Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh Giảng Nghĩa

3. Ghi chép về chuyện khảo đính kinh Kim Cang

Nguyên văn của chánh kinh [trong bản giảng nghĩa] này một mực tuân theo bản chép tay của người đời Đường được giữ trong hang đá tại Đôn Hoàng, bản chép tay của Liễu Công Quyền chính là một bản được cất giữ trong hang đá, đã được in theo lối ảnh ấn lưu truyền trong cõi đời, có thể đem đối chiếu. Vì thế, trong phần ghi chép về sự giảo chánh, thẩm định, trước hết tôi nêu ra lời kinh chép trong bản của ông Liễu. Kế đó, giảo chánh đối chiếu với các bản khác. Nay tôi đem danh mục của các bản đã dùng làm căn cứ, và những văn bản không có bản lưu hành riêng (tức là các bản được thâu thập trong Đại Tạng Kinh), mỗi mỗi đều chép ra tường tận đặt trước phần giảo chánh, thẩm định để tiện [cho độc giả] kiểm giảo!

1) Cuối bản kinh do ông Liễu chép có ghi “ngày mồng Sáu tháng Tư năm Trường Khánh thứ tư (824), Liễu Công Quyền vì Hữu Nhai Tăng Lục Chuẩn Công viết”. Trong niên hiệu Tuyên Thống đời Thanh, Hữu Chánh Thư Cục ở Thượng Hải đã từng sưu tập mười mấy loại sách được cất giữ trong hang đá [Đôn Hoàng], dùng cách Kha La Bản ảnh ấn (collotype printing) để lưu hành trong cõi đời với nhan đề là Thạch Thất Bí Bảo (石室祕寶) . Bản của ông Liễu là một trong các bí bảo. Trường Khánh (長慶) chính là niên hiệu của Đường Mục Tông.

2) Bản của ông Ông được ghi là “năm Nhâm Tý, tức năm Càn Long 57 (1792), Ông Phương Cương chép”. Lời bạt ghi rằng: “Dựa theo bản khắc đá của pháp sư Đạo Ngung triều Nam Đường thời Ngũ Đại”; vì thế được xếp trước bản [kinh Kim Cang in] trong Đại Tạng Kinh đời Tống. Hiện thời có bản thạch ấn biếu tặng.

3) Tống Tạng (Đại Tạng Kinh đời Tống) được in trong niên hiệu Thiệu Định (1128 1233) đời Tống Lý Tông, do Diên Thánh Viện thuộc Tích Sa, phủ Bình Giang ấn loát. Xét ra, bản này được khởi đầu vào năm Thiệu Định thứ tư (1231) thời Tống Lý Tông, hoàn thành vào năm Chí Đại thứ hai (1309) thời Nguyên Vũ Tông (Khunggirad Khayishan Külüg Khan) . Trước sau là tám mươi năm mới hoàn thành việc khắc in. Bản này vốn được tàng trữ tại hai chùa Ngọa Long và Khai Nguyên ở Tây An. Về sau, chuyển sang cất giữ tại thư viện tỉnh Thiểm Tây. Hiện thời, hội Thượng Hải Ảnh Ấn Tống Bản Tạng Kinh Hội đang sao chụp.

4) Bản của ông Trương [được ghi là viết vào] năm Giáp Dần, tức năm Bảo Hựu thứ hai (1254) đời Lý Tông nhà Nam Tống, tức bản chép tay của Trương Sư Liêu . Lời bạt do ông ta tự viết có đoạn ghi: “Dựa theo bản giảo chánh của vị tăng thuộc Thiên Thai Giáo là Tông Ấn”. Tới năm Ất Tỵ (1665), tức năm Khang Hy thứ tư nhà Thanh, các vị như Đát Trùng Quang v.v… quyên mộ khắc trên đá, thờ phụng tại Thạch Bích Am ở Tiêu Sơn. Xét ra, năm Bảo Hựu thứ hai sau niên hiệu Thiệu Định hơn hai mươi năm. Kinh văn trong ấy có chỗ giống và khác với bản Tích Sa Tạng. Bản này có bản rập. Lại có bản in đá (thạch ấn) do Uông Đại Tiếp in tặng vào năm Dân Quốc 17 (1928) .

5) Kim Cang Kinh Chú Sớ do ngài Thích Huệ Tịnh chùa Kỷ Quốc soạn vào đời Đường. Trước lời chú sớ có lời tựa của quan Thái Thường Bác Sĩ đời Đường là Chử Lương ở Hà Nam soạn. Ngài Huệ Tịnh là người đồng thời. Sau sách, có lời bạt của Đan Dương Tán Nhân người Nhật, nói đại lược rằng: “Bản chú giải này chẳng lưu hành tại Chi Na, tại Phù Tang cũng chẳng thấy. Gần đây, thầy Nghĩa Không có được bản chân thật, bèn cho khắc in lưu hành để lưu truyền mãi mãi. Của chí bảo ẩn kín đã lâu, một hôm được tỏa sáng rực rỡ, có thể nói đắc thời”. Năm Đinh Dậu trong niên hiệu Hưởng Bảo (Kyōhō, là niên hiệu của Trung Ngự Môn thiên hoàng, tức Nakamikado Tennō) thứ hai, chính là năm Khang Hy 56 (1717) tại Trung Hoa. Chẳng rõ kinh văn được hội nhập khi nào. So với bản của ông Liễu, câu chữ phần nhiều giống nhau, lại còn thiếu một đoạn từ bản dịch đời Ngụy, ắt [bản này] phải là có trước các hội bản khác. Vì vậy, xếp đầu tiên [trong các bản chú giải].

6) Kim Cang Kinh Chú do ngài Tăng Triệu chú giải vào thời Diêu Tần. Bản này được sa môn Kính Hùng của Nhật Bản đề tựa rằng: “Trước đây, [bản chú giải này] do Từ Giác đại sư đem từ Chi Na về, cất kín trong các danh sơn chín trăm năm. Gần đây, thiền nhân Tổ Phương đưa cho tôi xem. Tôi than rằng: Chú giải kinh này, Triệu công là vị đầu tiên. Chú giải được truyền sang Đại Đông, bản này cũng là đầu tiên, mà vị trí của bản phát khởi các bản chú giải khác cũng đã đặt vững rồi, há cũng chẳng phải là thời tiết nhân duyên ư? Thiên Thai đại sư từng chú giải kinh này, chuyên dựa theo bản của ngài Tăng Triệu. Giống như nói [chú giải] Quán Kinh chuyên dựa theo ngài Tịnh Ảnh. Khắc in để lưu truyền, lợi ích sẽ là như thế nào? Mùa Hạ năm Nhâm Ngọ, tức năm Bảo Lịch 12”. Xét ra năm Nhâm Ngọ (1762) trong niên hiệu Bảo Lịch (Hōreki, là niên hiệu của Đào Viên thiên hoàng, tức Momozono Tennō) chính là năm Càn Long 24 của Trung Hoa, cách nay một trăm bảy mươi hai năm. Tính ngược lại chín trăm năm thì vào khoảng đầu niên hiệu Hàm Thông của Đường Ý Tông cuối thời nhà Đường của Trung Hoa. Kinh văn cũng không biết được hội nhập khi nào, nhưng có chỗ khác biệt so với bản khắc đá thời Nam Đường và sách San Định Ký của ngài Trường Thủy, và cũng đã thêm vào sáu mươi hai chữ của bản dịch đời Ngụy. Lại còn chú giải rằng: “Sáu mươi hai chữ này bản gốc chẳng có. Bản chú sớ của tổ Thiên Thai cũng không có khoa phán đoạn này, nhưng các bản đều có đoạn văn này, nên vẫn giữ lại”; như vậy có thể biết bản văn này phải xuất hiện sau bản chú giải của ngài Huệ Tịnh. Hai sách trên đây đều thấy trong Tục Tạng Kinh theo lối ảnh ấn của Thương Vụ Ấn Thư Quán, không có bản lưu hành riêng (Phạm Cổ Nông ghi chú: Sách này trong Tục Tạng Kinh đã được các vị Đinh Duy Sâm v.v… dựa theo bản giảo chánh của ông Lê Đoan Phủ cho khắc in tại Cám Châu Khắc Kinh Xứ vào năm Dân Quốc thứ chín 1920) .

7) Kim Cang Kinh Trí Giả Sớ, do ngài Thiên Thai Trí Giả nói vào đời Tùy, được khắc in vào năm Quang Tự 33 (1907) nhà Thanh tại Kim Lăng (Nam Kinh) .

8) Kim Cang Kinh Nghĩa Sớ do ngài Gia Tường Cát Tạng soạn vào đời Tùy, bản khắc in tại Kim Lăng vào năm Dân Quốc thứ sáu (1917) .

9) Kim Cang Kinh Tán Thuật do ngài Khuy Cơ chùa Đại Từ Ân soạn vào đời Đường, khắc in tại Kim Lăng vào năm Dân Quốc thứ sáu (1917) .

10) Kim Cang Kinh Sớ Luận Toản Yếu do ngài Tông Mật chùa Đại Hưng Phước soạn vào đời Đường, khắc in tại Bắc Bình (Bắc Kinh) vào năm Dân Quốc 11 (1922) .

Bốn bộ sách nói trên đây đều từ Nhật Bản đưa về. Sách Nghĩa Sớ vốn không có kinh văn, khi [thư cục tại] Kim Lăng ấn hành thì thêm vào. Do vậy, kinh văn giống như bản lưu thông.

Những phần kinh văn được thêm vào trong ba sách kia, hoặc dựa theo bản cũ, hoặc chẳng hoàn toàn tuân theo. Do vậy có chỗ giống nhau và khác nhau so với bản lưu thông. Có thể đem bản đơn hành (bản lưu thông riêng ngoài Đại Tạng Kinh) để đối chiếu giảo chánh với Tục Tạng.

11) Kim Cang Kinh Sớ Ký Vựng Biên khắc in tại Bắc Bình trong năm Dân Quốc 19 (1930) . Ký tức là San Định Ký do sa môn Trường Thủy Tử Tuyền soạn vào đời Tống. Xét ra, trong Tục Tạng có thâu nhập bộ Sớ Ký Khoa Hội do Thích Đại Tân soạn vào đời Minh. Sách ấy dựa theo bản khắc in năm Càn Long 47 (1782) đời Thanh, [bản in đời Càn Long lại] dựa theo cổ bản do ngài Vân Thê khắc in, có thể nhờ vào đó để khảo chứng chỗ khác biệt và giống nhau giữa bản thời Minh và bản hiện thời.

Giảo Khám Ký (Ghi Chép Về Sự So Sánh, Suy Xét Các Phiên Bản Khác Nhau Của Kinh Kim Cang)

“Ưng vân hà trụ” (Bản của ông Liễu, bản của ông Ông, Tống Tạng, sách của ông Trương, bản khắc đời Minh, chú sớ của ngài Tăng Triệu, sách Toản Yếu và bản chú giải của ngài Huệ Tịnh, ba hội bản ấy đều giống nhau. Nay bản lưu thông và bản lưu thông ghi là “vân hà ưng trụ”, giống như cách ghi đời Hậu Châu . Dựa theo kinh văn do sách Tán Thuật trích dẫn, cũng phải nên ghi là “ưng vân hà trụ”) .

“Nhược phi hữu tưởng, phi vô tưởng” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, bản chú giải của ngài Huệ Tịnh, chú giải của ngài Tăng Triệu, sớ giải của tổ Trí Giả, sách Tán Thuật, Toản Yếu năm hội bản, và bản lưu thông hiện thời đều giống nhau. Bản khắc đầu đời Thanh trước “phi vô tưởng” thêm một chữ Nhược (若) , lại còn ghi chú rằng: “Cổ bản không có”. Xét ra cổ bản chẳng có, sao lại tự ý chèn thêm vào? Nay đối chiếu các bản, bèn thấy từ cuối đời Đường trở đi, kinh văn bị người khác tùy tiện tăng thêm, sửa đổi, nhưng trong thời Minh - Thanh, tăng thêm hoặc sửa đổi nhiều nhất) .

“Nhược Bồ Tát hữu ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng, tức phi Bồ Tát” (Trong hội bản của sách Triệu Chú, sau chữ Nhược không có hai chữ Bồ Tát, các bản khác đều có) .

“Tắc kiến Như Lai” (Bản của ông Liễu, bản của ông Ông, Tống Tạng, sách của ông Trương, chú giải của ngài Huệ Tịnh, chú sớ của ngài Tăng Triệu, sớ giải của ngài Trí Giả, ba hội bản đều giống nhau. Bản lưu thông sửa Tắc (則) thành Tức (即) , bản khắc đời Minh - Thanh cũng vậy) .

“Ư thử chương cú” (Xưa nay các bản đều [ghi câu này] giống nhau, chỉ có hội bản sách chú giải của ngài Tăng Triệu ghi là “thử ư chương cú”) .

“Tắc vi trước ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả” (Xưa nay các bản đều [ghi câu này] giống nhau, chỉ có bản khắc đầu đời Thanh ghi Tắc thành Tức) .

“Hà dĩ cố? Nhược thủ phi pháp tướng” (Các bản xưa nay đều giống nhau, riêng bản khắc đầu đời Thanh, có nêu nghi vấn ba chữ “hà dĩ cố” là thừa thãi bèn gạt bỏ) .

“Thị cố Như Lai sở thuyết phước đức đa. Nhược phục hữu nhân” (Các bản xưa nay đều ghi giống nhau. Riêng bản khắc đầu đời Thanh trước chữ “nhược phục” thêm năm chữ “Phật cáo Tu Bồ Đề”) .

“Sở vị Phật pháp giả, tức phi Phật pháp” (Các bản xưa nay đều ghi giống nhau. Bản khắc đầu đời Thanh, sau chữ “tức phi” lại thêm câu “thị danh Phật pháp”. Xét theo San Định Ký của ngài Trường Thủy nói: Như trong kinh, “tức phi Phật pháp” là nói về Thắng Nghĩa Đế, nhằm ngăn che phía tăng ích. “Thị danh Phật pháp” là Thế Tục Đế, nói theo phương diện ngăn chặn tổn giảm. Những chỗ Tức Phi khác đều phỏng theo lệ này, xem trang mười một nơi quyển ba của sách Sớ Ký Vựng Biên. Tức là vào thời ngài Trường Thủy đã có câu này trong bản được in khắc, chẳng biết bị ai thêm câu này vào. Nhưng xét theo ý trong lời Sớ của ngài Khuê Phong, quả thật chẳng có câu Thị Danh ấy. Sớ viết: “Trong Đệ Nhất Nghĩa, chẳng có Phật pháp từ kinh này mà ra”. Xem [câu này] nơi trang hai mươi sáu trong quyển thượng sách Toản Yếu. Trường Thủy Ký dựa theo lời Sớ để giải thích, chẳng nhắc tới câu Thị Danh. Xem trang ba mươi hai trong quyển bốn của bộ Vựng Biên. Khảo sát khắp các bản chú sớ của cổ đức, đều chẳng có ý nghĩa “thị danh” này) .

“Nhi thật vô lai” (Bản chú giải của ông Liễu, Tống Tạng, và bản của ngài Huệ Tịnh như nhau. Bản lưu thông ghi thành “nhi thật vô bất lai”. Do bản khắc trên đá thời Nam Đường đã thêm vào chữ Bất. Xét theo bàn chú sớ của ngài Trí Giả và Gia Tường Nghĩa Sớ đều nói: “Dùng vô để kiêm bất”. Ngài Huệ Tịnh nói: “Nhìn vào đã thấy trong ấy chẳng có Ngã, nói là ai sẽ đến? Vì thế bảo ‘nhi thật vô lai” (nhưng thật ra chẳng đến) . Đủ chứng tỏ [chánh kinh] vốn ghi là “vô lai”) .

“Thị đệ nhất ly dục A La Hán, ngã bất tác thị niệm” (Bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, và chú giải của ngài Huệ Tịnh, năm hội bản đều ghi như nhau. Trong bản lưu thông, trước chữ Ngã có hai chữ Thế Tôn, các bản đầu đời Thanh đều ghi như thế) .

“Ngã nhược tác thị niệm” (Các bản xưa nay đều giống nhau, chỉ riêng bản của ngài Tăng Triệu không có chữ Ngã) .

“Ư pháp hữu sở đắc phủ? Thế Tôn! Như Lai tại Nhiên Đăng Phật sở” (Bản của ông Liễu và bản của ngài Huệ Tịnh ghi giống nhau. Trong bản lưu thông sau câu “hữu sở đắc phủ” có hai chữ “phất dã”. Các bản sau bản khắc đá thời Nam Đường đều là như thế) .

“Tắc phi trang nghiêm” (Bản của ông Liễu, Tống Tạng, sách của ông Trương, bản của ngài Huệ Tịnh giống nhau. Bản lưu thông ghi là “tức phi”. Các bản khắc đá thời Nam Đường và các bản in thời Minh - Thanh đều là như thế) .

“Nhi thử phước đức thắng tiền phước đức” (Các bản xưa nay đều ghi giống nhau, nhưng bản của ngài Huệ Tịnh ghi Nhi thành Như) .

“Tắc vi hữu Phật” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, bản chú giải của ngài Huệ Tịnh, sách Toản Yếu, hai hội bản đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và các bản đầu đời Thanh đổi Tắc thành Tức) .

“Tắc phi Bát Nhã Ba La Mật” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, và hội bản sách chú giả của ngài Huệ Tịnh đều ghi giống nhau. Bản lưu thông và bản khắc đầu đời Thanh đổi Tắc thành Tức. Sau đó lại có câu “thị danh Bát Nhã Ba La Mật”. Trong các bản khắc đầu đời Thanh, có bản ghi chú: “Cổ bản không có”. Xét ra, câu “thị danh Bát Nhã Ba La Mật” do Tích Sa Tạng đời Nam Tống mới bắt đầu thêm vào. Không chỉ bản kinh chép tay của người đời Đường không có câu ấy, ngay cả bản khắc đá đời Nam Đường và sách của ông Trương Sư Liêu đều không có. Kinh văn trong hội bản thuộc năm bản chú giải của các vị như Huệ Tịnh v.v… đều chẳng nói “thị danh”. Lại khảo cứu bản chú giải của ngài Tăng Triệu, thấy nói: “Tắc phi Bát Nhã chính là Huệ Không. Cảnh diệt, huệ vong, tướng nào chẳng tận. Ý chỉ hoằng trì phải nên ở ngay chỗ này”. Bản chú giải của ngài Trí Giả cũng có cùng ý kiến. Trong bản sớ giải của tổ Trí Giả còn viết: “Bát Nhã tức chẳng phải là Bát Nhã, đấy là như Không”. Gia Tường Nghĩa Sớ viết: “Bát Nhã chẳng phải là Bát Nhã, tức tâm hành đoạn. Trong đoạn sau đó, ‘Như Lai vô sở thuyết’ (Như Lai chẳng nói gì) là dứt bặt ngôn ngữ”. Ngài lại nói: “Đức Phật nói Bát Nhã, đấy là Bát Nhã của Phật. ‘Tắc phi Bát Nhã’ (tức chẳng phải là Bát Nhã) [hàm nghĩa] chẳng phải là trí huệ của Nhị Thừa”. Bản chú giải của ngài Huệ Tịnh giảng: “Ngày chứng Chân đạt được Bát Nhã chân thật. Khi đạt được Chân, liền xả văn tự. Vì thế nói: Phật thuyết Bát Nhã tắc phi Bát Nhã”. Sách Tán Thuật ghi: “[Chánh kinh nói] ‘tức chẳng phải là Bát Nhã Ba La Mật, [hàm ý] chẳng phải riêng mình đức Phật trần thuật”. Sách Toản Yếu ghi: “Đối với câu ‘tức chẳng phải là Bát Nhã’, ngài Vô Trước bảo: Đối trị chấp trước đúng như lời nói”. Các bản cổ chú trên đây đều chẳng nhắc tới Thị Danh) .

“Khả dĩ tam nhị tướng kiến Như Lai phủ? Phất dã, Thế Tôn! Hà dĩ cố” (Bản của ông Liễu và bản của ngài Huệ Tịnh ghi giống nhau. Trong bản lưu thông, trước “hà dĩ cố”, có câu “bất khả dĩ tam thập nhị tướng đắc kiến Như Lai”. Xét ra, bản khắc đá thời Nam Đường đã thêm câu này. Tra trong các bản cổ chú, đều không thấy giải thích câu này! Sách Nghĩa Sớ bảo câu này giống như lời giải thích để kết lại phần kinh văn trước đó, tức ý nghĩa “có thể dùng thân tướng để thấy Như Lai hay không”. Vì thế, [ý nghĩa] xuyên suốt phần kinh văn trước đó) .

“Tắc sanh Thật Tướng” (Các bản xưa nay đều ghi giống nhau, bản in đầu đời Thanh đổi Tắc thành Tức) .

“Tắc thị phi tướng” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản trong các chú sớ như chú sớ của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh đổi Tắc thành Tức) .

“Thị nhân tắc vi đệ nhất hy hữu” (Các bản xưa nay đều ghi giống nhau, bản in đầu đời Thanh đổi Tắc thành Tức) .

“Thử nhân vô ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản trong các chú sớ như chú sớ của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh ghi thành “thử nhân vô ngã tướng, vô nhân tướng, vô chúng sanh tướng, vô thọ giả tướng”) .

“Tắc danh chư Phật” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản của ông Trương, năm hội bản trong các chú sớ như chú sớ của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và bản in đời Minh sửa Tắc thành Tức) .

“Phi đệ nhất Ba La Mật” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, hội bản chú sớ của ngài Huệ Tịnh đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh sau ghi là “tức phi” [đệ nhất Ba La Mật]) .

“Như Lai thuyết phi Nhẫn Nhục Ba La Mật” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản trong các sách chú sớ như tác phẩm của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh sau câu này, có thêm câu “thị danh Nhẫn Nhục Ba La Mật”. Đầu đời Thanh có bản in, dưới đó có chú thích: “Câu Thị Danh này cổ bản chẳng có, nhưng chẳng thể thiếu được!” Do vậy, có thể thấy là nó được thêm vào trong thuở ấy. Xét ra, bản chú giải của ngài Trí Giả giảng: “Đã chẳng có ta, người, có ai để buộc, ai phải nhẫn. Vì thế, chẳng nhẫn mà nhẫn, nhẫn mà chẳng nhẫn, đó là cái Thể của Bát Nhã”. Sách Toản Yếu ghi: “Nhẫn đạt tới bờ kia, đã lìa tướng khổ, huống hồ bờ này chẳng phải bờ kia, ai khổ, ai nhẫn?” Trong các bản cổ chú khác, đều không nói đến ý nghĩa của câu Thị Danh) .

“Tắc vi phi trụ” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, các bản chú giải của ngài Huệ Tịnh và Tăng Triệu, sách Toản Yếu, bốn hội bản đều ghi giống nhau. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh sửa Tắc thành Tức) .

“Bồ Tát vị lợi ích nhất thiết chúng sanh” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản trong các sách chú sớ như tác phẩm của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông thì sau chữ Chúng Sanh có chữ Cố, tức là [chữ này] được thêm vào đầu đời Thanh. Đầu đời Thanh cũng có bản in ghi rõ: “Các bản đều chẳng có chữ Cố”) .

“Tắc phi chúng sanh” (Từ bản của ông Liễu, Tống Tạng, bản khắc đời Minh cho đến hội bản của hai bản chú giải Huệ Tịnh, Tăng Triệu đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh sửa Tắc thành Tức. Bản khắc đá thời Nam Đường và bản của ông Trương cũng thế) .

“Tắc vô ngã kiến” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản của các bản chú giải Huệ Tịnh v.v… và bản lưu Thông đều giống nhau. Câu này cùng với các câu sau đó như “tắc vi Như Lai dĩ Phật trí huệ”, “tắc vi hà đảm”, “tắc ư thử kinh”, “tắc vi thị tháp”, “tắc vi tiêu diệt” trong các bản in đầu đời Thanh phần nhiều sửa Tắc thành Tức) .

“Giai thành tựu bất khả lượng, bất khả xưng, vô hữu biên, bất khả tư nghị công đức” (Bản của ông Liễu ghi như thế. Các bản khác đều ghi là “giai đắc thành tựu”. Xét theo bản chú giải của ngài Huệ Tịnh: “Nếu có người nương theo kinh này để khởi hạnh, sẽ sanh vô biên phước, tương ứng với ba Phật tánh, cho nên có thể viên mãn giới chủng”. Giới là Chân Như, Chủng là Bồ Đề tâm, hạnh Lục Độ. Giới chủng tức là ba Phật tánh. Nghiền ngẫm ý của lời chú giải, có thể biết không có chữ Đắc. “Đắc” có nghĩa là sẽ đạt được. Nay nói “tương ứng với ba Phật tánh” tức là đã thành tựu. “Đã thành tựu” tức là thành tựu tương ứng, [tức là] đã có vốn liếng có thể tương ứng với giới chủng, chứ chẳng phải là nói “đã thành Phật”. Đấy chính là như San Định Ký của ngài Trường Thủy viết: “Nếu có thể tuyên nói, thọ trì, sẽ là tu hành hai thứ lợi (tự lợi và lợi tha) , có thể khiến cho Phật chủng chẳng đoạn, bèn gọi là gánh vác Bồ Đề”. Bởi lẽ, nói “thành tựu” chính là nói “thành tựu gánh vác”. Vì thế, sách San Định Ký của ngài Trường Thủy lại nói: “Các công đức như chẳng thể lường v.v… làm cái nhân cho Vô Thượng Bồ Đề”. Dựa theo đó, đủ chứng tỏ [nguyên bản] vốn không có chữ Đắc) .

“Tâm tắc cuồng loạn” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm bản hội bản của các bản chú giải như tác phẩm của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh sửa Tắc thành Tức) .

“Phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề giả” (Bản của ông Liễu ghi như thế. Các bản khác trước chữ Giả còn có chữ Tâm. Xét ra, ý chỉ của kinh chính là phá trừ cái tâm giữ ý niệm “có pháp Bồ Đề”, cho nên sát ngay sau đó liền nói “đương sanh như thị ngã ưng diệt độ chúng sanh, nãi chí vô nhất chúng sanh thật diệt độ chi tâm” (hãy nên sanh cái tâm ta phải nên diệt độ chúng sanh như thế, cho đến chẳng có một chúng sanh thật sự được diệt độ) ; vậy thì sau Bồ Đề không thể đặt chữ Tâm được! Hãy nên vâng theo bản của người đời Đường đã rõ rồi. Trong các phần sau cũng như vậy) .

“Hà dĩ cố? Nhược Bồ Tát hữu ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng, tắc phi Bồ Tát” (Bản của ông Liễu, bản khắc đời Minh, bản của ngài Huệ đều ghi như vậy. Bản của ông Ông cho đến bản lưu thông, trước chữ Nhược còn ghi ba chữ “Tu Bồ Đề”. Hơn nữa, bản in đầu đời Thanh sửa “tắc phi” thành “tức phi”) .

“Thật vô hữu pháp phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề giả” (Bản của ông Liễu ghi như thế. Những bản khác ghi trước chữ Giả có chữ Tâm) .

“Nhược hữu pháp Như Lai đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề” (Bản của ông Liễu và bản của ngài Huệ Tịnh ghi như thế. Trong các bản khác, sau chữ Đề có chữ Giả) .

“Nhiên Đăng Phật tắc bất dữ ngã thọ ký” (Các bản xưa nay ghi giống như nhau. Bản in đầu đời Thanh sửa Tắc thành Tức) .

“Tắc vi phi đại thân” (Bản của ông Liễu, Tống Tạng, bản của ông Trương, bản khắc đời Minh, năm hội bản thuộc chú giải của ngài Huệ Tịnh v.v… đều giống nhau. Bản lưu thông đổi Tắc thành Tức. Bản của ông Ông và bản in đầu đời Thanh đều như thế) .

“Tắc bất danh Bồ Tát” (Các bản xưa nay đều ghi giống như vậy. Bản đầu đời Thanh sửa Tắc thành Tức) .

“Vô hữu pháp danh vi Bồ Tát” (Bản của ông Liễu, bản của ngài Huệ Tịnh, bản của ngài Tăng Triệu đều ghi như nhau. Bản lưu thông sửa thành “thật vô”. Các bản sau bản khắc đá thời Nam Đường đều là như thế. Xét theo Trường Thủy Ký ghi “chỉ xét theo vô ngã, vô nhân, Chân Như thanh tịnh mà gọi là Bồ Tát, chẳng phải là nói riêng có một pháp”, đủ chứng tỏ vốn chẳng có chữ Thật. Nếu có, sẽ nói là “chẳng phải là nói thật sự có một pháp”, chẳng nên nói là “riêng có”) .

“Hằng hà trung sở hữu sa” (Bản của ông Liễu, Tống Tạng, bản của của ông Trương và ngài Huệ Tịnh đều ghi như nhau. Trong bản lưu thông, trước chữ Hằng có chữ Như. Bản khắc đá thời Nam Đường và các bản thời Minh - Thanh đều như vậy) .

“Hữu như thị đẳng Hằng hà” (Bản của ông Liễu, Tống Tạng, bản của ông Trương và ngài Huệ Tịnh đều ghi như vậy. Trong bản lưu thông, trước chữ Đẳng có chữ Sa. Bản khắc đá thời Nam Đường, các bản thời Minh - Thanh đều là như thế) .

“Quá khứ tâm bất khả đắc, hiện tại tâm bất khả đắc, vị lai tâm bất khả đắc” (Các bản xưa nay đều ghi giống như vậy. Chỉ có bản của ngài Huệ Tịnh ghi [theo thứ tự khác], đầu tiên là quá khứ, kế đó là vị lai, thứ ba là hiện tại. Luận của Vô Trước Bồ Tát cũng ghi như thế. Luận nói: “Do quá khứ đã diệt, vị lai chưa có, hiện tại là Đệ Nhất Nghĩa”) .

“Như Lai bất ưng dĩ sắc thân kiến” (Bản của ông Liễu và bản của ngài Huệ Tịnh như nhau. Bản lưu thông thì trước chữ Sắc Thân có hai chữ Cụ Túc. Các bản khắc sau bản khắc đá thời Nam Đường đều như thế) .

“Tức vi báng Phật” (Các bản xưa nay đều ghi giống như vậy. Bản khắc đá thời Nam Đường và bản của ông Trương sửa Tức thành Tắc) .

“Nhĩ thời, huệ mạng Tu Bồ Đề” cho tới “thị danh chúng sanh” (Bản của ông Liễu không có. Các bản sau bản khắc đá thời Nam Đường thì có. Xét ra, sáu mươi hai chữ ấy trong bản dịch đời Tần chẳng có, mà là do người đời dựa theo bản dịch đời Ngụy thêm vào. Vì thế, từ bản chú giải của ngài Tăng Triệu cho tới sách Toản Yếu đều không nhắc đến. Chỉ có sách Tán Thuật dẫn đoạn thêm vào bản dịch đời Ngụy để chú giải. Đại lược thì đời Đường hoặc có khi thêm vào, có khi không thêm. Tới các bản sau thời Ngũ Đại, không bản nào chẳng thêm vào [đoạn này]. Nói chung, nghĩa lý trong đoạn này trong kệ luận đều có, trích từ bản dịch đời Ngụy thêm vào cũng hay! Bản dịch đời Tần do phần kinh văn trước đó đã có câu “Như Lai thuyết nhất thiết chúng sanh tắc phi chúng sanh” (Như Lai nói hết thảy chúng sanh chẳng phải là chúng sanh) , nên chỗ này bèn lược đi) .

“Vi vô sở đắc da? Như thị, như thị” (Bản của ông Liễu, bản của ngài Huệ Tịnh ghi giống như vậy. Bản lưu thông thì trước chữ “như thị” có ghi “Phật ngôn”. Xét ra, từ bản khắc đá thời Nam Đường đã có hai chữ “Phật ngôn”) .

“Tắc đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản nơi các bản chú giải của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh sửa Tắc thành Tức) .

“Như Lai thuyết phi thiện pháp” (Bản của ông Liễu, Tống Tạng, bản của ông Trương, bản của ngài Huệ Tịnh đều ghi giống nhau. Bản lưu thông thì sau chữ Thuyết có chữ Tức. Bản khắc đá thời Nam Đường, các bản in thời Minh - Thanh đều như thế. Các bản cổ chú như bản chú giải của ngài Huệ Tịnh, sách Tán Thuật dẫn kinh đều chẳng có chữ Tức. Chỉ có sách Toản Yếu ghi là “tức phi”) .

“Thọ trì, vị tha nhân thuyết” (Bản của ông Liễu và bản của ngài Huệ Tịnh ghi giống nhau. Bản lưu thông thì sau “thọ trì” có hai chữ “độc tụng”. Các bản sau bản khắc đá thời Nam Đường đều ghi giống như thế) .

“Như Lai tắc hữu ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản của các bản chú giải như tác phẩm của ngài Huệ Tịnh vv… đều ghi như nhau. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh sửa Tắc thành Tức) .

“Tắc phi hữu ngã” (Giống như trên) .

“Tắc phi phàm phu” (Giống như trên. Hơn nữa, trong các bản in đầu đời Thanh và bản lưu thông hiện thời, sau câu này lại có câu “thị danh phàm phu”. Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, bốn hội bản trong bản chú giải của ngài Huệ Tịnh, bản chú giải của ngài Tăng Triệu, chú giải của Trí Giả, sách Tán Thuật đều chẳng có câu này. Bản đầu đời Thanh thì có, nhưng ghi rõ “cổ bản chẳng có”. Khảo cứu tường tận các bản cổ chú, đều chẳng có ý nghĩa “thị danh”) .

“Chuyển luân thánh vương tắc thị Như Lai” (Giống như trên) .

“Nhữ nhược tác thị niệm phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề giả” (Bản của ông Liễu, bản của ngài Huệ Tịnh, bản của ngài Tăng Triệu đều ghi giống nhau. Bản lưu thông thì trước chữ Giả có chữ Tâm. Các bản sau bản khắc đá thời Nam Đường đều là như thế) .

“Phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề giả, ư pháp bất thuyết đoạn diệt tướng” (Giống như trên) .

“Dĩ mãn hằng hà sa đẳng thế giới thất bảo bố thí” (Bản của ông Liễu, bản của ngài Huệ Tịnh ghi như nhau. Trong bản lưu thông, trước “bố thí” có hai chữ “trì dụng”. Các bản sau bản khắc đá thời Nam Đường đều là như thế, nhưng bản khắc đời Minh ít có bản dùng hai chữ “trì dụng”) .

“Thử Bồ Tát thắng tiền Bồ Tát sở đắc công đức. Tu Bồ Đề! Dĩ chư Bồ Tát bất thọ phước đức cố” (Bản của ông Liễu, bản của ông Trương, hai hội bản trong bản chú giải của ngài Huệ Tịnh và sách Tán Thuật đều giống nhau. Bản lưu thông thì sau “công đức” có ba chữ “hà dĩ cố” (vì sao vậy) . Bản khắc đá thời Nam Đường, Tích Sa Tạng cũng ghi như thế. Bản khắc đời Minh thì không có câu “hà dĩ cố”) .

“Thị vi trần chúng ninh vi đa phủ? Thậm đa Thế Tôn” (Bản của ông Liễu, Tống Tạng, bản khắc đời Minh, năm hội bản trong các bản chú giải của ngài Huệ Tịnh v.v… đều giống nhau. Bản lưu thông thì trước “thậm đa” còn có câu “Tu Bồ Đề ngôn”. Bản khắc đá thời Nam Đường, bản của Trương Sư Liêu, bản in đầu đời Thanh đều có) .

“Phật tắc bất thuyết thị vi trần chúng” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản trong các bản chú giải của ngài Huệ Tịnh v.v… đều giống nhau. Bản lưu thông, bản in đầu đời Thanh đều ghi Tắc thành Tức) .

“Tắc phi vi trần chúng” (Bản của ông Liễu, Tống Tạng, bản của ông Trương, bản khắc đời Minh, năm hội bản của các bản chú giải như chú giải của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi như thế. Bản lưu thông ghi Tắc thành Tức, bản khắc đá thời Nam Đường và bản in đầu đời Thanh đều như thế) .

“Tắc phi thế giới” (Giống như trên) .

“Nhược thế giới thật hữu” (Bản của ông Liễu ghi như thế. Hội bản trong chú giải của ngài Huệ Tịnh ghi là “hữu thật”. Bản lưu thông và các bản sau bản khắc đá thời Nam Đường đều ghi “thật hữu giả”) .

“Tắc thị nhất hợp tướng” (Bản của ông Liễu, bản của ông Ông, Tống Tạng, bản khắc đời Minh, năm hội bản của các bản chú giải như chú giải của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản của Trương Sư Liêu, bản in đầu đời Thanh và bản lưu thông đều ghi Tắc thành Tức) .

“Tắc phi nhất hợp tướng” (Bản của ông Liễu, Tống Tạng, bản của ông Trương, bản khắc đời Minh, năm hội bản của các bản chú giải như chú giải của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản khắc đá thời Nam Đường, bản in đầu đời Thanh, và bản lưu thông hiện thời ghi Tắc là Tức) .

“Tắc thị bất khả thuyết” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, năm hội bản của các bản chú giải như chú giải của bản chú giải của ngài Huệ Tịnh v.v… đều ghi giống như vậy. Bản in đầu đời Thanh và bản lưu thông ghi Tắc là Tức) .

“Thị nhân giải ngã sở thuyết nghĩa phủ? Thế Tôn” (Bản của ông Liễu, bản của ngài Huệ Tịnh cùng ghi như vậy. Bản lưu thông thì sau chữ Phủ có câu “phất dã”. Các bản sau bản khắc đá thời Nam Đường đều ghi như thế, chỉ có bản khắc đời Minh không có) .

“Tức phi ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến” (Các bản xưa nay đều ghi như vậy, chỉ có bản khắc đời Minh ghi Tức thành Tắc) .

“Phát Bồ Tát tâm giả” (Từ bản của ông Liễu cho tới bản khắc đời Minh, bản của ngài Huệ Tịnh đều ghi như vậy. Bản lưu thông và bản in đầu đời Thanh sửa Bồ Tát thành Bồ Đề. Xét ra, Trường Thủy Ký viết: “[Chánh kinh nói] phát Bồ Tát tâm nhằm phân biệt với người khác”) .

4. Lời bạt cho bản chỉnh lý kinh Kim Cang

Kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật từ đời Đường tới nay được thọ trì trọn khắp hoàn vũ. Người biên chép, khắc in đông đảo, văn tự bị sai sót cũng bởi đó mà ngày càng nhiều. Thắng Quán tôi từ tuổi nhược quan (hai mươi tuổi) đã được thọ lãnh kinh này. Thoạt đầu, chỉ dựa theo [bản lưu thông] mà đọc tụng, chẳng hiểu ý nghĩa, cũng chẳng biện định văn tự có sai khác hay không. Cho tới cuối niên hiệu Quang Tự, Kim Lăng khắc in xong bản sớ giải của ngài Trí Giả, tôi nghiền ngẫm ý nghĩa trong lời Sớ, [nhận thấy] có những chữ [trong phần chánh kinh của bản sớ giải ấy] chẳng hoàn toàn khớp với bản hiện thời, hơi nẩy sanh lòng nghi. Do vậy, rộng sưu tập các bản khắc cũ, lại xem các bản chú giải của Tăng Triệu và Huệ Tịnh trong bộ Tục Tạng của Đông Doanh (Nhật Bản) , càng ngờ vực hơn. Tới khi được xem bản kinh do ông Liễu Thành Huyền chép vào đời Đường, [nhận thấy kinh văn] hoàn toàn trùng khớp với các bản cổ chú, mới biết bản lưu thông hiện thời đã lầm lẫn rất nhiều. Kế đó, nhận lời mời của Thư Viện Bắc Bình đảm nhiệm giảo chánh, xử lý các bản chép của người đời Đường được tàng trữ tại hang đá Đôn Hoàng; [nhận thấy] trong đó, bản chép kinh Kim Cang nhiều nhất, đại để giống như bản của ông Liễu, tôi mới cảm khái sâu xa nguyên do lâu xa khiến bản kinh này bị lưu truyền sai ngoa. Nay may mắn có được dấu tích chân thật của người xưa, và các bản chú sớ xưa, những điều sai sót ngàn năm nhờ đó mà được chứng tỏ, sao chẳng công bố trong cõi đời để khuông phù bản chính đáng ư? Nhưng [người đời] quen thuận theo sai sót, coi đó là đúng đã lâu, người đất Kinh hiến ngọc chưa mài giũa, người nhận biết chân thật hiếm hoi lắm, hãy nên đợi cơ duyên, chưa thể bộp chộp làm ngay được! Khi đó vào khoảng năm Dân Quốc thứ tám, thứ chín.

Cho tới năm Canh Ngọ (1930) , có Quách cư sĩ ở Triều Dương chuyên in kinh này, tôi bèn bảo ông ta hãy dựa theo bản của ông Liễu. Sách được in ra, có rất nhiều người quở trách ông ta tự tiện sửa đổi kinh văn. Thật ra, bản in ấy chưa hoàn toàn dựa theo bản của ông Liễu. Đúng là quen vâng theo sai lầm lâu ngày, sẽ giống như là đúng vậy! Tuy vậy, cổ bản hoàn thiện, trọn chẳng thể giấu được! Nay thử nêu ra một hai điều. Như cổ bản vào thời Tiền Châu viết là “ưng vân hà trụ?”, bản thời Hậu Châu ghi là “vân hà ưng trụ?” Một chữ đưa ra trước hay sau, nghĩa khác biệt xa lắc! Chữ bị sai lầm một lẽ, bèn khiến nẩy sanh hiểu lầm đối với kinh văn càng nhiều! Câu “thị danh” có hoặc không, mỗi đằng đều có ý nghĩa tinh vi, [người đời sau] tự lầm tưởng chỗ nào cũng đều phải có câu ấy, đến nỗi nhiều người dùng Tam Đế để giải nói, chẳng biết Bát Nhã nhằm nói về Nhị Đế. Bởi lẽ, Nhị Đế giá chiếu đồng thời chính là Trung, há có phải là ngoài Nhị Đế, riêng có một cái Trung ư? Tông Thiên Thai dùng Tam Đế để nói hết thảy các pháp, nhưng Trí Giả đại sư sớ giải ý nghĩa của kinh này, từ đầu đến cuối đều dùng pháp duyên sanh, không gì chẳng phải là giả danh, cho nên nói là “tức phi”. Liễu đạt [ý nghĩa của] “tức phi”, sẽ thấu hiểu chân thật. Đối với “thị danh” chỉ hiểu là giả danh, sẽ chính là thật sự khéo nói Tam Đế. Nếu ắt cứ chấp vào danh tự và ngôn thuyết của Tam Đế, đem Thị Danh phối ứng với Trung để giải thích câu “thị danh trang nghiêm” thì còn được, chứ đối với câu “thị danh ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến” giải thích cho suông sẻ bằng cách nào đây?

Mùa Thu năm Nhâm Thân (1932) , tôi ứng theo lời ước hẹn trước đó với các bạn, giảng giải kinh này, ắt đều nương theo bản chép tay của người đời Đường, lại còn dung thông các luận và nghĩa lý uẩn tàng trong các bản cổ chú để nói. Đại chúng hoan hỷ, hớn hở, xin tôi ấn hành lưu truyền bản chỉnh lý, mong giúp cho ai nấy đều biết đích xác có chỗ căn cứ, đâu là chánh, đâu là ngụy, sẽ được sáng tỏ rạng rỡ trong cõi đời. Cuối kinh, tôi bèn ghép thêm bài Giảo Khám Ký, dẫn các bản khác nhau, và lời giải thích của các vị chú giải, chẳng ngại tìm tòi tường tận để giúp so sánh đối chiếu, trần thuật duyên khởi ở đây. Hưng khởi chuyện gì cũng chẳng thể liên quan tới thời điểm, huống hồ Bát Nhã rất sâu ư? Nương theo Văn Tự, khởi Quán Chiếu, ngộ Thật Tướng; nhân duyên văn tự có mối liên quan chẳng cạn. Có người nói “Thiền Tông chính là Bát Nhã Độ, chẳng lập văn tự” là như thế nào vậy? Tôi thưa: Ông lầm mất rồi! Kinh Lăng Nghiêm dạy: “Tri kiến lập tri, tức vô minh bổn. Tri kiến vô kiến, tư tức Niết Bàn, vô lậu chân tịnh” (Từ trên tri kiến mà lập ra một cái biết, đó chính là cái gốc của vô minh. Trên tri kiến chẳng có cái thấy, đó chính là Niết Bàn, vô lậu chân tịnh) . Đấy chính là ý chỉ “chẳng lập” vậy, há có phải là đoạn diệt tướng văn tự? Hơn nữa, ngữ lục của các vị trong nhà Thiền há chẳng phải là văn tự ư? Ngạn ngữ có câu: “Y văn giải nghĩa, tam thế Phật oan. Ly kinh nhất tự, tiện đồng ma thuyết” (Nương theo văn tự để hiểu nghĩa, ba đời chư Phật bị oan uổng. Lìa kinh một chữ, sẽ giống như ma nói) . Huống hồ một chữ sai khác, sai biệt to lớn ư, há sơ sót được ư?

Thắng Quán kính ghi lời bạt vào mùa Xuân năm Quý Dậu.

Tháng Tư năm Giáp Thân, tức năm Trung Hoa Dân Quốc 33 (1944) ,

Phổ Huệ Đại Tạng Kinh Phát Hành Hội kính in.

Lời Sám Hối Và Hồi Hướng

Mạt nhân là kẻ ngu tối, nghiệp chướng sâu nặng, học vấn nông cạn, sự hiểu biết đối với nội điển càng chẳng đáng nói tới, lại hoàn toàn chẳng có công phu tu dưỡng, hành trì! Chỉ vì tham pháp, tiếc pháp, nhận thấy quá nhiều bản diễn giải, chú giải chưa được chuyển ngữ sang tiếng Việt, nên đành giấu dốt, lừa mình dối người, bon chen chuyển ngữ bấy lâu. Càng đọc, càng cảm thấy mình chỉ hiểu biết văn tự, chỉ là khẩu đầu Thiền, chưa hề lãnh hội được chút nào áo nghĩa vi diệu trong các giáo huấn của Phật, của Tổ, cũng như cô phụ ân giáo dưỡng của các vị thiện tri thức, thiện hữu đã từng giúp đỡ mình học Phật. Đối với kinh Kim Cang, trước nay mạt nhân vẫn “kính nhi viễn chi” vì kinh quá cao sâu, không lãnh hội được, nhất là khi đọc quyển Kim Cang Chư Gia, càng thêm rối rắm. Cho tới khi vị anh cả trong đạo của mạt nhân ngỏ ý muốn đọc bản chuyển ngữ của lời giảng của hòa thượng Tịnh Không về kinh Kim Cang, vì băng dịch lưu thông hiện thời quá bám sát khẩu ngữ, nhiều chữ Hán để nguyên không dịch, khiến cho người nghe khó lãnh hội trọn vẹn ý giảng của hòa thượng. Mạt nhân cho rằng: Hòa thượng chuyên dựa theo tác phẩm sớ giải của cụ Giang Vị Nông để giảng, sao không đọc trực tiếp từ bản của cụ Giang rồi quán chiếu lời giảng của hòa thượng sẽ thuận tiện hơn? Anh có cho biết: Bản dịch quyển Giảng Nghĩa hiện thời khá cổ, khá khó lãnh hội. Do vậy, mạt nhân đành đánh liều dùng lời lẽ quê kệch và vốn hiểu biết nông cạn của chính mình để chuyển ngữ lần nữa tác phẩm của cụ Giang để phần nào báo đáp ân sách tấn, cổ vũ, khuyên dạy, ủng hộ của anh bấy lâu. Do hoàn toàn chỉ hiểu biết theo mặt văn tự (mà kiến thức văn tự cũng nhấp nhem, sơ sót) , bản chuyển ngữ này chẳng tránh khỏi các sai sót không thể tha thứ được, khác nào vá thêm một mụn giẻ rách vào tấm ca-sa gấm trân quý, chẳng biết đã tạo nghiệp nặng nề đến đâu?

Nếu như bản chuyển ngữ thô vụng này có chút phần nào lợi lạc cho anh cả cũng như các liên hữu hữu duyên, xin hồi hướng công đức, phước đức ấy cho lịch đại tông thân quyến thuộc, sư trưởng, phụ mẫu, tổ tiên, thiện ác tri thức, các liên hữu đồng tu, và pháp giới chúng sanh sẽ cùng được vãng sanh Tây Phương Cực Lạc, đồng ân triêm pháp nhũ, thế giới hòa bình, nhân dân an lạc, mọi người hướng thiện, chuyên tâm tu trì, tai ương chấm dứt, tật bệnh tiêu trừ, thì may mắn lắm thay!

Trọng Đông năm 2024, Bửu Quang Tự đệ tử Như Hòa kính bái.