp cái vọng-tưởng sanh-tử, lầm nó là tánh chơn-thật, vậy nên nay ông tuy học rộng nghe nhiều, không thành Thánh-quả.)

Đức Phật bảo ngài A-Nan:

_ Ở trong thế-gian, các vị tu-học hiện-tiền tuy thành-tựu chín bậc định (33), nhưng không dứt hết các ‚lậu‛, chưa chứng quả Vô-Lậu A-La-Hán, vì chấp-trước vọng-tưởng sanh-tử làm tánh chơn-thiệt, như ông cũng vậy, tuy nghe nhiều giáo-lý nhưng không thành Thánh-quả (34). Thánh-quả (聖果): quả Bồ-Đề, quả Niết-Bàn. Quả-vị chơn-chánh nhờ ra công tu-học. Những quả-vị ấy là: Thinh-văn, Duyên-giác, Bồ-Tát, và Phật. 47. 47. NGÀI A-NAN TỰ CHÁNH-KỶ VÀ CẦN-CẦU TRI-KIẾN NHƯ-LAI.

阿難聞已重復悲淚五體投地。長跪合掌而白佛言。自我從佛

發心出家恃佛威神。常自思惟無勞我修。將謂如來惠我三昧。不知

身心本不相付。失我本心。雖身出家心不入道。譬如窮子捨父逃逝

。今日乃知雖更多聞。若不修行與不聞等。如人說食終不能飽。

_ A-Nan văn dĩ, trùng phục bi lụy, ngũ thể đầu địa, trường quỳ hiệp chưởng, nhi bạch Phật ngôn:

_ Tự ngã tùng Phật, phát tâm xuất-gia, thị Phật oai-thần, thường tự tư-duy, vô lao ngã tu, tương vị Như-Lai, huệ ngã tam-muội.

_ Bất tri thân-tâm, bổn bất tương-đại.

(_ Không biết thân-tâm vốn không thay thế nhau được,

_ Thất ngã bổn-tâm.

- bỏ mất bổn-tâm của tôi.)

_ Thân tuy xuất gia, tâm bất nhập đạo, thí như cùng tử, xả phụ đào thệ.

_ Ngài A-Nan nghe qua lời Phật dạy, xét mình lấy làm buồn tủi, rơi lụy, gieo năm vóc xuống đất lễ Phật rồi quỳ gối, hai tay hiệp-chưởng bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Từ khi tôi phát tâm xuất-gia theo Phật, hay trông cậy vào oai-thần của Phật mà tự nghĩ không cần khổ-hạnh tu-hành, chắc chắn về sau

Phật sẽ ban cho pháp chánh-định để thành Phật.

_ Tôi không ngờ thân-tâm của Phật với thân-tâm của tôi không thay thế được, ví như ăn cơm, ai ăn nấy no.

_ Nay nghe lời Phật dạy, tôi mới nhận- thức: Bấy lâu nay tôi nhận vọng làm chơn, nên Tâm Chơn-Như bị lạc mất.

_ Vì thế tuy thân xuất-gia mà tâm không nhập đạo, tôi vốn ở chỗ giàu sang lại bỏ (_ Vì thế tuy thân xuất-gia mà tâm không nhập đạo, cũng như người con cùng khổ, bỏ cha trốn lánh.)

_ Kim nhựt nãi tri, tuy hữu đa-văn, nhược bất tu-hành, dữ bất văn đẳng, như nhân thuyết thực, chung bất năng bão. (_ Ngày nay mới biết, tuy được nghe Phật-pháp nhiều, nếu không tu-hành thì chẳng khác gì người không nghe; cũng như người ta nói ăn mà không ăn, rốt cuộc không thể no được.) hết hạnh-phước ví như đứa con khốn-cùng nghe nhảm tin càn, bỏ cha trốn theo con đường mê-vọng.

_ Bây giờ tôi hiểu rõ: Dầu có nghe nhiều giáo-lý, mà không chịu khó tu-hành giải-thoát thì chẳng hơn gì kẻ không được nghe; ví như người nói ăn mà không ăn, thì không bao giờ no dạ được.

Khốn-cùng (睏窮): không còn biết xoay xở ra sao.

Rất nghèo khổ.

世尊我等今者二障所纏。良由不知寂常心性。唯願如來哀愍

窮露。發妙明心開我道眼。

48. Thế-Tôn! Ngã đẳng kim giả, nhị chướng sở triền, lương do bất tri, tịch- thường tâm-tánh. _ Duy nguyện Như-Lai, ai-mẫn cùng-lộ, phát diệu minh-tâm, khai ngã đạo-nhãn.

Triền (纏): ràng buộc, bó buộc, quấn quanh, vây bọc. 48. Bạch Đức Thế-Tôn! Chúng tôi hiện-tiền bị hai chướng phiền-não và sở-tri (35) ràng buộc, nguyên-nhân vì không biết rõ tâm-tánh vắng lặng thường-trụ.

_ Vậy ngưỡng cầu Như-Lai thương chỗ khốn-cùng của chúng tôi, mà khai-thị Chơn-Như Tâm sáng suốt nhiệm-mầu và Đạo-nhãn giải-thoát của chúng tôi.

49. 49. PHẬT KHAI-THỊ TRI-KIẾN NHƯ- LAI.

劭時如來從胸卍字涌出寶光。其光晃昱更百千色。十方微塵

普佛世界一時周遍。遍灌十方所更寶剎諸如來頂。旋至阿難及諸大

眾。告阿難言。吾今為汝建大法幢。亦仙十方一切眾生。獲妙微密

性淨明心得清淨眼。

_ Tức thời Như-Lai, tùng hung Vạn tự, dõng xuất bửu-quang, kỳ quang hoảng dục, hữu bá thiên sắc, thập phương vi- trần, phổ Phật thế-giới, nhứt-thời châu biến.

_ Biến quang thập phương, sở-hữu bửu- sát, chư Như-Lai đảnh, triền chí A-Nan, cập chư đại-chúng. _ Cáo A-Nan ngôn: Ngã kim vị nhữ, kiến đại pháp-tràng, diệc lịnh thập phương, nhứt-thiết chúng-sanh, hoạch diệu vi-mật, tánh tịnh minh-tâm, đắc _ Khi ấy Đức Phật từ ngực, ngay chỗ có chữ Vạn, phóng hào-quang vô-cùng quí-báu, hào-quang ấy rực rỡ có trăm ngàn sắc, soi khắp một lúc tất cả thế-giới chư Phật mười phương số như vi-trần;

- rồi hào-quang đó chiếu vào đảnh của chư Như-Lai trong thập phương Phật-quốc, xây về rọi ngay ngài A-Nan và Đại-chúng.

_ Đoạn Đức Phật dạy A-Nan: Hôm nay Ta vì ông mà lập pháp-tràng lớn lao, cũng làm cho tất cả chúng-sanh đều được tâm thường-tịch thường-chiếu, thanh-tịnh nhãn. sáng suốt, vắng lặng, huyền-diệu kín nhiệm và mắt thanh-tịnh trang-nghiêm.

50. 50. PHẬT HIỂN-MINH TÁNH THẤY LÀ TÂM.

阿難汝先答我見光明拳。此拳光明因何所更。云何成拳汝將

誰見。

_ A-Nan! Nhữ tiên đáp ngã, kiến quang- minh quyền.

(_ A-Nan! Trước ông trả lời rằng thấy nắm tay chói sáng, _ Thử quyền quang-minh, nhân hà sở-hữu, vân hà thành quyền? Nhữ tương thùy kiến? - cái chói sáng nắm tay ấy do đâu mà có, làm sao thành ra nắm tay, ông đem cái gì mà thấy?)

_ Đức Phật dạy: A-Nan! Trước ông có đáp với Ta rằng: Ông thấy cái quyền quang-minh.

_ Vậy cái quyền ấy do đâu quang-minh?

Làm sao thành quyền? Ông dùng cái chi mà thấy?

阿難言由佛全體閻浮檀金赩如寶山。清淨所生故更光明。我

實眼觀五輪指端。屈握示人故更拳相。

51. A-Nan ngôn:

_ Do Phật toàn thể, Diêm-phù-đàn kim, hách như Bửu-Sơn, thanh-tịnh sở sanh, cố-hữu quang-minh.

(_ Toàn thân Phật như vàng Diêm-phù-đàn, sáng ngời như núi báu, do đức-tánh thanh-tịnh sanh ra nên có hào-quang chói sáng.) _ Ngã thiệt nhãn quan, ngũ luân chỉ đoan, khuất ốc thị nhân, cố-hữu quyền tướng.

(_ Thật tôi lấy con mắt mà thấy năm ngón tay Phật co nắm lại, giơ cho người xem, nên có tướng nắm tay.) 51. Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Vì thân-thể của Phật có sắc như vàng Diêm-phù-đàn, sáng chói như núi Bảo-Sơn, đó là do đức-độ thanh-tịnh sanh ra, nên cái quyền của Phật quang-minh. _ Năm ngón tay của Phật co lại làm thành cái quyền đưa ra cho người xem.

Tôi dùng mắt thấy thiệt rõ ràng như vậy.

Bảo-Sơn (寶山): núi có nhiều châu ngọc.

Đức-độ (德度): đạo-đức và độ-lượng.

佛告阿難如來今日實言告汝。諸更智者要以譬喻而得開悟。

阿難譬如我拳。若無我手不成我拳。若無汝眼不成汝見。以汝眼根

例我拳理。其義均不。阿難言唯然世尊。既無我眼不成我見。以我

眼根例如來拳事義相類。

52. Phật cáo A-Nan:

_ Như-Lai kim nhựt, thật ngôn cáo nhữ.

52. Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Hôm nay Như-Lai lấy lời _ Chư hữu trí giả, yếu dĩ thí-dụ, nhi đắc khai ngộ.

_ A-Nan! Thí như ngã quyền, nhược vô ngã thủ, bất thành ngã quyền; nhược vô nhữ nhãn, bất thành nhữ kiến.

_ Dĩ nhữ nhãn-căn, lệ ngã quyền lý, kỳ nghĩa quân phủ?

chơn-thiệt nói cho ông rõ.

_ Nếu là bậc trí-tuệ thì chỉ nhờ lời thí-dụ mà được khai-ngộ.

_ A-Nan! Ví dụ như cái quyền của Ta, nếu không có tay Ta dĩ-nhiên chẳng thành cái quyền, và nếu không có mắt ông, dĩ-nhiên chẳng thành cái thấy của ông.

_ Vậy lấy cái thấy của ông so sánh với cái quyền của Phật, hai nghĩa có giống nhau chăng?

_ A-Nan ngôn: Duy nhiên Thế-Tôn, ký vô ngã nhãn, bất thành ngã kiến. (_ Đúng vậy, thưa Thế-Tôn, như không có mắt…)

_ Dĩ ngã nhãn-căn, lệ Như-Lai quyền, sự nghĩa tương-loại. _ Bạch Đức Thế-Tôn! Như không có mắt tôi thì chẳng thành cái thấy của tôi.

_ Nếu lấy cái thấy của tôi so sánh với cái quyền của Phật thì hai nghĩa giống nhau.

佛告阿難汝言相類是義不然。何以故。如無手人拳畢竟滅。

彼無眼者非見全無。所以者何。汝試於途詢問盲人汝何所見。彼諸

盲人必來答汝。我今眼前唯見黑暗更無他矚。以是義觀前塵自暗見

何虧損。

53. Phật cáo A-Nan: _ Nhữ ngôn tương-loại, thị nghĩa bất nhiên. Hà dĩ cố?

_ Như vô thủ nhân, quyền tất cảnh diệt, bỉ vô nhãn giả, phi kiến toàn vô. Sở dĩ giả hà?

_ Nhữ thí ư đồ, tuân vấn manh nhân, nhữ hà sở kiến.

_ Bỉ chư manh nhân, tất lai đáp nhữ:

Ngã kim nhãn tiền, duy kiến hắc ám, cánh vô tha chúc.

_ Dĩ thị nghĩa quan: tiền-trần tự ám, kiến hà khuy tổn.

53. Đức Phật bảo:

_ A-Nan! Ông nói hai nghĩa giống nhau thì không đúng. Vì cớ sao?

_ Vì nếu người không có cánh tay thì không có quyền, chớ người không có mắt, chưa phải hoàn-toàn không có cái thấy. Lý do làm sao?

_ Ông thử ra đường, hỏi người mù: Ông có thấy chi chăng? _ Chắc chắn người mù ấy trả lời: Trước mắt tôi chỉ thấy tối đen, chớ không thấy chi khác.

_ Cứu xét theo lý ấy thì biết: tiền-trần tự tối chớ cái thấy không giảm bớt.

阿難言諸盲眼前。唯覩黑暗云何成見。佛告阿難諸盲無眼唯

觀黑暗。與更眼人處於暗室。二黑更別為無更別。如是世尊此暗中

人與彼群盲。二黑校量曾無更異。

54. A-Nan ngôn: Chư manh nhãn tiền, duy đổ hắc ám, vân hà thành kiến?

(_ Những người mù trước mắt chỉ thấy tối đen, sao gọi là thấy được?)

_ Phật cáo A-Nan: Chư manh vô nhãn, duy quan hắc ám, dữ hữu nhãn nhân, xử ư ám thất, nhị hắc hữu biệt, vi vô hữu biệt?

(…, thì hai cái tối đen ấy khác nhau, hay không khác nhau?)

_ Như-thị Thế-Tôn! Thử ám trung nhân, dữ bỉ quần-manh, nhị hắc giáo lượng, tằng vô hữu dị. 54. Ngài A-Nan bạch Phật: Bạch Đức Thế-Tôn! Người mù chỉ thấy tối đen ở trước mắt, thế nào gọi được cái thấy?

_ A-Nan! Người mù không có mắt, chỉ thấy tối, đối với kẻ có mắt ở trong nhà tối, hai cái tối ấy có khác nhau chăng?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Kẻ có mắt ở trong nhà tối đối với người mù, hai cái tối ấy so sánh lại thiệt không có khác chi cả.

阿難若無眼人全見前黑。忽得眼光還於前塵。見種種色名眼

見者。彼暗中人全見前黑。忽獲燈光亦於前塵。見種種色應名燈見

。若燈見者燈能更見自不名燈。又則燈觀何關汝事。是故當知燈能

顯色。如是見者是眼非燈。眼能顯色。如是見性是心非眼。

55. A-Nan! Nhược vô nhãn nhân, toàn kiến tiền hắc, hốt đắc nhãn quang, hoàn ư tiền-trần, kiến chủng chủng sắc, danh nhãn kiến giả. (_ A-Nan! Nếu người không có con mắt, thấy trước hoàn-toàn tối đen, bỗng nhiên được con mắt sáng, trở lại thấy các thứ sắc nơi tiền-trần mà gọi là con mắt thấy;

_ Bỉ ám trung nhân, toàn kiến tiền hắc, hốt hoạch đăng quang, diệc ư tiền-trần, kiến chủng chủng sắc, ưng danh đăng kiến?

- thì người ở trong nhà tối kia, thấy trước hoàn-toàn tối đen, bỗng nhiên được cái đèn sáng, cũng thấy các thứ sắc nơi tiền-trần, lẽ ra phải gọi là cái đèn thấy?)

_ Nhược đăng kiến giả, đăng năng hữu kiến, tự bất danh đăng.

(_ Nếu như cái đèn thấy, thì đèn đã thấy được, tự-nhiên không thể gọi là đèn; 55. A-Nan! Ví dụ như người mù chỉ thấy tối đen, bỗng được mắt sáng thì ở pháp- trần thấy các sắc, như thế cho là mắt thấy.

_ Như người có mắt ở trong nhà tối chỉ thấy tối đen, bỗng có đèn sáng, cũng ở pháp-trần, thấy có sắc, vậy có thể nào cho là đèn thấy chăng?

_ Nếu cái đèn thấy các sắc thì đèn tức là cái thấy, như thế không còn gọi là cái đèn được. _ Hựu tắc đăng quan, hà quan nhữ sự? - lại cái đèn nó thấy thì dính líu gì đến ông?)

_ Thị cố đương tri đăng năng hiển sắc, như-thị kiến giả, thị nhãn phi đăng.

(_ Vậy nên biết rằng, đèn làm tỏ các sắc, nhưng thấy như vậy là mắt chớ không phải đèn.)

_ Nhãn năng hiển sắc, như-thị kiến tánh, thị tâm phi nhãn. (_ Mắt làm tỏ các sắc, nhưng thấy như vậy là tâm chớ không phải mắt.)

_ Nếu cái đèn thấy thì cái đèn tự thấy, chớ không liên-hệ chi tới cái thấy của người.

_ A-Nan! Ông phải biết: cái đèn chỉ làm sáng tỏ các sắc, còn thấy các sắc là con mắt, chớ không phải đèn.

_ Tuy-nhiên nói rằng mắt thấy chớ thật ra mắt cũng như đèn, chỉ hiển sắc mà thôi, còn cái năng thấy năng biết là tâm.

56. 56. PHẬT HIỂN-MINH TÁNH THẤY KHÔNG ĐỘNG.

阿難雖復得聞是言。與諸大眾口已默然心未開悟。猶冀如來

慈音宣示。合掌清心佇佛悲誨。

_ A-Nan tuy phục, đắc văn thị ngôn, dữ chư đại-chúng, khẩu dĩ mặc-nhiên, tâm vị khai ngộ, du ký Như-Lai, từ âm tuyên-thị, hiệp-chưởng thanh-tâm, trữ Phật bi hối.

(_ A-Nan tuy được lời Phật dạy như vậy, cùng với đại-chúng, miệng tuy im lặng, tâm chưa khai ngộ, còn mong Đức Như-Lai từ-tâm chỉ bày, chắp tay sạch lòng, đợi Phật dạy bảo.)

_ Ngài A-Nan và Đại-chúng tuy nghe lời Phật dạy như vậy, nhưng tâm chưa tỏ ngộ nên ngồi ngậm miệng lặng thinh, hai tay hiệp-chưởng, nhiếp-tâm thanh-tịnh và thành-kính trông chờ lời nói từ-bi của Phật dạy cho.

爾時世尊舒兜羅綿網相光手開五輪指。誨勅阿難及諸大眾。

我初成道於鹿園中。為阿若多五比丘等及汝四眾言。一切眾生不成

菩提及阿羅漢。皆由客塵煩惱所誤。汝等當時因何開悟今成聖果。

57. Nhĩ thời Thế-Tôn thư đâu-la-miên, võng tướng quang thủ, khai ngũ luân chỉ, hối sắc A-Nan, cập chư đại-chúng: _ Ngã sơ thành đạo, ư Lộc-viên trung, vị

A-Nhã-Đa ngũ Tỳ-khưu đẳng, cập nhữ tứ chúng ngôn:

_ Nhứt-thiết chúng-sanh, bất thành Bồ- Đề, cập A-La-Hán, giai do khách-trần, phiền-não sở ngộ.

57. Khi ấy Đức Thế-Tôn đưa cánh tay dịu dàng, sáng rỡ tốt đẹp, mở năm ngón tay, bảo ngài A-Nan và Đại-chúng: _ Khi Ta thành đạo, đến vườn Lộc-Uyển và ở đó Ta có dạy đoàn thể năm vị Tỳ- khưu do ông A-Nhã-Đa làm Thượng-thủ (36) cùng tứ chúng rằng: _ Tất cả chúng-sanh không viên-chứng Bồ-Đề và A-La-Hán, căn-do vì bị khách-trần phiền-não ám-muội. (_ Tất cả chúng-sanh không thành đạo Bồ-Đề và A- La-Hán, là do những phiền-não khách-trần mê-hoặc.)

_ Nhữ đẳng đương thời, nhân hà khai ngộ, kim thành Thánh-quả?

(_ Thuở đó, các ông do đâu mà khai ngộ, hiện nay thành được Thánh-quả?) _ Nay các ông ấy đắc Thánh-quả rồi, vậy khi trước các ông ấy vì nguyên-nhân nào mà tỏ ngộ được?

時憍陳那起立白佛。我今長老於大眾中獨得解名。因悟客塵

二字成果。世尊譬如行客投寄旅亭。或宿或食食宿事畢。俶裝前途

不遑孜住。若實主人自無攸往。如是思惟不住名客住名主人。以不

住者名為客義。又如新鑓清暘昇天光入隙中。發明空中諸更塵相。

塵質搖動虛空寂然。如是思惟澄寂名空搖動名塵。以搖動者名為塵

義。佛言如是。

58. Thời Kiều-Trần-Na, khởi lập bạch

Phật:

_ Ngã kim Trưởng-lão, ư đại-chúng trung, độc đắc Giải danh, nhân ngộ khách-trần, nhị tự thành quả.

(…, do tôi ngộ được hai chữ khách-trần mà thành chánh-quả.)

_ Thế-Tôn! Thí như hành-khách, đầu ký lữ đình, hoặc túc, hoặc thực, thực túc sự tất, xúc trang tiền đồ, bất hoàn an trụ. 58. Lúc bấy giờ có ngài Kiều-Trần-Na đứng dậy hiệp-chưởng bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi là một vị Trưởng-Lão ở trong Đại-chúng, pháp-danh là Giải (Hiểu), nguyên-nhân tỏ ngộ hai tiếng khách-trần mà được chứng quả.

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Khách là hành-khách, ví như khách đi lỡ đường, tạm trọ trong quán, khi ăn, khi ngủ, ăn ngủ xong, lại phải thu xếp hành-lý lên đường, không có rảnh rang chi mà trụ nơi quán. _ Nếu là chủ quán thiệt thì trụ mãi tại quán, không đi đâu nữa.

_ Vì cớ ấy tôi thiết nghĩ: không trụ là khách, thường trụ là chủ.

_ Nhược thật chủ-nhân, tự vô du vãng.

_ Như-thị tư-duy: bất trụ danh khách, trụ danh chủ nhân. (_ Tôi nghĩ như vầy: không ở yên thì gọi là khách, còn ở yên thì gọi là chủ.)

_ Dĩ bất trụ giả, danh vi khách nghĩa.

(_ Tôi lấy cái ‚không ở yên‛ làm ý-nghĩa chữ khách.)

_ Hựu như tân tể, thanh dương thăng thiên, quang nhập kích trung, phát minh không trung, chư hữu trần-tướng. (_ Lại như mới tạnh, mặt trời chiếu sáng trên cao, ánh

_ Tôi xin lấy sự không trụ làm định-nghĩa cho tiếng khách.

_ Trần là bụi, ví như giữa khi bầu trời thanh-bạch, vầng thái-dương chiếu sáng, rọi vào các chỗ trống, làm thấy rõ hình-thể của bụi ở giữa hư-không. sáng vào trong lỗ hở, bày tỏ hình dáng bụi trần giữa hư-không.)

_ Trần chất diêu-động, hư-không tịch-nhiên.

(_ Trần (bụi) thì lay động, hư-không thì yên lặng.)

_ Như-thị tư-duy: trừng tịch danh không, diêu-động danh trần, dĩ diêu-động giả, danh vi trần nghĩa.

(_ Tôi nghĩ như vầy: đứng lặng gọi là không, lay động gọi là trần, tôi lấy cái ‚lay động‛ làm ý-nghĩa chữ trần.)

_ Phật ngôn: Như-thị. _ Tuy-nhiên bụi thì lay động, chớ hư-không thì luôn luôn vắng lặng.

_ Vì cớ ấy tôi thiết nghĩ: lay động là trần, vắng lặng là hư-không. Tôi xin lấy sự lay động làm định nghĩa cho tiền- trần.

_ Đức Phật khen: Như vậy là đúng.

劭時如來於大眾中屈五輪指。屈已復開開已又屈。謂阿難言

汝今何見。阿難言我見如來百寶輪掌眾中開合。

佛告阿難。汝見我手眾中開合。為是我手更開更合。為復汝

見更開更合。阿難言世尊。寶手眾中開合。我見如來手自開合。非

我見性自開自合。佛言誰動誰靜。阿難。言佛手不住而我見性。尚

無更靜誰為無住。佛言如是。

59. Tức thời Như-Lai, ư đại-chúng trung, khuất ngũ luân chỉ, khuất dĩ phục khai, khai dĩ hựu khuất, vị A-Nan ngôn: Nhữ kim hà kiến?

_ A-Nan ngôn: Ngã kiến Như-Lai, bá bửu luân chưởng, chúng trung khai hiệp. 59. Tức thời, Đức Như-Lai ở trong Đại-chúng, nắm năm ngón tay lại rồi mở, mở xong lại nắm, đoạn hỏi ngài A-Nan:

Hiện giờ ông thấy chi?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Hiện giờ tôi thấy bàn tay Như-Lai quí-báu, khi mở khi nắm giữa Đại-chúng.

_ Phật cáo A-Nan: Nhữ kiến ngã thủ, chúng trung khai hiệp, vi thị ngã thủ, hữu khai hữu hiệp; vi phục nhữ kiến, hữu khai hữu hiệp?

_ A-Nan ngôn: Thế-Tôn bửu-thủ, chúng trung khai hiệp. Ngã kiến Như-Lai thủ tự khai hiệp, phi ngã kiến tánh, hữu khai hữu hiệp.

(_ A-Nan bạch: Bàn tay báu của Thế-Tôn ở trong chúng khi mở khi nắm.)

_ A-Nan! Ông thấy bàn tay Ta khi mở khi nắm, đó là tại bàn tay của Ta có mở có nắm, hoặc tại tánh thấy của ông có mở có nắm?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi thấy rõ giữa Đại-chúng, bàn tay Như-Lai tự mở tự nắm, chớ không phải tánh thấy của tôi có mở có nắm. _ Phật ngôn: Thùy động thùy tịnh? _ A-Nan ngôn: Phật thủ bất trụ. Nhi ngã

_ A-Nan! Như vậy cái chi động? Cái chi tịnh? _ Bạch Đức Thế-Tôn! Bàn tay Như-Lai kiến tánh, thượng vô hữu tĩnh, thùy vi vô trụ?

(_ A-Nan bạch: Bàn tay Phật không ở yên; chớ tánh thấy của tôi còn không có tĩnh, lấy gì gọi là không ở yên nữa.)

_ Phật ngôn: Như-thị. không trụ, tức là động. Tánh thấy của tôi bất-động, vì tướng tịnh còn không có thay, huống chi là động.

_ Đức Phật khen: Như vậy là đúng.

如來於是從輪掌中。飛一寶光在阿難右。劭時阿難迴首右[辦 力+目]。又放一光在阿難左。阿難又則迴首左[辦力+目]。佛告阿

難。汝頭今日何因搖動。阿難言我見如來出妙寶光來我左右。故左

右觀頭自搖動。阿難汝[辦力+目]佛光左右動頭。為汝頭動為復見

動。世尊我頭自動而我見性。尚無更止誰為搖動。佛言如是。

於是如來普告大眾。若復眾生以搖動者名之為塵。以不住者

名之為客。汝觀阿難頭自動搖見無所動。又汝觀我手自開合見無舒

卷。云何汝今以動為身以動為境。從始洎終念念生滅。遺失真性顛

倒行事。性心失真認物為己。輪迴是中自取流轉。

60. Như-Lai ư thị, tùng luân chưởng trung, phi nhứt bửu-quang, tại A-Nan hữu, tức thời A-Nan, hồi thủ hữu miến.

(_ Lúc ấy Đức Như-Lai từ trong bàn tay, phát một đạo hào-quang báu qua bên phải ông A-Nan, ông A-Nan liền quay đầu trông qua bên phải;

_ Hựu phóng nhứt quang, tại A-Nan tả, A-Nan hựu tắc, hồi thủ tả miến.

- Phật lại phát một đạo hào-quang qua bên trái ông A-Nan, ông A-Nan lại cũng quay đầu trông qua bên trái.)

_ Phật cáo A-Nan: Nhữ đầu kim nhựt, hà nhân diêu-động?

60. Đức Như-Lai từ bàn tay, phóng một đạo hào-quang qua bên hữu ngài A-

Nan, thì ngài A-Nan day đầu ngó qua bên hữu. _ Đức Như-Lai lại phóng một đạo hào-quang qua bên tả ngài A-Nan, thì ngài

A-Nan day đầu ngó qua bên tả. _ Đức Như-Lai hỏi: A-Nan! Hôm nay tại sao đầu của ông lay động?

_ A-Nan ngôn: Ngã kiến Như-Lai, xuất diệu bửu-quang, lai ngã tả hữu, cố tả hữu quan, đầu tự diêu-dộng.

(_ Ông A-Nan bạch: Tôi thấy Đức Như-Lai phát hào-quang báu qua bên phải, và qua bên trái của tôi, nên tôi trông qua bên phải bên trái, đầu tự lay động.) _ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi thấy Đức Như-Lai phóng hào-quang mầu-nhiệm quí-báu qua hai bên thân tôi nên ngó qua ngó lại, do đó đầu tôi phải lay động. _ A-Nan! Nhữ miến Phật quang, tả hữu động đầu, vi nhữ đầu động, vi phục kiến động?

_ A-Nan! Ông thấy hào-quang Như-Lai, nên day đầu ngó qua ngó lại, đó là đầu của ông lay động hay là tánh thấy của ông lay động? (_ A-Nan ! Ông trông hào-quang của Phật mà lay động cái đầu, quay qua bên phải bên trái, đó là cái đầu của ông động hay là cái thấy động?)

_ Thế-Tôn! Ngã đầu tự động, nhi ngã kiến-tánh, thượng vô hữu chỉ, thùy vi diêu động?

(_ Thưa Thế-Tôn ! Đầu tôi tự động, chớ tánh thấy của tôi còn không ở đâu, lấy gì mà lay động ?)

_ Phật ngôn: Như-thị.

_ Ư thị Như-Lai, phổ-cáo đại-chúng:

_ Nhược phục chúng-sanh, dĩ diêu động giả, danh chi vi trần, dĩ bất trụ giả, danh chi vi khách, nhữ quan A-Nan, đầu tự động diêu, kiến vô sở động; hựu nhữ quan ngã, thủ tự khai hiệp, kiến vô thư quyển.

(_ Như các chúng-sanh lấy cái lay động mà gọi là trần, lấy cái không ở yên mà gọi là khách, thì các ông hãy xem ông A-Nan, đầu tự lay động, mà cái thấy không lay động; lại hãy xem bàn tay Ta, tự mở tự nắm, mà cái thấy không duỗi không co.)

_ Vân hà nhữ kim, dĩ động vi thân, dĩ động vi cảnh.

(_ Làm sao các ông hiện nay, lại lấy cái động làm thân, lấy cái động làm cảnh.)

_ Tùng thủy kî chung, niệm niệm sanh-diệt, di thất Chơn-Tánh, điên-đảo hành sự, tánh tâm thất chơn, nhận vật vi kỷ, luân-hồi thị trung, tự thủ lưu chuyển.

(_ Từ đầu đến cuối, niệm niệm sanh diệt, bỏ mất chơn-tánh, làm việc trái ngược, tâm-tánh mất chỗ chơn-thật, nhận vật làm mình, xoay vần trong ấy, tự nhận lấy cái trôi lăn trong lục-đạo.)

DỊCH ÂM ĐỆ NHỨT QUYỂN CHUNG _ Bạch Đức Thế-Tôn! Đó là cái đầu của tôi tự động, chớ tánh thấy của tôi bất-động, vì tướng chỉ-trụ còn không có thay, huống chi là động.

_ Đức Phật khen: Như vậy là đúng.

_ Đức Phật liền bảo tất cả Đại-chúng rằng:

_ Như chúng-sanh nhận-định cái lay động là trần, cái không trụ là khách, thì xem xét đầu của ông A-Nan tự động, còn tánh thấy vốn bất-động, đồng-thời xem xét bàn tay Như-Lai tự mở tự nắm, còn tánh thấy vốn không mở nắm, như thế cũng đủ tỏ ngộ rồi.

_ Chỉ vì nhận lầm cái động làm thân, đó là giả-thân, chớ không biết cái bất-động mới là Chơn-thân; lại còn nhận lầm chỗ động làm cảnh, đó là giả-cảnh, chớ không biết chỗ thường-tịch mới là Chơn-cảnh.

_ Vì thế, quên mất Chơn-Tánh bất-động, xưa nay cứ vương vấn những thứ ‚động‛ mà vọng-tưởng điên-đảo, bỏ chơn theo vọng, các niệm mê-muội, thay đổi sanh-diệt, nhận vật làm mình, tạo sự trái nghịch, thành-thử tự trói buộc trong vòng luân-hồi sanh-tử. DIỄN NGHĨA HẾT QUYỂN NHỨT CHÚ-THÍCH (2018)

ĐOẠN 15 _ Ngã và ngã-sở: ngã là ta, ngã-sở là những gì thuộc về ta, những gì mà ta sở-hữu. Nếu biết cái ta (ngã) vốn đã là không thật, thì những vật do ta sở-hữu (ngã-sở) cũng không thật có.

ĐOẠN 43 _ Vô-sanh pháp-nhẫn, cũng gọi là Vô-sanh-nhẫn: Đức nhẫn-nhục của người giác-ngộ nhờ nhận ra được rằng: thật không có chúng-sanh, thật không có các pháp, các chúng-sanh (hữu-tình) và các pháp (vô-tình) vốn không sanh, không diệt. Nhận-thức như vậy, người tu không còn khởi lên sự buồn giận đối với chúng-sanh phá hại mình, đối với các pháp ngăn trở mình.

ĐOẠN 47 _ Chánh-kỷ: bày tỏ thật lòng. Ý nói ngài A-Nan thành-thực tự xét mình chưa hiểu Chơn-Tâm. - Chánh (正) : đúng, phải, ngay thẳng, không lẫn lộn, sửa lại cho đúng. - Kỷ (己) : thuộc về mình. Thí-dụ:

- Ích-kỷ (益己) : lợi cho mình, chỉ biết cái lợi của mình. - Tư-kỷ (私己) : riêng mình, riêng cho mình. - Vị-kỷ (爲己) : vì mình, chỉ biết có mình.

- Hóa-kỷ (化己) : tự giáo-hóa, dạy dỗ, thay đổi mình.

ĐOẠN 52 _ Ngã-kiến (我見) = Thân-kiến (身見): tà-kiến về cái ta (tà-kiến mê-chấp thân ta là có thật). Một trong năm loại kiến-giải (sự hiểu biết) sai lầm, trái với đạo-pháp. Chẳng biết rằng thân này là do ngũ-uẩn giả-hợp mà thành, lại cố-chấp cho rằng thực có thân ta (Ngã-kiến). Hơn nữa chẳng biết các vật bên thân ta không có chủ sở-hữu nhứt-định, mà cứ chấp cho rằng thực là vật sở-hữu của ta (Ngã-sở-kiến). Gộp Ngã-kiến và Ngã-sở-kiến lại thì thành Thân-kiến, cũng gọi là Ngã-kiến.

ĐOẠN 57 _ Khách-trần phiền-não: phiền-não ví như khách-trần. Phiền-não chẳng phải là vật sẵn có ở nơi mình, mà là từ bên ngoài đến (khách), chỉ vì mình mê lầm nên ngỡ khách là chủ mà thôi. Chính cái tâm trong sạch sẵn có mới là chủ. Vậy nên gọi phiền-não là khách. Lại nữa, phiền-não bám vào như bụi đóng dơ, cho nên gọi là trần (bụi bặm).

• (Trích ‚Sự Tích Đức Phật Thích-Ca‛, trang 315, soạn-giả Trần Hữu Danh, nxb Tổng Hợp, 2011)

_ Samatha, dịch là Chỉ, là Thiền Vắng Lặng, nhằm tập-trung tư-tưởng vào một nơi, không cho phiền-não và vọng-tưởng xen vào tâm. Trái lại Vipassana, dịch là Quán, là Thiền Minh Sát, nhằm tập-trung tư-tưởng vào một đề-tài, quán-chiếu, sáng suốt suy xét, để tìm ra chơn-lý (vô-thường, vô-ngã) hầu dứt trừ phiền-não và vọng- tưởng.

Tu tập Samatha (Chỉ) để được Samādhi (Định).

Tu tập Vipassana (Quán) để được Pađđā (Tuệ, Prajđā).

_ Samādhi, dịch là Chánh-Định, còn gọi là Tam-muội.

Trái lại Pađđā (Sanscrit: Prajđā) là Tuệ hay Huệ. Người tu phải luôn luôn giữ cho Định và Tuệ được cân bằng.

_ Dhyāna (Sanscrit) hay Jhāna (Pāli), dịch là Tĩnh-lự (靜慮), là Thiền-na hay Thiền, là Zen (tiếng Nhật), là nói chung hai pháp tu Chỉ (Samatha) và Quán (Vipassana), nhằm giữ tâm luôn luôn vắng lặng sáng suốt, tịch tịch giác giác, biết mà không khởi tâm suy nghĩ.

YẾU-GIẢI

KINH THỦ-LĂNG-NGHIÊM

QUYỂN NHỨT

Mỗi bộ kinh Phật đều chia làm ba phần:

1. Tự.

2. Chánh-Tông.

3. Lưu-thông.

Riêng phần Tự chia làm hai phần: Thông-tự và Biệt-tự.

Thông-tự là phần nhập-đề. Theo phàm-lệ, kinh nào cũng khởi đầu bằng sáu yếu-tố làm biểu-tín gọi là lục chứng-tín tự: Tín, Văn, Thời, Chủ, Địa, Tăng. Như phần Thông-tự của kinh Thủ-Lăng-Nghiêm gồm có:

Như-thị (Tín)

Ngã văn (Văn)

Nhứt thời (Thời)

Phật (Chủ)

Kỳ-hoàn tinh-xá … (Địa)

Đại Tỳ-khưu chúng … (Tăng)

Biệt-tự là phần nói rõ duyên-khởi riêng của kinh.

Phật thuyết kinh nào cũng có nguyên-nhân. Như Phật thuyết kinh Thủ-Lăng- Nghiêm có nguyên-nhân vì ngài A-Nan lâm nạn.

Chánh-tông là phần yếu-chỉ của kinh. Như phần Chánh-tông của kinh Thủ-

Lăng-Nghiêm gồm có:

1. Kiến đạo.

2. Hành đạo.

3. Thành đạo. Lưu-thông là phần tổng-kết tự-thuật hiệu-quả mỹ -mãn của thời thuyết kinh.

(1) Ta nghe như vầy: Lời nói của ngài A-Nan. Nguyên ngài A-Nan là đệ-tử đa-văn bậc nhứt hầu-cận Phật, nghe và nhớ đầy đủ tất cả chơn-thiệt ngữ của Phật thuyết, nên khi kiết-tập pháp-tạng, ngài A-Nan khởi đầu các kinh bằng lời nói: ‚Ta nghe như vầy‛. Đó là do lời Phật dạy khi ở trong hội Niết-Bàn, chớ không phải tự ý muốn của ngài A-Nan.

(2) Kỳ-hoàn tinh-xá (Jetavana): Tinh-xá cất ở rừng cây của Thái-tử Kỳ-Đà (Jeta). Nguyên thời bấy giờ có ông Trưởng-giả Cấp-Cô-Độc Tu-Đạt-Đa (Sudatta)

đến hỏi mua một khu đất của Thái-tử Kỳ-Đà để xây cất tinh-xá. Thái-tử bảo đem vàng trải trên mặt đất, được bao nhiêu thì bán bấy nhiêu. Ông Tu-Đạt-Đa rất giàu tâm đạo, đem vàng đến trải khắp mặt đất, ngoại trừ mấy nơi có cây mọc, không thể trải vàng được.

Thái-tử Kỳ-Đà vô-cùng cảm-phục, trả vàng lại rồi giao-kết với ông Tu-Đạt- Đa: chỗ nào đã trải vàng được là phần công-đức của ông, còn các chỗ có cây mọc là phần công-đức của tôi. Hầu hết các kinh Phật đều có nói trong phần Thông-tự, Kỳ-hoàn hoặc Kỳ-thọ và Cấp-Cô-Độc viên, để đề-cao công-đức vô-lượng của hai vị Phật-tử chí-tâm phụng-sự Tam-Bảo. (3) Tỳ-khưu (Bhikkhu): bậc xuất-gia thuần-túy tu-hành giải-thoát, thọ-trì 250 giới, 3.000 oai-nghi, 80.000 tế-hạnh, có ba điều tốt:

1. Trên cầu Phật-pháp, dưới chủng phước-điền cho thí-chủ.

2. Đức-độ cao-siêu khiến các loài tà-ma quỉ-quái khiếp sợ.

3. Dứt tuyệt các ác-niệm.

(4) Vô-lậu A-La-Hán (Arhat): bậc giải-thoát, tiêu-diệt các thứ dục-lậu, hữu-lậu, vô-minh-lậu, trừ tuyệt giặc tam độc, ra khỏi đường sanh-tử luân-hồi, đáng được cõi Trời và cõi Người cung-dưỡng cầu phước.

(5) Phật-tử trụ-trì: đây chỉ về các vị vô-lậu A-La-Hán, vốn nhờ ân Phật dạy, đắc pháp-tánh, trụ tại điện Phật, trì ấn-lịnh Phật, đại-diện Phật tuyên-dương chánh-pháp hóa-độ chúng-sanh.

(6) Chuyển bánh xe Pháp: truyền-bá chơn-lý giải-thoát của Phật nhằm mục-đích thức tỉnh chúng-sanh tu-chứng đạo-quả Bồ-Đề.

(7) Thượng-thủ: Trưởng-thượng đứng đầu trong đại-chúng.

(8) Bích-Chi (Pratyekabuddha): bậc tu-chứng Độc-giác và Duyên-giác.

(9) Vô-học: bậc đã dứt sạch tất cả vọng-nghiệp phiền-não, tỏ ngộ chơn-lý giải-thoát, đoạn hoặc chứng chơn, không còn học chi nữa.

(10) Sơ-tâm: hạng mới phát tâm Bồ-đề, đang tu học giải-thoát.

(11) Ngày tự-tứ: ngày rằm tháng bảy, các Thầy Tỳ-khưu mãn hạ, cùng nhau xét mình và bày tỏ các sự lỗi lầm trong ba tháng an-cư tu-hành.

(12) Hằng-sa Bồ-Tát: Hằng là sông Hằng (Gange), sa là cát, sông Hằng là một con sông lớn nhứt ở Ấn-Độ, khởi nguồn từ núi Hy-Mã-Lạp-Sơn (Himalaya), chạy tới vịnh Bengale, dài 3.100 km, đáy sông chứa đầy cát. Hằng-sa Bồ-Tát là nói các vị Bồ-Tát ví như số cát sông Hằng, có nghĩa rất nhiều, không thể kể hết được. (13) Thượng-tọa: vị Tỳ-khưu chuyên tu giải-thoát, thông hiểu giáo-lý và có nhiều tuổi hạ.

(14) A-xà-lê (Acarya): vị Tỳ-khưu Quỉ-phạm, có giới-hạnh thanh-tịnh, làm khuôn phép cho chúng tu-hành.

(15) Đàn-việt: thí-chủ.

(16) Sát-đế-lî (Ksatriya): dòng dõi sang trọng.

(17) Chiên-đà-la (Candala): dòng dõi hạ-tiện.

(18) Dâm: Vạn ác dâm vi thủ. Dâm là món phiền-não tối-độc đứng đầu các tội ác. Món phiền-não tối-độc ấy khiến phàm-nhân gây ra và kéo dài ác-nghiệp oan-trái, vay trả luân-hồi sanh-tử, mang nặng thân hoạn dơ bẩn, cam chịu tám vạn tư trần- lao đau khổ ở cõi ngũ-trược ác-thế.

(19) Sa-ma-tha (Samatha): phép ‚Chỉ‛ có công-năng dứt sạch các phiền-não hôn-mê.

Tam-ma-đề (Samādhi, hay còn gọi là Samāpatti): phép chánh-định có công- năng an-trụ chánh-giác bao-hàm vạn đức vạn hạnh.

Thiền-na (Dhyāna): phép ‚Tịnh-Lự‛ có công-năng trừ tuyệt các vọng-tưởng tán-loạn.

Các phép kể trên tuy ba mà một vì là tổng-danh của đại-định Thủ-Lăng- Nghiêm, có hiệu-lực tỏ tâm thanh-tịnh, hiển tánh chơn-thường, viên-chứng Phật quả.

(20) 32 tướng Hoá-Thân-Phật:

1. Đảnh cao. 2. Thân cao lớn.

3. Thân có sắc vàng sáng.

4. Thân oai-nghiêm.

5. Thân cân phân.

6. Quanh mình có hào-quang.

7. Da mỏng và mịn.

8. Hai mắt xanh biếc và có nốt son.

9. Lông nheo dài.

10. Giữa hai lông mày có nốt son và lông trắng chiếu sáng.

11. Gò má cao.

12. Có 40 cái răng.

13. Răng trắng và khít nhau.

14. Bốn răng cửa lớn.

15. Nước miếng có vị thơm ngọt.

16. Lưỡi rộng dài.

17. Tiếng nói từ-bi thanh-nhã.

18. Hai vai tròn trịa.

19. Ở giữa ngực có chữ ‚Vạn‛.

20. Bảy chỗ đầy đặn: cổ, 2 vai, 2 bàn tay và 2 bàn chân.

21. Lỗ chưn lông sắc xanh.

22. Lông xây qua bên hữu. 23. Hai nách tròn trịa.

24. Các ngón tay nhỏ và dài.

25. Hai tay dài quá gối.

26. Năm căn ẩn kín.

27. Tay chưn dịu dàng.

28. Bắp vế đầy đặn.

29. Gót chưn tròn trịa.

30. Giữa ngón tay và ngón chưn có màng mỏng dính liền nhau.

31. Trên bàn chưn nổi cao. 32. Dưới bàn chưn bằng thẳng và có nhiều đường chỉ xoay tròn.

(21) Trần-lao:

_ Trần là bụi, ô-nhiễm. Lao là khó nhọc.

_ Trần-lao gồm có những thứ vọng-động làm khổ lụy thân-tâm ở thế-gian.

(22) Mười loài chúng-sanh:

1. Thai-sanh. 6. Hữu-tưởng.

2. Noãn-sanh. 7. Phi hữu-sắc.

3. Thấp-sanh. 8. Phi vô-sắc.

4. Hóa-sanh. 9. Phi hữu-tưởng.

5. Hữu-sắc. 10. Phi vô-tưởng.

Đó là mười loài hay nhận lầm tâm ở trong thân. Ngoài ra ở thế-gian còn có hai loài: vô-sắc (không có thân hình) và vô-tưởng (không có tâm tư-tưởng).

(23) Mắt tứ-trần: mắt thịt của người phàm-tục do bốn thứ ‚đất nước gió lửa‛ hiệp thành.

(24) Tứ-chúng: bốn chúng: Tỳ-khưu, Tỳ-khưu-ni, Sa-di và Sa-di-ni. Chí như Thất chúng tức là Bảy chúng, thì bốn chúng kể trên hiệp với ba chúng: Thức-xoa ma-noa, Ưu-bà-tắc và Ưu-bà-di.

(25) Lông rùa sừng thỏ: Rùa không có lông, tại sao gọi lông rùa? Thỏ không có sừng, tại sao gọi sừng thỏ? Đó là hữu-danh vô-thiệt, khi kinh Phật nói lông rùa sừng thỏ là để chỉ vật luống dối không có thiệt.

(26) Trong bảy lần, các câu hỏi của Đức Phật đều ngụ ý: Tâm ở chỗ nào?

Ngài A-Nan giải-đáp sai lầm như sau:

1. Tâm ở trong thân. 5. Tâm ở chỗ tùy-hiệp.

2. Tâm ở ngoài thân. 6. Tâm ở khoảng giữa.

3. Tâm ẩn tại mắt. 7. Tâm vô-trước.

4. Tâm ở trong lẫn ngoài.

Bảy lần giải đáp của ngài A-Nan đều là mê-chấp. Đức Phật đã chỉ dạy bảy cái mê-chấp của đệ-tử là phi-lý, nhằm mục-đích dẹp trừ tâm vọng và khai-thị tâm chơn tức là Tâm Chơn-Như viên-tịch thường-trụ. Vì thế, Đức Phật từ-mẫn tuyên bố: Như-Lai có phép Đại Phật-Đảnh Thủ-Lăng-Nghiêm Vương làm y-chỉ giải-thoát cho ngài A-Nan và Đại-chúng nương theo.

(27) Trật vai áo và quì gối bên hữu: đó là lễ-phép của đệ-tử đối với Bổn-sư theo phong-tục lễ-nghi Ấn-Độ.

(28) Gieo năm vóc xuống đất: khi lễ Phật, gieo năm vóc xuống đất tức là đặt cái đầu, hai tay và hai chân nằm sát mặt đất, đó là cách-thức tỏ lòng cung-kính tri ân

Phật.

(29) Át-xoa (Rudra Aksa): một loại trái cây ở xứ Ấn-Độ, cứ một chùm có ba trái. Đức Phật lấy một chùm ba trái át-xoa làm ví dụ. Do vô-minh sanh ra nghiệp-chướng, do nghiệp-chướng sanh ra khổ-báo; chịu khổ-báo vẫn mê-muội, lại vô-minh

… cứ như thế mà trầm-luân ở biển khổ.

(30) Vô-sanh pháp-nhẫn: tu-hành đại-định và viên-chứng quả-vị vô-sanh, không còn thấy có pháp sanh-diệt.

(31) Tòa sư-tử: chỗ của Đức Phật ngồi thuyết pháp oai-nghiêm; gọi là pháp- tọa.

(32) Tiền-trần: cũng gọi là pháp-trần hay lục-trần tức là sáu món trần-tục khổ-lụy: sắc thinh hương vị xúc pháp.

(33) Chín bậc định:

1. định Sơ-thiền. 2. định Nhị-thiền. 3. định Tam-thiền. 4. định Tứ-thiền. 6. định Thức-xứ.

(34) Thánh-quả: quả-vị giải-thoát tam giới, kể từ bậc Vô-lậu A-La-Hán nhẫn lên Duyên-giác, Bồ-Tát và Phật.

(35) Hai chướng phiền-não và sở-tri: hai chướng này rất nguy hại vì hay che lấp Tâm Chơn-Như. 1. Chướng phiền-não có hai thứ mê lầm:

a) mê lầm trong sự thấy biết gọi là Kiến-hoặc; b) mê lầm trong sự suy nghĩ gọi là Tư-hoặc.

Kiến-hoặc và Tư-hoặc đều do bệnh Ngã-chấp mà có.

2. Chướng sở-tri cũng có hai thứ mê lầm:

a) mê lầm tưởng có thiệt ngoại-cảnh mà cố giữ, chớ không biết ngoại-cảnh duy tâm tạo, gọi là Thủ-cảnh;

b) mê lầm luyến-ái pháp tu-chứng, chớ chẳng tỏ ngộ Không-tánh, gọi là

Pháp-ái.

Thủ-cảnh và Pháp-ái đều do bệnh Pháp-chấp mà có. (36) Năm vị Tỳ-khưu do ngài A-Nhã-Đa làm Thượng-Thủ:

1. A-Nhã-Đa là tên, Tàu dịch là Giải có nghĩa ý-thức, hiểu biết minh-bạch. Còn Kiều-Trần-Na là họ. Nói đủ tên họ là Kiều-Trần-Na A-Nhã-Đa (Kaundinya

Ajuata).

2. A-Bệ (Asvajit)

3. Bạt-Đề (Bhadrika)

4. Ma-Ha Nam-Câu-Ly (Mahanamakulika)

5. Thập-Lực Ca-Diếp (Dasabala Kasyapa). Nguyên có một thời-gian Thái-tử Sĩ-Đạt-Ta (Siddhartha) tu chung với đoàn thể năm vị kể trên, nhưng vì thấy đoàn-thể ấy tu-hành rất khổ-hạnh mà không thành đạo-quả, nên Thái-tử mở riêng đường tu khác. Sau khi viên-chứng Vô-thượng Chánh-đẳng Chánh-giác, Đức Phật trước hết thuyết kinh Hoa-Nghiêm, nhưng đa-số Đại-chúng không lãnh-hội được. Vì thế, Đức Phật ẩn Viên-giáo và Đốn-giáo, dùng Quyền-giáo và Tiệm-giáo tùy cơ-duyên hóa-độ chúng-sanh. Đức Phật mở đường phương-tiện đến vườn Lộc-Uyển thuyết Thinh-văn thừa tức là pháp Tứ Diệu-Đế (Catvariaryasatyaru), để độ năm vị ấy trở nên Tỳ-khưu tu-hành giải-thoát và về sau chứng được đạo-quả A-

La-Hán.

YẾU-GIẢI

HẾT QUYỂN NHỨT

CHÚ-THÍCH (2018)

GIẢI-THÍCH CHỮ THIỆN THEO NHO-GIÁO (Trích của GS. Huỳnh Minh-Đức)

ĐOẠN 15 _ Thiện tai: Lành thay.

Giải-thoát là con đường công-phu, chỉ cần chúng ta còn nhiễm một chút bụi trần, cũng không thể đến cảnh-giới Bồ-Đề. Chỉ có con đường hành thiện mới giúp chúng ta đến với Bát-Nhã (Trí-Tuệ). Chữ Thiện phải hiểu thật rộng, nó không phải chỉ là làm lành lánh dữ.

THIỆN (善): Hệ-từ thượng Kinh Dịch, Chương 5 viết:

‚Nhứt Âm nhứt Dương chi vị Đạo, kế chi giả, Thiện dã, thành chi giả, Tánh dã‛. Nghĩa: ‚Sự vận-hành của một Âm một Dương gọi là Đạo. Mọi hành-động nào thích-hợp với đạo Âm Dương thì gọi là Thiện. Khi nào thực-hiện được lẽ Âm Dương thì đó là Tánh‛.

Đây là lần đầu tiên chữ Thiện xuất-hiện và được giải-thích trong văn-hóa Trung-Hoa qua

Kinh Dịch.

Như vậy, theo quan-điểm của Kinh Dịch thì Đạo (道) là con đường hài-hòa của Âm Dương mà con người phải thực-hiện. Câu nói trên có vài ý cần được nói rõ thêm. Đạo là con đường vận-hành, biến-hóa từ khí Vô-cực, đến Thái-cực, đến Lưỡng-nghi ... rồi cuối cùng đến vạn-vật hữu-hình. Đạo, tự nó, nó có quy-luật biến-hóa của nó, hoặc bình-khí, hoặc thái-quá, hoặc bất-cập, tất cả đều do sự quân- bình hay không giữa Âm và Dương.

Con người sống trong sự giao-biến của Thiên Địa. Khi nào sống và hành-động ứng theo đúng với Thiên-đạo, đó gọi là ‚Thiện‛. Rõ ràng Thiện ở đây không phải là tính thương người, hay là những việc làm lành, lánh dữ chung chung. Khi nào vận-hành đúng nhịp với Thiên-đạo để ‚thực-hiện Thiên-đạo‛ nơi con người, đó gọi là ‚Tánh‛. Thiên-đạo làm mẫu mực cho nhân-đạo.

Mỗi giai-đoạn biến-hóa đúng với Thời gọi là Thiện, là Bất-dịch, là Trung-trinh, là Thường.

Đạo là một, nhưng biểu-hiện lại khác nhau, đó là Hóa, là Biến, nhưng đi tới cùng, nó là một:

Vô-cực sang Thái-cực.

Phật-giáo kêu gọi hành-động Thiện, kêu gọi Minh-Tâm Kiến-Tánh, cũng là kêu gọi hành-động hợp lẽ Âm Dương, Trời Đất. Làm lành, lánh dữ, không sát-sanh cũng chỉ là một khía cạnh nhỏ của Thiện mà thôi. Đây chỉ là một thí-dụ nhỏ chứng-minh có sự quan-hệ giữa tư-tưởng Nho-giáo và Phật-giáo Đại-thặng. Nho-giáo đã giúp cho Phật-giáo nhập-thế trước khi giải-thoát, và Phật-giáo đã giúp cho Nho-giáo thăng-hoa hơn, không co cụm mãi trong cái xã-hội tù túng của cuộc đời.

Chúng ta nên lưu-ý, trong kinh-điển Phật-giáo, mỗi khi Đức Phật nói ‚Thiện tai‛ là có ý khen suy nghĩ và hành-động của một người nào đó đúng với Chơn-Lý (Đạo) (có giá-trị hằng-hữu, vĩnh-cửu, và bất-biến). Do đó, chúng ta hiểu sâu sắc vì sao hiếm khi nào Đức Phật nói: ‚Thiện tai! Thiện tai!‛ Trong kinh Thủ-Lăng-Nghiêm có bốn lần Đức Phật nói ‚Thiện tai‛ ở đoạn 15, 3, 17, 20, của lần lượt quyển 1, 5, 6, 7.

• CHIẾT TỰ chữ ĐẠO (道)

Chữ ‘Đạo’ (道) bắt đầu bằng hai nét phết (丷) tượng-trưng cho Âm – Dương, cùng với chữ

‘Nhứt’ (一) tạo thành ‚Âm Dương hợp nhứt‛.

Bên dưới là chữ ‘Tự’ (自), trên dưới kết hợp lại tạo thành chữ ‘Thủ’ (首) là khởi-thủy, ban đầu, đứng đầu. Vũ-trụ cũng bắt nguồn từ một thứ nguyên-thủy nhứt rồi mới sinh ra vạn sự vạn vật.

Kinh Dịch viết: ‚Cho nên Dịch có Thái-Cực, từ đó sinh Lưỡng-Nghi, Lưỡng-Nghi sinh Tứ-Tượng, Tứ- Tượng sinh Bát-Quái, Bát-Quái sinh Ngũ-Hành‛, từ ngũ-hành ấy mà vạn vật mới xuất sinh.

Bên trái chữ Đạo là bộ ‘Sước’ (辶) nghĩa là chạy, bước đi, biểu-thị sự vận-chuyển không ngừng. Như vậy, bên trong Đạo đã bao-hàm cả Âm và Dương, tĩnh và động, động thì không ngừng sinh hóa, tĩnh thì thanh-tịnh vô-vi.

HÒA-THƯỢNG THIỀN-SƯ

KINH

DỊCH ÂM, DIỄN NGHĨA, YẾU GIẢI

QUYỂN NHÌ

Dịch Âm THỦ-LĂNG-NGHIÊM KINH Đệ Nhị Quyển Diễn Nghĩa KINH THỦ-LĂNG-NGHIÊM

Quyển Nhì 1. 1. PHẬT HIỂN-MINH TÁNH THẤY

KHÔNG DỨT.

爾時阿難及諸大眾。聞佛示誨身心泰然。念無始來失却本心

。妄認緣塵分別影事。今日開悟如失乳兒忽遇慈母。合掌禮佛。願

聞如來顯出身心真妄虛實現前生滅與不生滅二發明性。

_ Nhĩ thời A-Nan cập chư đại-chúng, văn Phật thị hối, thân-tâm thái nhiên.

_ Niệm vô-thỉ lai, thất khước bổn-tâm, vọng nhận duyên-trần, phân-biệt ảnh sự, kim nhựt khai ngộ, như thất nhũ nhi, hốt ngộ từ-mẫu.

_ Hiệp-chưởng lễ Phật, nguyện văn Như-Lai, hiển xuất thân-tâm, chơn-vọng, hư-thật, hiện-tiền sanh-diệt, dữ bất sanh-diệt, nhị phát-minh tánh. _ Khi ấy, ngài A-Nan và Đại-chúng nghe qua lời Phật dạy, mặc-nhiên thân- tâm được vui vẻ.

_ Ai ai cũng tự xét rằng từ vô-thỉ, quên mất Bổn-Tâm, nhận lầm cái bóng duyên-trần phân-biệt làm tâm, đến ngày nay mới được khai sáng, ví như đứa con khát sữa bỗng nhiên gặp bà mẹ lành.

_ Thế nên tất cả Đại-chúng đều hiệp-chưởng lạy Phật, chí thành thỉnh Phật giải-thích minh-bạch, các thứ chơn, vọng, thiệt, hư ở thân-tâm và hiện-tiền hai tánh: sanh-diệt và không sanh-diệt.

波斯匿王起立白佛。我昔未承諸佛誨勅。見迦旃延毘羅胝子

。咸言此身死後斷滅名為涅槃。我雖值佛今猶狐疑。云何發揮證知

此心不生滅地。仙此大眾諸更漏者咸皆願聞。

2. Thời Ba-Tư-Nặc vương, khởi lập bạch Phật:

_ Ngã tích vị thừa, chư Phật hối sắc, kiến Ca-Chiên-Diên, Tỳ-La-Chi-Tử, hàm ngôn thử thân, tử hậu đoạn diệt, danh vi Niết-Bàn.

Chữ Chi: ta quen đọc là chữ Đê.

_ Ngã tuy trị Phật, kim du hồ-nghi.

(_ Nay tuy được gặp Phật nhưng tôi vẫn còn hồ-nghi.)

_ Vân hà phát huy, chứng tri thử tâm, bất sanh-diệt địa. Kim thử đại-chúng, chư hữu-lậu giả, hàm giai lạc văn.

(_ Xin Phật chỉ rõ thế nào chứng biết tánh không

2. Tức thời Vua Ba-Tư-Nặc đứng dậy bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Trước khi chưa được chư Phật khai sáng, tôi có nghe hai nhà sư ngoại-đạo là Ca-Chiên-Diên và

Tỳ-La-Đê-Tử nói rằng: Thân chết rồi tiêu mất gọi là Niết-Bàn.

_ Nay tôi được Như-Lai dạy dỗ, nhưng tôi còn nghi ngờ chỗ ấy.

_ Xin cung-thỉnh Đức Thế-Tôn chỉ dạy rõ ràng các bằng cớ chứng-minh tâm bất-sanh bất-diệt cho tôi và cả Đại-chúng hữu-lậu được lãnh-hội. sanh-diệt nơi tâm này. Hiện nay các hàng hữu-lậu trong đại-chúng cũng đều trông mong được nghe điều ấy.)

佛告大王汝身現存今復問汝。汝此肉身為同金剛常住不曵。

為復變壞。世尊我今此身終從變滅。

佛言大王汝未曾滅云何知滅。世尊我此無常變壞之身。雖未

曾滅我觀現前。念念遷謝新新不住。如火成灰漸漸銷殞。殞亡不息

。決知此身當從滅盡。佛言如是大王。汝今生齡已從衰老。顏貌何

如童子之時。世尊我昔孩孺膚腠潤澤。年至長成血氣充滿。而今頹

齡迫於衰耄。形色枯悴精神昏昧。髮白面皺逮將不久。如何見比充

盛之時。

佛言大王汝之形容應不頒曵。王言世尊變化密移我誠不覺。

寒暑遷流漸至於此。何以故我年二十雖號年少。顏貌已老初十年時

。三十之年又衰二十。于今六十又過于二。觀五十時宛然強壯。世

尊我見密移雖此殂落。其間流易且限十年。若復仙我微細思惟。其

變寧唯一紀二紀實為年變。豈唯年變亦兼月化。何直月化兼又日遷

。沈思諦觀剎那剎那。念念之間不得停住。故知我身終從變滅。

3. Phật cáo:

_ Đại-vương! Nhữ thân hiện-tại, kim phục vấn nhữ: Nhữ thử nhục-thân, vi đồng Kim-Cang, thường-trụ bất-hủ, vi phục biến-hoại?

(_ Đại-vương! Thân ông hiện đó, nay Ta hỏi ông: Cái nhục-thân đó của ông có như Kim-Cang thường còn, không hư hỏng, hay lại cũng biến đổi và tan rã?)

_ Thế-Tôn! Ngã kim thử thân, chung tùng biến-diệt.

(_ Bạch Thế-Tôn! Thân tôi hiện nay, rốt cuộc về sau cũng thay đổi và tiêu-diệt.) 3. Đức Phật hỏi vua Ba-Tư-Nặc:

_ Thân của Đại-Vương hiện-tại là xác thịt có bền chắc như Kim-Cang thường-trụ chăng? Hay là một vật vô-thường biến-diệt?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Thân của tôi hiện-tại vô-thường biến-diệt. _ Phật ngôn: Đại-vương! Nhữ vị tằng diệt, vân hà tri diệt? _ Thế-Tôn! Ngã thử vô-thường, biến-hoại chi thân, tuy vị tằng diệt, ngã quan hiện-tiền, niệm niệm thiên tạ, tân tân bất trụ, như hỏa thành khôi, tiệm tiệm tiêu vẫn.

(_ Thế-Tôn! Cái thân vô-thường thay đổi của tôi đây, tuy chưa hề bị diệt, song tôi xét nó hiện nay niệm niệm dời đổi, mãi mãi không thôi, như lửa thành tro, lần lần tiêu mất.)

_ Đại-vương chưa từng bị diệt, mà tại sao biết thân diệt? _ Bạch Đức Thế-Tôn! Tuy tôi chưa diệt, nhưng hiện-tại tôi quan-sát thấy thân từ từ thay đổi, như lửa thành tro lần lần tiêu mất. _ Vẫn vong bất tức, quyết tri thử thân, đương tùng diệt tận.

(_ Vì tiêu mất, mãi mãi không dừng, nên tôi biết chắc thân này rồi phải diệt mất.)

_ Phật ngôn: Như-thị Đại-vương! Nhữ kim sanh linh, dĩ tùng suy lão, nhan mạo hà như, đồng-tử chi thời?

(_ Phật dạy: Đúng thế, Đại-vương! Tuổi tác của ông nay đã già yếu, vậy mặt mày của ông so với lúc còn bé thì như thế nào?)

_ Thế-Tôn! Ngã tích hài nhũ phu tấu nhuận trạch, niên chí trưởng-thành, huyết-khí sung-mãn; nhi kim tồi linh, bức ư suy mạo, hình-sắc khô tụy, tinh-thần hôn-muội, phát bạch diện sô, đãi tương bất cửu, như hà kiến tỷ, sung- thạnh chi thời.

( …; nay thì tuổi già, ngày thêm suy yếu, hình-dung ốm yếu…)

_ Phật ngôn: Đại-vương! Nhữ chi hình dung, ưng bất đốn hủ.

(_ Phật bảo: Đại-vương! Hình-dung của ông, nào phải đương trẻ mà già liền đâu?)

_ Vương ngôn: Thế-Tôn! Biến-hóa mật di, ngã thành bất giác.

_ Hàn thử thiên lưu, tiệm chí ư thử. Hà dĩ cố?

(_ Nắng mưa thấm thoát, lần đến thế này. Vì sao?)

_ Ngã niên nhị thập, tuy hiệu niên thiểu, nhan mạo dĩ lão, sơ thập tuế thời.

_ Tam thập chi niên, hựu suy nhị thập. _ Vu kim lục thập, hựu quá vu nhị, quan ngũ thập thời, uyễn nhiên cường-tráng.

_ Thế-Tôn! Ngã kiến mật di, tuy thử tố lạc, kỳ gian lưu dị, thả hạn thập niên.

thế, thân này đến nay tuy đã suy yếu, nhưng trong sự _ Như thế làm cho tôi biết rõ nhục-thân chắc chắn phải tiêu-diệt.

Vong: - Quên (忘): như: vong ân, vong tình.

- Mất (亡): như: vong quốc, vong bản.

Nhục-thân: thân xác thịt.

_ Đức Phật khen: Đại-vương nói đúng! Nay Đại-vương già yếu, hình-dung hiện-tại có tương-đương với hình-dung trong thời thiếu-niên chăng?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Trong thời thiếu-niên, da thịt tươi nhuận, đến lúc trưởng-thành, khí-huyết sung-mãn; nhưng hiện-tại trong cảnh chiều tàn, hình-dung ốm yếu, tinh-thần lẫn lộn, tóc bạc mặt nhăn, sống chẳng bao lâu nữa, không làm sao sánh bằng tuổi bé.

_ Đại-vương! Hình-dung của Đại-vương biến đổi mau hay chậm?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi thiệt không biết nỗi sự biến-hóa âm thầm của thân. _ Tôi chỉ biết ngày tháng thấm thoát, lạnh nóng thay đổi, tới nay thân đã suy-nhược. Vì sao?

_ Vì khi tôi được 20 tuổi, gọi là còn trẻ, nhưng diện-mạo già hơn hồi 10 tuổi.

_ Khi được 30 tuổi lại kém hơn hồi 20 tuổi.

_ Nay tôi được 62 tuổi, ngó lui lại hồi 50 tuổi, tôi còn mạnh khỏe hơn nhiều.

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi thấy thân âm thầm thay đổi, hạn-định thay đổi ước-độ thay đổi, còn chia từng 10 năm.)

_ Nhược phục lịnh ngã, vi-tế tư-duy, kỳ biến ninh duy, nhứt kỷ nhị kỷ, thật vi niên biến; khởi duy niên biến, diệc kiêm nguyệt hóa, hà trực nguyệt hóa, kiêm hựu nhựt thiên.

(_ Nếu tôi suy xét chín chắn hơn nữa, thì cái biến đổi ấy đâu phải từng một kỷ, thật là mỗi năm mỗi thay đổi; chẳng những hằng năm…)

_ Trầm-tư đế quan, sát-na sát-na, niệm niệm chi gian, bất đắc đình trụ.

(_ Xét cho cùng, nghĩ cho kỹ, trong mỗi sát-na, trong mỗi niệm, nó không thể đứng yên.)

_ Cố tri ngã thân, chung tùng biến-diệt. (_ Vậy nên tôi biết thân tôi rốt cuộc phải biến đổi và tiêu-diệt.)

_ Nhưng nghiệm xét thì hạn-định thay đổi, chẳng những 12 năm hoặc 24 năm mà lại mỗi năm mỗi đổi; chẳng những hằng năm mà lại mỗi tháng mỗi đổi, chẳng những hằng tháng mà lại mỗi ngày mỗi đổi. _ Nếu quan-sát cùng tột thì mỗi niệm mỗi đổi, cho tới mỗi sát-na (1) mỗi đổi, không khi nào ngừng.

_ Do đó tôi biết thân tôi vô-thường, có sanh tất có diệt.