Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh Giảng Nghĩa

Phần 22

2.2.2.2.2.1.2.4.2.2.2.3.2. Thí dụ về công năng do chẳng trụ

(Kinh) Nhược Bồ Tát tâm bất trụ pháp nhi hành bố thí, như nhân hữu mục, nhật quang minh chiếu, kiến chủng chủng sắc.

(經) 若菩薩心不住法而行布施，如人有目，日光明照，見種種色。

(Kinh: Nếu Bồ Tát tâm chẳng trụ pháp mà hành bố thí, như người có mắt, ánh sáng mặt trời chiếu rạng, thấy đủ loại sắc) .

Trong khoa này, [hành nhân] biết rõ pháp chẳng thật; cho nên chẳng trụ chấp, tức là công đức bố thí sẽ có thể chẳng hư dối. Đúng là nói xiển phát ý nghĩa “hãy nên dùng vô thật để thành tựu vô hư”, khiến cho [hành nhân] biết: Muốn đạt được như ta, hãy nên [hành] như người ấy. Xiển dương nghĩa như thế, sáng suốt, thấu triệt tột bậc. Khai thị như thế, thân thiết tột bậc! Khuyến tín như thế, khẩn thiết tột bậc!

“Hữu mục” (Có mắt) là ví von đạo nhãn. “Nhật quang” (Ánh sáng mặt trời) sánh ví Phật trí, cũng là nói đến kinh này; do những điều được nói trong kinh đều là nghĩa lý đại trí quang minh của Phật. “Kiến” là sánh ví kiến tánh. “Chủng chủng sắc” (Đủ loại sắc): Sánh ví tánh có tịnh đức nhiều như cát sông Hằng. Bởi lẽ, nói trụ pháp bố thí thì do chấp mà sanh chướng, sao có thể ngộ thấy bản tánh cho được? Nếu tâm có thể chẳng trụ vào pháp (vô thật), mà lại siêng hành bố thí (vô hư), tức là người ấy đạo nhãn sáng suốt, thấu triệt (có mắt), Không và Hữu đều lìa (hư và thật đều trừ), thật sự có thể nương theo Văn Tự Bát Nhã, khởi Quán Chiếu Bát Nhã, sẽ vẫy vùng trong ánh sáng rạng ngời của Phật nhật (ánh sáng mặt trời chiếu sáng), sẽ thấy thấu triệt như thật Không (vô thật), như thật bất không (vô hư), trọn đủ tánh của Tam Đại “Thể, Tướng, Dụng” (thấy đủ loại sắc) giống như sở đắc của đức Phật. Công đức ấy sao có thể nghĩ bàn cho được! Dùng điều này để sanh khởi đoạn kinh văn tiếp theo, dẫn khởi khoa “thành tựu vô lượng vô biên công đức”. Đấy chính là dựa theo ý nghĩa song hành của “vô thật, vô hư” để nói. Nếu nói theo ý nghĩa triệt để “hư lẫn thật đều trừ” thì tâm chẳng trụ vào pháp tức là tâm Không; đó là vô thật. “Tâm Không vô thật” tức là đều lìa các tướng đối đãi ta, người, hữu, vô v.v… Đó gọi là “hư lẫn thật đều trừ”. Nếu có thể như thế, sẽ như ánh nắng mặt trời chiếu rạng, thấy đủ loại sắc, tức vô hư! Dùng vô thật để thành tựu vô hư, há chẳng phải là được khai thị rạch ròi đấy ư?

“Mắt, mặt trời” cũng có thể sánh ví chánh trí của hành nhân. “Có mắt” tức là chánh trí khai. Chánh trí đã khai, sẽ có thể phá vô minh. Vì thế nói “nhật quang minh chiếu” (ánh sáng mặt trời chiếu rạng) . Vô minh phá từng phần, bèn từng phần hiện khởi công đức của tánh tịnh nhiều hơn số cát sông Hằng. Vì thế nói là “kiến chủng chủng sắc” (thấy đủ loại sắc) .

Trụ pháp để bố thí, giống như người vào chốn tối tăm. Như vậy thì trụ chấp các cảnh như căn, trần v.v… mà chẳng hành bố thí, sẽ nhập cảnh giới như thế nào? Chẳng kham tưởng tượng nổi! Ở đây, tôi chia kẻ chẳng hành bố thí Lục Độ thành ba loại để nói: Hạng người như vừa nói trên đây là một loại. Nếu tâm trụ vào “đạt được quả báo tốt đẹp”, lại chẳng chịu bố thí, đó là kẻ si vậy, lại là một loại nữa. Người đối với trần và cảnh đều chẳng trụ bất cứ một thứ nào, nhưng cũng chẳng hành bố thí, được gọi là “độc thiện kỳ thân” (chỉ lo tốt đẹp cho riêng mình) . Dùng pháp thế gian để luận thì là hạng tiêu dao ngoại vật, cũng trọn chẳng ác, nhưng nếu dùng Phật pháp để phán đoán, thì là hạng trụ vào phi pháp, vẫn là pháp chấp, cũng là vào trong chỗ tối tăm, chẳng trông thấy gì! Đó lại là một loại nữa!

Nếu tâm trụ vào bố thí mà chẳng hành bố thí, cõi đời chẳng có kẻ đó, bởi chưa hề hành bố thí mà lại ngược ngạo chấp lý bố thí. Nếu chẳng trụ vào hạnh quả, mà chẳng hành bố thí, có thể biết là [người như vậy] tâm trụ trong căn và trần, cùng thuộc một loại như hạng người thứ nhất. Những kẻ như thế, kiến địa như thế nào, tương lai như thế nào, nếu hiểu nghĩa được nói trong hai khoa này sẽ có thể suy ra [mà biết]. Vì vậy, đức Thế Tôn chẳng nói!

Hai khoa trong phần kinh văn tổng kết trên đây đã xiển phát rộng thêm nghĩa trọng yếu của phần mở đầu kinh, dung hợp thành một khối. Vì thế, tiếp đó bèn nói hai khoa “chân thật”, hòng chứng tỏ tất cả ngôn thuyết, tất cả pháp môn, không gì chẳng chân thật. Do đều là đúng như pháp đã chứng đắc mà nói! Rồi lại nói tiếp hai khoa “dùng thí dụ để giảng rõ”, dùng “vô thật, vô hư” đã chứng đắc để xiển minh cảnh giới ấy, chỉ bày công phu tu tập. Chương cú trước và sau tột bậc dung hội, xuyên suốt lẫn nhau, nêu tỏ nghĩa lý, nhắc đi nhắc lại tường tận! Không chỉ trong phần tổng kết, “hãy nên lìa tướng phát tâm”, cho đến “hễ có trụ liền sai”, “hãy nên chẳng trụ vào sắc mà bố thí”, các nghĩa trọng yếu như thế đó càng thêm sáng rỡ bội phần, và cũng là sự phản chiếu soi rọi các phần kinh văn như “Bồ Tát chẳng trụ vào pháp để hành bố thí” v.v… . nơi phần đầu kinh, khiến cho [các nghĩa ấy] càng được viên mãn. Hơn nữa, sau phần tổng kết, lại có hai khoa này để làm gợn sóng lan truyền. Nếu luận theo văn tự thì như rồng quẫy đuôi, toàn thân đều linh hoạt, thật sự là Văn Tự Bát Nhã. Tất cả ý nghĩa trong kinh đã được thâu tóm, kết lại nghiêm mật. Vì thế, phần sau đó liền kết lại công đức trì kinh để chỉ bày, khuyên lơn.

2.2.2.2.2.1.2.4.2.3. Tổng kết

(Kinh) Tu Bồ Đề! Đương lai chi thế, nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân năng ư thử kinh thọ trì, độc tụng, tắc vị Như Lai dĩ Phật trí huệ, tất tri thị nhân, tất kiến thị nhân, giai đắc thành tựu vô lượng vô biên công đức.

(經) 須菩提！當來之世，若有善男子、善女人，能於此經受持讀誦，則為如來以佛智慧，悉知是人，悉見是人，皆得成就無量無邊功德。

(Kinh: Tu Bồ Đề! Trong đời tương lai, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân có thể đối với kinh này mà thọ trì, đọc tụng, sẽ được Như Lai dùng trí huệ của Phật đều biết người ấy, đều thấy người ấy, sẽ đều được thành tựu vô lượng vô biên công đức) .

Đây là khoa thứ ba trong phần “Như Lai ấn chứng, xiển dương”. Khoa đầu tiên là “ấn chứng, hứa khả” tức là [đức Phật] ấn chứng và hứa khả [lời tán thán, trần thuật của ngài Tu Bồ Đề], bảo trưởng lão tín giải, thọ trì, hy hữu bậc nhất. Khoa kế đó, “xiển phát ý nghĩa” chính là vì kẻ kinh hãi, sợ sệt Bát Nhã, lầm lạc sanh e sợ, chẳng thể tín, giải, thọ trì, mà xiển minh cái Không của Bát Nhã là “Không và Hữu đều là không”. Do đó, dung hội các ý nghĩa trọng yếu đã nói trước đó, nêu tỏ nguyên do vì sao “hãy nên chẳng trụ vào đâu”, và cũng nói rõ: “Nói [những điều] như thế, [chỉ dạy] pháp như thế, đều do Như Lai đã đích thân chứng như thế, không gì chẳng chân thật, chẳng dối gạt, chẳng khác lạ!” Vì thế, chẳng hiểu rõ ý chỉ Vô Trụ thì dẫu tu Lục Độ, sẽ khó phá vô minh, giống như người vào chỗ tối tăm. Nếu hiểu ý chỉ Vô Trụ để hành Lục Độ, ắt sẽ phá vô minh như mặt trời chiếu rạng. Nói đi nói lại tường tận, không nghĩa nào chẳng nêu bày! Do đó, khoa thứ ba chính là “kết luận về công đức thọ trì kinh này”, kiêm phản chiếu ý nghĩa “lìa tướng thì gọi là Phật” (vô lượng vô biên công đức có cùng ý nghĩa với “thì gọi là chư Phật”) . Nghĩa thú của nửa bộ trước đến đây có thể nói là đã kết thúc trọn vẹn, viên mãn tột bậc. Vì thế, đặt tiêu đề cho khoa này là Kết Thành (結成) . Kết Thành có nghĩa là kết thúc viên mãn, mà cũng là kết quả thành tựu!

Chữ “đương lai” chỉ chung [thời gian] sau khi đức Phật nhập diệt. Chẳng nói hiện tại mà nêu ra đời sau để nói, ngụ ý: Xoay vần hoằng dương kinh này, chẳng để đoạn tuyệt, lợi ích vô tận. Lại còn nhắc lại ý “hậu ngũ bách tuế” (năm trăm năm sau) trong phần trước, do trong thời đấu tranh kiên cố mà có thể thọ trì, đọc tụng kinh này, có thể biết người ấy túc căn sâu dày. Do vậy, [người ấy] được Phật hộ niệm, đều được thành tựu. Chữ Năng [trong đoạn chánh kinh trên đây] nhằm chỉ rõ sự xuất loại bạt tụy, hết sức hy hữu. Do trong thời ấy, hiếm ai có thể làm được mà người ấy lại làm được; vì thế, đối với những điều giống như sở đắc của Phật, người ấy sẽ đều đạt được!

“Thọ” (受) là lãnh hội, tiếp nhận nghĩa thú, tức là Giải. “Trì” (持) là tu trì, tức “đúng như pháp mà hành”. Lại còn “chấp trì” (執持), tức là khăng khăng gìn giữ chẳng mất. Đã có thể như pháp mà hành, ắt lợi ích hết thảy chúng sanh mà hành bố thí. Vì thế, ở đây tuy chưa nói rõ “rộng vì người khác nói”, nhưng đã bao hàm ý ấy.

Thọ thuộc về Tư Huệ, Trì thuộc về Tu Huệ. Đọc tụng thuộc về Văn Huệ. Đối trước kinh văn là Đọc, nghĩ nhớ là Tụng. Trước hết, nói “thọ trì” do có ba ý:

1) Thọ trì là người có trình độ sâu, cho nên kể ra đầu tiên. Đọc tụng là trình độ cạn hơn, nên xếp kế đó. Đấy là xét theo hai loại người để nói, nhưng muốn thọ trì thì ắt là trước hết phải đọc tụng. Nếu có thể thật sự đọc tụng, sẽ có thể thọ trì. Vì thế, đều được thành tựu.

2) Đã có thể thọ trì, lại còn đọc tụng. Đấy là xét theo một người để nói. Văn Tư Tu Tam Huệ trọn đủ, tinh tấn chẳng lười nhác như thế, há chẳng có thành tựu hay sao?

3) Nói khoa “đề cao, xiển dương vô trụ” này với dụng ý khiến cho người nghe có thể khai giải. Vì vậy, kinh văn trong khoa Giải Huệ kết quy nơi Giải. Thọ chính là Giải. Sau đó là một khoa lớn nhằm hiển lộ tột bậc công năng của kinh, cũng lại nói thọ trì trước hết, đều nhằm minh thị: “Đã khai viên giải, thì tín là viên tín, mà trì cũng là viên trì”. Vì thế, do Phật trí thấy biết mà đạt được thành tựu, chủ yếu là do lẽ này; đó là Như Lai dùng Phật trí huệ, đều biết người ấy, đều thấy người ấy. “Vi” (為) là bị, đọc giọng khứ thanh (tức Vị) . Câu này nói theo sự tướng, có hai nghĩa:

a) Trí huệ nghĩa là quang minh. Tri kiến nghĩa là hộ niệm, tức là người ấy khế nhập sâu xa ý chỉ của Phật, được Phật gia bị.

b) Ý nói công đức của người ấy chỉ có Phật chứng biết. Trừ trí huệ của Phật ra, những kẻ khác chẳng thể thấy biết trọn hết được! Nói chung, người có thể thọ trì, đọc tụng kinh này, nếu nói theo Lý thì do vô minh được Chân Như hun đúc ([điều này được chánh kinh diễn tả là] “vị Như Lai”), [cho nên] tri kiến được Phật trí hun đúc (“dĩ Phật trí huệ tất tri tất kiến”) . Vì thế, nói theo Sự, đều được Phật Như Lai gia bị, đều được thành tựu vô lượng vô biên công đức, nhưng nói “tất tri, tất kiến” (đều biết, đều thấy) nhằm tỏ rõ: Người ấy quyết định thành tựu!

“Giai đắc thành tựu vô lượng vô biên công đức” (Đều được thành tựu vô lượng vô biên công đức) chính là phản chiếu các nghĩa như “hãy nên biết: Người ấy hết sức hiếm có”, “hãy nên biết: Người ấy thành tựu pháp hy hữu tối thượng đệ nhất” v.v… trong phần trước. Nói “giai đắc” (đều được), [hàm ý] bất luận tăng, tục, nam, nữ, hễ ai có thể thọ trì, đọc tụng kinh này, không ai chẳng thành tựu như thế. Dẫu chẳng hiểu rõ nghĩa, chỉ cần có thể đọc tụng, cũng ắt đạt được. Vì thế nói là “giai đắc” (đều được) . Vì sao vậy? Nếu thật sự có tín tâm chân thật, chí thành đọc tụng, tuy trước là chẳng hiểu, về sau, ắt sẽ khai giải. Vì cớ sao vậy? Chủng tử Bát Nhã đã gieo, được Phật nhiếp thọ, chắc chắn khai trí huệ của ta! Lợi ích chúng sanh là Công, trưởng dưỡng Bồ Đề là Đức. Hai chữ Công Đức là nói tự độ và độ người khác, tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật. Do vậy nói là “vô lượng vô biên”. Vì sao vậy? “Vô lượng” là nói theo chiều dọc, trải qua muôn kiếp mà thường hằng. “Vô biên” là nói theo chiều ngang, trọn khắp pháp giới chẳng ngằn mé! Đấy là Pháp Thân thường trụ của chư Phật, chư đại Bồ Tát, diệu ứng cảnh giới chẳng có bờ bến! Nay nói “giai đắc thành tựu như thị công đức” (đều được thành tựu công đức như thế) là nói đều được thành Bồ Tát, cho đến thành Phật. Nói chung là khuyên mọi người ắt phải thọ trì, đọc tụng kinh này, hòng ngộ tâm tánh của chính mình “vô thật, vô hư, xa lìa hai bên”. Đã là toàn tánh khởi tu, sẽ do toàn tu mà chứng tánh vậy!

Phần 23

2.2.2.2.2.1.2.5. Hiển thị tột bậc công năng của kinh

Chia thành bốn phần:

1) Nói theo phương diện sanh phước.

2) Nói theo phương diện diệt tội.

3) Nói theo phương diện cúng Phật.

4) Kết lại trọn vẹn công năng của kinh.

2.2.2.2.2.1.2.5.1. Nói theo phương diện sanh phước

2.2.2.2.2.1.2.5.1.1. Lập thí dụ

(Kinh) Tu Bồ Đề! Nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân, sơ nhật phần dĩ Hằng hà sa đẳng thân bố thí; trung nhật phần, phục dĩ Hằng hà sa đẳng thân bố thí; hậu nhật phần, diệc dĩ Hằng hà sa đẳng thân bố thí. Như thị vô lượng bách thiên vạn ức kiếp, dĩ thân bố thí.

(經) 須菩提！若有善男子、善女人，初日分，以恆河沙等身布施；中日分，復以恆河沙等身布施；後日分，亦以恆河沙等身布施。如是無量百千萬億劫，以身布施。

(Kinh: Tu Bồ Đề! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân vào đầu ngày dùng thân bằng số cát trong sông Hằng để bố thí, giữa ngày lại dùng thân bằng số cát sông Hằng để bố thí. Cuối ngày cũng dùng thân bằng số cát sông Hằng để bố thí. Như thế vô lượng trăm ngàn vạn ức kiếp dùng thân để bố thí) .

Khoa lớn thứ năm này hiển thị tột bậc công năng của kinh ở cuối khoa “xiển phát vô trụ để khai giải”, không chỉ nhằm tổng kết sự xiển phát để khai giải ấy, mà còn là tổng kết cả nửa đầu bộ kinh, nhưng xét theo mạch văn thì nó được sanh khởi sát ngay phần trên. Do phần trên có nói [người nào] đọc tụng, thọ trì kinh này, cũng đều được thành tựu vô lượng vô biên công đức. Vì sao có thể thành tựu như thế? Vì vậy, [tiếp đó bèn] cực lực hiển thị công năng để chứng minh. Tuy nhiên, khoa lớn này tổng kết nửa bộ đầu, nhưng trước đó, đã có ba lượt so sánh để nêu rõ. Lại nói điều này để cực lực hiển thị, quả thật vì ý nghĩa của kinh này chẳng thể nghĩ bàn! Trước đó, tuy đã ba lượt so sánh để nêu rõ, dường như vẫn chưa nói trọn hết ý. Vì thế, nay thừa dịp mạch văn trên đây thuận tiện, lại triệt để phát huy. Bất quá là do phần kinh văn trước đó dẫn khởi [mà nói], chứ chẳng chuyên vì phần kinh văn trên đây [mà cực lực tuyên bày công năng của kinh này].

Hãy nên biết: Hiển lộ công năng của kinh chính là hiển lộ chánh trí Bát Nhã. Trí ấy chính là Phật trí, được gọi là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Đó là sở đắc do đức Thế Tôn trải bao kiếp tới nay, vì chúng sanh mà siêng khổ tu chứng, đạt được. Đấy chính là hoàn toàn giãi bày pháp “vô thật, vô hư” được nói trong phần trên mà thành kinh này. Đấy là bản đồ chân xác để chỉ bày cho kẻ chưa kiến tánh, là phương châm để chỉ dẫn chúng sanh đạt tới bờ kia, đem kinh nghiệm của chính mình bảo ban người khác, ngõ hầu họ có cái để noi theo. Do thương xót hết thảy chúng sanh từ vô thỉ tới nay, mờ mịt, bất giác, mắc phải khổ não lâu dài, hoặc do chướng nặng mà chẳng được nghe Phật pháp, hoặc tuy nghe mà chẳng nắm được pháp yếu, cho nên chướng trước chưa trừ, chướng sau lại dấy lên. Đó gọi là “do bệnh mà cầu thuốc, vì thuốc mà lại thành bệnh”, bèn ngồi trong hang quỷ nơi núi đen, như người vào chỗ tối, chẳng trông thấy gì, có thuở nào giải thoát? Vì thế, toát yếu những nghĩa Bát Nhã tinh túy đã nói trong tám hội trước để nói kinh này. Đúng là mỗi câu đều truyền tâm, mỗi lời đều là then chốt, có thể khiến cho chúng sanh khai Thỉ Giác khế hợp Bổn Giác, mà thành Đại Giác. Nếu có thể tín giải thọ trì, sẽ giống như người có mắt, ánh mặt trời chiếu rạng, thấy đủ loại sắc. Lại còn bảo rõ rằng “chư Phật và pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác đều từ kinh này mà ra”, tức có thể biết kinh này là pháp bảo gia truyền của mỗi vị Phật. Do vậy, đức Thế Tôn gấp muốn truyền trao gia bảo, gấp muốn cho hết thảy chúng sanh đều biết lợi ích to lớn chẳng thể nghĩ bàn của kinh này. Đó gọi là “khai tự tánh Tam Bảo, thành thường trụ Tam Bảo, có thể trụ trì Tam Bảo”. Nói theo mức độ thấp nhất thì cũng đủ để khơi gợi, phát khởi thiện tâm, vãn hồi thế vận. Vì vậy, lại cực lực hiển dương công đức của kinh này, ngõ hầu người nghe sẽ nẩy sanh ý tưởng khó gặp gỡ, sanh tâm hoan hỷ, nỗ lực đọc tụng, tín giải, thọ trì, đều được thành tựu tối thượng hy hữu đệ nhất. Đó là đại tông chỉ của việc cực lực hiển thị công năng của kinh này.

Trong sự hiển lộ công năng của kinh, trước hết, hiển lộ [kinh này] có thể sanh ra phước thù thắng. Nếu chẳng lập một tỷ dụ [công năng của kinh] thù thắng như thế nào, sẽ chẳng thể hiển thị rõ được! Vì thế, giả lập một phước bố thí cực đại, nhằm tạo tiền đề cho phần hiển thị sự thù thắng trong đoạn chánh kinh sau đó. Vì thế, lập ra thí dụ. “Sơ nhật phần, trung nhật phần, hậu nhật phần” là đem một ngày chia thành ba phần, giống như người hiện thời nói “buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều”. Cát sông Hằng cực mịn, cực nhiều, chẳng thể tính kể. “Kiếp” trong tiếng Phạn là Kiếp Ba (Kalpa), nghĩa là một thời gian cực dài. Nay không chỉ một kiếp, mà là trăm ngàn vạn ức kiếp. Lại còn không chỉ trăm ngàn vạn ức, mà là vô lượng trăm ngàn vạn ức kiếp!

Kinh Hoa Nghiêm nói: A tăng kỳ lần A tăng kỳ là một A tăng kỳ Chuyển. A tăng kỳ Chuyển lần A tăng kỳ Chuyển là một Vô Lượng. A tăng kỳ (Asāṃkhya) đã là con số cực lớn, cực nhiều, chẳng thể tính toán. Lại đem con số chẳng thể tính toán ấy nhân gấp bội lên mà thành vô lượng, há có tính đếm để nói ư? Vậy thì vô lượng trăm ngàn vạn ức kiếp, giống như nói “vô số kiếp” đó thôi! Hằng ngày dùng một thân mạng để bố thí, đã chẳng phải là chuyện phàm phu có thể làm được. Huống chi mỗi ngày ba thời, mỗi thời cũng không chỉ là một thân mạng, mà là thân mạng nhiều như cát sông Hằng chẳng thể tính đếm! Huống hồ không chỉ một ngày, một năm, một kiếp, mà là trong vô số kiếp, mỗi ngày ba thời, dùng chẳng thể tính đếm thân mạng để bố thí. Trải qua một thời gian tột bậc dài, bố thí tột bậc sâu nặng, hạnh nguyện cũng kiên cố tột bậc; đó là hạnh môn của Bồ Tát. Phước đức ấy to lớn, cũng há có thể tính đếm, nhưng chẳng bằng người nghe kinh này mà sanh lòng tin là vì lẽ nào? Lý này sẽ được nói tường tận sau đây.

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2. Hiển thị sự thù thắng

Chia thành ba phần:

1) Dựa theo phước để chỉ bày chung.

2) Nêu ra điều trọng yếu để nói riêng.

3) Kết lại chuyện hiển thị kinh thù thắng.

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.1. Dựa theo phước để chỉ bày chung

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.1.1. Nghe rồi tin tưởng chính là [phước] vượt trội

(Kinh) Nhược phục hữu nhân, văn thử kinh điển, tín tâm bất nghịch, kỳ phước thắng bỉ.

(經) 若復有人，聞此經典，信心不逆，其福勝彼。

(Kinh: Nếu lại có người nghe kinh điển này, tin tưởng, chẳng trái nghịch, phước ấy hơn kẻ đó) .

“Bất nghịch” là chẳng chống trái. Được nghe kinh này, tin tưởng sâu xa “chẳng thể nào không hành theo đó”, liền phát khởi đại tâm mỗi mỗi đều hành đúng như pháp. Đó là tín tâm chẳng trái nghịch, tức là phát sanh tín tâm quyết định khởi hạnh. Ở đây, tuy chỉ nói Tín, nhưng chứa đựng ý nghĩa “thâm giải”. Nếu chẳng có thâm giải, chắc chắn không thể phát sanh tín tâm chẳng trái nghịch! Vừa mới phát cái tâm ấy, cố nhiên chẳng bằng người đã khởi hạnh [được nói trong] đoạn sau. Nhưng khởi hạnh thật sự có nguồn gốc từ phát tâm quyết định. Vì thế, khi phát tâm, phước ấy liền vượt trội bậc Bồ Tát bao kiếp lâu xa bố thí thân mạng. Chữ Phước ở đây chính là nói tới quả báo chẳng thể nghĩ bàn của “hà đảm Như Lai, đương đắc Bồ Đề” (gánh vác Như Lai, sẽ đắc Bồ Đề) trong phần dưới. Do vậy, các phước khác chẳng thể sánh nghĩ được!

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.1.2. Thọ trì, diễn nói [phước] càng thù thắng

(Kinh) Hà huống thư tả, thọ trì, độc tụng, vị nhân giải thuyết.

(經) 何況書寫，受持讀誦，為人解說。

(Kinh: Huống hồ biên chép, thọ trì, đọc tụng, vì người khác giải nói) .

Phát tâm là thù thắng, chính vì người ấy sẽ quyết định khởi hạnh. Sau khi đã khởi hạnh, phước ấy càng thù thắng, chẳng cần phải nói nữa! Chữ “hà huống” nhằm chỉ rõ phước ấy càng thù thắng hơn! “Thư tả” (Biên chép) là lưu truyền rộng rãi. Thời cổ, hễ không có bản khắc in thì chuyên cậy vào biên chép mới được lưu truyền. Vì thế, chỉ nói “thư tả”. Hiện thời, phát tâm hoằng dương kinh này, bất luận khắc ván, in đá, chữ đúc, công đức đều giống như biên chép, chẳng nhất định phải là biên chép. Trước hết nói biên chép để nói rõ người ấy đúng pháp mà phát tâm, trước là muốn độ chúng sanh. Nhưng trước hết dùng kinh này để độ chúng sanh, lại nói rõ sự phát tâm ấy nhằm tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật. Thọ trì, đọc tụng tuy dường như là tự độ, mà thật ra cũng là độ người khác! Vì thọ trì tức là Giải và Hạnh cùng tiến, sở hạnh chẳng ngoài ly tướng tam đàn (tức tam Tất Đàn lìa tướng là thế giới, vị nhân và đối trị) . Ly tướng tam đàn chính vì lợi ích hết thảy chúng sanh vậy! Đọc tụng cũng dùng huân tập kiến giải thù thắng để tăng trưởng hạnh thù thắng, chẳng phải là chuyện khác. Vì người khác giải nói là hành pháp thí để lợi ích chúng sanh. Kinh này rất sâu, [người vì kẻ khác diễn nói bèn] phát tâm vì chúng sanh mổ xẻ chẳng sai lầm, thích nói vô ngại, khiến cho người nghe hiểu được nghĩa thú, khơi gợi cái tâm tín giải thọ trì của họ. Câu này được nêu ra sau, vì chẳng thể thọ trì đọc tụng, sẽ chẳng thể nào vì người khác giải nói! Gộp lại để nói, tức là nói người ấy đã có thể truyền bá kinh này hòng lợi lạc chúng sanh, lại còn có thể đúng pháp thật hành để lợi ích chúng sanh, lại còn có thể rộng hành pháp thí để lợi ích chúng sanh, đủ chứng tỏ người ấy tín tâm chẳng trái nghịch. Vì thế, khi mới phát tâm liền hơn hẳn bậc Bồ Tát thí vô số thân mạng trong nhiều kiếp!

Cái lý “vì sao thù thắng” sẽ được đức Thế Tôn tự nói trong phần sau, tức là giáo nghĩa, duyên khởi, gánh vác, ba thứ ấy đều thù thắng. Tuy nghĩa ấy thuộc phần sau, nay nói khái yếu của những điều ấy để tiện thông suốt, cũng chẳng trở ngại gì! Kinh này là pháp môn cực viên, cực đốn, cho nên nói là “giáo nghĩa thù thắng”. [Kinh này] lại vì căn cơ viên đốn mà nói, khiến cho Phật chủng chẳng gián đoạn; do vậy, nói là “duyên khởi thù thắng”. “Gánh vác thù thắng”: Thử xem người ấy tín tâm chẳng trái nghịch; đó là “cơ giáo tương khấu” (căn cơ và giáo pháp tương ứng) . Chẳng phải là người có chủng tử Bát Nhã sâu dày, sẽ chẳng làm được; đó là “huệ thù thắng”. Nói “thọ trì” cho đến “giải nói” chính là “chẳng đoạn Phật chủng”. Đó là “bi, nguyện, hạnh đều thù thắng”. Bi, trí, hạnh, nguyện, mỗi mỗi đều trọn đủ, cho nên có thể gánh vác [gia nghiệp của] Như Lai, đó là “gánh vác thù thắng” vậy! Nhưng vị Bồ Tát nhiều kiếp bố thí thân mạng kia tuy có thể hành hạnh khó hành, hạnh nguyện kiên cố, nhưng nếu chẳng trọn đủ chánh trí Bát Nhã, sẽ chỉ có thể thành vị ngũ thông Bồ Tát (Bồ Tát đắc năm món thần thông), trọn chẳng thể lý và trí cùng ngầm khế hợp, đắc Lậu Tận Thông, chứng đắc quả Cứu Cánh Giác. Đó là một điều [mà bậc Bồ Tát bố thí thân mạng] chẳng sánh bằng. Do chẳng có chánh trí Bát Nhã, mình lẫn người đều chẳng thể đạt tới bờ kia Niết Bàn Vô Dư, bất luận khổ hạnh như thế nào đi nữa, đều chẳng phải là hạnh tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật, tức là lợi ích chúng sanh rốt cuộc sẽ có lúc cùng tận. Đó là hai điều chẳng sánh bằng vậy!

Nói chung, Bát Nhã là Phật trí, là Phật chủng, cho nên liên quan với mạng mạch Tam Bảo. Huống chi kinh Kim Cang Bát Nhã, văn ít, nghĩa nhiều, xiển phát nghĩa thú, mỗi mỗi đều triệt để. Nếu chẳng có tín tâm không trái nghịch, tức là kiến địa chẳng triệt để, sao bi, nguyện, hạnh lại có thể rốt ráo viên mãn cho được? Hơn nữa, đã chẳng thể tín tâm không trái nghịch, tự nhiên là sẽ chẳng thể thọ trì, giải nói, rộng vì người khác hoằng dương. Tức là chẳng hiểu nghĩa rốt ráo của Phật pháp, Phật chủng liền có nỗi lo bị đoạn tuyệt. Quan hệ ở đây tột bậc trọng đại. Vậy thì người chỉ biết khổ hạnh nhiều kiếp dài lâu há có thể sánh bằng người tín tâm chẳng trái nghịch ư? Đức Thế Tôn nói điều này chẳng phải là bảo “chớ nên khổ hạnh”, mà là dạy “chỉ biết khổ hạnh, chẳng có chánh trí, sẽ không thể thành tựu Cứu Cánh Giác, chẳng thể tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật”. Nhưng người tín tâm chẳng trái nghịch, hoằng dương kinh này, đã chẳng thể đoạn Phật chủng, lại còn Không và Hữu đều chẳng chấp, đối với khổ hạnh của người kia cũng có thể hành càng dễ dàng hơn. Điều người này (người thọ trì đọc tụng, vì người khác giải nói Kim Cang Bát Nhã) có thể hành, người kia (người bố thí thân mạng mà chẳng có chánh trí Bát Nhã) chẳng thể hành. Điều người kia có thể làm, người này cũng có thể làm. Vậy thì ai là người vượt trội, chẳng phiền phải nói nữa!

Do vậy mà xét, có thể ngộ hai môn Quán và Hạnh tuy đều coi trọng, nhưng lấy quán huệ làm chủ chốt. Đấy là nguyên do khiến cho Bát Nhã là mẹ của các Độ. Lại có thể ngộ: Tuy quán huệ là chủ, nhưng quán huệ phải được kiến lập nơi thật hành (trong kinh, chỗ nào cũng là bố thí và vô trụ cùng nói, tức là minh thị nghĩa này) . Do vậy, Bát Nhã chẳng thể lìa các Độ mà riêng có được! Vì thế, hết thảy chư Phật, hết thảy đại Bồ Tát tuy coi Đại Không tam muội là rốt ráo, nhưng khi hừng hực hiện hữu, thì vẫn là Đại Không tam muội, chẳng phải là “hết thảy đều chẳng làm” mà ngự trong Đại Không. Nếu là như vậy (tức “hết thảy đều chẳng làm”), cũng chẳng thể gọi là Đại Không tam muội. Vì sao vậy? Đại Không là ngay cả Không cũng là Không, là cái Không dứt bặt đối đãi, chẳng phải là cái Không tương đối. Nghĩa này khẩn yếu, thật sự là tinh túy của Bát Nhã, phải chú trọng triệt để lãnh hội, triệt để hiểu rõ.

Trên đây là bốn lượt so sánh để tỏ rõ công năng của kinh, mỗi lần sau càng thù thắng hơn lần trước. Hãy nên biết: Chẳng phải là nói ý nghĩa của kinh trước sau có sự sai biệt thăm thẳm như vậy, mà thật sự nhằm chỉ rõ: Tín giải có cạn hay sâu khác nhau! Nghĩa này đã từng nói trong phần trước, nhưng có mối quan hệ hết sức trọng yếu, sợ có người chưa nghe nói, [nên ở đây tôi lặp lại]. Huống hồ lại còn có thêm lần so sánh để tỏ rõ này, hãy nên gộp chung cả ba lượt trước đó để [giải thích cặn kẽ hòng người đọc] triệt để hiểu rõ.

Như lần [so sánh] thứ nhất, trong phần kinh văn nói về Sanh Tín, dùng chuyện thí vật báu trong một đại thiên thế giới để hiển thị sự thù thắng, nhằm nói về người có thể sanh tín tâm, coi đó là thật, cho đến một niệm sanh tịnh tín. Dùng đó để nói rõ: Đã biết hướng theo Phật trí; đấy chính là nhận lãnh gia nghiệp của Phật, gieo cái nhân thù thắng, ắt đạt được cái quả thù thắng, trong tương lai không chỉ làm một vị Phạm Thiên Vương.

Lần [so sánh] thứ hai, trong phần đầu của đoạn kinh văn nói về Khai Giải, dùng chuyện bố thí vật báu trong vô lượng đại thiên thế giới để hiển thị sự thù thắng, nói sau phần “hãy nên sanh tâm thanh tịnh” chính là vì người thành tựu pháp tối thượng hy hữu đệ nhất mà nói, hòng bảo rõ: Người có thể tín giải như thế, mình và người đều có lợi, do đã thành tựu pháp Vô Thượng Bồ Đề, nên có hy vọng to lớn. Do vậy, công đức này vượt hơn công đức trước (công đức bố thí của báu trong vô lượng đại thiên thế giới) vô lượng lần. Thành tựu ở đây chẳng phải là thành tựu Vô Thượng Bồ Đề, mà là thành tựu pháp này, tức là đã liễu giải, bèn tu hành vậy, chớ nên hiểu lầm!

Lần [so sánh] thứ ba, trong phần kinh văn nói về Khai Giải, dùng chuyện bố thí thân mạng nhiều như cát sông Hằng để hiển thị sự thù thắng, chính là nói sau khi xiển minh phụng trì như thế nào, nhằm giảng rõ hãy nên tín giải, thọ trì, diễn nói như thế nào để công hạnh càng thêm được giồi mài, thấu nhập chỗ tinh vi. Vì sao vậy? Không chỉ biết chế phục Hoặc, mà còn biết đoạn Hoặc, có hy vọng chứng đắc Pháp Thân. Do vậy, không dùng chuyện bố thí bảy báu là ngoại tài để hiển thị, mà dùng chuyện bố thí thân mạng là nội tài để hiển thị!

Nay trong lần [so sánh] thứ tư, dùng chuyện bố thí vô số thân mạng trong thời gian dài vô số kiếp để hiển thị sự thù thắng; [sự so sánh này] được nói sau phần thâm giải nghĩa thú và pháp tự chứng, nhằm chỉ rõ: Đã có thể tín tâm chẳng trái nghịch, sẽ chẳng cần phải khổ hạnh trong thời gian dài lâu, mà vẫn có thể chứng đắc giống như ta đã chứng đắc. Vì sao vậy? Do [những lần so sánh] trên đây vẫn chưa thể mỗi mỗi đúng như pháp. Nay tín tâm chẳng trái nghịch tức là mỗi mỗi đều như pháp. Vì sao có thể mỗi mỗi đúng như pháp? Do người ấy đã khai giải huệ, biết chẳng phải như thế thì sẽ chẳng được; cho nên có thể kiên quyết cái tâm, thật hành chẳng trái nghịch, tức là đã trái trần, hợp giác. Đó chính là nói khi phát tâm liền thành Chánh Giác (xem kinh Hoa Nghiêm), sẽ có tư cách thành tựu Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Vì thế, kinh văn trong phần sau nói “hà đảm Như Lai, đương đắc Bồ Đề” (gánh vác Như Lai, sẽ đắc Bồ Đề) . Do vậy, tuy vẫn là phàm phu, công đức đã vượt qua bậc Bồ Tát khổ hạnh trong nhiều kiếp dài lâu!

Hãy nên biết: Sở dĩ đức Thế Tôn bốn lần so sánh từ cạn đến sâu để hiển thị như thế, dụng ý là khiến cho mọi người hiểu rõ: Trình độ tín, giải, thọ trì như thế nào, sẽ có công đức như thế đó! Đấy gọi là “công bất đường quyên” (công chẳng phí uổng), nhưng tông chỉ là chú trọng tín tâm chẳng trái nghịch. Vì sao vậy? Nếu không phát quyết định tâm, mỗi mỗi đều y giáo phụng hành, sẽ chẳng thể gánh vác Như Lai, chẳng thỏa thích bổn hoài nói kinh của đức Thế Tôn. Vì thế, hết thảy học nhân, không chỉ hãy nên có tín tâm chẳng trái nghịch đối với nửa bộ đầu “dựa theo cảnh để nói Vô Trụ” của kinh, mà đối với nửa sau bộ kinh “dựa theo tâm để nói Vô Trụ” cũng nên tin tưởng chẳng trái nghịch, thì mới hợp với chuyện đức Thế Tôn tột bậc hiển thị công năng của kinh và nói tông chỉ “tín tâm không trái nghịch”. Vì thế, những điều nói trên đây bất quá là do kinh văn trước đó mà sanh khởi, thuận tiện dựa theo mạch văn để nêu tỏ đó thôi! Há có phải chuyên vì nửa bộ đầu mà nói ư? Hãy nên biết như thế!

Thử xem cả một khoa lớn này, chính là sau khi đã kết thúc những nghĩa trên đây, bèn đặc biệt tuyên nói. Cuối cùng bảo: “Kinh này nghĩa lý chẳng thể nghĩ bàn, quả báo cũng chẳng thể nghĩ bàn!” Hai câu ấy kết lại nửa bộ đầu, và cũng sanh khởi nửa bộ sau. Có thể thấy nghĩa thú trước và sau vốn nhất quán, nhưng đối với giáo nghĩa, duyên khởi, gánh vác, ba điều thù thắng, cùng công đức diệt tội, sanh phước v.v… được hiển thị trong ấy, há có nên nói chỉ nửa bộ đầu là có [những điều ấy], chẳng dính dáng gì đến nửa bộ sau ư? Chắc chắn chẳng có lẽ ấy! Tức là phàm những điều được nói trong một khoa lớn ấy đều xuyên suốt toàn thể bản kinh cũng rõ lắm rồi (cuối nửa bộ sau có nói: Đối với hết thảy các pháp, hãy nên biết như thế, thấy như thế, tín giải như thế, chẳng sanh pháp tướng, hoàn toàn tương ứng với “tín tâm chẳng trái nghịch” vậy)!

Chắc có kẻ hỏi rằng: “Tín tâm chẳng trái nghịch” với “tín thành tựu phát tâm” trong Khởi Tín Luận là một hay hai? Đáp rằng: Luận theo địa vị thì chẳng phải là một, nhưng xét theo phát tâm thì chẳng hai! Hãy nên biết: Luận nói về tu tập tín tâm thành tựu trong địa vị Thập Tín, phát tâm quyết định, liền nhập Sơ Trụ. Sơ Trụ chính là địa vị thánh. Nay bất quá vừa mới phát tín tâm quyết định, nương theo kinh để khởi hạnh mà thôi, tín căn há liền thành tựu ư? Đã là chưa thành tựu, vẫn là phàm phu! Một đằng thánh, một đằng phàm, cách biệt vời vợi! Vì thế nói “luận về địa vị thì chẳng phải là một!” Nhưng tín thành tựu là phát tâm quyết định, bao gồm ba thứ tâm:

- Một là trực tâm, do chánh niệm pháp Chân Như.

- Hai là thâm tâm, do thích tu tập hết thảy các thiện hạnh.

- Ba là đại bi tâm, do muốn dẹp khổ cho hết thảy chúng sanh.

Nay người tín tâm chẳng trái nghịch chính là tin “tín tâm thanh tịnh liền sanh Thật Tướng”, tin “hãy nên sanh tâm thanh tịnh”, há chẳng phải là trực tâm chánh niệm Chân Như ư? Lại còn tin “để lợi ích hết thảy chúng sanh, hãy nên Không và Hữu cùng lìa để hành bố thí Lục Độ”, há chẳng phải là thâm tâm thích tu tập hết thảy các thiện hạnh, và đại bi tâm dẹp khổ cho hết thảy chúng sanh ư? (Lục Độ vạn hạnh chính là thích tu tập các thiện hạnh. “Lợi ích hết thảy” là dẹp khổ) . Vì thế nói “phát tâm thì chẳng hai!” Vì sao phàm phu phát tâm liền giống như địa vị thánh? Chẳng có gì khác! Do được đức Bổn Sư trao cho pháp bảo gia truyền vậy! Có thể thấy kinh này thật sự là cỗ xe trâu trắng lớn. Nếu ngự cỗ xe này, tiến thẳng đến chỗ có của báu chẳng ngờ vực chi! Do trên đây sợ có người xem Khởi Tín Luận mà nẩy sanh hiểu lầm, cho nên tôi đặc biệt dẫn ra để nói rõ.

Lại còn chẳng thể không biết: Quán hạnh trong kinh này cực viên, cực đốn. Nếu thật sự có thể hiểu sâu nghĩa thú, tín tâm chẳng trái nghịch, đấy là căn khí viên đốn chẳng nghi ngờ! Nhưng người viên đốn chính là một địa vị thâu nhiếp hết thảy các địa vị, tức là chẳng thể hạn cuộc trong một địa vị nhất định để luận định được! Do người ấy đã khai Phật tri, Phật kiến, há chỉ là mới phát tín tâm mà đã có thể giống như bậc Sơ Trụ Bồ Tát phát tâm, lại còn có thể nhất siêu trực nhập, ngay lập tức thành Phật, chỉ do người ấy từ đầu đến cuối chẳng trái nghịch mà gánh vác, chắc chắn sẽ đắc Vô Thượng Bồ Đề.

Trong tín tâm chẳng trái nghịch đã có đủ trực tâm, thâm tâm, và đại bi tâm. Hãy nên biết: Ba tâm ấy tức là Tam Tụ Tịnh Giới. Bởi lẽ, lìa tướng phát tâm, dùng chánh niệm Chân Như, tự đã không có các lầm lỗi. Vì thế, trực tâm là Nhiếp Luật Nghi Giới. Lìa tướng tu bố thí Lục Độ, do thích tu tập hết thảy các thiện hạnh, tức thâm tâm chính là Nhiếp Thiện Pháp Giới. Vì lợi ích hết thảy chúng sanh mà hành bố thí, do dẹp hết thảy các khổ, tức đại bi tâm là Nhiếp Chúng Sanh Giới. Do vậy, có thể ngộ nguyên do vì sao đầu kinh nói “người trì giới, tu phước có thể sanh tín tâm đối với chương cú này, coi đó là thật”. Bởi lẽ, trì Nhiếp Luật Nghi Giới có thể phát khởi trực tâm. Trì Nhiếp Thiện Pháp Giới có thể phát khởi thâm tâm. Trì Nhiếp Chúng Sanh Giới có thể phát khởi đại bi tâm, nhưng tu phước lại còn giúp phát khởi thâm tâm và bi tâm. Như vậy thì càng rõ rệt là muốn tín tâm chẳng trái nghịch đối với kinh này, chắc chắn phải khởi sự từ trì giới và tu phước!

Hơn nữa, đã có đủ ba tâm, sẽ có thể thành tựu tam đức, tam thân. Bởi lẽ, trực tâm chánh niệm Chân Như sẽ có thể đoạn Hoặc chứng Chân, cho nên là đoạn đức, thành tựu Pháp Thân. Thâm tâm thích tu tập các thiện hạnh, do trọn đủ chánh trí, nên có thể thích tu tập. Đã tu tập thiện hạnh, ắt đạt được quả báo thù thắng, cho nên là trí đức, thành tựu Báo Thân. Đại bi tâm dẹp hết thảy các khổ, rộng kết các duyên, chẳng xả chúng sanh, cho nên là ân đức, thành tựu Hóa Thân. Tín tâm chẳng trái nghịch, thành tựu các thứ công đức như thế đó. Đấy chính là vì sao phước đức thù thắng như vậy đó! Do vậy, kinh văn trong phần sau bèn nói “hà đảm Như Lai, đương đắc Bồ Đề” (gánh vác Như Lai, sẽ đắc Bồ Đề), kinh này có nghĩa lý chẳng thể nghĩ bàn, quả báo cũng chẳng thể nghĩ bàn!

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.2. Nêu ra điều trọng yếu để nói riêng

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.2.1. Nói theo giáo nghĩa

(Kinh) Tu Bồ Đề! Dĩ yếu ngôn chi, thị kinh hữu bất khả tư nghị, bất khả xưng lượng, vô biên công đức.

(經) 須菩提！以要言之，是經有不可思議，不可稱量，無邊功德。

(Kinh: Tu Bồ Đề! Nói tóm lại, kinh này có chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể diễn nói, suy lường, vô biên công đức) .

Người có tín tâm chẳng trái nghịch, y giáo phụng hành thì phước hơn hẳn Bồ Tát khổ hạnh nhiều kiếp dài lâu, lý do vì đâu? Có thể khái quát các điểm trọng yếu thành ba mối, theo thứ tự sẽ nói rõ; do vậy bảo là “dĩ yếu ngôn chi”. Câu này bao trùm hai khoa duyên khởi và gánh vác trong phần sau.

“Bất khả tư nghị” (Chẳng thể nghĩ bàn) là nói về Pháp Thân. Pháp Thân tức là Thể. Tánh thể không tịch, lìa tướng danh tự, lìa tướng ngôn thuyết, lìa tướng tâm duyên. Vì thế, ắt phải lìa tướng để tự chứng. Đó gọi là “ngôn ngữ dứt bặt” (chẳng thể bàn luận), “tâm hành xứ diệt” (chẳng thể nghĩ), cho nên nói là “bất khả tư nghị”. Trong kinh này, nói tới các nghĩa “lìa tướng, lìa niệm, hết thảy đều trừ” là vì lẽ này. “Bất khả xưng lượng” (Chẳng thể diễn tả, suy lường) là nói về Báo Thân và Hóa Thân, Báo và Hóa chính là Tướng và Dụng. Chứng đắc Pháp Thân thì Báo Thân và Hóa Thân hiển hiện, nhưng Báo Thân cao như núi chúa Tu Di, có vô lượng tướng hảo. Mỗi một tướng hảo có vô lượng quang minh, ngôn ngữ chẳng thể hình dung được (bất khả xưng) . Hóa Thân tùy loại hiện hình trong lục đạo, biến hiện khó lường, phàm tình chẳng thể suy lường được (bất khả lượng) . Vì thế nói là “bất khả xưng lượng”. Trong kinh này, hễ nói “bố thí Lục Độ” thì có nghĩa là lợi ích chúng sanh là vì lẽ này! Thể, Tướng, Dụng tam đại, tánh vốn sẵn đủ. Do vậy, chớ nên chấp tướng, mà cũng chớ nên hoại tướng, sẽ là có Thể, có Dụng. Trong kinh này, nói các nghĩa “chẳng chấp hai bên, Không và Hữu viên dung, phước huệ song tu, bi trí hợp nhất” là vì lẽ này. Đấy là gộp chung hai câu “bất khả tư nghị” và “bất khả xưng lượng” để xem, hòng nêu rõ ý nghĩa vậy!

Hai câu ấy đã nói rõ lý tánh. Kế đó, bèn nói “vô biên” để nêu ra Sự tu (tu tập nơi sự tướng) . “Vô biên” nghĩa là lìa bốn câu. Không chỉ lìa hai bên Hữu và Vô, mà hai bên “cũng Hữu, cũng Vô, chẳng phải Hữu, chẳng phải Vô” cũng lìa. Đó gọi là Vô Biên. Biên Kiến đã hết sạch, Trung Đạo tự viên. Đấy là nguyên do toàn thể kinh này lấy hai chữ Vô Trụ làm tông chỉ chủ yếu duy nhất. Công là nhất siêu trực nhập, Đức là Thể và Dụng phô bày trọn vẹn. Bởi lẽ, giáo nghĩa của kinh này chính là “Lý và Sự cùng viên dung, tánh và tu chẳng hai”, thành tựu tánh đức “Thể và Dụng viên dung”. Do vậy nói kinh này có công đức chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể diễn tả, suy lường, vô biên. Trên đây là vô biên công đức được xét theo sự tự tu để nói. Nhưng bốn chữ này cũng nhằm kiêm nói về lợi tha. Mình và người cùng được lợi thì chính là Bồ Tát đạo. Bởi lẽ, Pháp Thân chứa đựng trọn khắp pháp giới. Pháp giới vô biên, huống hồ Pháp Thân ư? Báo Thân thì tướng hảo, quang minh vô lượng, vô biên. Hóa Thân thì tùy duyên thị hiện, ứng hiện mầu nhiệm không ngằn mé. “Không ngằn mé” cũng có nghĩa là vô biên. Tam thân vô biên, cho nên có thể trọn khắp pháp giới để độ chúng sanh. Tức là giáo nghĩa trong kinh này khiến cho mọi người thành tựu tam thân Thể Dụng vô biên để lợi ích vô biên chúng sanh (đó là Công) cùng chứng Vô Thượng Bồ Đề (đó là Đức) . Lại còn xoay vần lợi ích, xoay vần chứng đắc, công đức ấy cũng lại vô biên. Nhưng tín tâm chẳng trái nghịch, do y giáo phụng hành, sẽ đạt được công đức như thế. Đó là một lý do vì sao phước ấy hơn phước của người trước. Giáo nghĩa thù thắng là dựa theo kinh để nói. Nếu nói theo người (hành nhân) thì nên nói là huân tập thù thắng!

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.2.2. Nói theo duyên khởi

(Kinh) Như Lai vị phát Đại Thừa giả thuyết, vị phát tối thượng thừa giả thuyết.

(經) 如來為發大乘者說，為發最上乘者說。

(Kinh: Như Lai vì người phát Đại Thừa mà nói, vì người phát tối thượng thừa mà nói) .

“Duyên” là cơ duyên. “Khởi” là sanh khởi, tức là giáo nghĩa sanh khởi, khởi lên cơ duyên, nêu rõ pháp ắt đối ứng căn cơ.

“Phát” là phát tâm. Đại Thừa là Bồ Tát thừa, “tối thượng thừa” là Phật thừa. Giáo nghĩa Đại Thừa có Viên, có Biệt, có Đốn, có Tiệm. Giáo nghĩa Phật thừa duy nhất viên đốn. “Phát Đại Thừa” tức là phát tâm hành Bồ Tát đạo. “Phát tối thượng thừa” là phát tâm tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật. [Đoạn chánh kinh trên đây] nói rõ kinh này vì những người như thế mà nói. Nếu nói theo giáo nghĩa thì nghĩa lý trong nửa trước của kinh này chẳng phải đã viên đốn trọn hết. Nghĩa lý trong nửa bộ sau chuyên nói về viên đốn. Lại nữa, nửa trước chưa viên đốn trọn hết, chẳng phải là nói “có viên đốn” và “chưa viên đốn”, mà là trong mỗi lời, thường là có hai nghĩa. Vì thế, trong phần trước tôi đã nói: “Người nông cạn thấy là nông cạn, người sâu sắc thấy là sâu sắc, tùy theo sự lãnh hội, thấu hiểu của mỗi người”. Đấy chính là sự thiện xảo trong thuyết pháp của đức Thế Tôn, là nỗi khổ tâm khéo léo khuyên dụ dần dần của Ngài. Do vậy, trong hai câu “vì người phát Đại Thừa nói, vì người phát tối thượng thừa mà nói” chứa đựng hai nghĩa:

- Một, nhằm chỉ rõ những điều đã nói có hai loại giáo nghĩa.

- Hai, vì người phát tâm thuộc hai loại ấy mà nói.

Nói “Như Lai” nhằm chỉ rõ từ trong biển đại viên giác mà tự tại lưu xuất, nêu rõ câu nào cũng đều là truyền tâm.

Như Lai đã vì người phát tâm như thế mà nói, tức là người tín tâm chẳng trái nghịch, y giáo phụng hành, có thể biết người ấy phát tâm như thế, có thể biết người ấy khai Phật tri kiến, cũng có thể biết người ấy tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật. Đó là lý do khiến phước của người này hơn hẳn phước người trước. Nếu nói theo phương diện “không trái nghịch” thì là phát tâm thù thắng, căn khí thù thắng.

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.2.3. Nói theo sự gánh vác

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.2.3.1. Nói thẳng vào vấn đề

(Kinh) Nhược hữu nhân năng thọ trì, độc tụng, quảng vị nhân thuyết, Như Lai tất tri thị nhân, tất kiến thị nhân, giai thành tựu bất khả lượng, bất khả xưng, vô hữu biên, bất khả tư nghị công đức. Như thị nhân đẳng, tắc vi hà đảm Như Lai A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經) 若有人能受持讀誦，廣為人說，如來悉知是人，悉見是人，皆成就不可量，不可稱，無有邊，不可思議功德。如是人等，則為荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Nếu có người có thể thọ trì, đọc tụng, rộng vì người khác nói, Như Lai đều biết người ấy, đều thấy người ấy, đều thành tựu công đức chẳng thể lường, chẳng thể diễn tả, chẳng có ngằn mé, chẳng thể nghĩ bàn. Người như thế gánh gánh vác Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác của Như Lai) .

Trong bản lưu thông, trước chữ Thành Tựu có một chữ Đắc (得), bản kinh chép tay của người đời Đường không có. Trong các bản chú sớ đời Đường Tống cũng không có chữ Đắc, đủ chứng tỏ [chữ ấy] do người đời sau thêm vào. Ý của người thêm vào ắt là cho rằng người mới phát tâm sao có thể thành tựu, bất quá là trong tương lai có thể đạt được thành tựu, nghi là bị sai sót, nên thêm vào. Trọn chẳng biết “thành tựu công đức” được nói ở đây chính là nói “gánh vác Như Lai”, chẳng phải là nói “thành Như Lai”! Kinh có ý nói chính vì [hành nhân có thể] gánh vác Như Lai, bèn coi đấy chính là lý do lớn nhất khiến cho phước này hơn [phước của] người kia. Nếu gánh vác còn chưa thành tựu, thì [phước đức] hơn hẳn người trước sẽ chẳng có lý do. Vì sao vậy? Phàm phu mới phát tâm tu hành, phước ấy vượt trội Bồ Tát tu hành khổ hạnh nhiều kiếp; do người ấy phát tâm tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật, tu hạnh tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật. “Gánh vác Như Lai” chính là nói người ấy có thể tiếp nối hưng thịnh dòng giống Phật. Nếu điều ấy chưa thành tựu, sao có thể nói là vượt trội người trước cho được?

Hơn nữa, giáo nghĩa và duyên khởi thù thắng được minh thị trên đây chính là tiền đề của gánh vác thù thắng. Vì giáo nghĩa và duyên khởi đều thù thắng, cho nên tín tâm chẳng trái nghịch, y giáo phụng hành, liền gánh vác Như Lai. Nếu công đức gánh vác còn phải chờ đến tương lai, cũng có thể biết là người ấy chưa được giáo nghĩa thù thắng huân tập, chẳng phù hợp tư cách duyên khởi thù thắng, tức là “nghe kinh điển này, tín tâm chẳng trái nghịch” v.v… trên đây đều thành nói suông! Nếu thật sự tín tâm chẳng trái nghịch, mà lại chưa gánh vác công đức, thì giáo nghĩa và duyên khởi còn có gì thù thắng nữa! Mà “kinh này có công đức thù thắng chẳng thể nghĩ bàn, Như Lai vì người phát Đại Thừa, phát tối thượng thừa mà nói” như trong phần trên đã nói lại đều trở thành nói suông! Thêm bớt một chữ, có mối quan hệ to tát dường ấy! Trên đây tôi đã nói “hễ đọc sách Phật, rất kỵ dựa theo văn tự để nghiên cứu”. Do nghiên cứu văn tự, không gì chẳng là cái thấy hạn hẹp do kiến giải nông cạn, dùng phàm tình dò lường, ắt sẽ đến nỗi lầm pháp, lầm người vậy! Nay xem chỗ này hư vọng thêm một chữ mà [ý nghĩa bị] chênh lệch to lớn như thế ấy, tức là không chỉ phạm lỗi lầm pháp, lầm người, mà còn phạm lỗi báng Phật, báng pháp nữa, đáng sợ thay! Xét nguyên do, chẳng có gì khác! Chẳng hiểu giáo nghĩa, chuyên hướng theo văn tự để dò đoán!

Vì sao nói như vậy? Ý của người hư vọng thêm chữ [Đắc] ắt là vì hiểu lầm “bất khả lượng công đức” v.v… tức là “bất khả tư nghị công đức” v.v… trong phần trên. Do vậy, nghĩ rằng người mới phát tâm há có thể thành tựu, bèn thêm chữ Đắc vào để phân biệt. Nào có biết văn tự ở đây tuy tương tự với phần trên, nhưng đã nói đảo ngược, đạo lý sẽ bất đồng rất lớn, công đức cũng thuận theo đó mà bất đồng rất lớn, há có thể lẫn lộn thành một ư? Thế nhưng nay lại luông tuồng, mờ mịt đến mức như thế, chẳng có gì khác! Do chẳng hiểu giáo nghĩa vậy! Làm thế nào để hiểu rõ giáo nghĩa? Đọc nhiều [kinh luận] Đại Thừa để mở rộng cái tâm, siêng tu quán hạnh để tiêu chướng, thường cầu gia bị để khai huệ. Dùng tăng thượng duyên như thế làm sức huân tập, lâu ngày sẽ tự hiểu rõ! Nếu chấp tướng văn tự để cầu, sẽ như người vào trong chỗ tối, vĩnh viễn chẳng thấy gì. Đấy là môn trọng yếu để hiểu rõ Phật lý; vì thế, chẳng ngại rườm lời nhắc lại lần nữa!

“Bất khả lượng” v.v… chứa đựng nghĩa lý tinh vi, sâu thẳm, nay sẽ phân tích cặn kẽ. Nhưng muốn nói rõ nghĩa ở đây, vẫn chẳng thể không trích yếu, nhắc lại một lượt ý nghĩa trong các đoạn văn trước đó; hai đằng đối chiếu, so sánh, sẽ dễ hiểu hơn! Đối với chỗ nhắc lại, đạo lý có tường tận và đại lược, người nghe cần phải đối chiếu nghĩa trước và sau để dung hội, quán thông.

Câu trong phần trước là “kinh hữu bất khả tư nghị, bất khả xưng lượng, vô biên công đức” (kinh có công đức chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể diễn tả, suy lường, vô biên), chứa đựng hai nghĩa:

1) “Bất khả tư nghị” là nói tới Pháp Thân, cũng chính là Thể. “Bất khả xưng lượng” là nói tới Báo Thân và Hóa Thân, cũng tức là Tướng và Dụng. Gộp chung hai câu ấy để nói, sẽ trọn đủ tam đại Thể, Tướng, Dụng nơi tánh đức, cũng gọi là Lý Thể. Nếu chia nhỏ tánh đức ra, chỉ có cái Thể của Pháp Thân được gọi là “tánh thể”. Tướng và Dụng của Báo Thân và Hóa Thân được gọi là “tánh dụng”. Vì đó là tác dụng mà tánh vốn có, cho nên có thể gộp chung để gọi là “tánh đức” hoặc “lý thể”. Đối với các thứ danh nghĩa như thế ấy, thường có kẻ chẳng thể hiểu thấu triệt; do vậy, tôi bèn thừa dịp nói thêm. “Vô biên” là nói đến công phu tu tập, tức là lìa bốn câu. Gộp chung với hai câu trên đây thì chính là tánh và tu cùng nêu ra đối ứng. Đối với hai chữ Công Đức, Công là công phu tập nhất siêu trực nhập; Đức là tánh đức Thể và Dụng cùng phô bày trọn vẹn. Nói chung là để chỉ rõ giáo nghĩa trong kinh này có công đức Lý và Sự cùng dung thông, tánh và tu chẳng hai, nhất siêu trực nhập, Thể và Dụng nêu bày trọn vẹn.

2) “Bất khả tư nghị, bất khả xưng lượng” ý nghĩa giống như trên. Nhưng phần trước dựa theo tánh trọn đủ tam đại (Thể, Tướng, Dụng) để nói, đối ứng với “tu chẳng có ngằn mé”. Nay tách ra để nói, “bất khả tư nghị” có thể coi là nói theo tánh thể. “Bất khả xưng lượng” có thể nói là xét theo tánh dụng. “Vô biên”: Chỉ chung hết thảy. Lợi ích chúng sanh là Công, trưởng dưỡng Bồ Đề là Đức. Vậy thì bốn chữ “vô biên công đức” chuyên xét theo lợi tha để nói. Nếu nói đối ứng với Tánh và Dụng trong phần trên, nó sẽ được gọi là Dụng của Dụng. Nói chung là nêu rõ: Giáo nghĩa của kinh này có vô lượng vô biên công đức “chứng Thể, khởi Dụng”, trọn khắp vô biên pháp giới, lợi ích chúng sanh cùng chứng Bồ Đề.

Ở đây, trước hết nói về “bất khả xưng lượng”, kế đó nói “vô biên”, cuối cùng là nói “bất khả tư nghị”, hoàn toàn đảo ngược với đoạn trước; đó là một điều bất đồng. Hơn nữa, chẳng nói “bất khả xưng lượng” mà tách ra để nói đảo ngược, nói là bất khả lượng, bất khả xưng. Đó là hai điều bất đồng! Lại còn không chỉ nói “vô biên”, mà lại có thêm một chữ Hữu, tức là nói “vô hữu biên”. Đó là ba điều bất đồng. “Bất khả tư nghị” thì vẫn như cũ. Những chỗ như vậy, [đều có] ý nghĩa tinh vi tột bậc!

Hãy nên biết: Thể, Tướng, Dụng tam đại trước nay chẳng tách lìa, nhưng cái duy nhất trạm tịch, tuyệt danh, lìa tướng, là gốc của Tướng và Dụng, được gọi là Thể. Chỗ bất đồng hiển nhiên so với Tướng và Dụng rất dễ hiểu rõ! Nếu hiểu rõ hai thứ Tướng và Dụng tuy chia ra nhưng chẳng tách rời. Bởi lẽ, Báo Thân và Hóa Thân đều do tánh sẵn có tác dụng to lớn hiển hiện. Chính vì nó có thể hiện Báo Thân và Hóa Thân, nên gọi là Dụng Đại. Tánh trọn đủ vô lượng công đức thanh tịnh được gọi là Tướng Đại, tức là kèm vào Báo Thân và Hóa Thân mà hiển lộ ra ngoài; do vậy nói là “chia ra nhưng chẳng tách rời”. Do vậy, phần kinh văn trước đó gộp chung lại để nói là “bất khả xưng lượng”. Đọc kỹ Khởi Tín Luận sẽ hiểu rõ lý này!

Tướng và Dụng tuy chia ra, nhưng chẳng thể tách rời, cũng là chẳng tách rời mà chia ra. Do đó, hai thân Báo và Hóa không chỉ là tướng được hiện, mà tác dụng sanh khởi [bởi mỗi thân] cũng mỗi mỗi đều khác nhau (nhân hạnh (因行, cái hạnh để thực hiện trong khi tu nhân) thì giống nhau, nhưng nhân tâm (因心, cái tâm khi tu nhân) bất đồng. Trong phần sau sẽ nói, cần phải biện định cặn kẽ chuyện này) . Chính vì phát tâm bất đồng, cho nên tướng được hiện và tác dụng dấy khởi mỗi đằng bất đồng. Bởi lẽ, Tướng và Dụng của Báo, Hóa, tuy đều do tu Lục Độ vạn hạnh lìa tướng, phước huệ trọn đủ rồi mới thành tựu (điều này cho thấy nhân hạnh giống nhau), nhưng Báo Thân do phát nguyện rộng lớn vô tận, biết Lục Độ vạn hạnh duyên sanh (sanh bởi các duyên) tức là Không, nhưng có thể tăng trưởng phước huệ, đạt tới bờ kia, thề ắt mỗi mỗi đều tu, hòng trọn vẹn cái quả sẽ đạt được. Hóa Thân cũng do phát nguyện rộng lớn vô tận, biết hết thảy hữu tình sanh mà vốn vô sanh, vẫn còn mê chấp chẳng ngộ, chưa thoát khỏi khổ luân, ắt thề nơi cái quả đạt được sẽ mỗi mỗi đều độ hết (điều này cho thấy nhân tâm bất đồng) . Do bất đồng, cho nên ở đây lại tách ra để nói. Chính vì tách ra để nói, có thể ngộ biết chỗ này là dựa theo tu nhân để nói, gộp chung với những điều trong phần trước để nói hòng chỉ rõ “tu nhân ắt đạt được cái quả”, Sự Lý lại càng bất đồng rất lớn!

Do các nghĩa đã nói trên đây mà xem, có thể biết: Muốn thành tựu thân trọn khắp pháp giới hòng phổ độ hàm thức, Hóa Thân chẳng thể lường, ắt phải nên phát tâm đại bi lợi ích hết thảy chúng sanh để dẹp trừ hết thảy nỗi khổ. Vì thế, kinh này vừa mở đầu liền nói: Tất cả hết thảy các loài chúng sanh, ta đều khiến cho họ nhập Vô Dư Niết Bàn để được diệt độ. Lại nói: Bồ Tát vì lợi ích hết thảy chúng sanh, hãy nên bố thí như thế. Nay nói “thành tựu bất khả lượng” là nói: Tín tâm chẳng trái nghịch chính là đã phát tâm đại bi mà phàm tình chẳng thể dò lường! Phát tâm như thế, tương lai ắt chứng cái quả như thế! Bồ Đề tâm lấy từ bi làm gốc; do đó, trước hết nói “bất khả lượng”.

Lại từ các nghĩa đã nói trên đây mà xem, có thể biết muốn thành tựu Báo Thân phước huệ trang nghiêm, tướng hảo vô biên, chẳng thể diễn tả, ắt hãy nên phát thâm tâm rộng tu Lục Độ vạn hạnh, thích tu tập hết thảy thiện pháp hạnh. Vì thế, vừa mở đầu kinh này liền nói: Bồ Tát chớ nên trụ vào pháp để hành bố thí. Thậm chí chỗ nào cũng đều nêu ra chuyện bố thí và lìa tướng để nói. Nay nói “thành tựu bất khả xưng” là nói rõ: “Tín tâm chẳng trái nghịch” chính là đã phát thâm tâm mà ngôn ngữ chẳng thể hình dung được. Thử xem chuyện nhẫn nhục trong năm trăm năm và vua Ca Lợi, các thứ khổ hạnh khó làm ấy há có thể hình dung bằng ngôn ngữ ư? Nhẫn Độ đã là như thế, cũng có thể biết các Độ khác! Vì thế, nếu chẳng trước hết phát tâm đại bi để làm nền tảng, thâm tâm quyết khó phát khởi được! Nhưng chẳng phát thâm tâm, sao có thể thành tựu tâm đại bi? Do vậy, kinh trước hết nói “bất khả lượng” rồi nói tiếp “bất khả xưng”. Trước tiên, nêu ra “bất khả lượng, bất khả xưng” để nói, càng chứa đựng ý nghĩa trọng yếu, do Bát Nhã là pháp môn giảng về Không. Ý chỉ chủ yếu của kinh Kim Cang Bát Nhã này cũng là “ưng vô sở trụ” (hãy nên chẳng trụ vào đâu) . Vô trụ chính là lìa tướng, lìa tướng tức là quán Không. Nhưng vừa mở đầu kinh, liền dạy rộng độ chúng sanh, siêng hành bố thí, chính là để nói rõ ý nghĩa “quán Không chẳng lìa thật hạnh. Bát Nhã chẳng lìa các Độ khác để có riêng được!” Đấy gọi là Đệ Nhất Nghĩa Không. Nay người này phát tâm cũng lại giống như thế. Đại bi tâm, thâm tâm, và trực tâm cùng phát, đấy chính là thật hành những điều kinh đã dạy. Vì thế, nói “tín tâm chẳng trái nghịch”.

Hãy nên biết: Khi mới phát tâm, chưa đoạn niệm, thuộc vào Sanh Diệt Môn. Vì thế, trực tâm, thâm tâm và đại bi tâm, ba tâm cùng phát, nhưng chỉ hướng theo môn Sanh Diệt, tinh tấn siêng tu Lục Độ chẳng chấp tướng, chẳng hoại tướng, lợi ích trọn khắp hết thảy, ắt sẽ tương ứng với tánh đức trọn đủ tam đại Thể, Tướng, Dụng. Đó lại còn chánh nhân để thành tựu Báo Thân và Hóa Thân, chẳng đến nỗi lệch về Không, có Thể mà chẳng có Dụng. Hơn nữa, vọng tưởng từ vô thỉ nếu chẳng trải qua sự việc để luyện tâm, cũng quyết chẳng thể trừ! Những điều này đều là then chốt khẩn yếu trong học Phật. Ngàn kinh vạn luận đều nhằm nêu tỏ lý này, mà Bát Nhã nói càng tinh vi, phải chú trọng lãnh hội, phải nên chiếu theo để hành!

Nhưng một mực hướng theo Sanh Diệt Môn để thật hành Lục Độ (Lục Độ đều là pháp duyên sanh, cho nên thuộc vào Sanh Diệt môn), mặt khác hãy nên quán Không một cách vi diệu, kín nhiệm để hướng theo Chân Như Môn. Nếu chẳng phải vậy, sẽ chẳng thể trừ chấp, sẽ chẳng thể lìa tướng. Không chỉ chẳng thể đoạn niệm để chứng cái Thể của Pháp Thân, mà Tướng, Dụng của Báo Thân và Hóa Thân cũng chẳng thể hiện khởi (ắt phải chứng Thể thì mới có thể khởi Dụng) . Hơn nữa, trụ tướng để hành bố thí Lục Độ như người vào chốn tối tăm, hễ gặp chướng duyên, ắt đến nỗi thoái tâm như trong khoa Nhẫn Nhục trên đây đã nói. Do vậy, bèn nói tiếp ngay theo đó là “vô hữu biên”.

Trong Vô Biên, thêm vào một chữ Hữu, tinh yếu đến tột cùng! Phần trên nói “vô biên” nhằm nói rõ bốn câu đều lìa. Hãy nên biết: Khi vọng tưởng chưa dứt, hễ dấy niệm liền chấp, hễ chấp liền có biên, tức là “hữu biên, vô biên, diệc hữu diệc vô biên, phi hữu phi vô biên”. Khi dấy lên một niệm, đối với bốn câu, ắt chấp một câu! Vì thế, muốn chẳng chấp, ắt phải vô niệm. Nay nói “vô hữu biên” là nói “vẫn chưa thể tuyệt đối Vô”. Chỉ có thể dùng chữ Vô để đối trị hữu biên mà thôi! Tức là nói người ấy đang dụng công nơi “vô trụ lìa tướng” để cầu chứng đắc Pháp Thân tánh thể “ngôn ngữ dứt bặt, tâm hành xứ diệt” chẳng thể nghĩ bàn! Do vậy bèn nói tiếp “bất khả tư nghị”. Tánh thể chẳng biến đổi, chẳng khác; do vậy, vẫn nói như cũ để biểu thị “chẳng biến đổi, chẳng khác”. Gộp “vô hữu biên” và “bất khả tư nghị” lại để đọc chính là phát trực tâm “lìa hết thảy các tướng để chánh niệm Chân Như”. Ba tâm cùng phát tức là tín tâm chẳng trái nghịch. Đã là tín tâm chẳng trái nghịch, y giáo phụng hành kinh này, sẽ có công năng “lợi ích chúng sanh” và đức “trưởng dưỡng Bồ Đề”. Vì sao vậy? Do người ấy có thể nhất siêu trực nhập thực hiện công tu tập hòng cầu chứng tánh đức Thể và Dụng phô bày trọn vẹn. Bất luận tăng, tục, nam, nữ, chỉ nên tín tâm chẳng trái nghịch, không ai chẳng thành tựu như thế. Vì thế nói là “giai thành tựu bất khả lượng, bất khả xưng, vô hữu biên, bất khả tư nghị công đức” (đều thành tựu chẳng thể suy lường, chẳng thể diễn nói, chẳng có ngằn mé, chẳng thể nghĩ bàn công đức) . Thành tựu công đức do ba tâm cùng phát thì mới đủ để tiếp nối hưng thịnh Phật chủng. Do đó bèn nói tiếp là “hà đảm Như Lai A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề” (gánh vác A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề của Như Lai) . “Tắc vi” (則為) [trong câu “như thị nhân đẳng, tắc vi hà đảm Như Lai A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề” (người như thế chính là gánh vác A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề của Như Lai) ] có nghĩa “chính là”. Nếu là được thành tựu trong tương lai, nay vẫn chưa thành, sao lại nói “chính là” cho được? Gộp chung các thứ nghĩa đã nói trên đây để xem, đủ chứng tỏ chữ Đắc hư vọng thêm vào [câu chánh kinh trên đây] rõ ràng đã trái nghịch ý chỉ của kinh vậy!

“Hà đảm” (荷擔) là thẳng thừng gánh vác, mang ý nghĩa “dốc trọn sức phụ trách”. Đã nói là Như Lai, lại nói Vô Thượng Chánh Đẳng Giác. Như Lai là bậc tánh đức viên minh. Vô Thượng Bồ Đề là pháp riêng mình đấng giác vương chứng đắc. Chấp nhận hành nhân có thể gánh vác hai điều ấy, tức là hứa khả người ấy sẽ thừa kế ngôi vị Phật, kham đảm nhiệm pháp của đấng giác vương. Thọ trì, đọc tụng, rộng vì người khác nói, ý nghĩa giống như phần trên. Trước đó (câu đầu tiên của đoạn chánh kinh trên đây) nói “nhân năng” (người có thể) tức là người có tín tâm chẳng trái nghịch. “Như thị nhân đẳng” (Người như thế ấy): Chữ Đẳng tương ứng với chữ Giai trong phần trước. “Như Lai tất tri tất kiến” (Như Lai đều biết, đều thấy) ở đây không có chữ Vi [như trong đoạn trước], cũng không có “dĩ Phật trí huệ” (dùng trí huệ của Phật), tức là Như Lai đều biết, đều thấy, giống như nói trong Thường Tịch Quang ấn chứng, hứa khả vậy! Đối với ba điều trọng yếu trên đây là giáo nghĩa, duyên khởi, và gánh vác thì “sanh phước, diệt tội, công thù thắng hơn cúng Phật”, không gì chẳng do [ba điều trọng yếu ấy]. Tuy được nói trong phần kinh văn Sanh Phước, nhưng ý nghĩa thật sự bao trùm cả phần sau, hãy nên lãnh hội như thế.