Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh Giảng Nghĩa

Phần 24

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.2.3.2. Giảng rõ bằng cách nói tương phản

(Kinh) Hà dĩ cố? Tu Bồ Đề! Nhược nhạo tiểu pháp giả, trước ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, tắc ư thử kinh, bất năng thính, thọ, độc tụng, vị nhân giải thuyết.

(經) 何以故？須菩提！若樂小法者，著我見、人見、眾生見、壽者見，則於此經，不能聽受讀誦，為人解說。

(Kinh: Vì sao vậy? Tu Bồ Đề! Nếu người thích tiểu pháp, chấp ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, thì đối với kinh này, sẽ chẳng thể thọ trì, đọc tụng, vì người khác giải nói) .

Vừa nhìn vào văn tự trong khoa này, dường như chẳng khẩn yếu cho lắm, nhưng thật ra, mỗi chữ đều khẩn yếu! Trong ấy chứa đựng ý nghĩa tinh vi, sâu xa, nhiều đầu mối phức tạp quan trọng. Do có khoa này mà các ý nghĩa đã nói trước đó càng viên mãn, có thể thấy tầm khẩn yếu của mối quan hệ này! Kinh Hoa Nghiêm nói “phẫu nhất vi trần, xuất đại thiên kinh quyển” (chẻ một vi trần có được kinh điển to như đại thiên thế giới), nay tôi sẽ mỗi mỗi đều chia chẻ!

Câu “hà dĩ cố” (vì sao vậy) không chỉ nhằm tiếp nối khoa trước, mà là một mực tiếp nối từ khoa lập thí dụ trở xuống. Do vậy mà có nhiều đầu mối quan trọng. “Tiểu pháp” là pháp Tiểu Thừa, kiêm chỉ các pháp chẳng liễu nghĩa. Đúng là tương phản với kinh sâu vô thượng. “Nhạo tiểu pháp” (Thích tiểu pháp) lại là tương phản của “nghe kinh điển này, tín tâm chẳng trái nghịch”. Vì thế bảo là “phản hiển” (反顯, nói tương phản để giảng rõ), tức là nhờ vào các ý nghĩa tương phản để hiển thị nghĩa chánh diện.

“Nhạo” (樂) là ưa thích, hợp ý, tức là nguyên do khiến chẳng trái nghịch. Do ưa thích khế hợp, cho nên chẳng trái nghịch.“Trước ngã chi kiến” (Kiến giải chấp ngã) tức là ngã chấp. Đã có ngã chấp, đủ loại phân biệt sẽ theo đó mà dấy lên. Vì thế nói là “trước ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến”, đấy là lời lẽ cực lực quở trách Tiểu Thừa. Trước nay đều nói Tiểu Thừa đã không còn ngã chấp, nhưng pháp chấp chưa trừ. Nay thẳng thừng chê trách họ chấp ngã kiến, trọn khiến cho người Tiểu Thừa bàng hoàng, suy sụp, ngộ ra ưa thích tiểu pháp hoàn toàn là sai! Đó là chân thật ngữ, hoàn toàn chẳng phải là lời luận định nghiệt ngã. Bởi lẽ, Tiểu Thừa đã không còn thô ngã kiến, tức là [không còn] kiến chấp coi sắc thân do Ngũ Uẩn giả hợp là Ngã. Vì lẽ ấy, họ chẳng thọ thân hậu hữu (thân trong đời kế tiếp) . Nhưng do chấp có pháp Ngã Không (tức là pháp Ngũ Uẩn), nên gọi là Pháp Chấp. Hãy nên biết: Vẫn chưa quên Ngã Không, bảo là có thể chấp pháp, tức là [chấp thuận] ngã kiến chưa tịnh cũng chẳng phải là không được! Do vậy mà trong phần trước nói: “Nếu chấp pháp tướng thì chính là chấp ta, người, chúng sanh, thọ giả”. Lại còn chấp có Ngã Không, tức là đọa vào Thiên Không. Thiên Không tức là chấp lấy phi pháp, tức là chấp trước phi pháp ngỡ đó là pháp, đấy vẫn là pháp chấp! Do đó, trong phần trước đã nói: “Nếu chấp tướng của phi pháp, tức là chấp ta, người, chúng sanh, thọ giả”. Vì thế, nay thẳng thừng quở trách chấp ngã kiến. Nói thống khoái rằng: “Nếu tâm có giữ lấy, ai khiến cho nó chấp giữ?” Chẳng phải ai khác, do chính mình! Vì thế, bất luận giữ lấy pháp hay giữ lấy phi pháp, đều là chấp ngã. Vì vậy, phần trước đã nói: “Nếu tâm giữ lấy tướng, tức là chấp ta, người, chúng sanh, thọ giả”. Bất quá, so với ngã chấp của phàm phu, có thô hay tế khác biệt, chứ có bao giờ đoạn sạch cội gốc ư? Đức Thế Tôn nói lời này, chính là rát miệng, buốt lòng, dụng ý cảnh tỉnh kẻ thích tiểu pháp hãy gấp quay đầu hồi Tiểu hướng Đại vậy!

Ngoài ra, còn chứa đựng ý sâu xa khác, gồm hai điều:

1) Trước kia đều nói là ngã tướng, đến đây bỗng nói là ngã kiến. Kiến và Tướng là giống nhau hay khác nhau? Đáp: Trong đồng có dị. Bất luận chấp kiến hay chấp tướng, hễ chấp liền thành bệnh; đó là chỗ giống nhau. Nhưng do có vọng kiến “có thể chấp giữ”, bèn có huyễn tướng bị chấp giữ. Do vậy, chấp kiến chính là gốc bệnh của chấp tướng. Đó là chỗ khác biệt. Do vậy mà xét, chỉ biết trừ tướng thì công hạnh còn cạn. Ắt phải trừ kiến, công hạnh mới sâu! Vì sao vậy? Vọng kiến chưa trừ, gốc bệnh còn đó, huyễn tướng chẳng thể trừ sạch. Nửa trước kinh này phần nhiều nói “lìa tướng”. Tướng tức là cảnh; do vậy, phần tổng khoa được đặt tên là “ước cảnh minh vô trụ” (dựa theo cảnh để giảng vô trụ) . Nửa bộ sau chuyên nói về lìa niệm (niệm chính là kiến) . Niệm khởi từ tâm; vì thế, tổng khoa được đặt tên là “ước tâm minh vô trụ”. Đấy là thứ tự cạn sâu trong bộ kinh này. Nay nửa bộ trước sắp xong, nhân tiện chỉ ra chữ Kiến để nêu rõ thứ tự cạn sâu, hòng chỉ rõ thứ tự trước sau tiếp giáp nhau khít khao. Cũng dùng đó để chỉ bày cho người học: Công phu tu tập phải theo thứ tự mà tiến, từ cạn vào sâu. Đấy là ý thứ nhất khiến cho đức Thế Tôn nói chấp ngã kiến v.v… vậy.

2) Luận định khít khao sự thật, phàm sự vật đối đãi sẽ đều có quan hệ liên đới. Do vậy, tuy nửa bộ đầu chỉ nói lìa tướng, nhưng trong xương tủy đã là lìa niệm! Vì sao vậy? Chấp tướng là do chấp kiến. Nếu chẳng lìa niệm, sẽ chẳng thể lìa tướng! Bất quá, chỉ biết lìa tướng, chẳng bằng trực tiếp hướng tới lìa niệm để tu tập, công phu ấy càng thẳng chóng, thỏa đáng hơn! Trước nay đã nhiều lượt ám chỉ ý này, nhưng chẳng nói rõ ra! Như nói “ưng sanh thanh tịnh tâm, tín tâm thanh tịnh tắc sanh Thật Tướng. Nhược tâm hữu trụ, tắc vi phi trụ” (hãy nên sanh tâm thanh tịnh, tín tâm thanh tịnh bèn sanh Thật Tướng. Nếu tâm có trụ tức là chẳng phải trụ), cùng với bốn lần hỏi về Tứ Quả “có thể tác niệm hay không”, cũng như trong phần “xin chỉ dạy danh tự của kinh để thọ trì” đã nói, đều là chỉ dạy đạo lý lìa niệm. Còn có những điều khác nói gần giống như thế, tôi chẳng trích dẫn cặn kẽ. Vậy thì vì sao chẳng nói rõ ra? Do hết thảy chúng sanh nghe Bát Nhã dạy về Không, đã nẩy sanh kinh sợ. Nếu kinh này vừa mở đầu đã nói “đoạn niệm, trừ kiến”, họ sẽ càng kinh sợ đến mức nào? Chẳng bằng chỉ nói “lìa tướng”, từng bước dẫn dắt mọi người tiến nhập chỗ thù thắng. Cho tới nửa bộ sau mới bộc lộ, chuyên giảng rõ nghĩa này, khiến cho kẻ độn căn chẳng đến nỗi khiếp đảm, chẳng dám tu tập! Vì thế, ngữ cú trong nửa bộ đầu nghĩa vị rộng rãi, thâm trầm, có thể hiểu sâu, cũng có thể hiểu cạn, tùy theo sự lãnh ngộ của từng người! Kẻ nông cạn tuy chỉ thấy nông cạn, chỉ là dụng công nơi lìa tướng chưa thể triệt để, nhưng nhờ vào đấy, cũng có thể đánh rơi chẳng ít vọng tưởng, chưa hề là vô ích! Nhưng người sâu xa vẫn có thể thấy sâu xa, chẳng ngại nhất siêu trực nhập. Nay nửa bộ trước sắp xong, chẳng thể không nêu ra ý nghĩa thật sự, khiến cho người nông cạn từ nay về sau chẳng đến nỗi sợ khó, mà người thấy sâu xa cũng biết kiến giải của chính mình chẳng sai lầm! Cũng nhằm chỉ bày người học kinh này [biết rõ] những điều được giảng trước và sau chỉ là một ý, bất quá nửa trước vừa cạn vừa sâu, nửa sau chỉ sâu chẳng cạn. Đó lại là dụng ý nói “chấp ngã kiến” v.v… ở đây vậy. Đấy là điều thứ hai. Do vậy có thể thấy sự thiện xảo trong thuyết pháp, lòng từ bi nhiếp thọ vậy!

Đã ưa thích tiểu pháp, đối với kinh sâu này, căn cơ và giáo pháp chẳng tương ứng. Như đức Thế Tôn nói kinh Pháp Hoa, năm ngàn tỳ kheo cùng nhau rời khỏi pháp tịch, chẳng thể nghe nổi! Chấp kiến đã sâu, dẫu nghe sao có thể lãnh nhận? Đã chẳng thể nghe, sao bàn đến chuyện đọc tụng? Đã chẳng thể tiếp nhận, giải nói từ chỗ nào đây? Vì thế nói “tắc ư thử kinh, bất năng thính, thọ, độc tụng, vị nhân giải thuyết” (bèn đối với kinh này, chẳng thể nghe, nhận, đọc tụng, vì người khác nói) . Trên đây, phần giảng giải ý nghĩa của khoa này đã xong!

Nói là “phản hiển” nhằm hiển thị ý nghĩa gì vậy? Hiển thị công năng của kinh. Phần trước đã nói: Kinh này có chẳng thể diễn tả, suy lường, chẳng thể nghĩ bàn, vô biên công đức. Lại nói hai khoa “duyên khởi thù thắng” và “gánh vác thù thắng” đều nhằm hiển thị công năng của kinh vậy. Có thể nói là “không nghĩa nào chẳng nêu bày”, cần gì phải hiển thị nữa? Tuy vậy, sợ có kẻ đối với tất cả ngôn thuyết trên đây có thể chẳng dung hội, quán thông, đến nỗi tự cam phận hèn kém, hoài nghi, tự ngăn trở, dẫu kinh có công năng thù thắng, kẻ ấy cứ úp mặt vào góc nhà! Đức Phật coi chúng sanh như con một, tột bậc muốn cho hết thảy chúng sanh đều có thể đọc, tụng, đều có thể tín tâm chẳng trái nghịch, y giáo phụng hành, đều có thể gánh vác Vô Thượng Bồ Đề của Như Lai. Do vậy, lại tự lập lời vấn đáp, dùng ngôn từ tương phản như vậy để hiển thị nghĩa thú trực diện. Tuy là hiển thị rõ rệt các nghĩa được nói trên đây, nhưng thật ra đều nhằm tỏ rõ công đức của kinh. Bởi lẽ, phần chánh hiển trước đó chính là trực tiếp hiển thị, còn phần phản hiển hiện thời chính là gián tiếp hiển thị.

Câu “hà dĩ cố” chính là lời tự hỏi. “Nhược nhạo tiểu pháp” (Nếu ưa thích tiểu pháp) v.v… là lời tự giải thích. Lời hỏi có ba ý:

1) Vì sao chỉ nói công đức do có thể trì, có thể nói, mà chẳng nhắc đến [công đức do] tín tâm chẳng trái nghịch vậy? Đấy là do có kẻ nghe những điều được nói trong phần hiển thị sự thù thắng đầu tiên vẫn chưa thể thấu triệt, cho nên nêu ra câu hỏi này, do đã nói [công đức do] có thể trì, có thể nói, thì [công đức] do tín tâm chẳng trái nghịch có thể [suy ra] mà biết. Nhưng phần trước nói tín tâm chẳng trái nghịch, phước đã trội hơn kẻ khác [chỉ tu bố thí, xả thân trong nhiều kiếp], huống hồ thọ trì, rộng nói ư? Xét theo ngữ ý ấy, chẳng cần đợi phải thọ trì, diễn nói, [chỉ cần tín tâm chẳng trái nghịch] là đã có phước thù thắng rồi! Nay nói về thành tựu công đức, riêng chẳng nhắc tới [công đức của tín tâm chẳng trái nghịch], chẳng biết phước ấy rốt ráo như thế nào? Do vậy, dùng kẻ thích tiểu pháp v..v… để giải thích. Nếu biết kẻ ưa thích tiểu pháp, sẽ chẳng thể nghe, nhận, giải nói kinh này, có thể suy ra “hễ ưa thích kinh này, nhất định sẽ có thể trì, có thể nói” cũng rõ lắm rồi! Hãy nên biết: Phần trước nói “tín tâm chẳng trái nghịch, phước ấy hơn kẻ khác”, do người ấy đã phát tâm quyết định thọ trì, diễn nói, cho nên hễ phát tâm, liền có thể vượt trội người kia. Nếu chẳng thể thọ trì, diễn nói; há có thể gọi là “tín tâm chẳng trái nghịch” ư? Phần trước nói “hà huống” là nói người phát tâm thọ trì, diễn nói, bèn có phước thù thắng. Hà huống đã thọ trì, đã diễn nói, há chẳng có phước thù thắng ư? Chẳng phải là nói phát tâm và thọ trì có phước khác nhau! Như thế thì tuy khoa trước chỉ nói phước do “có thể thọ trì, có thể diễn nói”, nhưng đã bao gồm phước do phát tâm trong ấy. Đó là giải thích câu “chấp trước nặng nề, ưa tiểu pháp”. Hiển thị ý nghĩa như thế, nhằm dạy mọi người hãy nên phát tâm nương theo kinh để thật hành, thế thì khi phát cái tâm ấy, đã chính là gánh vác Vô Thượng Bồ Đề của Như Lai. Do những điều được nói trong kinh chính là tâm yếu để thành Phật. Nhìn vào những kẻ ưa thích tiểu pháp, thành tựu của họ lớn hay nhỏ, há có thể nói là cùng một loại được chăng?

2) Hỏi: “Kinh này quá sâu, khó hiểu, khó hành, vì sao nghe kinh điển này, bèn có thể tín tâm chẳng trái nghịch, thọ trì, giải nói vậy?” Đó là do nghe phần trên có bảo “vì người phát Đại Thừa mà nói, vì người phát tối thượng thừa mà nói”, chẳng khỏi lùi bước, khiếp sợ, cho nên nêu ra câu hỏi này. Cho rằng căn khí như thế hy hữu, khó gặp, [sẽ thắc mắc] đức Thế Tôn tuy muốn truyền thọ tâm yếu, nhưng những người như thế khó có, nên chọn lựa những ai? Vì thế, [đức Phật] dùng “nghe, nhận, đọc tụng” để giải thích. Nếu biết kẻ chẳng thể nghe, nhận, đọc tụng là do họ khế nhập tiểu pháp; vậy thì biết muốn tìm người khế nhập đại pháp, chỉ có [tìm trong] những người nghe, nhận, đọc tụng. Bởi lẽ, đại khai viên giải, quả thật là chẳng dễ! Chi bằng thường nghe người đã hiểu sâu giải nói, sẽ có thể tốn ít sức mà đạt được nhiều công! Tuy họ có thể nhất thời chưa thể thâm nhập, nhưng nghe nhận một câu, hoặc nửa bài kệ, chủng tử Bát Nhã đã gieo xuống. Do được sức huân tập của nghe nhận, lại thêm sức huân tập của đọc tụng, một khi chủng tử Bát Nhã nảy mầm, sẽ trong lúc bất tri bất giác, ba tâm (trực tâm, thâm tâm, đại bi tâm) cùng phát. Tuy là kẻ độn căn cùng cực, vẫn có thể biến thành thượng căn lợi trí. Kinh dạy: “Phật chủng tùng duyên khởi” (Chủng tử Phật nhờ vào duyên mà dấy lên), nhờ vào duyên thù thắng ấy, còn lo lắng nỗi gì? Đó là giải thích cho việc nhấn mạnh bốn chữ “thính thọ độc tụng” (nghe, nhận, đọc, tụng) . Hiển thị ý nghĩa như thế là vì mong khai thị phương tiện cho người muốn nhập môn này. Đạt được phương tiện này, sẽ có tư cách gánh vác Như Lai, tuy khó mà cũng chẳng đến nỗi rất khó vậy! Giải thích này kèm thêm ý nghĩa “cổ vũ người có thể nói” vậy. Ra rả buộc người khác nghe pháp, cố nhiên là coi thường pháp. Hễ có người bằng lòng nghe, bèn tận lực vì người khác mà giải nói.

3) Hỏi: “Chân Như vô tướng, do hết thảy các pháp chẳng thể nói, chẳng thể niệm, nên gọi là Chân Như. Nay tuy cùng phát ba tâm, chánh niệm Chân Như, nhưng do chẳng thể vô niệm, vô tướng, vì sao lại hứa khả người ấy gánh vác Như Lai vậy?” Đó là do nghe nói “Bồ Tát bố thí thân mạng bao kiếp dài lâu, phước vẫn chẳng sánh bằng”, không thể nào chẳng hoài nghi; do vậy nêu ra câu hỏi này! Do [người hỏi] cho rằng thí thân mạng bao kiếp dài lâu, tuy vì chẳng có chánh trí Bát Nhã, nên phước chẳng sánh bằng, nhưng [vị ấy] đã là bậc Bồ Tát; còn kẻ tín tâm chẳng trái nghịch, tuy do thọ trì kinh này, phước hơn hẳn vị Bồ Tát ấy, nhưng vẫn là phàm phu. Tín căn chưa thành tựu, có chắc là người ấy chẳng có lúc tâm bị lui sụt hay chăng? Vì thế, [đức Phật] dùng ngã kiến v.v… để giải thích. Nếu biết người ấy chưa thể trừ sạch ngã kiến và tâm phân biệt là vì ưa thích tiểu pháp, sẽ biết người có thể ưa thích đại pháp vô thượng, chẳng trái nghịch, thì chắc chắn là rốt cuộc người ấy có thể trừ sạch ngã kiến và tâm phân biệt, chẳng nghi ngờ! Vì lẽ nào vậy? Do huân tập thù thắng. Đã hướng theo Chân Như, tuy hiện thời chưa thể đoạn niệm, nhưng trong tương lai, nhất định sẽ đạt được Vô Thượng Bồ Đề, há còn nghi chi nữa? (Vì thế kế đó nói “đắc A Nậu Bồ Đề”) . Đó là giải thích câu “chấp trọng, ngã kiến”.

Hiển thị ý nghĩa như thế chính là vì muốn trừ các ý tưởng [chấp trước] đối với tướng hư vọng của ngã kiến v.v… của học nhân, chẳng phải là trong hết thảy mọi lúc [người phát tín tâm chẳng trái nghịch] đều là vô trụ Kim Cang Bát Nhã tín giải thọ trì, ắt chẳng thể được! Do hết thảy chư Phật và pháp A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề của chư Phật đều từ kinh này mà ra. Cổ Phật đã đều là như thế, kim Phật chắc chắn cũng là như thế. Nói chung, đức Thế Tôn vì ngăn ngừa kẻ chưa hiểu sâu nghĩa thú, do chẳng thể quán triệt những điều đã nói trên đây, ắt sanh chướng ngại, cho nên nói khoa này. Từ phương diện tương phản mà hiển lộ đủ loại đạo lý, khiến cho các nghĩa đã nói trước đó càng thêm viên mãn, sự thù thắng của kinh này càng thêm rạng rỡ, sáng rõ, khiến cho những ai cùng được vào môn này, cùng ghé vai gánh lấy trách nhiệm này, đều đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Đấy là đặc biệt nói ra tông chỉ của khoa này. Nếu không, trước đó đã nói ba điều trọng yếu, đã nói triệt để nguyên do của sự thù thắng, cần gì phải nói thêm nữa ư? Thử xem [chánh kinh] đột ngột đưa ra các lời lẽ “yêu thích tiểu pháp, chấp ngã kiến, nghe nhận”, sẽ ngộ biết các lời như thế ấy ắt có mối quan hệ sâu xa với những gì đã nói trước đó. Nếu xem khoa này vẫn vì chỉ rõ “phước ấy” (phước do thọ trì, đọc, tụng) hơn phước kia (phước do bố thí bảo vật, thân mạng) mà nói, thì đối với mỗi chữ trong những lời ấy sẽ đều chẳng thể là lời cảnh tỉnh tinh xác, đều có căn cứ, đức Thế Tôn cần gì phải nói như thế cơ chứ!

Phần 25

2.2.2.2.2.1.2.5.1.2.3. Kết lại phần hiển thị sự thù thắng của kinh

(Kinh) Tu Bồ Đề! Tại tại xứ xứ, nhược hữu thử kinh, nhất thiết thế gian thiên, nhân, A Tu La, sở ưng cúng dường. Đương tri thử xứ, tắc vi thị tháp, giai ưng cung kính, tác lễ vi nhiễu, dĩ chư hoa hương nhi tán kỳ xứ.

(經) 須菩提！在在處處，若有此經，一切世間天、人、阿修羅，所應供養。當知此處，則為是塔。皆應恭敬，作禮圍繞，以諸華香而散其處。

(Kinh: Tu Bồ Đề! Nơi nơi chốn chốn nếu có kinh này, hết thảy trời, người, A Tu La đều nên cúng dường. Hãy nên biết: Nơi ấy chính là tháp, đều nên cung kính, làm lễ, đi nhiễu, dùng các hoa, hương rải lên nơi ấy) .

“Tại tại xứ xứ” giống như nói “bất luận chỗ nào”, nhưng chẳng nói “bất luận hà xứ” (bất luận chỗ nào) mà nói “tại tại xứ xứ” hàm ý hãy nên hoằng dương trọn khắp hết thảy mọi nơi, không chỗ nào chẳng có! “Nhất thiết thế gian” (Hết thảy thế gian): “Thế” (世) là nói theo chiều dọc, ba mươi năm là một Thế. “Gian” (間) là nói theo chiều ngang, có ý nghĩa “giới hạn”. Do vậy, nói “thế gian” giống như nói “thế giới”. Thế giới mà nói là “hết thảy”, ngụ ý: Trọn khắp pháp giới, tột cùng vị lai! Trời, người, Tu La là ba thiện đạo. Nói ba thiện đạo hàm ý thâu nhiếp ba ác đạo. Nói “thiên, Tu La” hàm ý gộp chung tám bộ, tức là trọn khắp pháp giới, tận vị lai, hết thảy trời, rồng, tám bộ, tứ sanh lục đạo đều nên ủng hộ. Sở dĩ cúng dường là để biểu thị sự ủng hộ. “Sở ưng cúng dường” (Đều nên cúng dường): Hãy xem ý sâu xa của “sở ưng cúng dường” trong phần trước! “Giai ưng” (Đều nên) là nói mỗi mỗi chúng sanh hãy nên cúng dường. “Sở ưng” là nói [đấy chính là] trách nhiệm của hết thảy chúng sanh, ai chẳng làm như thế thì là điều chẳng nên.

“Tắc vi thị tháp” (Thì chính là tháp), cũng hiểu giống như ý nghĩa sâu xa của “như Phật tháp miếu” trong phần trước. Trong phần trước, vẫn nói kinh là kinh, tháp là tháp, nhưng hãy nên xem chúng nhất loạt đồng nhất. Nay nói rõ kinh chính là tháp. Điều này có cùng ý nghĩa với “kinh điển sở tại chi xứ, tức vi hữu Phật, nhược tôn trọng đệ tử” (chỗ có kinh điển thì chính là có Phật và các đệ tử đáng tôn trọng) được nói trong phần trước. Bởi lẽ, trong tháp ắt đặt xá lợi, hoặc tượng Phật, Bồ Tát, hiền thánh tăng. Vì thế, “chỗ có kinh chính là tháp” ngụ ý: Kinh này liên quan đến mạng mạch Phật pháp. Hơn nữa, xá lợi chính là xương Phật; xương Phật chính là Báo Thân của Phật. Tôn tượng của Phật, Bồ Tát, hiền thánh tăng là để chúng sanh chiêm lễ, khơi gợi lòng tin, có công năng giống như Hóa Thân, mà kinh là Pháp Thân. Do vậy, chỗ có kinh chính là tháp. Lại còn nói rõ kinh này có thể thành tựu tam đức, hiện tam thân. Các thứ như thế đều là công đức thù thắng của kinh; do vậy, khoa này có tiêu đề là “kết hiển kinh thắng” (kết lại phần hiển thị sự thù thắng của kinh) . Do có công đức thù thắng như thế, cho nên hết thảy chúng sanh đều nên cực lực hoằng dương, khiến cho nơi nơi chốn chốn đều có kinh này. Vì thế, chỗ có kinh này thì hết thảy trời, người, A Tu La trong thế gian đều nên cúng dường.

Hơn nữa, tháp ắt ở chỗ cao rạng. Đặt tháp với dụng ý biểu lộ rõ rệt, khiến cho đại chúng thấy, nghe. Nay nói “đương tri thử xứ tắc vi thị tháp” (hãy nên biết nơi ấy chính là tháp) nhằm dạy “hãy nên biết: Biểu lộ kinh này, hoằng dương kinh này”. Câu “sở ưng cúng dường” (đáng nên cúng dường) là Tổng, “tắc vi thị tháp” (chính là tháp) nhằm giải thích nguyên nhân cúng dường. “Cung kính, tác lễ” là nói riêng các cách cúng dường. Cách ấy như thế nào? Đều nên là tam nghiệp thanh tịnh vậy!

Hai chữ Cung Kính là chủ yếu, mà cũng là Tổng. Cung kính là kiền thành, cũng có ý nghĩa là nhất tâm quy mạng. Bởi lẽ, tam nghiệp lấy ý nghiệp làm chủ. Nếu chỉ tắm gội, tịnh khẩu, nhưng vọng tưởng tơi bời, chẳng thể nhất tâm, há có thanh tịnh gì ư? Vì thế, trước hết hãy nên nhiếp tâm quy nhất, chẳng hướng ra ngoài rong ruổi, đó gọi là “cung kính”. Ắt phải cung kính thì mới có thể thanh tịnh. Cung kính là chủ yếu. Cung kính biểu thị ý nghiệp kiền thành; do vậy, đứng đầu ba nghiệp. “Tác lễ” như chắp tay, đảnh lễ v.v... biểu thị thân nghiệp kiền thành. “Vi nhiễu kinh hành” cũng là một nghi thức trong tác lễ. Khi “vi nhiễu” (kinh hành xung quanh) thì xưng niệm thánh hiệu hoặc tên kinh, hoặc xướng phạm bái để tán dương công đức, biểu thị khẩu nghiệp kiền thành, cũng tức là làm lễ, nhiễu quanh, đều nhằm biểu thị thân nghiệp. Hoa, hương mà nói là “tán” (散, rải, rắc) là do tại Thiên Trúc vào thời cổ, thường dùng đóa hoa hoặc bột hương, nâng hai tay ném lên hư không, biểu lộ sự cung kính. Trung Hoa phần nhiều cắm hoa vào bình, thiêu hương trong lò, cũng là biểu lộ sự kính trọng giống hệt. Khi rải hương, hoa, ắt dâng lời tán, tụng, như hiện thời dâng hương ắt xướng bài Hương Tán, khi lễ sám thì tay cầm hương, hoa, miệng xướng “nguyện thử hương hoa vân” (nguyện mây hương, hoa này) v.v… Đấy là biểu thị khẩu nghiệp kiền thành. Thân, miệng, ý ba nghiệp đều nên kiền thành để biểu lộ sự cung kính. Vì thế, cung kính là Tổng.

Phàm là cúng dường, ắt dùng hương, hoa; điều này có thâm ý. Bởi lẽ, hoa biểu thị sự trang nghiêm. Do vậy, kinh Phật cũng dùng đó để đặt tên, như kinh Hoa Nghiêm. Do hương biểu thị sự thanh khiết, như nói “giới định chân hương”. Lại dùng để biểu thị sự huân tập, như nói “pháp giới mông huân”. Nói chung, hoa là cái nhân của quả, cho nên rải rắc để biểu thị gieo cái nhân song tu phước huệ, hòng chứng cái quả phước huệ trang nghiêm. Hương là sứ giả của Phật; vì thế, rải rắc để biểu thị tam nghiệp thanh tịnh, cảm ứng đạo giao.

Chỗ có kinh thù thắng như thế đó, tức là có thể biết phước đức thù thắng của người tín tâm chẳng trái nghịch, y giáo phụng hành. Kinh đáng nên cúng dường, vậy thì có thể biết thọ trì, đọc tụng, rộng vì người khác nói, sẽ được long thiên ủng hộ. Phẩm Hạnh Nguyện nói: “Tụng thử nguyện giả, hành ư thế gian, vô hữu chướng ngại. Như không trung nguyệt, xuất ư vân ế, chư Phật, Bồ Tát chi sở xưng thán, nhất thiết nhân thiên giai ưng lễ kính, nhất thiết chúng sanh tất ưng cúng dường” (Tụng nguyện này đi trong thế gian chẳng có chướng ngại, như vầng trăng trên hư không thoát khỏi mây che, được chư Phật, Bồ Tát khen ngợi, hết thảy trời người đều nên lễ kính, hết thảy chúng sanh đều nên cúng dường) . Tụng phẩm Phổ Hiền là như thế, mà tụng kinh Kim Cang Bát Nhã cũng như thế. Hãy nên biết: Hai kinh ấy, một đằng biểu thị trí, một đằng biểu thị bi. Hằng ngày dùng hai loại ấy làm công khóa thường hằng, thật sự là phước huệ song tu, bi trí hợp nhất, công đức vô lượng vô biên. Phần trên đã dùng chuyện này để khuyên lơn là do lẽ đó!

Ngược lại, nếu hủy báng kinh, hoặc khinh thường kinh này, hoặc nói nông cạn, hoặc nói hư vọng, cũng có thể biết tội nghiệp ấy to lớn. Xem mọi nơi, mọi chốn nếu có kinh này, tức là cũng biết người học Phật hãy nên khắp nơi, khắp chốn biên chép, thọ trì, đọc tụng, vì người khác giải nói. Nếu không, chẳng thể khắp nơi, khắp chốn có kinh này được! Nhưng trong thế gian hiện thời, càng phải nên hoằng dương rộng rãi, khiến cho nơi nơi chốn chốn đều có kinh này, tức là nơi nơi chốn chốn đều có Tam Bảo gia bị, thiên long ủng hộ, sẽ là nơi nơi chốn chốn đều được an ninh. Nay tuy chưa dễ làm được, nhưng có một diệu pháp, pháp ấy là như thế nào? Phát khởi đại tâm, hằng ngày vì khắp nơi, khắp chốn đọc tụng, cầu tiêu tai chướng, há chỉ mọi nơi, mọi chốn đều có thể an ninh, mà còn khiến cho chúng sanh khắp nơi, khắp chốn cũng đều bất tri bất giác phát khởi tín tâm. Những cảm ứng như thế chân thật chẳng dối. Vì sao vậy? Do là Nhất Chân pháp giới, do hết thảy chúng sanh đồng thể, sức ngầm huân tập cực lớn, do kinh này công đức thù thắng, được mười phương Tam Bảo hộ trì, hết thảy thiên long cung kính. Hơn nữa, người có thể hành như vậy, chính là xả mình lợi người, là đạo nhãn đã mở, là quán chiếu Nhất Chân pháp giới, là hành bố thí lìa tướng lợi ích hết thảy chúng sanh, là tín tâm chẳng trái nghịch, y giáo phụng hành, là thành tựu công đức chẳng thể lường, là chẳng thể diễn tả, chẳng có ngằn mé, chẳng thể nghĩ bàn, là gánh vác Như Lai. Đức Thế Tôn thọ ký người ấy sẽ đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Hiệu lực ấy to, nhỏ, nhanh, chậm, hoàn toàn tùy thuộc sức quán hạnh của người ấy như thế nào. Buổi giảng hôm này nhằm nói rõ “hãy nên khởi hạnh”. Các vị thiện tri thức! Chớ nên coi thường lời này!

Phần 26

2.2.2.2.2.1.2.5.2. Nói theo phương diện diệt tội

2.2.2.2.2.1.2.5.2.1. Nêu ra cái nhân của sự khinh rẻ

(Kinh) Phục thứ, Tu Bồ Đề! Thiện nam tử, thiện nữ nhân, thọ trì độc tụng thử kinh, nhược vị nhân khinh tiện, thị nhân tiên thế tội nghiệp, ưng đọa ác đạo.

(經) 復次，須菩提！善男子、善女人，受持讀誦此經，若為人輕賤，是人先世罪業，應墮惡道。

(Kinh: Lại này, Tu Bồ Đề! Thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng kinh này mà bị người khác khinh rẻ là do người ấy vì tội nghiệp đời trước đáng đọa vào ác đạo) .

Nói “phục thứ” (lại nữa) nhằm nêu rõ: Nghĩa lại được nêu ra tuy có khác biệt với nghĩa trước đó, nhưng do từ nghĩa trước theo thứ tự mà sanh khởi. Hoặc tuy chẳng phải do nghĩa trước sanh khởi, nhưng sẽ cùng với nghĩa trước soi rọi lẫn nhau, ắt cần phải nói theo thứ tự. Vì vậy, dùng hai chữ Phục Thứ để biểu thị. Nếu chỉ là nghĩa khác biệt, chẳng liên quan nghĩa trước đó, sẽ chẳng dùng hai chữ ấy!

Ý nghĩa lại được nêu ra ở đây có ba chỗ liên quan tới nghĩa trước đó: Một là nói theo ba điều trọng yếu. Hai là nói theo sanh phước. Ba là nói theo cung kính, cúng dường.

1) Nói theo ba điều trọng yếu thì trong phần trước, đã nói các điều trọng yếu. Dưới đây, sẽ nêu ra ba hạng mục là giáo nghĩa, duyên khởi và gánh vác, hòng nói rõ nguyên do khiến cho phước thù thắng hơn người trước. Trong ba điều trọng yếu ấy, thật sự coi giáo nghĩa là điều chủ yếu duy nhất. Vì sao vậy? Do giáo nghĩa thù thắng, cho nên sau đó duyên khởi và gánh vác mới trở thành thù thắng. Như vậy thì giáo nghĩa đã thù thắng như thế, công đức ấy há chỉ là sanh phước như phần trước đã nói ư? Nó còn có thể diệt trọng tội trong các đời trước, [khiến cho hành nhân] đắc Vô Thượng Bồ Đề. Do đó, lại nói khoa này để hiển thị.

2) Nói theo sanh phước. Phần trên đã nói sanh ra phước là thành tựu công đức chẳng thể lường, chẳng thể diễn tả, chẳng có ngằn mé, chẳng nghĩ bàn, tức là gánh vác Vô Thượng Bồ Đề. Nhưng gánh vác Bồ Đề vẫn chỉ là khởi đầu, chứng đắc Bồ Đề mới là rốt ráo. Hãy nên biết: Thành tựu công đức gánh vác, có thể hơn hẳn Bồ Tát kia (tức vị Bồ Tát dùng bảy báu, thân mạng để bố thí), dùng sự gánh vác ấy để chứng đắc. Kinh này có công đức chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể diễn tả, suy lường, vô lượng, vô biên, chính là vì có thể khiến cho người tín giải, thọ trì sẽ chứng đắc Vô Thượng Bồ Đề. Hơn nữa, muốn chứng đắc Bồ Đề, ắt trước hết phải tiêu trừ túc chướng, nhưng giáo nghĩa của kinh này có thể tiêu trừ tam chướng tốt nhất. Do vậy, có thể khiến cho [hành nhân] chứng đắc Vô Thượng Bồ Đề là vì lẽ này! Nói chung, tiêu trừ tam chướng thì phước đức mới là viên mãn. Chỉ riêng kinh này có công đức ấy, nên cần phải nói khoa này để hiển lộ.

3) Nói theo sự cúng dường, cung kính thì trên đây, cuối phần “xét theo cái nhân để hiển thị cặn kẽ” có nói: “Tùy thuyết thị kinh chi xứ, nhất thiết thiên, nhân, A Tu La giai ưng cúng dường” (Hễ chỗ nào có nói kinh này, hết thảy trời, người, A Tu La đều nên cúng dường) . Kinh và người đều được nói gộp trong ấy, nhưng khoa trước chỉ nói “chỗ có kinh bèn được hết thảy chư thiên và A Tu La đều nên cúng dường”, tuy trong ý nghĩa có bao gồm người, nhưng chưa nói rõ. Vì thế, lại nói khoa này để hiển thị bằng cách nói tương phản. Biết bị người khác khinh rẻ, là do ngẫu nhiên mà ra, sẽ biết phải nên cung kính, sự thuộc lẽ thường vậy. Vì sao biết khinh rẻ xuất phát từ ngẫu nhiên? Kinh nói “nhược vị” (nếu bị), Nhược (若) tức là có nghĩa “nếu như”, hoặc “giả sử như”, “hoặc là”. Chẳng phải là do ngẫu nhiên à? Chắc có người sẽ hỏi: “Đã bị người khác khinh rẻ, ắt trời rồng tám bộ cũng coi thường”. Đáp: Nghĩa này chẳng phải vậy! Hãy nên biết: Người có tín tâm chẳng trái nghịch đối với kinh này, y giáo phụng hành. Trong phần trước đã nói “Như Lai đều thấy, đều biết”, có thể biết [người có tín tâm chẳng trái nghịch] sẽ được chư Phật hộ niệm, mà trời rồng tám bộ hộ pháp ắt cũng thường ủng hộ người ấy. [Do đó suy ra], có thể biết là kinh nói “chỉ bị con người khinh rẻ”, chẳng nói những loài khác, ý chỉ ấy sâu lắm thay! “Vị” (為) là bị, “khinh” (輕) là coi rẻ. “Tiện” (賤) là chẳng tôn trọng. Chẳng được người khác tôn trọng chính là tương phản của “đều nên cung kính”. “Khinh rẻ” là như thế nào? Nói nông cạn thì là như bị sàm báng, khuất nhục v.v… Nói rộng là gặp chuyện khốn đốn, trái nghịch. “Thị nhân tiên thế tội nghiệp ưng đọa ác đạo” (Người ấy đời trước tạo tội nghiệp đáng đọa ác đạo) là nêu ra nguyên nhân bị kẻ khác coi thường, rẻ rúng. Đời trước đã tạo tội nghiệp nặng nề, có thể biết là đã kết oán với người khác, hoặc là tuy chưa kết oán với người ta, nhưng có thể biết là bị người ta coi rẻ. Nhân như thế nào, quả như thế ấy, do lý do ấy mà bị người khác khinh rẻ!

“Tiên thế” (Đời trước) có hai nghĩa:

- Một là nói đến “tiền sanh”, tức là chỉ chung [tất cả các đời] trước đời này, không phải chỉ là một đời trước đó.

- Hai là nói đến trước khi thọ trì, diễn nói kinh này. Cứ ba mươi năm là một Thế. Ngạn ngữ cũng nói: “Tiền hậu hành vi, như đồng cách thế” (Hành vi trước sau như cách một đời) . Chữ “kim thế” (đời nay) trong khoa sau cũng giống như thế. Một là nói ngay trong đời này, tức sau khi đã thọ trì, diễn nói kinh này. Ác đạo là địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, tức ba ác đạo. Do trót đã tạo tội đáng đọa ác đạo, có thể biết tội ấy nặng nề. Đó là nói tới [các tội] ngũ nghịch, thập ác, hủy báng Đại Thừa v.v… “Ưng đọa” ý nói: Đời sau ắt đọa, bởi tội báo đã định. Đó gọi là “định nghiệp” vậy.

Ở đây có ba nghĩa trọng yếu:

1) Phàm nhân tạo nghiệp, bất luận thiện hay ác, đều là nghiệp nào chín trước, sẽ lôi đi trước. Nghĩa là quả nào chín trước, [người tạo nghiệp] sẽ bị lôi kéo đi thọ báo [của cái quả ấy] trước. Vì vậy, khoa này nói đời trước tạo ác, đời này chưa đọa, đợi đến các đời sau, là do đời trước có tạo thiện nghiệp, cái quả ấy chín trước, hoặc do phước thừa của quả lành nhiều đời chưa hết, mà lúc thọ báo của ác quả còn chưa tới. Do vậy, đời này chưa đọa lạc là vì lẽ ấy, nhưng hễ có nhân, ắt có quả. Nếu chẳng tạo riêng cái nhân thù thắng, sao có thể tránh khỏi quả báo của định nghiệp! Đó gọi là “thiện ác đáo đầu chung hữu báo, chỉ tranh lai tảo dữ lai trì” (thiện ác rốt cùng đều có báo, chỉ là sớm muộn báo mà thôi) . Câu “ưng đọa ác đạo” (đáng đọa ác đạo) là nói về nghĩa này. Cổ đức nói: “Vạn ban tương bất khứ, duy hữu nghiệp tùy thân” (Muôn thứ đem chẳng được, chỉ có nghiệp theo thân) . Đó là nói vạn sự đều là Không, chỉ có nhân quả còn đó. Do vậy mà xem, con người sống trên cõi đời, có thú vị chi đâu? Đúng là như con rối gỗ diễn tuồng, bị nghiệp lực sau tấm màn đen lôi kéo, điều khiển. Nếu chẳng vượt thoát dây buộc, ắt sẽ lên sân khấu, xuống sân khấu, ngoi đầu ngụp lặn, diễn trọn hết vở tuồng bi hoan, ly hợp, cho kẻ bàng quan chỉ trỏ, chính mình chưa từng thọ dụng, chưa hề có lúc xong, chẳng biết vì sao nên nỗi! Lại xem những điều nói trong khoa này, có thể biết hễ bàn về nhân quả, ắt phải nhìn trọn ba đời thì mới chẳng đến nỗi sai lầm. Bởi lẽ, con người tạo nghiệp, người thuần thiện hoặc thuần ác thì ít, đại đa số đều là thiện ác phức tạp, nhân đã chẳng phải là một, quả bèn chẳng thể chín ngay. Do vậy, ắt phải quán chung ba đời thì mới có thể biết rốt ráo vậy!

2) Tạo nghiệp là nghiệp chướng. Đọa ác đạo là Báo Chướng, nhưng người ấy đời trước chẳng biết “tội nghiệp chớ nên tạo”, đó là Hoặc Chướng. Hoặc, nghiệp, báo, còn được gọi là phiền não hay nghiệp khổ. Gọi Hoặc là phiền não, do mê hoặc nơi ngã kiến, cho nên sanh phiền não. Gọi Báo là Khổ là nói theo phàm phu, ý nói: Quả báo của phàm phu tuy là đại phú, đại quý, thậm chí sanh lên trời, rốt cuộc chẳng tránh được một chữ Khổ! Hoặc, nghiệp, khổ đều gọi là Chướng. Phàm phu chẳng biết ba thứ ấy đều là tưởng nơi tướng hư vọng, từ vô thỉ cho đến hiện thời, chấp mê chẳng ngộ, liền bị ba thứ ấy chướng ngại kiến đạo, chướng lấp tu đạo, chướng lấp chứng đạo; cho nên gọi là Chướng. Vì thế, tông chỉ duy nhất của học Phật là trừ chướng. Tất cả Tiểu Thừa, Đại Thừa, tối thượng thừa, hết thảy Phật pháp, nói chung sẽ là trừ tam chướng mà thôi! Khoa trước nói ba chướng, chính là cơ sở cho trừ ba chướng trong khoa sau.

3) Khoa này nói nghiệp lực chẳng thể nghĩ bàn! Thọ trì, đọc tụng kinh này đáng được hết thảy trời, người, A Tu La trong thế gian cúng dường. Nay do túc nghiệp, ngược lại bị kẻ khác khinh rẻ, nghiệp chướng cực lớn thay! Hãy nên biết: Nghiệp khởi nơi tâm. Tâm dùng gì để tạo nghiệp? Hoặc! “Hoặc” còn được gọi là vô minh. Vô minh là chẳng có trí huệ. Hết thảy các pháp Tiểu Thừa và Đại Thừa tuy đều có thể trừ chướng, nhưng chỉ có kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật tối thượng thừa càng là gươm báu để trừ chướng. Vì sao vậy? Kim Cang nghĩa là “có thể đoạn”, tức là đoạn Hoặc. Bát Nhã là danh xưng của Phật trí, do Phật trí chiếu vô minh, chẳng có gì không sáng! Vì thế, dùng Kim Cang để sánh ví. Ba La Mật nghĩa là “đến bờ kia”, chính là [thấu đạt] căn cội để khởi Hoặc, tạo nghiệp, chuốc khổ. Tam chướng đã tiêu thì tam đức viên thành, tam thân hiển hiện trọn vẹn. Đó gọi là “đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề bèn đạt tới bờ kia”. Vì thế, xem kinh này và tên kinh, sẽ biết ngay là kinh đoạn Hoặc, trừ chướng, đạt tới rốt ráo. Do vậy, kinh có công năng chẳng thể nghĩ bàn. Khoa sau nhằm nói rõ nghĩa này!

Phần 27

2.2.2.2.2.1.2.5.2.2. Diệt tội được phước

(Kinh) Dĩ kim thế nhân khinh tiện cố, tiên thế tội nghiệp tắc vi tiêu diệt, đương đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

(經) 以今世人輕賤故，先世罪業則為消滅，當得阿耨多羅三藐三菩提。

(Kinh: Do đời này bị kẻ khác khinh rẻ, tội nghiệp đời trước liền tiêu diệt, sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác) .

Khoa này nhằm nói rõ công năng chẳng thể nghĩ bàn của kinh. Đối với hai câu “dĩ kim thế nhân khinh tiện cố, tiên thế tội nghiệp tắc vi tiêu diệt” (do đời này bị kẻ khác khinh rẻ, tội nghiệp đời trước liền tiêu diệt), xưa kia có người giải thích là “chuyển nghiệp nặng thành thọ báo nhẹ” (xem bộ Toản Yếu của ngài Khuê Phong và sách San Định Ký của ngài Trường Thủy) . Giải thích hai câu này, chớ nên nhìn hạn cuộc. Vì nếu nhìn hạn cuộc, sẽ có lắm điều mâu thuẫn với ý chỉ của Phật. Thế nào là mâu thuẫn với ý chỉ của Phật? Thử xem khoa trước, sau câu “vị nhân khinh tiện” (bị người khác khinh rẻ) liền nói tiếp là “tiên thế tội nghiệp, ưng đọa ác đạo” (do tội nghiệp trong đời trước, đáng đọa vào đường ác) chính là nói rõ: Bị người khác khinh rẻ là do túc nghiệp gây nên, cũng chính là đầu mối khiến cho [người ấy] đáng bị đọa vào ác đạo. Chẳng dùng cách thức nào khác để chuyển biến [nguyên nhân] gây ra như thế đã hết sức rành rành! Chớ nên hiểu lầm “tiêu diệt” được nói ở đây là hai nghiệp thiện và ác triệt tiêu lẫn nhau. Kinh Phật thường nói lý “nhân quả như một”, tức là nhân như thế nào, quả như thế ấy! Lại nói “giả sử bách thiên kiếp, sở tác nghiệp bất vong” (giả sử trăm ngàn kiếp, nghiệp đã tạo chẳng mất), đủ chứng tỏ hai nghiệp thiện và ác mỗi đằng cùng tồn tại, chẳng thể triệt tiêu lẫn nhau! Như kinh này trong phần trước đã nói “có thể tin kinh này chính là đã gieo thiện căn nơi vô lượng ngàn vạn vị Phật”. Nếu có thể triệt tiêu thì tội nghiệp đời trước đã sớm triệt tiêu rồi! Sao đến nỗi đời này vẫn như cũ, đáng đọa ác đạo? Gộp chung kinh văn trước và sau lại để xem, hiển nhiên dễ thấy “mỗi đằng đều có nhân quả, chẳng thể triệt tiêu”! Nói “chuyển thành chịu quả báo nhẹ” chính là có ý nghĩa triệt tiêu! Vì thế nói [hiểu “tiêu diệt” như đã nói trên đây chính là chuyển thành thọ báo nhẹ] có lắm điều mâu thuẫn!

Như vậy thì làm như thế nào? Chỉ có một cách tiêu diệt ác chủng mà thôi! Như thế nào là tiêu trừ? Ví như đối với trương mục (account), dùng hai con số thu và chi để tiêu trừ lẫn nhau, chỉ tính con số dư lại. Nhân quả thiện ác chẳng thể triệt tiêu như thế thì chỉ còn tính toán con số còn dư hoặc thiện hoặc ác để luận định quả báo. Vì sao vậy? Trong trương mục tuy có đủ loại khoản tiền, không gì chẳng có, nhưng có tiêu chuẩn ước định chung, có thể dựa theo đó để tính toán những khoản không đồng nhất thành một, cho nên có thể triệt tiêu. Nhưng nghiệp thiện ác, nặng nhẹ, lớn nhỏ chẳng đồng nhất, đã chẳng có tiêu chuẩn nhất định để làm căn cứ cân nhắc, tách ra hay gộp vào, sẽ từ đâu mà tiêu trừ? Vì thế, trải trăm ngàn kiếp, nghiệp chẳng mất vậy!

Tiêu diệt như thế nào? Ví như trong ruộng đã có sẵn hạt giống, có lúa, có cỏ dại. Nay chỉ vun quén hạt lúa, khiến cho thành thóc. Hễ hạt cỏ dại nẩy mầm liền nhổ tận gốc; đó gọi là tiêu diệt. Con người cũng như vậy, từ vô thỉ tới nay, chủng tử thiện ác đều có trong ruộng thức thứ tám. Chỉ nên huân tập thiện chủng, khiến cho thành tựu thiện quả, thì ác chủng tử chẳng cách nào phát sanh! Dẫu cho chủng tử ác trong đời trước đã phát triển, nhưng trong lúc ác quả còn chưa chín muồi, hãy dũng mãnh tinh tấn, khiến cho thiện quả chín muồi trước, ác quả sẽ chẳng thể thành. Nếu tăng trưởng thiện căn lâu ngày, ắt cành lá sum suê, khiến cho ác quả đã lâu chẳng có cơ hội chín muồi, sẽ hư nát, chẳng tồn tại! Đó là dựa theo thiện hạnh thế gian và giáo pháp bất liễu nghĩa xuất thế gian để nói. Nếu dựa theo giáo pháp thuộc tối thượng thừa liễu nghĩa, tu cái nhân thù thắng, ắt đạt được cái quả thù thắng, sẽ có thể khiến cho tất cả ác chủng thuộc đời trước, ngay cả rễ, lá và cái quả sắp chín muồi đều bị chém đứt, cuốc sạch; há có phải chỉ là thiện quả chín muồi trước, chẳng để cho ác quả chín muồi ư!

“Tiêu diệt” được nói ở đây chính là ý nghĩa này. Ba câu kinh văn cùng một mạch liên tiếp, lần lượt giải thích thành tựu cho nhau. Chẳng thể coi “diệt tội” và “sẽ đắc” là hai chuyện. Chữ Vi trong “tắc vi” nên coi như chữ Như. “Tắc vi tiêu diệt” hàm ý “nhờ đó mà tiêu diệt”. Kinh có ý nói: Người ấy do tội nghiệp đã tạo trong đời trước đáng bị đọa ác đạo, tuy còn chưa đọa, nhưng quả đã sắp chín muồi. Vì thế, đã có điềm báo trước là bị người khác khinh rẻ. Nếu chẳng thọ trì, đọc tụng kinh này, ắt sẽ đọa chẳng ngờ chi! Nguy ngập lắm thay! May là người ấy có chủng tử Bát Nhã sâu dày trong đời trước, có thể nương theo kinh này, tu cái nhân thù thắng, lìa tướng, kiến tánh, nhất siêu trực nhập. Vì thế, cái quả thù thắng ấy cũng sắp chín muồi, nên người vốn đáng lẽ bị đọa lạc, do đời này chỉ bị kẻ khác khinh rẻ, tội nghiệp đời trước nhờ đó mà tiêu diệt. Do vì chánh niệm Chân Như, bèn có tư cách sẽ đắc Vô Thượng Bồ Đề, thấy rõ “tội tánh vốn là không”. Có thể thấy câu “đương đắc” (sẽ đắc) trong kinh chính là để giải thích nguyên do thành tựu tội nghiệp tiêu diệt. Cần phải biết: Chẳng diệt tội nghiệp, cố nhiên chẳng thể chứng quả. Nhưng kinh nói là “đương đắc”, tức chẳng phải là hiện thời chứng đắc! Nói “đương đắc” là nói rõ: Có cái nhân quyết định có thể chứng đắc Vô Thượng Bồ Đề, tức là tuy tội nghiệp rất nặng, đã có điềm báo đáng đọa, liền có thể nhờ [cái nhân đó] đó mà tiêu diệt [tội nghiệp ấy]. Chữ Đương (當) trong “đương đắc” có nghĩa là “trong tương lai”, mà cũng hàm ý “chắc chắn sẽ”. Tuy hiện thời chưa đắc, trong tương lai nhất định sẽ đắc, đó là từ ngữ quyết định. “Ưng đọa” (Đáng đọa) cũng là nói trong tương lai, nhất định sẽ đọa. Nhưng do là vô thượng cực quả, cho nên chẳng đợi chín muồi trước, nhưng có hy vọng [vô thượng cực quả] quyết định chín muồi, ác quả bị trừ ngay tận gốc! Do công phu tu tập chính là công phu vô ngã tướng, vô pháp tướng, mà cũng chẳng có phi pháp tướng, cái tâm có thể tạo đã là Không, cái nghiệp được tạo cũng tự diệt. Đó gọi là “tội từ tâm khởi đem tâm sám, tâm đã không rồi tội cũng mất”. Đấy chính là hiển thị tột bậc công năng của kinh. Vì không thể lãnh hội ý chỉ của kinh đến nỗi hiểu lầm [ý nghĩa của câu] “do bị người khác khinh rẻ nên tội nghiệp bị tiêu diệt”, bèn lầm lẫn cho rằng [câu ấy có nghĩa là] “chuyển nghiệp nặng thành hứng chịu quả báo nhẹ!”

Nói chung, hai câu “dĩ kim thế nhân khinh tiện cố, tiên thế tội nghiệp tắc vi tiêu diệt” (do đời này (nhấn mạnh) bị người khác khinh rẻ, tội nghiệp đời trước (nhấn mạnh) liền được (nhấn mạnh) tiêu diệt) nhằm nói rõ ý nghĩa “đời sau chắc chắn chẳng đọa lạc”. Chữ Cố ở đây chính là để chỉ rõ ý này, há có nên hiểu lầm thành “nếu chẳng bị người khác khinh rẻ, tội nghiệp sẽ chẳng tiêu diệt” ư? Khoa trước nói “bị người khác khinh rẻ” là nói rõ định nghiệp chẳng thể cầu may tránh khỏi! Nói “tội nghiệp”, nói “ưng đọa”, là nói đến nghiệp chướng và báo chướng. Nhưng nghiệp báo do Hoặc mà có, cho nên nói nghiệp báo bèn có Hoặc Chướng được bao gồm trong ấy. Khoa này là nói “trừ tam chướng”. Bởi lẽ, thọ trì kinh này, có thể quán lý Tam Không, lại còn có thể sẽ đắc cực quả, có thể biết quán hạnh rất sâu, nên Hoặc Chướng có thể do đó mà tiêu trừ. Cội rễ đã khô héo thì cành lá sẽ úa tàn; do vậy, tuy là định nghiệp chẳng thể cầu may tránh khỏi, đã có điềm báo đáng đọa, nghiệp lực ấy cũng nhờ đó mà tiêu diệt. Nghiệp chướng đã tiêu thì báo chướng cũng theo đó mà tiêu, kẻ đáng đọa sẽ chẳng bị đọa. Đợi tới khi tam chướng trừ sạch, tam đức sẽ viên minh, cho nên nói là “đương đắc Bồ Đề” (sẽ đắc Bồ Đề), đều là nhằm hiển thị vì sao kinh có công năng chẳng thể nghĩ bàn. “Đương đắc” là cách bao nhiêu đời chẳng xác định, hoàn toàn tùy thuộc khi nào tam đức tu viên mãn, khi đó sẽ đắc. Tuy “lúc nào” chẳng thể xác định, nhưng vì tam chướng có thể trừ, trọn sẽ có lúc đạt được, ắt chẳng nghi ngờ! Đó gọi là “đương đắc”.

Hai chữ ấy được đức Thế Tôn đích thân hứa khả, tức là thọ ký, chính là như kinh văn trong phần sau có nói: “Nhiên Đăng Phật dữ ngã thọ ký: - Nhữ ư lai thế, đương đắc tác Phật” (Phật Nhiên Đăng thọ ký cho ta: - Ông trong đời sau sẽ được làm Phật) . Đoạn đó nói “tác Phật” (làm Phật, thành Phật), đoạn này thì nói “Vô Thượng Chánh Đẳng Giác”, danh xưng bất đồng mà ý nghĩa tương đồng. Vô Thượng Chánh Đẳng Giác là dựa theo quả pháp để nói. Phật là nói theo quả vị. Chứng quả pháp ấy mà đạt lên quả vị, thì gọi là Phật. Như Lai là nói theo quả đức. Chứng quả pháp ấy mà tánh đức phô bày trọn vẹn, gọi là Như Lai. Có thể biết: Nói là Phật, hay nói Như Lai, đều bao gồm ý nghĩa Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, mà nói A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề thì cũng bao gồm ý nghĩa Phật và Như Lai. Do chẳng có Phật, Như Lai, sẽ chẳng thể gọi là Vô Thượng Chánh Đẳng Giác. Do vậy, cả ba danh xưng đều là danh xưng của Cứu Cánh Giác Quả, chỉ là nhằm hiển thị pháp rốt ráo, hay hiển thị quả vị rốt ráo, hoặc hiển thị đức rốt ráo, mà lập ra ba danh xưng vậy!

Đức Thế Tôn thuyết pháp thiện xảo viên diệu, trong một lời bao la vạn tượng. Ngài thốt lời, nhả chữ, ví như gió nước gặp gỡ, trọn chẳng suy nghĩ, mà liên kết chặt chẽ, chiếu rọi lẫn nhau, trở thành văn từ mầu nhiệm tột bậc đa dạng, đẹp đẽ, tột bậc rực rỡ. Ngay như trong khoa này, chỉ nói thọ trì, đọc tụng kinh này, tội nghiệp đời trước đáng đọa ác đạo liền bị tiêu diệt, sẽ đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, nhằm hiển thị công năng của kinh, ý nghĩa đã trọn, lại còn kèm theo các ý “bị người khác khinh rẻ, do đời này bị người khác khinh rẻ” v.v… Ý nghĩa được bao hàm trong ấy nói chẳng cùng tận. Nay tôi lại nêu đại lược năm điều:

1) Khiến cho [người nghe] biết nhân quả đáng sợ, ác nghiệp chẳng thể tạo. May nhờ vào sức Kim Cang Bát Nhã mà khỏi đọa lạc, giống như hoàn toàn tránh khỏi nạn!

2) Khiến cho người cung kính như đã nói trên đây chớ nên chấp tướng. Hễ chấp tướng, sẽ gặp chuyện chẳng như ý, ắt đến nỗi ngã lòng!

3) Khiến cho người gặp chuyện trái nghịch cũng chớ nên chấp tướng, hãy nên quán diệt tội.

4) Túc nghiệp của hết thảy chúng sanh há có hạn lượng! Khiến cho họ biết tuy túc nghiệp cực nặng, quả báo sắp chín, đã thấy điềm báo, nhưng sức của kinh này vẫn có thể tiêu diệt.

5) Khiến cho họ biết nhân quả chuyển biến tột bậc phức tạp. Hãy nên quán rốt ráo, chớ nên chỉ nhìn trước mắt, thấy nông cạn, để rồi hoài nghi.

Trong khoa Sanh Phước trên đây đã nói ba điều trọng yếu để cổ vũ, khích lệ người học. Trong khoa Diệt Tội này, cũng ngầm nói tới ba điều trọng yếu để bảo ban, răn nhắc học nhân:

- Điều trọng yếu thứ nhất: Đời này bị người khác khinh rẻ là do tội nặng từ đời trước mà ra. Phàm gặp chuyện này, hãy nên sanh tâm kinh sợ, hãy nên sanh tâm thuận chịu.

- Điều trọng yếu thứ hai: Người bị khinh rẻ, nếu thọ trì, đọc tụng kinh này, sẽ có thể tiêu túc nghiệp. Hãy nên sanh tâm quy mạng Kim Cang Bát Nhã, hãy nên sanh tâm coi người khinh rẻ mình như thiện tri thức.

- Điều trọng yếu thứ ba: Bị kẻ khác khinh rẻ chính là điềm báo đáng phải đọa. Hết thảy học nhân hãy nên sanh tâm siêng cầu sám hối. Nhưng nói “sẽ đắc Bồ Đề”, do vẫn chưa đắc, hãy nên sanh tâm dũng mãnh, tinh tấn.

Năm điều đại lược và ba điều trọng yếu là ý chỉ trọng yếu của khoa này. Kinh Phật Danh dạy: “Hành thiện chi giả, xúc sự khảm kha” (Người hành thiện gặp chuyện trắc trở), huống hồ nay đang đời loạn ư? Dùng ý chỉ trọng yếu để luôn tự cảnh tỉnh, ngõ hầu chẳng đến nỗi bị cảnh duyên nhiễu loạn.

Tôi vừa mới nói “siêng cầu sám hối”. Hãy nên biết: Thọ trì, đọc tụng kinh này chính là diệu môn để sám hối. Vì sao nói vậy? Kinh Pháp Hoa nói: “Nhược dục sám hối giả, đoan tọa niệm Thật Tướng, trọng tội nhược sương lộ, huệ nhật năng tiêu trừ” (Nếu muốn sám hối, ngồi ngay, niệm Thật Tướng. Tội nặng như sương móc, huệ nhật hay tiêu trừ), “niệm” tức là quán. Cái Thể của kinh này chính là Thật Tướng. Kinh dạy: “Tín tâm thanh tịnh, tắc sanh Thật Tướng” (Tín tâm thanh tịnh bèn sanh Thật Tướng) . Tâm thanh tịnh chính là lìa tướng, lìa niệm. Lìa tướng, lìa niệm chính là quán Thật Tướng, cũng chính là trừ Hoặc, tiêu nghiệp, là vô thượng diệu pháp để chuyển báo. Đấy chính là Lý sám môn trong nghi thức sám hối. Kinh này lại dạy lìa tướng để hành bố thí Lục Độ, hòng lợi ích chúng sanh. Phẩm Hạnh Nguyện nói: “Bồ Tát nhược năng tùy thuận chúng sanh, tắc vi tùy thuận cúng dường chư Phật. Nhược ư chúng sanh tôn trọng, thừa sự, tắc vi tôn trọng, thừa sự Như Lai. Nhược linh chúng sanh sanh hoan hỷ giả, tắc linh nhất thiết Như Lai hoan hỷ” (Bồ Tát nếu có thể tùy thuận chúng sanh, tức là tùy thuận, cúng dường chư Phật. Nếu tôn trọng, phụng sự chúng sanh, tức là tôn trọng, phụng sự Như Lai. Nếu khiến cho chúng sanh sanh tâm hoan hỷ, tức là khiến cho hết thảy Như Lai hoan hỷ) . Vì thế, hành Lục Độ là Sự sám môn trong nghi thức sám hối. Bởi lẽ, cổ đức soạn sám nghi, ngoài Lý sám ra, còn dạy tu các Sự sám (sám hối về mặt Sự) như cúng dường, lễ kính chính là để huân tập, khởi phát cái tâm rộng hành Lục Độ, há chỉ dập đầu mấy cái bèn coi như xong việc ư? Xem những điều được nói trong khoa này, [sẽ thấy] do thọ trì kinh này mà được tiêu diệt túc nghiệp, diệu môn sám hối cũng rõ rệt lắm rồi! Bởi lẽ, thọ trì là giải và hạnh cùng tiến. Giải chính là Quán, thuộc về Lý sám. Hạnh thuộc về Sự sám. Do vậy, có thể biết “thọ trì” là tên gọi khác của quán hạnh, thông thường coi thọ trì là đọc tụng, lầm to! Nếu là như vậy, cớ gì đã nói thọ trì, lại còn nói đọc tụng? Hãy nên biết: Đọc tụng vốn là để huân tập, phát khởi thọ trì. Nếu chỉ đọc tụng mà chẳng thể thọ trì, chỉ có thể gieo cái nhân xa, chẳng thể đạt được hiệu quả to lớn: Chỉ có thể tăng phước, chẳng thể khai huệ, chỉ có thể tiêu nghiệp nhẹ, chẳng thể diệt trọng tội, càng chẳng thể đắc Vô Thượng Bồ Đề. Hãy nên biết như thế.

Nói chung, kinh này có công đức chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể diễn tả, chẳng thể suy lường, vô biên. Nói tới khoa này mới hiển lộ trọn hết. Nhưng nguyên do khiến cho phước do tín tâm chẳng trái nghịch này vượt trội các phước khác thì cũng đến khoa này mới được nói triệt để. Tựa đề của khoa này không ghi là “diệt tội thọ ký” mà ghi là “diệt tội đắc phước”, chính vì chỉ rõ phước ấy hơn hẳn các phước khác, đến đây mới hiển lộ rõ vậy.

Khoa lớn “cực lực hiển thị công năng của kinh này” ngàn lời vạn lẽ, nhưng đối với tông chỉ duy nhất có thể dùng vài lời để nói bao quát rằng: Người học Phật nếu chẳng từ kinh này mà nhập, dẫu khổ hạnh vô số kiếp, chỉ có thể thành Bồ Tát, chẳng thể thành Phật. Đây chính là nói rõ nghĩa thú trong lời kết luận của khoa Sanh Tín trong phần trước: “Hết thảy chư Phật và pháp A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề của chư Phật đều từ kinh này mà ra” nhằm khuyên hết thảy chúng sanh hãy sanh khởi tín tâm vậy. Do vậy có thể thấy: Chương cú của kinh này tột bậc nghiêm chỉnh, nghĩa lý tột bậc dung hội, quán triệt. Khoa trước khi nói về sanh tín, đã từng nói: Khoa Sanh Tín đã bao quát trọn hết ý nghĩa của cả kinh. Sau đó, bất quá là đem các đạo lý được nói trong khoa Sanh Tín từng tầng một suy diễn, xiển phát rộng lớn, sâu kín hơn mà thôi. Xem các nghĩa lý được nói trong khoa lớn này, sẽ có thể biết rõ [điều khẳng định ấy].