Kinh Thủ Lăng Nghiêm

。逆彼無始織妄業流。得循圓通與不圓根日劫相倍。我今備顯六湛

圓明。本所功德數量如是。隨汝詳擇其可入者。吾當發明仙汝增進

。十方如來於十八界。一一修行皆得圓滿無上菩提。於其中間亦無

優劣。但汝下劣未能於中圓自在慧。故我宣揚。仙汝但於一門深入

。入一無妄。彼六知根一時清淨。

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Sáu căn là cội gốc sanh-tử. _ Nếu thuận theo sáu căn thì luân-hồi liên-tục,

- còn nghịch với sáu căn thì luân-hồi chấm dứt.

_ Thế nên muốn về cảnh-trí Niết-Bàn tất nhiên phải nghịch dòng sanh-tử.

_ A-Nan! Nhữ kim dục nghịch, sanh-tử dục lưu, phản cùng lưu căn, chí bất sanh-diệt, đương nghiệm thử đẳng, lục thọ dụng căn, thùy hiệp, thùy ly, thùy thâm, thùy thiển, thùy vi viên-thông, thùy bất viên-mãn.

(_ A-Nan! Nay ông muốn ngược dòng sanh-tử, xoay về tột gốc lưu-chuyển, đến chỗ không sanh-diệt, thì _ Như vậy ông muốn nghịch dòng sanh-tử, tìm hiểu châu-đáo cội gốc của sáu căn để đến cảnh-trí bất-sanh bất-diệt, thì phải nghiệm xét sáu căn hiện đang thọ-dụng, căn nào hiệp, căn nào ly, căn nào sâu, căn nào cạn, căn nào viên-thông tức là viên-mãn thông suốt, căn nào không viên-thông? nên xét trong sáu căn hiện đương thụ-dụng, cái gì là hợp, cái gì là ly, cái gì là sâu, cái gì là cạn, cái gì là viên-thông, cái gì là không viên-mãn.)

_ Căn nào ly trần thì sâu, căn nào hiệp trần thì cạn. _ Nhược năng ư thử, ngộ viên-thông căn, nghịch bỉ vô -thỉ, chức vọng nghiệp lưu, đắc tuần viên-thông, dữ bất viên căn, nhứt kiếp tương-bội.

(_ Nếu ngộ được căn-tánh viên-thông nơi đó, ngược lại dòng nghiệp dệt vọng vô-thỉ kia và theo được tánh viên-thông, hiệu-quả gấp bội, một ngày bằng một kiếp.)

_ Nếu ngộ được một căn viên-thông, nương theo căn ấy mà tu-hành, nghịch lại vọng-nghiệp đã tạo từ vô-thỉ, thì so sánh với các căn không viên-thông, công-đức thắng-lợi hơn rất nhiều, ví như một ngày đối với một kiếp. _ Ngã kim bị hiển, lục trạm viên minh, bổn sở công-đức, số-lượng như-thị, tùy nhữ tường trạch, kỳ khả nhập giả, ngô đương phát-minh, lịnh nhữ tăng-tấn.

(_ Ta nay đã chỉ rõ sáu căn viên-minh, vốn có những số-lượng công-đức như thế; tùy ông lựa chọn nơi căn nào, có thể nhập đạo được, thì Ta sẽ phát-minh, để cho ông được tăng-tiến trên đường tu-hành.) _ A-Nan! Ta đã chỉ rõ số-lượng công-đức của sáu căn, ông tự chọn lựa kỹ càng căn nào viên-thông mà ông có thể ngộ-nhập, Ta sẽ tùy duyên dạy bảo minh-bạch cho ông tinh-tấn tu-hành.

_ Thập phương Như-Lai, ư thập bát giác, nhứt nhứt tu-hành, giai đắc viên-mãn, Vô-Thượng Bồ-Đề, ư kỳ trung gian, diệc vô ưu liệt.

(_ Thập phương Như-Lai, nơi mười tám giới, mỗi giới đều tu-hành được viên-mãn Vô-Thượng Bồ-Đề; trong các giới đó, cũng không có gì là hơn, là kém.) _ Mười phương Như-Lai đã từng hiểu thấu thập bát giới, bất-luận giới nào, nhứt-thiết đều tu-hành viên-mãn Vô-

Thượng Bồ-Đề, chớ không có phân-biệt hơn thua.

_ Đãn nhữ hạ liệt, vị năng ư trung, viên tự-tại tuệ, cố ngã tuyên-dương, lịnh nhữ đãn ư, nhứt môn thâm-nhập, nhập nhứt vô vọng, bỉ lục tri căn, nhứt-thời thanh-tịnh.

(_ Chỉ vì ông căn-cơ thấp kém, chưa thể viên-mãn trí-tuệ, tự-tại trong ấy được; nên Ta bảo ông chỉ đi sâu vào một căn, đi sâu đến chỗ không còn vọng-tưởng, thì cả sáu căn kia đồng-thời đều thanh-tịnh.)

_ Phần ông căn-cơ còn thấp kém, chưa đắc trí-tuệ tự-tại viên-mãn, nên Ta tuyên-dương cho ông hiểu rõ sáu căn để ông tùy ý chọn lựa một căn viên-thông, rồi giác-ngộ căn ấy không còn một mảy hư-vọng, tức là căn ấy được thanh-tịnh trang-nghiêm, thì mấy căn khác đồng- thời trở nên thanh-tịnh trang-nghiêm.

阿難白佛言世尊。云何逆流深入一門。能仙六根一時清淨。

佛告阿難汝今已得須陀洹果。已滅三界眾生世間見所斷惑。

然猶未知根中積生無始虛習。彼習要因修所斷得。何況此中生住異

滅分劑頭數。

今汝且觀現前六根為一為六。阿難若言一者。耳何不見目何

不聞。頭奚不履足奚無語。若此六根決定成六。如我今會與汝宣揚

微妙法門。汝之六根誰來領受。阿難言我用耳聞。

佛言汝耳自聞何關身口。口來問義身起欽承。是故應知非一

終六非六終一。終不汝根元一元六。

阿難當知是根非一非六。由無始來顛倒淪替。故於圓湛一六

義生。汝須陀洹雖得六銷猶未亡一。如太虛空參合群器。由器形異

名之異空。除器觀空說空為一。彼太虛空云何為汝成同不同。何況

更名是一非一。則汝了知六受用根亦復如是。

42. A-Nan bạch Phật ngôn: Thế-Tôn!

_ Vân hà nghịch lưu, thâm-nhập nhứt môn, năng lịnh lục-căn, nhứt-thời thanh- tịnh?

(_ Làm sao ngược dòng hư-vọng, đi sâu vào một căn, lại có thể khiến cho sáu căn đồng-thời đều thanh-tịnh?)

42. Ngài A-Nan bạch Phật: Bạch Đức

Thế-Tôn!

_ Làm thế nào nghịch dòng sanh-tử để đến cảnh-trí Niết-Bàn? Vì sao thâm- nhập một căn mà cả sáu căn đồng thanh-tịnh trang-nghiêm?

Phật cáo A-Nan: _ Nhữ kim dĩ đắc, Tu-Đà-Hoàn quả, dĩ diệt tam giới, chúng-sanh thế-gian, kiến sở đoạn hoặc, nhiên du vị tri, căn trung tích sanh, vô-thỉ hư tập, bỉ tập yếu nhân, tu sở đoạn đắc, hà huống thử trung, sanh trụ dị diệt, phân tể đầu số. (_ Ông nay đã được quả Tu-Đà-Hoàn, đã diệt được kiến-hoặc của ba cõi thế-gian chúng-sanh, song còn chưa biết những tập-khí hư-vọng chứa nhóm trong căn từ vô-thỉ; các tập-khí kia, phải nhân tu đạo mới đoạn được, huống chi, trong đó còn có rất nhiều phân loại, số mục Sanh Trụ Dị Diệt.)

Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ông tuy đắc quả Tu-Đà-Hoàn (5), trừ được cái thấy lầm của chúng-sanh ở tam giới thế-gian, nhưng ông chưa trừ được cái nghĩ lầm tức là hột giống của các tập-khí hư-vọng điên-đảo chất chứa trong các căn từ vô-thỉ đến nay, cái nghĩ lầm ấy còn chưa trừ được, huống chi bốn tướng Sanh Trụ Dị Diệt.

Kiến-hoặc: cái thấy lầm. Tư-hoặc: cái nghĩ lầm.

_ Kim nhữ thả quan, hiện-tiền lục-căn, vi nhứt vi lục?

_ A-Nan! Nhược ngôn nhứt giả, nhĩ hà bất kiến, mục hà bất văn, đầu hề bất lý, túc hề vô ngữ ?

_ Nhược thử lục-căn, quyết-định thành lục, như ngã kim hội, dữ nhữ tuyên- dương, vi-diệu pháp-môn, nhữ chi lục-căn, thùy lai lãnh-thọ.

(_ Còn nếu sáu căn đó quyết-định là sáu, thì như trong hội này, Ta chỉ dạy pháp-môn nhiệm mầu cho

_ A-Nan! Ông hãy nghiệm xét sáu căn hiện-tiền là một hay sáu? _ Nếu cho là một thì mắt sao không nghe, tai sao không thấy, cho tới thân- thể có đầu có chân, nhưng đầu sao không đi, chân sao không nói?

_ Nếu cho là sáu thì ở Giáo-Hội này, trong khi Ta dạy các pháp-môn nhiệm-mầu cho ông, cả sáu căn hay là một căn nào của ông nghe và lãnh-thọ? ông, trong sáu căn của ông, cái gì lãnh-thọ?)

_ A-Nan ngôn: Ngã dụng nhĩ văn.

(_ A-Nan bạch: Tôi dùng lỗ tai nghe.)

_ Phật ngôn: Nhữ nhĩ tự văn, hà quan thân khẩu, khẩu lai vấn nghĩa, thân khởi khâm thừa.

_ Thị cố ưng tri, phi nhứt chung lục, phi lục chung nhứt.

(_ Vậy nên biết rằng: chẳng phải một, mà cuối cùng thành sáu, chẳng phải sáu, mà cuối cùng thành một.)

_ Chung bất nhữ căn, nguyên nhứt nguyên lục. A-Nan! Đương tri thị căn, phi nhứt phi lục. Do vô thỉ lai, điên-đảo luân thế, cố ư viên trạm, nhứt lục nghĩa sanh.

(_ Rốt cuộc cái căn của ông, vốn không phải là một, hay là sáu. A-Nan! Ông nên biết cái căn ấy không phải một, không phải sáu, do từ vô-thỉ đắm chắp trái ngược, nên nơi tánh viên-trạm, sanh ra có cái một cái sáu.)

_ Nhữ Tu-Đà-Hoàn, tuy đắc lục tiêu, du vị vong nhứt.

(_ Nay ông được quả Tu-Đà-Hoàn, tuy đã tiêu được cái sáu, nhưng còn chưa quên cái một.)

_ Như thái hư-không, tham hiệp quần khí, do khí hình dị, danh chi dị không.

(_ Như cái hư-không, tham hợp với các khí mãnh, do hình-trạng khí mãnh khác nhau, mà gọi là hư-không khác nhau, _ Trừ khí quan không, thuyết không vi nhứt, bỉ thái hư-không, vân hà vị nhữ, thành đồng bất đồng, hà huống cách danh, thị nhứt phi nhứt.

- đến khi trừ bỏ khí mãnh mà xem cái hư-không, thì nói hư-không là một; chớ cái hư-không kia, làm sao lại vì ông mà thành đồng hay không đồng, huống nữa, lại gọi là một hay không phải một.) _ Bạch Đức Thế-Tôn! Tôi chỉ dùng có một căn tai để nghe và lãnh-thọ. _ A-Nan! Như vậy tai của ông tự nghe, chớ không có quan-hệ gì đến miệng hoặc thân của ông, nhưng tại sao khi nghe, miệng biết hỏi nghĩa, thân biết đứng dậy tỏ lòng cung-kính vâng lời?

_ Ông nên hiểu rõ nếu chẳng phải một thì sáu, nếu chẳng phải sáu thì một.

_ Các căn của ông vốn không có một cái nhứt-định hay là sáu cái nhứt-định, nhưng tại vọng-tưởng điên-đảo giao-tiếp với các trần từ vô-thỉ đến nay, nên tánh viên-trạm hình như có một có sáu.

_ Nay ông đã chứng quả Tu-Đà-Hoàn, tuy không còn chấp sáu cái nhứt-định, nhưng còn chấp một cái nhứt-định.

_ Tánh viên-trạm khi còn bị sáu căn che khuất ví như hư-không giao-hiệp với các vật khí-dụng, rồi vì thấy các vật khí-dụng có hình-thể hoặc tròn hoặc vuông, hoặc dài hoặc ngắn, v.v… mà ông vội cho hư-không có nhiều hình-thể sai biệt. _ Nếu bỏ hết các vật khí-dụng ra thì hư-không chỉ là một, và hư-không chẳng vì lời nói của ông mà thành có đồng có dị, hoặc có một có sáu. _ Tắc nhữ liễu tri, lục thọ-dụng căn, diệc phục như-thị.

(_ Sáu căn hay biết của ông thì cũng như vậy.) _ Các căn thọ-dụng của ông cũng giống như vậy.

由明暗等二種相形。於妙圓中粘湛發見。見精映色結色成根

。根元目為清淨四大。因名眼體如蒲萄朵。浮根四塵流逸奔色。

由動靜等二種相擊。於妙圓中粘湛發聽。聽精映聲卷聲成根

。根元目為清淨四大。因名耳體如新卷葉。浮根四塵流逸奔聲。

由通圔等二種相發。於妙圓中粘湛發嗅。嗅精映香納香成根

。根元目為清淨四大。因名鼻體如雙垂爪。浮根四塵流逸奔香。

由恬變等二種相參。於妙圓中粘湛發嘗。嘗精映味絞味成根

。根元目為清淨四大。因名舌體如初偃月。浮根四塵流逸奔味。

由離合等二種相摩。於妙圓中粘湛發覺。覺精映觸搏觸成根

。根元目為清淨四大。因名身體如腰鼓顙。浮根四塵流逸奔觸。

由生滅等二種相續。於妙圓中粘湛發知。知精映法覽法成根

。根元目為清淨四大。因名意思如幽室見。浮根四塵流逸奔法。

43. Do minh ám đẳng, nhị chủng tương-hình, ư diệu-viên trung, niêm trạm phát kiến, kiến tinh ánh sắc, kết sắc thành căn, căn-nguyên mục vi, thanh-tịnh tứ-đại, nhân danh nhãn-thể, như bồ-đào đóa, phù-căn tứ trần, lưu dật bôn sắc.

(_ Do hai thứ sáng và tối, tỏ bày lẫn nhau, nơi tánh diệu-viên, làm dính tánh yên lặng, phát ra cái thấy;

cái thấy ánh ra thành sắc, kết cái sắc lại thành căn, gốc căn, thì gọi là tứ-đại thanh-tịnh, nhân gọi hình-thể con mắt như quả bồ-đào; bốn trần của phù căn giong ruổi chạy theo sắc.)

43. Căn mắt vốn do thể trong sạch của tứ-đại kết tạo hình-thể như trái bồ-đào, đã kết tạo, nên tứ trần-tướng ấy dong ruổi theo sắc-trần.

_ Nguyên vì tánh viên-trạm dính mắc với hai tướng sáng và tối mà phát-sanh tánh thấy, rồi đối-chiếu với sắc-trần thành ra có căn mắt.

_ Do động tịnh đẳng, nhị chủng tương-kế, ư diệu-viên trung, niêm trạm phát thính, thính tinh ánh thinh, quyện thinh thành căn, căn-nguyên mục vi, thanh-tịnh tứ-đại, nhân danh nhĩ-thể, như tân quyển diệp, phù-căn tứ trần, lưu dật bôn thinh.

(_ Do hai thứ động và tĩnh, đối chọi lẫn nhau, nơi tánh diệu-viên, làm dính tánh yên lặng, phát ra cái nghe; cái nghe ánh thành tiếng, cuốn cái tiếng lại thành căn, gốc căn, thì gọi là tứ-đại thanh-tịnh, nhân gọi hình-thể cái tai như lá mới cuốn; bốn trần của phù căn giong ruổi chạy theo tiếng.)

_ Căn tai vốn do thể trong sạch của tứ-đại kết tạo hình-thể như cái cuống, đã kết tạo, nên tứ trần-tướng ấy dong ruổi theo thinh-trần.

_ Nguyên vì tánh viên-trạm dính mắc với hai tướng động và tịnh mà phát-sanh tánh nghe, rồi đối-chiếu với thinh-trần thành ra có căn tai. _ Do thông tắc đẳng, nhị chủng tương-phát, ư diệu-viên trung, niêm trạm phát khứu, khứu tinh ánh hương, nạp hương thành căn, căn-nguyên mục vi, thanh-tịnh tứ-đại, nhân danh tî-thể, như song thùy trảo, phù-căn tứ trần, lưu dật bôn hương.

(_ Do hai thứ thông và bít, phát-hiện lẫn nhau, nơi tánh diệu-viên, làm dính tánh yên lặng, phát ra cái ngửi; cái ngửi ánh ra thành hương, thu nạp cái hương thành căn, gốc căn, thì gọi là tứ-đại thanh-tịnh, nhân gọi hình-thể cái mũi như hai móng tay rủ xuống; bốn trần của phù căn giong ruổi chạy theo hương.)

_ Do điềm biến đẳng, nhị chủng tương-tham, ư diệu-viên trung, niêm trạm phát thường, thường tinh ánh vị, giảo vị thành căn, căn-nguyên mục vi, thanh-tịnh tứ-đại, nhân danh thiệt-thể, như sơ yểm nguyệt, phù-căn tứ trần, lưu dật bôn vị.

(_ Do hai thứ nhạt và có vị, tham chước lẫn nhau, nơi tánh diệu-viên, làm dính tánh yên lặng, phát ra cái nếm; cái nếm ánh ra thành vị, thưởng-thức cái vị thành căn, gốc căn, thì gọi là tứ -đại thanh-tịnh, nhân gọi hình-thể cái lưỡi như mặt trăng mới khuyết; bốn trần của phù căn giong ruổi chạy theo vị.) _ Do ly hiệp đẳng, nhị chủng tương-ma, ư diệu-viên trung, niêm trạm phát giác, giác tinh ánh xúc, đoàn xúc thành căn, căn-nguyên mục vi, thanh-tịnh tứ-đại, nhân danh thân-thể, như yêu cổ tảng, phù-căn tứ trần, lưu dật bôn xúc.

(_ Do hai thứ ly và hợp, so sánh lẫn nhau, nơi tánh diệu-viên, làm dính tánh yên lặng, phát ra cái biết xúc; cái biết xúc ánh ra thành xúc, ôm nắm cái xúc thành căn, gốc căn, thì gọi là tứ-đại thanh-tịnh, nhân gọi hình-thể cái thân như dáng trống cơm; bốn trần của phù căn giong ruổi chạy theo xúc.)

_ Do sanh-diệt đẳng, nhị chủng tương-tục, ư diệu-viên trung, niêm trạm phát tri, tri tinh ánh pháp, lãm pháp thành căn, căn-nguyên mục vi, thanh-tịnh tứ-đại, nhân danh ý tư, như u-thất kiến, phù-căn tứ trần, lưu dật bôn pháp.

(_ Do hai thứ sanh-diệt, tiếp-tục lẫn nhau, nơi tánh diệu-viên, làm dính tánh yên lặng, phát ra cái biết; _ Căn mũi vốn do thể trong sạch của tứ-đại kết-tạo hình-thể như hai cái vấu thòng xuống, đã kết tạo, nên tứ trần-tướng ấy dong ruổi theo hương-trần.

_ Nguyên vì tánh viên-trạm dính-mắc với hai tướng thông và bít mà phát-sanh tánh ngửi, rồi đối-chiếu với hương-trần thành ra có căn mũi.

_ Căn lưỡi vốn do thể trong sạch của tứ-đại kết-tạo hình-thể như mặt trăng khuyết, đã kết tạo, nên tứ trần-tướng ấy dong ruổi theo vị-trần.

_ Nguyên vì tánh viên-trạm dính mắc với hai tướng hữu-vị và vô-vị mà phát- sanh tánh nếm, rồi đối-chiếu với vị-trần thành ra có căn lưỡi. _ Căn thân vốn do thể trong sạch của tứ-đại kết-tạo hình-thể như cái trống có lưng, đã kết tạo, nên tứ trần-tướng ấy dong ruổi theo xúc-trần.

_ Nguyên vì tánh viên-trạm dính mắc với hai tướng hiệp và ly mà phát-sanh tánh cảm-xúc, rồi đối-chiếu với xúc-trần thành ra có căn thân.

_ Chí như căn ý thì thế nào? Nguyên vì tánh viên-trạm đối-đãi với hai tướng sanh và diệt liên-tục mà phát-hiện tánh hiểu biết phân-biệt, rồi đối-chiếu với pháp-trần thành ra có căn ý, thường gọi là ý nghĩ, tuy giống như ẩn trong nhà tối mà vẫn hiểu biết phân-biệt và thâu-nạp các pháp-trần vào bên trong. cái biết ánh ra thành các pháp, tóm thu các pháp thành căn, gốc căn, thì gọi là tứ-đại thanh-tịnh, nhân gọi cái ý như cái thấy trong phòng tối; bốn trần của phù căn giong ruổi chạy theo pháp.)

阿難如是六根。由彼覺明更明明覺。失彼精了粘妄發光。是

以汝今離暗離明無更見體。離動離靜元無聽質。無通無圔嗅性不生

。非變非恬嘗無所出。不離不合覺觸本無。無滅無生了知孜寄。汝

但不循動靜合離恬變通圔生滅暗明。如是十二諸更為相。隨拔一根

脫粘內伒。伒歸元真發本明耀。耀性發明。諸餘五粘應拔圓脫。不

由前塵所起知見。明不循根寄根明發。由是六根互相為用。

44. A-Nan! Như-thị lục-căn, do bỉ giác-minh, hữu minh minh-giác, thất bỉ tinh liễu, niêm vọng phát quang.

(_ A-Nan! Sáu căn như vậy, do tánh giác-minh kia chuyển thành minh-giác, mất tánh sáng suốt, dính với cái vọng mà phát ra hay biết.)

_ Thị dĩ nhữ kim, ly ám ly minh, vô hữu kiến thể. (_ Vậy nên, ông nay rời sáng rời tối, thì không có cái thấy, _ Ly động ly tịnh, nguyên vô thính chất.

- rời động rời tĩnh, thì không có cái nghe, _ Vô thông vô tắc, khứu tánh bất sanh.

- không thông không bít, thì cái ngửi không sanh,

_ Phi biến phi điềm, thường vô sở xuất.

- không vị không nhạt, thì cái nếm không phát ra,

_ Bất ly bất hiệp, giác xúc bổn vô. - không ly không hợp, thì cái biết xúc vốn không,

_ Vô diệt vô sanh, liễu tri an ký.

- không diệt không sanh, thì cái rõ biết không gá vào đâu.)

44. A-Nan! Do mê-muội trong lúc tối-sơ, lấy chơn làm vọng, nên mất tánh liễu-tri sáng suốt, phát ra vọng-tưởng điên-đảo mà thành-tựu sáu căn như vậy.

_ Nay nếu bỏ hai tướng sáng tối thì không có tánh thấy,

- bỏ hai tướng động tịnh thì không có tánh nghe,

- bỏ hai tướng thông bít thì không có tánh ngửi, - bỏ hai tướng hữu-vị vô

-vị thì không có tánh nếm,

- bỏ hai tướng hiệp-ly thì không có tánh cảm-xúc, - bỏ hai tướng sanh-diệt thì không có tánh hiểu biết phân-biệt.

_ Đó là chứng tỏ sáu căn của chúng-sanh bị trói buộc trong phạm-vi sáu trần.

_ Nhữ đãn bất tuần, động tịnh, hiệp ly, điềm biến, thông tắc, sanh diệt, ám _ Như ông muốn sáu trần khỏi bị trói buộc thì ông không được chiều theo 12 minh, như-thị thập nhị, chư hữu-vi tướng. (_ Ông chỉ đi theo những động tĩnh, hợp ly, không vị có vị, thông bít, sanh diệt, sáng tối, cả 12 tướng hữu-vi đó, _ Tùy bạt nhứt căn, thoát niêm nội phục, phục qui nguyên chơn, phát bổn minh diệu, diệu-tánh phát-minh, chư dư ngũ niêm, ứng bạt viên thoát.

- đi đến rút được một căn ra khỏi cái dính, phục vào bên trong, phục trở về tánh bản-chân, phát ra tánh sáng suốt bản-lai; tánh sáng suốt đó đã phát-minh, thì năm chỗ dính khác cũng liền đó được giải-thoát.)

_ Bất do tiền-trần, sở khởi tri-kiến, minh bất tuần căn, ký căn minh phát, do thị lục-căn, hỗ-tương vi dụng.

(_ Không do tiền-trần mà khởi ra tri-kiến, thì cái sáng suốt không đi theo căn, chỉ gởi nơi căn mà phát ra, nhân đó sáu căn có thể dùng thay lẫn nhau.) tướng hữu-vi: sáng tối, động tịnh, thông bít, hữu-vị vô-vị, hiệp ly, sanh diệt, vì các tướng ấy hay làm chướng ngại cho sáu căn.

_ Ông tự chọn lựa một căn viên-thông, quyết-định dùng căn ấy không cho dính mắc một thứ ràng buộc nào cả và xoay trở lại bên trong, tu-tập đem về với tâm Bổn-Giác Chơn-Như để phát-hiện giác-tánh diệu-minh, tất-nhiên căn ấy được giải-thoát, cho tới năm căn khác đồng-thời vượt khỏi tất cả chướng ngại.

_ Khi các căn không còn do các trần-cảnh sắc-tướng mà khởi những sự thấy biết, thì giác-tánh diệu-minh không còn bị các căn chi-phối, mà chỉ tạm-trú ở các căn để phát-hiện, vì thế các căn dung-thông nhau, tự-nhiên ông được tự- tại vô-ngại.

Vị-tất (未必): chưa chắc, chắc gì, chưa hẳn là như vậy. (Từ biểu-thị ý nghi ngờ.) Vị-tất ở đây ý nói:

không cần.

_ Đó là chứng tỏ tu-hành giải-thoát phải đặt giác-tánh là chủ, các căn là tớ, chủ vị-tất phải nhờ tớ mới phát-hiện bổn-lai hay sao?

阿難汝豈不知。今此會中阿那律陀無目而見。跋難陀龍無耳

而聽。殑伽神女非鼻聞香。驕梵鉢提異舌知味。舜若多神無身更觸

。如來光中映仙敺現。既為風質其體元無。諸滅盡定得寂聲聞。如

此會中摩訶迦葉。久滅意根圓明了知不因心念。

阿難今汝諸根若圓拔已內瑩發光。如是浮塵及器世間。諸變

化相如湯銷氷。應念化成無上知覺。

45. A-Nan! Nhữ khởi bất tri.

_ Kim thử hội trung, A-Na-Luật-Đà, vô mục nhi kiến, Bạc-Nan-Đà long, vô nhĩ nhi thính.

_ Căng-Già thần-nữ, phi tî văn hương,

Kiều-Phạm-Bát-Đề, dị thiệt tri vị.

_ Thuấn-Nhã-Đa thần, vô thân giác xúc, Như-Lai quang trung, ánh linh tạm hiện, ký vi phong chất, kỳ thể nguyên vô.

45. A-Nan! Ông đã biết rõ:

_ Như trong Giáo-Hội, ông A-Na-Luật- Đà không còn căn mắt mà vẫn thấy, rồng Bạc-Nan-Đà không còn căn tai mà vẫn nghe, - nàng Căng-Già thần-nữ không còn căn mũi mà vẫn ngửi, ông Kiều-Phạm-Bát- Đề không còn căn lưỡi mà vẫn nếm, - thần Thuấn-Nhã-Đa không còn căn thân mà vẫn cảm-xúc, thần này chỉ là chất gió chớ không có thiệt-thể, chỉ do (… vẫn cảm-xúc, do hào-quang Như-Lai ánh ra, làm cho ông ấy tạm-thời hiện ra có thân, chớ bản-chất của ông là gió, thì thân-thể vốn không có.)

_ Chư diệt-tận-định, đắc tịch Thinh-văn, như thử hội trung, Ma-Ha Ca-Diếp, cửu diệt ý căn, viên-minh liễu-tri, bất nhân tâm-niệm.

(… đã diệt ý-căn lâu rồi, mà vẫn rõ biết cùng khắp, không nhân tâm-niệm.) hào-quang Như-Lai đối-chiếu mà tạm hiện thân, - cho tới các vị tu pháp Diệt-tận-định và chứng quả Thinh-Văn như ông Ma-Ha Ca-Diếp đã dứt sạch ý-căn từ lâu, không còn dùng ý-niệm để suy xét nhưng vẫn sáng tỏ.

Thiết-yếu (切要): rất cần thiết không thể thiếu được. _ Đối với sáu vị kể trên, hoặc là phàm-phu, hoặc là Thinh-Văn, Hữu-học, các căn còn không thiết-yếu, huống chi đối với bậc Bồ-Tát, khi các căn thoát khỏi phạm-vi của các tiền-trần thì các căn lại chẳng đắc diệu-dụng hay sao? _ A-Nan! Kim nhữ chư căn, nhược viên bạt dĩ, nội cánh phát quang. (_ A-Nan! Nếu các căn của ông đều được giải-thoát trọn đủ, thì cái sáng suốt trong tâm-tánh phát ra;

_ Như-thị phù trần, cập khí thế-gian, chư biến-hóa tướng, như thang tiêu băng, ứng niệm hóa thành Vô-Thượng Tri- Giác.

- như thế, thì các phù-trần và các tướng biến-hóa trong thế-gian sự-vật đều tiêu mất, như giá gặp nước sôi, ngay đó, liền hóa thành Vô-Thượng Tri-Giác.) _ A-Nan! Nếu các căn của ông đã được giải-thoát sự trói buộc của tiền-trần thì sáu diệu-dụng dung-thông nhau, do đó giác-tánh diệu-minh chẳng những sáng tỏ ở bên trong, lại còn sáng tỏ suốt cả bên ngoài; - khiến các tiền-trần cho tới tất cả sắc tướng biến-hóa ở thế-gian dường như không có, vì bị tiêu hết trong cảnh-trí tịch-quang thường-trụ, chẳng khác nào nước sôi làm tan giá lạnh, tức khắc ứng-niệm chuyển thành diệu-thể Vô-Thượng

Tri-Giác, tự-tại vô-ngại.

阿難如彼世人聚見於眼。若仙急合暗相現前。六根黯然頭足

相類。彼人以手循體外繞彼雖不見。頭足一辯知覺是同。緣見因明

暗成無見不明自發。則諸暗相永不能昏。根塵既銷云何覺明不成圓

妙。

46. A-Nan! Như bỉ thế-nhân, tụ kiến ư nhãn, nhược linh cấp hiệp, ám tướng hiện-tiền, lục-căn ám nhiên, đầu túc tương-loại.

(_ A-Nan! Như người thế-gian kia, nhóm cái thấy nơi con mắt, nếu bảo nhắm kín, thì tướng tối hiện ra, cả sáu căn đều tối, đầu và chân giống nhau.) 46. A-Nan! Người thế-gian vì vọng-tưởng đem tánh thấy trụ vào căn mắt.

Như người nhắm mắt thì không thấy vật chi hết, chỉ có tướng tối hiện ra trước mắt, mấy căn kia cũng mù mịt, đầu và chân cũng như vậy. _ Bỉ nhân dĩ thủ, tuần thể ngoại nhiễu, bỉ tuy bất kiến, đầu túc nhứt biện, tri-giác thị đồng.

(_ Người kia lấy tay rờ quanh ngoài thân-thể, thì tuy không thấy, nhưng một phen nhận được đầu và chân rồi, thì cái hay biết vẫn đồng như trước kia.) _ Nếu người ấy lấy tay rờ chung quanh thân-thể của một kẻ khác ở trước mắt, thì tuy không dùng được căn mắt, nhưng cũng nhận được đầu, chân và tánh biết cũng đồng phát-hiện minh-bạch, vì tánh biết ở trong tối với tánh biết ở trong sáng đồng nhau.

_ Duyên kiến nhân minh, ám thành vô kiến. (_ Duyên vì cái thấy nhân nơi sáng, nên khi tối thành ra không thấy, _ Bất minh tự phát, tắc chư ám tướng, vĩnh bất năng hôn.

- chớ không có sáng mà tự phát ra cái thấy, thì các thứ tối hẳn không thể làm mờ được.) _ Căn trần ký tiêu, vân hà giác-minh, bất thành viên-diệu.

(_ Căn và trần đã tiêu rồi, làm sao tánh giác-minh lại không thành nhiệm mầu cùng khắp.) _ A-Nan! Nếu tánh thấy duyên theo trần thì phải có tướng sáng mới thấy, còn tối thì không thấy.

_ Nếu tánh thấy chẳng duyên theo trần thì chẳng ỷ-lại ở tướng sáng nữa, tánh thấy vẫn tự phát-hiện, tướng tối không làm mờ được tánh thấy.

_ Nếu cả hai căn trần đều dứt thì giác- tánh hoàn-phục viên-diệu. 47. 47. NHÂN-ĐỊA BẤT-SANH BẤT-

DIỆT, QUẢ-VỊ VIÊN-TỊCH VIÊN-

THƯỜNG.

阿難白佛言世尊。如佛說言。因地覺心欲求常住。要與果位

名目相應。

世尊如果位中菩提涅槃真如佛性菴摩羅識空如來藏大圓鏡智

。是七種名稱謂雖別。清淨圓滿體性堅凝。如金剛王常住不壞。若

此見聽離於暗明。動靜通圔畢竟無體。猶如念心離於前塵本無所更

。云何將此畢竟斷滅以為修因。欲獲如來七常住果。

世尊若離明暗見畢竟空。如無前塵念自性滅。進退循環微細

推求。本無我心及我心所。將誰立因求無上覺。如來先說湛精圓常

。違越誠言終成戲論。云何如來真實語者。惟垂大慈開我蒙悋。

A-Nan bạch Phật ngôn:

_ Thế-Tôn! Như Phật thuyết ngôn, nhân-địa giác-tâm, dục cầu thường-trụ, yếu dữ quả-vị, danh mục tương-ứng.

(_ Bạch Thế-Tôn! Như lời Phật dạy, chỗ phát tâm cầu được thường-trụ trong lúc tu nhân, cốt-yếu cần phải cân xứng với những đức-tánh trong lúc chứng quả.)

Ngài A-Nan bạch Phật:

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Thế theo lời của Đức Thế-Tôn vừa dạy bảo, muốn cầu quả-vị thường-trụ thì nhân-địa giác-tâm phải cân xứng với danh-nghĩa quả-vị. _ Thế-Tôn! Như quả-vị trung, Bồ-Đề, Niết-Bàn, Chơn-Như, Phật-Tánh, Am- Ma-La-Thức, Không-Như-Lai-Tạng, Đại-Viên-Kính-Trí.

_ Thị thất chủng danh, xưng vị tuy biệt, thanh-tịnh viên-mãn, thể-tánh kiên ngưng, như Kim-Cang vương, thường-trụ bất-hoại.

(_ Bảy thứ danh hiệu tuy có khác nhau, nhưng thể-tánh đều thanh-tịnh viên-mãn, vững chắc như Kim- Cang vương, thường-trụ, không hư nát.)

_ Nhược thử kiến thính, ly ư ám minh, động tịnh, thông tắc, tất cánh vô thể, du như niệm tâm, ly ư tiền-trần, bổn vô sở-hữu, vân hà tương thử, tất cánh đoạn-diệt, dĩ vi tu nhân, dục hoạch Như-Lai, thất thường-trụ quả.

(_ Nếu cái thấy nghe, ngoài những tướng sáng tối, động tĩnh, thông bít, rốt ráo không có tự-thể, cũng như cái tâm-niệm, rời tiền-trần ra, vốn không có gì, thì làm sao lại đem cái rốt ráo đoạn diệt ấy làm cái nhân tu-hành, để được bảy quả thường-trụ của Như-Lai.)

_ Thế-Tôn! Nhược ly minh ám, kiến tất cánh không, như vô tiền-trần, niệm tự-tánh diệt, tấn thối tuần-hoàn, vi-tế suy cầu, bổn vô ngã tâm, cập ngã tâm sở, tương thùy lập nhân, cầu Vô-Thượng- Giác.

(_ Bạch Thế-Tôn! Nếu rời sáng tối, thì cái thấy rốt ráo là không; nếu không có tiền-trần, thì tự-tánh tâm-niệm diệt mất, tới lui xoay vần, suy xét chín chắn, vốn không có tâm tôi và tâm sở của tôi; vậy đem cái gì làm nhân, để cầu được Vô-Thượng-Giác?)

_ Như-Lai tiên thuyết, trạm tinh viên thường, vi việt thành ngôn, chung thành hý-luận, vân hà Như-Lai, chơn-thật-ngữ giả?

(_ Đức Như-Lai trước kia nói cái tánh hay biết yên lặng là viên-mãn thường-trụ, nhưng đã trái với lẽ thường, thì rốt cuộc chỉ thành hý-luận, làm sao nhận được lời nói Như-Lai là chơn-thật.) _ Bạch Đức Thế-Tôn! Như ở quả-vị, tôi biết: Bồ-Đề, Niết-Bàn, Chơn-Như, Phật- Tánh, Bạch-Tịnh-Thức, Không-Như- Lai-Tạng, Đại-Viên-Kính-Trí, - tuy bảy thứ danh-từ có tiếng nói khác nhau, nhưng nguồn gốc đều thanh-tịnh viên-mãn, thể-tánh bền chắc như Kim- Cang thường-trụ, không bao giờ hư-hoại, đó là quả-vị của Phật.

_ Về nhân-địa, tôi xét trong sáu dụng của sáu căn, như tánh thấy và tánh nghe, nếu ly mấy tướng sáng tối, động tịnh thông bít thì rốt ráo không có tự-thể, cũng như tâm-niệm, nếu ly tiền-trần thì vốn không thiệt có, như vậy làm sao đem những cái rốt ráo đoạn diệt ấy làm nhân-địa tu-hành, để cầu quả-vị thường-trụ của Phật?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Nếu ly sáng tối mà tánh thấy rốt ráo không có, và nếu ly tiền-trần mà tự-tánh tâm-niệm cũng không có, gọi là đoạn diệt, thì xây vần tới lui, suy xét tỉ mỉ, vốn không thấy có tâm tôi và sở-hữu của tâm tôi, như vậy lấy gì làm nhân-địa tu-hành để cầu quả Vô-Thượng-Giác?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Trước đây, Đức Thế-Tôn có nói tánh của sáu căn trạm-tịch viên-thường, nhưng tại sao tôi xem xét thì thấy có đoạn diệt tức là không có tự-thể? Như vậy kết-cuộc thành ra hý-luận chớ không phải chơn-thiệt-ngữ chăng? _ Duy thùy đại-từ, khai ngã mông lẫn. (_ Xin Phật rủ lòng đại-từ, mở chỗ mê chấp cho tôi.) _ Xin chí-thành cung-thỉnh Đức Thế- Tôn dũ lòng đại-từ khai sáng chỗ mê lầm của tôi.

佛告阿難汝學多聞未盡諸漏。心中徒知顛倒所因。真倒現前

實未能識。恐汝誠心猶未信伒。吾今試將塵俗諸事當除汝疑。劭時

如來勅羅睺羅擊鍾一聲。問阿難言汝今聞不。阿難大眾俱言我聞。

鍾歇無聲。佛又問言汝今聞不。阿難大眾俱言不聞。時羅睺羅又擊

一聲。佛又問言汝今聞不。阿難大眾又言俱聞。佛問阿難汝云何聞

云何不聞。阿難大眾俱白佛言。鍾聲若擊則我得聞。擊久聲銷音響

雙絕則名無聞。如來又勅羅睺擊鍾。問阿難言爾今聲不。阿難言聲

。少選聲銷佛又問言。爾今聲不。阿難大眾答言無聲。更頃羅睺更

來撞鍾。佛又問言爾今聲不。阿難大眾俱言更聲。佛問阿難汝云何

聲云何無聲。阿難大眾俱白佛言。鍾聲若擊則名更聲。擊久聲銷音

響雙絕則名無聲。

48. Phật cáo:

_ A-Nan! Nhữ học đa-văn, vị tận chư lậu.

_ Tâm trung đồ tri, điên-đảo sở nhân, chơn đảo hiện-tiền, thật vị năng thức, khủng nhữ thành tâm, do vị tín phục.

(_ Trong tâm chỉ biết suông cái nhân điên-đảo, mà cái điên-đảo hiện-thực trước đó thì chưa biết được, e ông thành-thật còn chưa tin phục.)

_ Ngô kim thí tương, trần-tục chư sự, đương trừ nhữ nghi. (_ Nay Ta thử đem những việc trần-tục để trừ cái nghi của ông.)

48. Đức Phật dạy:

_ A-Nan! Ông tuy học đa-văn, nhưng chưa hết các lậu.

_ Trong lòng ông chỉ biết tướng điên-đảo và lấy tướng điên-đảo làm sở-nhân cho vọng, chớ ông chưa biết được tướng điên-đảo ở trước ông, thật đáng lo sợ cho thành-kiến nghi-chấp của ông chưa hoàn-phục chánh-tín.

_ Nay Ta tùy phương-tiện, lấy những chuyện thế-gian để trừ nghi-chấp đó.

_ Tức thời Như-Lai, sắc La-Hầu-La, kích chung nhứt thinh, vấn A-Nan ngôn:

Nhữ kim văn phủ?

_ A-Nan, đại-chúng cu ngôn: Ngã văn. _ Chung kiệt vô thinh, Phật hựu vấn ngôn: Nhữ kim văn phủ?

_ A-Nan, đại-chúng, cu ngôn: Bất văn. _ Đức Phật bảo ngài La-Hầu-La đánh một tiếng chuông rồi hỏi ngài A-Nan:

A-Nan! Ông có nghe không?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Cả Đại-chúng và tôi đều có nghe. _ Khi tiếng chuông dứt, không tiếng, Đức Phật hỏi tiếp: Có nghe không?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Không nghe. _ Thời La-Hầu-La, hựu kích nhứt thinh,

Phật hựu vấn ngôn: Nhữ kim văn phủ? _ A-Nan, đại-chúng, hựu ngôn: Cu văn.

_ Đức Phật lại bảo ngài La-Hầu-La đánh một tiếng chuông lần thứ hai, rồi hỏi: Có nghe không? _ Bạch Đức Thế-Tôn! Có nghe. _ Phật vấn A-Nan: Nhữ vân hà văn, vân hà bất văn?

_ A-Nan, đại-chúng, cu bạch Phật ngôn:

_ Chung thinh nhược kích, tắc ngã đắc văn, kích cửu thinh tiêu, âm hướng song tuyệt, tắc danh vô văn.

(_ Tiếng chuông nếu đánh lên, thì chúng tôi được nghe, đánh lâu tiếng hết, âm vang đều không còn, thì gọi là không nghe.) _ Thế nào là nghe? Thế nào là không nghe?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Khi tiếng chuông kêu thì nghe, còn khi tiếng chuông dứt thì không nghe.

_ Như-Lai hựu sắc, La-Hầu kích chung, vấn A-Nan ngôn: Nhĩ kim thinh phủ?

_ A-Nan, đại-chúng, cu ngôn: Hữu thinh.

_ Thiểu tuyển thinh tiêu, Phật hựu vấn ngôn: Nhĩ kim thinh phủ?

_ A-Nan, đại-chúng đáp ngôn: Vô thinh. _ Đức Phật lại bảo ngài La-Hầu-La đánh một tiếng chuông lần thứ ba, rồi hỏi: A-Nan! Theo ý ông, có tiếng chăng?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Có tiếng.

_ Đến khi tiếng chuông dứt, Đức Phật hỏi tiếp: Có tiếng hay không có tiếng?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Không có tiếng.

_ Hữu khoảnh La-Hầu, cánh lai tràng chung, Phật hựu vấn ngôn: Nhĩ kim thinh phủ?

_ A-Nan, đại-chúng, cu ngôn: Hữu thinh.

_ Phật vấn A-Nan: Nhữ vân hà thinh, vân hà vô thinh?

_ A-Nan, đại-chúng, cu bạch Phật ngôn:

_ Chung thinh nhược kích, tắc danh hữu thinh, kích cửu thinh tiêu, âm hướng song tuyệt, tắc danh vô thinh.

(_ Tiếng chuông nếu đánh lên, thì gọi là có tiếng, đánh lâu tiếng hết, âm vang đều không còn, thì gọi là không tiếng.)

_ Đức Phật lại bảo ngài La-Hầu-La đánh một tiếng chuông lần thứ tư, rồi hỏi: Theo ý ông, có tiếng chăng?

_ Bạch Đức Thế-Tôn: Có tiếng.

_ Thế nào ông gọi là có tiếng, còn thế nào ông gọi là không có tiếng?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Khi đánh chuông thì có tiếng kêu gọi là có tiếng, còn tiếng kêu trong giây lát thì hết tiếng gọi là không có tiếng.

佛語阿難及諸大眾。汝今云何自語矯亂。大眾阿難俱時問佛

。我今云何名為矯亂。

佛言我問汝聞汝則言聞。又問汝聲汝則言聲。惟聞與聲報答

無定。如是云何不名矯亂。

阿難聲銷無響汝說無聞。若實無聞聞性已滅同于枯木。鍾聲

更擊汝云何知。知更知無自是聲塵。或無或更豈彼聞性為汝更無。

聞實云無誰知無者。

是故阿難聲於聞中自更生滅。非為汝聞聲生聲滅。仙汝聞性

為更為無。汝尚顛倒惑聲為聞。何怪昏迷以常為斷。終不應言離諸

動靜。閉圔開通說聞無性。

如重睡人眠熟床枕其家更人於彼睡時擣練舂米。其人夢中聞舂

擣聲。別作他物。或為擊鼓。或復撞鍾。劭於夢時自怪其鍾為木石

響。於時忽寤遄知杵音。自告家人我正夢時。惑此舂音將為鼓響。

阿難是人夢中。豈憶靜搖開閉通圔。其形雖寐聞性不昏。縱

汝形銷命光遷謝。此性云何為汝銷滅。

49. Phật ngữ A-Nan cập chư đại-chúng:

Nhữ kim vân hà, tự ngữ kiểu-loạn?

_ Đại-chúng, A-Nan, cu thời vấn Phật:

Ngã kim vân hà, danh vi kiểu-loạn?

_ Phật ngôn: Ngã vấn nhữ văn, nhữ tắc ngôn văn, hựu vấn nhữ thinh, nhữ tắc ngôn thinh, duy văn dữ thinh, báo đáp vô định, như-thị vân hà, bất danh kiểu- loạn? (_ Phật dạy: Ta hỏi ông về nghe, thì ông nói là nghe, Ta hỏi về tiếng, thì ông nói là tiếng, chỉ cái nghe và cái tiếng mà trả lời không nhứt-định như thế, sao lại không gọi là trái ngược lộn xộn?) 49. A-Nan! Hôm nay tại sao ông nói lộn xộn?

_ Bạch Đức Thế-Tôn! Thế nào gọi là nói lộn xộn?

_ A-Nan! Ông hãy nghiệm xét, khi Như- Lai hỏi ông có nghe, thì ông đáp là có nghe, khi hỏi có tiếng thì ông đáp là có tiếng, chỉ có tánh nghe và cái tiếng mà ông đáp không nhứt-định, thế thì làm sao chẳng gọi là lộn xộn?

_ A-Nan! Thinh tiêu vô hướng, nhữ thuyết vô văn.

(_ A-Nan! Tiếng tiêu mất, không âm vang, thì ông gọi là không nghe;

_ A-Nan! Tiếng chuông thuộc về trần, sanh-diệt, nên khi tiếng hết kêu chỉ là không có tiếng, chớ chẳng phải không có nghe, vì nghe thuộc về tánh thường-trụ. Tiếng chuông dứt mà ông nói là không nghe, đó là lộn xộn.

_ Không nghe thì tánh bị diệt như cây khô, tới tiếng chuông thứ hai, ông làm sao nghe được?

_ Nhược thật vô văn, văn tánh dĩ diệt, đồng du khô mộc, chung thinh cánh kích, nhữ vân hà tri.

- nếu thật không nghe, thì tánh nghe đã diệt rồi, đồng như cây khô, khi tiếng chuông lại đánh lên, làm sao ông còn biết được.) _ Tri hữu, tri vô, tự thị thinh trần, hoặc vô, hoặc hữu, khởi bỉ văn tánh, vi nhữ hữu vô.

(_ Biết có, biết không là tự cái tiếng hoặc không, hoặc có, đâu phải tánh nghe kia vì đó mà có, mà không.) _ Văn thiệt vân vô, thùy tri vô giả?

(_ Nếu tánh nghe thật là không, thì còn cái gì biết là không nữa.)

_ Vậy ông nên hiểu có tiếng hay không có tiếng là tại thinh-trần sanh-diệt, hoặc có hoặc không, chớ chẳng phải tánh nghe vì tánh nghe thường-trụ, không có thay đổi, mà ông lầm tưởng cho là có khi tiếng chuông đang kêu, và cho là không khi tiếng chuông hết kêu.

_ Nếu nói không nghe thì lấy gì biết là không?

_ Thị cố A-Nan! Thinh ư văn trung, tự hữu sanh diệt, phi vi nhữ văn, thinh sanh _ A-Nan! Ở trong tánh nghe, thinh-trần tự có sanh-diệt, chẳng phải vì nghe tiếng thinh diệt, linh nhữ văn tánh, vi hữu, vi vô.

(_ Vậy nên A-Nan! Cái tiếng ở trong cái nghe tự có sanh, có diệt, không phải vì ông nghe cái tiếng sanh diệt, mà làm cho tánh nghe của ông thành có, thành không.)

_ Nhữ thượng điên-đảo, hoặc thinh vi văn, hà quái hôn-mê, dĩ thường vi đoạn. (_ Ông còn lộn lạo, lầm cái tiếng làm cái nghe, lạ gì chẳng mê mờ, lấy cái thường làm cái đoạn.)

_ Chung bất ưng ngôn, ly chư động tịnh, bế tắc, khai thông, thuyết văn vô tánh.

(_ Tóm lại, ông không nên nói rằng rời các thứ động tĩnh, đóng mở, thông bít, thì cái nghe không có tánh.)

_ Như trọng thụy nhân, miên thục sàng chẩm, kỳ gia hữu nhân, ư bỉ thụy thời, đảo luyện thung mễ. (_ Như người ngủ mê, nằm trên giường gối, trong nhà có người, trong lúc người kia ngủ, giã một cối gạo.)

_ Kỳ nhân mộng trung, văn thung đảo thinh, biệt tác tha vật, hoặc vi kích cổ, hoặc vi tràng chung. Tức ư mộng thời, tự quái kỳ chung, vi mộc thạch hướng.

(_ Người ấy trong chiêm bao, nghe tiếng giã gạo, lầm thành vật khác, hoặc cho là đánh trống, hoặc cho là đánh chuông. Tức là trong chiêm bao, người ấy cũng lấy làm lạ rằng sao tiếng chuông lại vang lên như cây, như đá.)

_ Ư thời hốt ngụ, xiển tri chử (/xử) âm, tự cáo gia-nhân: ‚Ngã chánh mộng thời, hoặc thử thung âm, tương vi cổ hướng‛.

(_ Khi chợt tỉnh dậy, liền nghe tiếng chày, thì người ấy tự bảo người nhà rằng: ‚Chính trong lúc chiêm bao, tôi đã lầm tiếng chày này là tiếng trống‛.)

_ A-Nan! Thị nhân mộng trung, khởi ức tịnh diêu, khai bế, thông tắc, kỳ hình tuy mị, văn tánh bất hôn.

(_ A-Nan! Người đó trong chiêm bao, đâu nhớ những chuyện động tĩnh, đóng mở, thông bít; hình người kia tuy ngủ nhưng tánh nghe không mờ.) sanh, tiếng diệt, mà cho tánh nghe của ông thành có thành không.

_ Ông lầm lẫn tánh nghe với thinh-trần, thì ông dễ bị hôn-mê lấy tánh thường- trụ làm cái đoạn diệt. _ Kết-luận, ông không nên nói: Tánh nghe ly các trần-tướng như động tịnh, đóng mở, thông bít, v.v… thì không còn bổn-tánh. _ Ví dụ như có một người đang nằm ngủ mê trên giường, trong nhà lại có một số người khác giã gạo.

_ Người ngủ mê ấy nằm mộng nghe tiếng chày đập vào cối đá lại nhận lầm là tiếng chuông trống và còn ngạc-nhiên tiếng chuông trống kêu vang như tiếng cây tiếng đá. _ Khi thức dậy, liền nghe tiếng chày đập vào cối thì tự mình tỉnh giấc chiêm bao, nói lại với mấy người giã gạo rằng: ‚Trong cơn mộng, tôi lầm lẫn tiếng chày đập vào cối là tiếng chuông trống‛.

_ A-Nan! Người ở trong giấc chiêm bao quên mất thân-thể, thì không còn nhớ các trần-tướng động tịnh, đóng mở, thông bít, nhưng thân-thể hôn-mê chớ tánh nghe không có hôn-mê. _ Túng nhữ hình tiêu, mệnh quang thiên tạ, thủ tánh vân hà, vi nhữ tiêu-diệt?

(_ Dầu cho hình ông tiêu tan, thân mạng dời đổi diệt mất, làm sao tánh nghe ấy lại vì ông mà tiêu-diệt được.) _ Đến khi chết rồi, thân-thể tan rã, căn-mạng đổi dời, nhưng tánh nghe thường-trụ, không theo thân-thể mà tiêu-diệt.

以諸眾生從無始來。循諸色聲逐念流轉。曾不開悟性淨妙常

。不循所常逐諸生滅。由是生生雜染流轉。若棄生滅孚於真常常光

現前。塵根識心應時銷落。想相為塵識情為垢二俱遠離。則汝法眼

應時清明。云何不成無上知覺。

50. Dĩ chư chúng-sanh, tùng vô-thỉ lai, tuần chư sắc thinh, trục niệm lưu chuyển, tằng bất khai-ngộ, tánh tịnh diệu-thường; bất tuần sở thường, trục chư sanh-diệt; do thị sanh sanh, tạp- nhiễm lưu-chuyển.

(_ Do các chúng-sanh, từ vô-thỉ đến nay, đi theo sắc thanh, theo niệm mà lưu-chuyển, không hề khai-ngộ bản-tánh thanh-tịnh diệu-thường; không theo cái thường, chỉ theo các thứ sanh-diệt; do đó, đời đời bị tạp-nhiễm mà phải lưu-chuyển.)

_ Nhược khí sanh-diệt, thủ ư Chơn- Thường, thường quang hiện-tiền, căn trần thức tâm, ứng thời tiêu-lạc, tưởng-tướng vi trần, thức-tình vi cấu, nhị cu viễn-ly, tắc nhữ Pháp-nhãn, ưng thời thanh-minh, vân hà bất thành Vô- Thượng Tri-Giác.

(_ Nếu bỏ cái sanh-diệt, giữ tánh Chơn-Thường, cái sáng suốt Chơn-Thường hiện-tiền, thì các tâm-niệm căn, trần, thức, ngay đó đều tiêu mất; tướng vọng-tưởng là trần, tánh phân-biệt là cấu, hai cái đó đã xa rời, thì pháp-nhãn của ông liền được thông suốt, làm sao lại không thành bậc Vô-Thượng Tri-Giác.) 50. Từ vô-thỉ đến nay, tất cả chúng-sanh, niệm niệm không ngừng, sa mê vào sắc thinh, chẳng những chưa tỏ ngộ Tự-Tánh Chơn-Thường vi-diệu, thanh-tịnh trang-nghiêm; lại còn sống trái nghịch với Tự- Tánh Chơn-Thường, cứ dong ruổi theo các pháp-trần sanh-diệt; nên đời đời kiếp kiếp lẩn quẩn trong vòng tạp- nhiễm, luân-hồi sanh-tử thống-khổ.

_ A-Nan! Nếu dứt sạch tướng sanh-diệt, quay các căn soi lại bên trong, trở về cội gốc Viên-giác, giữ nguyên Tự-Tánh Chơn-Thường, đến khi Tự-Tánh Chơn- Thường thật-hiện tỏ rạng phong-quang, thì các món căn, trần và thức đều tiêu-lạc, đồng-thời tướng vọng-tưởng vi trần, tánh phân-biệt vi cấu đều được viễn-ly, tự-nhiên Pháp-nhãn của ông hoàn-toàn trong sáng, chắc chắn viên-chứng quả-vị Như-Lai Tri-Giác Vô-Thượng. DỊCH ÂM ĐỆ TỨ QUYỂN CHUNG DIỄN NGHĨA HẾT QUYỂN TƯ CHÚ-THÍCH (2018)

ĐOẠN 1 _ Tập-khí (習氣): những tập-quán, thói quen xấu được tích-lũy qua một thời-gian dài, thậm-chí là trong rất nhiều đời nhiều kiếp quá-khứ, nên thường rất khó nhận ra.

ĐOẠN 17 _ Đàn-na (檀那): cũng viết là Đà-na (陀那) (Dāna, Dānapati), dịch là Thí (?), Thí-chủ, sau gọi chung là Đàn-na, hoặc Thí-chủ, hoặc Đàn-việt.

Đàn (檀): có nghĩa là Thí. Việt (越): có nghĩa là ‚Việt bần khổ-hải, thí chi công-đức dĩ việt bần khổ-hải‛ = Vượt qua khỏi sự nghèo khổ, cái công-đức bố-thí giúp người vượt qua cái biển nghèo khổ, tức là bố-thí. Hoặc: ‚Bên trong có lòng tin, bên ngoài có vườn ruộng, có tài-sản, cả ba (lòng tin, vườn ruộng, tài-sản) hòa-hợp lại, trong lòng lại hỷ-xả, có thể phá vỡ sự nghèo khổ (của người khác)‛.

ĐOẠN 19 _ Hải-ấn (海印): còn gọi là Hải-ấn định, tên Tam-muội mà Phật sở-đắc.

Hải-ấn ở đây ý nói: biển Tâm, biển Trí của Phật.

Kinh Hoa-Nghiêm, phẩm Hiền-Thủ, có nói về 10 thứ Tam-muội đặc-trưng của đại Bồ-Tát và Phật sở-đắc: 1. Hải Ấn tam-muội.

2. Hoa Nghiêm tam-muội.

3. Nhân Đà La Võng tam-muội.

4. Thủ Xuất Quảng Cúng tam-muội. 5. Hiện Chư Pháp Môn tam-muội.

6. Tứ Nhiếp Nhiếp Sinh tam-muội.

7. Phủ Đồng Thế Gian tam-muội. 8. Mao Quang Chiếu Ích tam-muội.

9. Chủ Bạn Nghiêm Lệ tam-muội.

10. Phương Võng tam-muội.

(Xin quý độc-giả tham-khảo thêm Kinh Hoa-Nghiêm, Phẩm Hiền-Thủ, Đường Đạo Vô Biên, của Thích Hằng-Trường dịch và lược-giải, nxb Tôn Giáo, 2003, để hiểu rõ thêm 10 Tam-muội này.)

ĐOẠN 20 _ Khổ-hải (苦海): biển khổ. Tiếng nhà Phật chỉ cõi đời.

Vì thấy chúng-sanh bị Sanh Lão Bệnh Tử ... khổ-não mãi mãi vô-cùng trong cuộc sống, nên Đức Phật so sánh sự đau khổ ở cõi trần-thế giống như biển, gọi là khổ-hải. Rồi Phật so sánh đạo-lý của ngài như chiếc thuyền, nhờ chiếc thuyền ấy mà chúng-sanh qua khỏi khổ-hải, đến bờ giác là Niết-

Bàn.

Chúng-sanh cứ mãi chịu luân-hồi sanh-tử trong vô-lượng kiếp, nên gọi là ‚trầm-luân khổ-hải‛

= chìm đắm trong biển khổ.

Kinh Thủ-Lăng-Nghiêm, quyển 4, đoạn 27: ‚xuất ư khổ-hải‛ = thoát ra khỏi biển khổ.

Bài kệ trước khi niệm chuỗi:

‚Ái-hà thiên xích lãng. ‚Sông yêu sóng ngàn thước. Khổ-hải vạn trùng ba. Biển khổ sóng muôn trùng.

Dục thoát luân-hồi khổ. Muốn thoát khổ luân-hồi. Tảo cấp niệm Di-Đà‛. Sớm gấp niệm Di-Đà‛.

‚Án phệ lô giá na, mạ lạ mạ lạ, ta-bà-ha‛. (3 lần)

ĐOẠN 26 _ Ái-hà (愛河): sông yêu.

Tình ái thâm-hậu vĩnh-cửu, làm chết đuối con người, nên ví như dòng sông không bao giờ ngừng. Còn chỉ lòng tham ái bám víu giữ chặt lấy sự vật mà không chịu rời bỏ.

Ái-hà có nghĩa: ‚Tình thiên dục hải‛ = Tình mênh mông như trời, lòng dục rộng lớn như biển, người trần chìm đắm không thể thoát ra được.

Quy Nguyên Trực Chỉ: ‚Tây phương hữu Phật hiệu Di-Đà, phổ-độ chúng-sanh xuất ái-hà‛ = Tây phương có Phật hiệu Di-Đà, độ chúng-sanh ra khỏi ái-hà.

YẾU-GIẢI

KINH THỦ-LĂNG-NGHIÊM

QUYỂN TƯ

(1) Như-Lai Đệ-nhứt nghĩa-đế: Đạo-lý chắc thiệt bậc nhứt của Đức Phật, vượt ra ngoài các sự đối-đãi. (2) Yết-la-lam: tức là bào-thai mới phát khởi, giống như bọt nhớt. Bào-thai đại-lược trải qua năm thứ hình-thể:

1. Yết-la-lam : hình-thể như bọt nhớt.

2. Ác-bồ-đàm : hình-thể như bong bóng.

3. Bế-thị : hình-thể như thịt mềm. 4. Kiện-nam : hình-thể như thịt cứng.

5. Bác-ra xa-khư : hình-thể đàng hoàng.

(3) Đáo-bỉ-ngạn: đến bờ bên kia.

Chúng-sanh mê-muội trong cảnh luân-hồi sanh-tử ví dụ như: bờ bên đây. Chư Phật toàn-giác trong cảnh Niết-Bàn thường-trụ ví dụ như: bờ bên kia. Nếu ai muốn giải-thoát tất-nhiên phải ly-khai bờ bên đây, dùng thuyền trí-tuệ vượt qua các làn sóng vọng-nghiệp phiền-não ở biển khổ để đến bờ bên kia. (4) Đoạn văn Phật hiển-minh công-đức vô-lậu:

Nguyên vì ngài A-Nan chưa thông-đạt nghĩa nhân-duyên và tự-nhiên không có thiệt-thể, nên Đức Phật Thích-Ca đem ông Diễn-Nhã-Đạt-Đa ở trong thành Thất- La-Phiệt ra làm biện-chứng. Như việc của ông Diễn-Nhã-Đạt-Đa, nếu đoạn mất tánh khùng tức là nhân-duyên, thì tánh không khùng tự-nhiên xuất-hiện. Lời Phật tuy vắn tắt nhưng nghĩa-lý cao-siêu, chứng-minh thuyết nhân-duyên tự-nhiên ở thế-gian dầu có biện-luận dài dòng, kết-cuộc cũng chỉ như thế.

Nhân-duyên và tự-nhiên đối-đãi với nhau mà hình như có, chớ thật ra không có căn-bổn, chỉ do vọng-tưởng phát ra. Vọng-tưởng nhận có sanh nên quyết-định nhân-duyên hòa-hiệp mà sanh, nhận có diệt nên quyết-định nhân-duyên ly-tán mà diệt. Đã nhận những cái sanh-diệt làm nhân-duyên thì nhận những cái không sanh-diệt làm tự-nhiên. Vì thế chúng-sanh mơ hồ trong vòng sanh-diệt, không giải-thoát được. Đức Phật dạy bảo cần phải y Chánh-giáo, nhứt-tâm siêng năng tu-hành giải-thoát mới có thể viên-chứng Vô-Thượng Bồ-Đề. Phàm tu cốt-yếu ở chỗ hành, nếu không hành thì tài cao học rộng cách nào cũng vô hiệu-quả, vì chỉ lẩn quẩn trong vòng luống dối.

A-Nan là vị đại đệ-tử đa-văn bậc nhứt của Đức Phật, nhưng thường bị Đức

Phật phê-phán.

Thánh-cảnh Bồ-Đề Niết-Bàn tối-cao tối-thượng của chư Phật đối với ngũ-trược ác-thế thật là thăm thẳm xa xăm mù mịt, phàm-tâm không thể ức-đoán, phàm- trí không thể nghĩ bàn.

Tài-năng xuất-chúng mà không có đạo-đức, cao-đàm hùng-biện, nói năng thao-thao bất-tuyệt nhưng chẳng ly một điểm tục-trần, thì cái tài-năng xuất-chúng ấy chỉ là món khí-giới, càng tinh-xảo càng độc-ác sâu hiểm, có thể đưa người đến hậu-quả sa-đọa.

Ở đời có định-luật nhân-quả thiên-nhiên và thiêng liêng chứng-minh tất cả tư-tưởng, lời nói và việc làm hoặc lành hoặc dữ, đều có báo-ứng minh-bạch và chí-công, nhân lành thì thọ quả lành, nhân dữ thì thọ quả dữ. Ai gieo mạ thì gặt lúa, ai gieo gió thì gặt bão. Gieo giống nào gặt giống nấy. Đó là chơn-lý tuyệt-đối.

Ngài A-Nan được Đức Phật khai-ngộ rõ ràng: Tài đa-văn chỉ là việc tầm-thường, dầu có nhớ tất cả diệu-lý Như-Lai nhiều không thể đếm như số cát sông Hằng, mà không có tinh-tấn công-đức vô-lậu tức là dũng-mãnh công-phu bội-trần hiệp-giác thì cũng như một lớp hý-luận, chớ không mật-thiết gì đến đức-độ Pháp-thân, Bát-nhã và Giải-thoát. Bằng-chứng cụ-thể là tài đa-văn bậc nhứt của ngài A- Nan bất-lực đối với tà-thuật ngoại-đạo của nàng Ma-Đăng-Già. Nếu tài đa-văn ấy cứu nạn được ngài A-Nan thì vị-tất phải nhờ Phật-đảnh mật-chú?

Vả chăng nàng Ma-Đăng-Già gốc là dâm-nữ, nhưng dập tắt được lửa dục để cải-tà qui-chánh, bỏ vọng theo chơn, quì gối dưới ánh sáng Chánh-Pháp Như-Lai đại-từ đại-bi đại-hỉ đại-xả, nên bậc Tỳ-khưu-ni và chứng được quả-vị A-Na-Hàm. Lại như thân-mẫu của ông La-Hầu-La là bà Da-Du-Đà-La cũng đoạn trừ tục-lụy mê-muội, trở về cội gốc thanh-tịnh, qui-y Tam-Bảo, xuất-gia đầu Phật, và được Đức Thích-Ca thọ-ký cho sẽ đắc Diệu-quả Chơn-Thường ở vị-lai. Vì cớ sao? Vì hai vị phụ-nữ ấy biết đoạn-tuyệt hai mối tình mê-muội triền-miên của người phàm-tục là tríu mến và ganh ghét.

Mối tình tríu mến làm cho chúng-sanh bị ràng buộc trong vòng ái-dục, luyến tiếc danh-lợi tài-sắc, sa lầy vì vật-chất phù-phiếm, gây ra oan-gia trái-chủ mà phải sanh rồi tử, tử rồi sanh, sanh-tử tử-sanh, hết kiếp này sang kiếp khác, chìm đắm mãi ở sông mê.

Mối tình ganh ghét khiến cho chúng-sanh vương vấn vọng-tưởng điên-đảo, sanh ra tham sân si, ngã-mạn, tà-kiến, mê-chấp, thủ-đoạn ích-kỷ hại-nhân, tạo-tác đủ thứ phiền-não ác-nghiệp mà phải luân-hồi vay trả, từ đời nọ sang đời kia, không thoát khỏi biển khổ.

Hai mối tình tríu mến và ganh ghét ấy, căn-bổn của thất-tình ái ố hỉ nộ ai lạc dục, vốn là nguồn gốc phát ra và kéo dài các sự thống-khổ của chúng-sanh trong vô- lượng vô-biên kiếp, khó dứt.

Nay bà Da-Du-Đà-La và nàng Ma-Đăng-Già đã dũng-cảm đoạn-tuyệt được hai mối tình cay nghiệt ấy, đồng-thời y theo các pháp lành vô-lậu của Đức Phật dạy mà chí-tâm tu-hành giải-thoát. Thật là một hành-vi đạo-đức tu-hành rất ít có ở thế- gian.

Bà Da-Du-Đà-La và nàng Ma-Đăng-Già thuộc về hàng phụ-nữ còn được như vậy, huống chi là ngài A-Nan là bậc Trượng-phu nam-tử, chắc không lẽ tự mình buộc ràng trong phạm-vi kiến-văn mà chẳng thành-lập công-đức vô-lậu, hồi-hướng về Diệu-quả Vô-Thượng Chánh-đẳng Chánh-giác.

_ Đoạn văn này Đức Phật phê-phán ngài A-Nan là một vị Pháp-tử đa-văn hơn hết trong Đại-chúng tức là bậc đã thông hiểu Chánh-Pháp Như-Lai. Chí như ở thế-gian, những người chưa biết Chánh-Pháp Như-Lai thì phải làm sao?

Nếu hiểu rõ Chánh-Pháp mà không tu-hành thì cũng như gieo hột giống chua mà muốn có trái ngọt, thật là phi-lý.

Nếu tu-hành mà không hiểu rõ Chánh-Pháp thì phải bị lầm lạc vào tà-giáo ngoại-đạo thường thạnh-hành trong thời-kỳ mạt-pháp, chẳng khác chi người mù đi đêm, đã không thấy đường lại đi ban đêm, thật là đáng thương xót.

Vì vậy muốn nương theo Chánh-Pháp Như-Lai mà tu-hành giải-thoát, dĩ-nhiên phải học hiểu, khảo-cứu kỹ càng, phân-biệt thế nào là chánh, thế nào là tà, thế nào là thật, thế nào là hư, nhận-thức chơn-lý giác-ngộ, giải-thoát của Đức Phật. Khi tỏ ngộ Chánh-Pháp rồi, cố gắng công-phu thuần-túy tu-hành giải-thoát thì nhiên-hậu viên-thành đạo-quả Vô-Thượng Bồ-Đề, hầu khỏi phụ hồng-ân giáo-hóa của Đức Thích-Ca Mâu-Ni Như-Lai và công-lao tích-cực hoằng-pháp lợi-sanh của Lịch-đại Tổ-Sư.

(5) Quả Tu-Đà-Hoàn:

Nguyên Thinh-Văn có bốn quả: 1. Quả Tu-Đà-Hoàn: tức là quả Nhập-lưu (cũng gọi là Dự-lưu). Nhập-lưu là dự vào bậc Thánh. Tu đắc quả Tu-Đà-Hoàn, còn phải bị bảy đời sanh- tử ở nhân-gian.

2. Quả Tư-Đà-Hàm : tức là quả Nhứt-Lai (cũng gọi là Nhứt Vãng-Lai). Nhứt-Lai có nghĩa là chỉ còn bị một đời sanh-tử ở nhân-gian.

3. Quả A-Na-Hàm : tức là quả Bất-Lai. Bất-Lai có nghĩa là không còn bị sanh vào cõi nhân-gian nữa, nhưng có thể còn một đời sanh-tử ở cõi trời.

Nếu có định-lực cao thì tiến lên quả A-La-Hán khỏi sanh về

Thiên-giới.

4. Quả A-La-Hán : tức là quả Vô-sanh. Vô-sanh có nghĩa là hoàn-toàn giải-thoát luân-hồi sanh-tử trong tam giới. A-La-Hán có ba nghĩa: a) Phá tam độc tặc (trừ tuyệt giặc tam độc: tham sân si).

b) Ứng Nhân-Thiên cúng (xứng đáng thọ sự cung-dưỡng của chúng-sanh ở các cõi Trời và Người để chủng phước-điền cho đàn-việt).

c) Lai thế bất sanh (không có thọ sanh-tử ở đời sau).

YẾU-GIẢI