Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

B. Xây tượng

Sau khi “cứu tế” giúp chúng sinh vào trong nhân duyên Phật pháp rồi, để nhắc nhở chúng sinh và tăng trưởng nhân duyên cứu đó, bấy giờ xây chùa tạo tượng cho chúng sinh có môi trường tu học và tăng thượng duyên. Như vậy xây chùa tạo tượng cũng chỉ vì chuyện “thượng cầu hạ hóa”, nói chính xác là để pháp “cứu tế chân chính” trường tồn trong biển khổ mênh mang vô cùng, do đó xây tượng cũng là một pháp cứu tế. Biết bao tôn tượng được xây cất lên đã “cứu tế” biết bao sinh linh, dụ như các đại Phật ở những vùng hẻo lánh, nghèo nàn trở thành nguồn sống cho dân địa phương cũng như các vùng lân cận, điển hình như các đại Phật ở Tam Thủy, Thạch nhân sơn, Mông sơn, Hải nam…Sự cứu tế này thắng xa sự cứu tế cơm áo của các hội từ thiện, vì hành cứu tế cho biết bao người có được công ăn việc làm, nuôi nấng con cái ăn học thành tài, giúp đời, không chỉ vài ngày như cứu tế từ thiện thế gian, mà cả đời của thế hệ này qua đời các thế hệ khác. Đại Phật đã vậy chùa chiền cũng thế, dù sao chùa vẫn là chỗ kiếm ăn của các người hành khất tụ tập, nơi này dễ được giúp hơn bất cứ ở đâu, nhờ vào hảo tâm của những người đi lễ chùa. Tuy nhiên vẫn có nhiều người xây chùa tạo tượng để ta có được đời sống vững chắc nhờ vào “thờ Phật ăn oản”, chùa càng to, tượng Phật càng lớn, ta càng đông tín chúng cúng dường “xây tượng”, danh ta nhờ vậy phổ biến khắp nơi, khiến thiên hạ nể sợ. Xây chùa tạo tượng với tâm “danh văn lợi dưỡng” đó vẫn bị Như Lai quở “này A Nan! Như Lai không thể vui, khi chùa chiền, tượng Phật được dựng lên khắp mọi nơi, nhưng dưới hình thức ấy”.

Như ngài Hải Không đại sư xây dựng đại Phật Di Lặc để cầu cho chúng sinh thoát nạn khổ, bằng sự hy sinh cả đôi mắt cho nguyện “biến núi thành Phật” được viên mãn, mới xứng danh gọi là “xây tượng công đức”. Người xây tượng thành được đại nguyện “cứu tế chúng sinh dứt trừ tai nạn khổ”, những người được cứu tế, chân chính dứt hết nạn khổ. Xây tượng như vậy tất nhiên công đức vượt xa mọi phúc báo nhân thiên có được từ những việc làm chân thành “cứu tế” gọi là từ thiện ở thế gian.

C. Vai trò của “Ba la mật đa” trong các hành của Phật giáo.

Trong kinh Kim Cương đức Phật dậy “nếu đem 7 báu nhiều như tam thiên thế giới ngày đêm bố thí, công đức thua kém người trì tụng kinh này nhẫn đến bài kệ bốn câu”, đức Thế Tôn lập đi nhiều lần qua các chương 8, 11, 15, 16, 19, 24, 28 và 32. Điều này chứng minh, bố thí thiếu “ba la mật” tất không đến được bờ giác, giải thoát hết mọi khổ của “sinh lão bệnh tử”, nên làm thế nào so sánh nổi với công đức của người thọ trì tức đủ nguyện hành, không phải chỉ khẩu tụng, mà tụng bằng cả ba nghiệp mới là nghĩa thọ trì.

Nhẫn đến bài kệ bốn câu, thuộc về vô tướng “nhược dĩ sắc cầu ngã” hay “không do 32 tướng tốt thấy được Phật”, mà đòi hỏi chúng ta phải thấy thật Phật, không thấy qua Phật tượng, thậm chí qua hóa thân còn sinh tử của Phật. Đó không phải là Như Lai nói rõ “ba la mật” mới thật là pháp “cứu tế chân chính” đó sao? Nếu xây tượng hay cứu tế mà thiếu vắng “ba la mật” thì chẳng thứ nào có công đức, và chẳng thứ nào hơn thứ nào, chỉ hơn nhau tùy theo hoàn cảnh mỗi lúc mà thôi.

Sở dĩ đức Phật tán thán “ba la mật đa” là công đức tối thượng, mà không một phúc báo nào sánh bằng, cũng bởi do pháp này cứu tế nhất thiết chúng sinh qua bờ giác, không còn “sinh lão bệnh tử”. Sự hiểu biết sẽ hướng dẫn mọi hành động và tư tưởng vào khuôn khổ của “ba la mật đa”, nên Bát Nhã tức Trí huệ là “Ba la mật căn bản” hay còn gọi là thể của “sáu ba la mật đa”, chính xác hơn Bát nhã chính là “ba la mật đa”. Do trí huệ ba la mật hướng dẫn hành bố thí, mà bố thí trở thành ba la mật, gọi là “bố thí ba la mật” hay “trí huệ bố thí”, cho đến tinh tiến, nhẫn nhục, trì giới và thiền định cũng nhờ trí huệ ba la mật mới thành được “ba la mật đa”. Chính vì thế “trí huệ là sự nghiệp duy nhất của Phật pháp” (duy tuệ thị nghiệp), không một công đức nào có thể thành tựu, mà thiếu vắng trí huệ được, nên nói chỉ cần thọ trì một bài kệ 4 câu của kinh “ba la mật đa” thì công đức không thể nghĩ bàn.

Kết luận xây tượng hay cứu tế mà thiếu vắng “ba la mật đa” thì đều là phúc báo nhân thiên, và công năng yếu kém chỉ có tác dụng một thời gian ngắn. Nếu có “ba la mật” kèm theo thì xây tượng hay cứu tế hoặc bất kì một sự việc nào đều phát sinh công đức và có tác dụng vĩnh hằng cho người thọ nhận. Vì vậy không nên để cái trí huệ “đuôi rắn” ôm chấp lấy một chân mà đập gẫy chân kia.

Y Giáo Phụng Hành

Chân chính học đạo phải bao gồm hai điều, ghi nhớ không quên và y giáo phụng hành tức thực hành lời dậy mà ta không quên này. Ghi nhớ tức huệ, không bao giờ quên tức định, y định huệ hành tức hành tịnh hành hay là thiện giới. Lại có thể nói, ghi nhớ không quên tức văn và tư, y giáo phụng hành tức tu.

Sở dĩ phải nhấn mạnh y giáo phụng hành, là vì người tu học cũng hành, nhưng hành theo tập khí của mình, tức kén chọn lời dậy nào thấy thích và có lợi thì hành, còn những điều dậy bảo khác với ý và lợi của mình ắt dẹp bỏ qua một bên. Đã hành theo tập khí tất hành theo các pháp luân hồi sinh tử mà ta đã quen hành trong vô lượng kiếp rồi, nên đời nay ngựa vẫn theo đường cũ mà đi, không theo con đường thoát ly mới mẻ được chư Phật chỉ bầy.

Y giáo phụng hành là pháp hành của bậc đại sỹ, như ngài Vĩnh gia nói "thượng sỹ nhất quyết nhất thiết liễu" (bậc thượng sỹ nhất quyết rồi thì muôn sự đều xong), và Lão tử nói "thượng sỹ văn đạo cần nhi hành chi" (bậc thượng sỹ nghe đạo liền nỗ lực thực hành). Như vậy "nhất quyết" của Vĩnh gia là "cần nhi hành chi" của Lão tử. Vĩnh gia nghe đạo xong là nhất quyết thực hành đến cùng, Lão tử nghe đạo xong là nỗ lực thực hành. Còn chúng ta thì sao? Nghe đạo xong khen hay, nhưng cái hay này bị vứt bỏ, hay có thất lạc cũng chẳng thấy tiếc, vẫn "nhất quyết" làm theo tập khí cho dù phải trả cái gía luân hồi sinh tử, hoặc vẫn "chuyên cần thực hành" các điều chư Phật khuyên tránh.

Đức Phật trong quá khứ tu hành xả thân đổi lấy hai câu kệ, chúng ta ngày nay vứt không biết bao nhiêu câu kệ và lời pháp, thực phạm tội khinh thường và thủ tiêu Phật pháp, tuy thường vứt bỏ nhưng lại cắm đầu đi học giáo lý ở chùa này hay đạo tràng kia, thực là điên đảo. Tổ sư chỉ cần một câu ngồi trong núi rừng quán tu mà thành đạo, không tốn một đồng mua vé máy bay, hay tiền ăn ở trong khóa học, lại chẳng làm nhọc lòng một ai, từ các vị giáo thọ thiện tri thức đến đồng hành hay ngoại hộ thiện tri thức, hết thẩy đều nhiếp hết nơi một câu, trong câu này có đủ ba hạng thiện tri thức, nên một mình tu mà vẫn đắc, còn bây giờ tu học rầm rộ, hao tài tốn lực, học đủ pháp mà ra về bằng tính không, bất tăng bất giảm. Rồi cũng khai khẩu bình luận thầy hay thầy dở, mà không tự bình luận mình sau khi học, kết quả là giỏi hay dở. Giỏi hay dở chưa rõ, chỉ rõ một điều học đâu quên đó, và bất y giáo phụng hành.

Phàm phu học đạo đòi hỏi đủ điều kiện, mà qua bao năm không thể đại hao hống, vẫn kêu tiếng the thé của loại chó rừng, vậy mà vẫn chưa chịu bỏ hết điều kiện đi, chỉ một lòng một dạ y giáo phụng hành, thử xem có đại hao hống được hay không?

Tinh thần trọng dục khinh pháp này là tập khí xưa nay của nhất thiết chúng sinh, là chủng tính của hữu tình, nếu không chừa bỏ cái tập khí này thì có học đạo cũng vô ích, và nếu có vào đạo cũng chỉ làm cho đạo lem luốc lây với thân tâm đầy tập khí ô nhiễm, cho nên không phải đông người theo đạo là tốt. Khi quy y mà coi thường Phật pháp, sợ ghi nhớ Phật pháp làm chật bộ não gom chứa dục lạc của mình, nên đào thải không màng ghi nhớ, nói gì đến không quên, những người này không biết một lời dậy của Như lai là kết quả bằng xương máu của ngài đã trải qua trong quá khứ, để hiểu được pháp này, nay chúng ta có "phúc" hơn ngài, khỏi phải hy sinh một cọng lông ngồi thoải mái nghe một cách vô tư những lời pháp kết tinh bằng máu thịt của chư Phật trong quá khứ. Nghe xong muốn lưu giữ trong tâm làm pháp bảo hay ném bỏ xó nào cũng được. chả trách Mạnh tử than, người ta mất con chó, cái búa cây đinh, còn biết đi tìm, vậy mà ta thấy thiên hạ đánh mất tâm mà chẳng thèm tìm, thực coi tâm còn thua con vật hay cây đinh.

Thánh nhân thế hay xuất thế toàn bộ đều là những người trừ bỏ được tập khí tham dục ích kỉ, để trở thành những người xả dục vì người. Phàm phu theo tập khí, thánh nhân trừ tập khí. Phật pháp là đạo giải thoát, do tập khí mà trôi lăn sinh tử, điều này thực dễ minh chứng, bao kiếp và hiện thế chúng ta vẫn đang trôi lăn trên con đường sinh tử, chúng ta người thành công hay kẻ thất bại, đều có một điểm tương đồng qua lời dậy của đức Phật "Với gậy người chăn bò, lùa bò ra bãi cỏ, cũng vậy gìa và chết, lùa người đến tử vong". Vì vậy Phật pháp dậy ta trừ tập khí sinh tử này tức ái và hữu trong thập nhị nhân duyên, tất đoạn được nhân duyên sinh tử. Nếu không y lời Phật dậy tu hành tất mang Phật pháp vào cơn sinh tử, như đức Phật cảnh giác, dùng tâm luân hồi bàn chuyện giác ngộ, thì giác ngộ đó là giác ngộ của luân hồi. Nhiều người học dạo không hiểu như vậy, cứ ngỡ rằng hễ ta ôm kinh hay tượng Phật trong lòng tất sẽ tránh được tử thần và khổ quả, mà không cần phải y giáo phụng hành.

Học Phật để thành sư tử nhi biết hao hống, nên cần y theo tiếng gầm của Sư vương học tập. Vì vậy rất cần y giáo phụng hành và đừng bao giờ cầu học Phật pháp mà đòi hỏi theo tâm ý đầy tập khí của mình.

Trời có ngày mưa ngày nắng, học đạo có lúc thuận lúc nghịch, đại chúng coi như bài này là một ngày trời nắng gắt, sau nhiều ngày mát mẻ. Trời Côn minh đang cần nắng để chặn đứng những cơn mưa làm u ám bầu trời suốt cả tuần nay.

Cầu Phật gia hộ cho tất cả.

Côn minh 6/9/07

Ý Nghĩa Hành Hương

Hành hươngMục đích của hành hương là chiêm bái thánh tích để tăng trưởng nhân duyên với Phật pháp, tạo và củng cố tín tâm nơi giáo pháp của chư Phật, và với chư bồ tát cũng như chư tổ sư. Có thể chia mục tiêu hành hương của Phật giáo đồ thành hai xu hướng là cầu nguyện và tu học.

Đại đa số tín đồ hành hương để cầu nguyện cho bản thân được an lành và như ý, nên đối tượng hành hương thường hạn hẹp trong phạm vi các thánh tích của bồ tát, đặc biệt là Quan thế âm bồ tát, vì tổ sư không phải là đối tượng để cầu an, mà là đối tượng để cầu học và hành đạo, nên thánh tích của tổ sư không được lưu ý đối với xu hướng này.

Thiểu số hành hương để tu học nên đối tượng hành hương quảng đại hơn, bao gồm hết mọi thánh tích trên từ đức Phật, và chư bồ tát dưới đến chư tổ sư và hàng Thánh tăng. Nhu cầu học Phật cần đến tất cả chư Phật, bồ tát và tổ sư, nên hành của Phổ hiền bồ tát dậy cho người tu phải lễ kính nhất thiết chư Phật. Đồng thời ban đầu ta chỉ có thể nhận biết về oai lực của chư Phật cũng như chư bồ tát qua sự chỉ bầy của thiện tri thức mà không trực tiếp nơi Phật và bồ tát. Nên gỉa như không có thiện tri thức tức các vị cao tăng tổ sư chỉ dậy tất nhiên ta không hề biết Phật và bồ tát có hiện diện hà huống là quy y. Đó là bằng chứng nền tảng của tu học la thiện tri thức, bao gồm thánh tăng và tổ sư. và khi thính pháp nơi các đạo tràng của chư Phật thường thấy sự hiện diện của Văn thù bồ tát nhiều hơn là Quan âm bồ tát.Nói cách khác, chúng ta có thể tạm coi bồ tát Văn Thù và Phổ Hiền là đối tượng về thượng cầu, bồ tát Quan Âm và Địa Tạng là đối tượng về hạ hóa.

Hành hương sự và lí Hành hương có thể chia làm ba loại, hàng sơ cơ hành hương để cầu nguyện cho các vấn đề gia duyên được tăng trưởng thuận lợi, sự hành hương này thuần túy thế tục, thế tục hóa Phật và pháp, không đưa đến nhân duyên đắc độ nơi tương lai, mà tương lai chỉ có nhân duyên với thánh tích như những người đang sống rất thế tục, ở các thánh tích bằng nghề buôn bán, mà chúng ta đã từng giao dịch với họ qua những chuyến hành hương, nên gọi là thế tục hành hương.

Hàng trung căn hành hương để quảng kết nhân duyên với chư Phật và bồ tát, ngỏ hầu phát triển phúc huệ, đủ trình độ để cảm nhận được phúc huệ nhị nghiêm của pháp thân công đức, gỉa như nếu phúc huệ kém cỏi như con sâu cái kiến dù đang bò trên bàn chân đại Phật vẫn không thấy và biết gì về đại Phật, hoặc gỉa được sinh làm người nhưng tùy theo phúc huệ kém cỏi mà thành tà kiến, mê tín, không thấy được phúc huệ của Phật. Sự thấy biết nhiều ít về phúc huệ của chư Phật cũng do nơi trình độ phúc huệ của mỗi người cao hay thấp Hành hương để tăng trưởng nhân duyên phúc huệ này gọi là kết duyên hành hương. Điều chủ yếu là giữ đừng cho duyên này diệt, sinh duyên này đã khó giữ càng khó hơn, vì diệt bao giờ cũng là chuyện dễ, dễ đến mức có thể tự động diệt, vì vậy nên cần phải bảo vệ những nhân duyên quảng kết với Phật pháp, bằng cách dùng định nuôi dưỡng, thường xuyên tư duy nghĩa lí của các nhân duyên này, không để cho các gia duyên xóa mờ khi trở về trụ xứ gia duyên bận buộc của bản thân. Nhờ sức định là thường xuyên và huệ là tư duy, khiến định huệ thêm sâu rộng, nhờ đó các thiện duyên này được củng cố và thành tựu trong tương lai. Chư Phật do huệ thành định, định thành huệ, định huệ bất nhị, nên trí huệ vô lượng, trải qua ức kiếp cũng không nói hết được, phàm phu trái lại vì định huệ èo ọt, chỉ trong giây lát là lời cùng ý cạn.

Hàng thượng căn hành hương để thành tựu nhân duyên phúc huệ nói trên được viên mãn với Phật và pháp, như thấy Phật tượng hay Phật tháp, hiểu được mọi nhân duyên mê ngộ, của ta và Như lai, rõ được công đức của Phật và phúc đức của ta khác biệt thế nào, đó là thấy hình tượng Phật hiểu được các pháp. Như lai do hiểu mọi pháp đúng thật (chân lí) nên nơi lí không bị mê lầm, do vậy nơi mọi sự đều thấy lí đúng thật, nhờ vậy không bị sự ngăn ngại, thành sự lí vô ngại, hay nhất thiết sự vô ngại, còn gọi là sự sự vô ngại, nên hành nhất thiết sự, sự sự đều hiển bầy chân lí khai thị chúng sinh, vì thế Phật còn gọi là pháp vương, nhờ tự tại nơi các pháp.

Cách thấy nhất thiết pháp của chư Phật, gọi là Phật tri kiến, để chúng sinh ngộ nhập nơi Phật tri kiến, thấy được mọi pháp như Phật thấy, tức thành tựu Phật quả, phải do kiến giải đồng với Phật mới được gọi là Phật. Chẳng phải được thân giống Phật là thành Phật, nên Như lai nói với Tu bồ đề, không do nơi 32 tướng tốt gọi là Phật, và cũng không phải là chỉ làm vài sự giống Phật là thành Phật, khi mà thân hay hành có chỗ giống mà tri kiến thì sai biệt. Bởi do Phật tri kiến này đạt được công đức nhị nhập, sự lí viên dung, tức nhập lí và nhập sự. Nhập lí nên quang minh phổ chiếu, nhập sự nên biến nhất thiết xứ, nhập lí nên bất biến, nhập sự nên tùy duyên.. Hành hương như vậy tức năng thành tựu viên mãn nhân duyên với Phật và pháp, gọi là lí sự hành hương hay thân tâm hành hương, không chỉ đến bằng thân để thấy sự, mà đồng thời đến bằng tâm để hiểu lý.

Cùng hành hương nhưng phát tâm sai khác nên quả đức cũng không đồng, như cùng đến bảo tàng, người nhặt đồ đồng, kẻ lượm bạc vàng, người thu chân báu, lợi ích bất đồng.

Hành hương và xuất giaHành hương là để tăng thượng duyên với đức Phật, chư bồ tát và chư hiền thánh tăng, hầu củng cố đức tin, đầy đủ nghị lực xả ly gia duyên để thành tựu công đức xuất tam giới gia. Tam giới là môi trường lưu chuyển sinh tử, tổ Đạt ma nói trong luận Ngộ tính, ra khỏi sinh tử gọi là xuất gia. Như vậy tam giới là gia của nhất thiết chúng sinh, hễ khởi gia duyên tất diệt công đức xuất gia.

Do nhân duyên đó Phật giáo đồ thường hành hương lễ bái các thánh địa. Song trở ngại chính cho việc hành hương là gia duyên bận buộc. Phần đông do bận buộc chuyện nhà cửa con cháu mà bỏ lỡ cơ hội hành hương. Nhưng thế nào là gia duyên và bận buộc?.

Gia duyên thuộc toàn bộ những nhân duyên trói buộc, khiến ta không thể thoát ra được, phải ở trong duyên đó như ở trong căn nhà, nên mất tự tại, Các nhân duyên đó chính là gia (nhà ở trụ xứ), vì không thoát khỏi những duyên này, nên mọi hành nghiệp đều khiến nhân duyên này tăng trưởng, gọi là gia duyên. Gia duyên càng tăng trưởng, càng thêm bận buộc không thoát ly nổi. Càng không thoát ly càng xây dựng nhân duyên này, gọi là xây dựng cảnh giới của ta. Cảnh giới nói rộng là thế giới, nói hẹp là gia đình, gia đình trú trong thế giới và ta trụ trong gia đình, vì vậy trước nhất cần bảo vệ gia đình, sau đó phải phát triển thế giới. Quan niệm này là khởi đầu cho nhập gia và tăng thượng gia duyên, đến mức bận buộc đến vô lượng đời. Như vậy căn nguyên của nhập gia chính là ngã, có ngã tất có gia, vô ngã tất vô gia. Gia là chỗ trụ không thể lìa được của ngã, đó là đặc tính y tha khởi và biến kế sở chấp của ngã. Do y tha khởi nên sinh tâm phan duyên, gia và thế giới gia đều do các nhân duyên còn gọi là báo ứng chiêu cảm thành. Do biến kế sở chấp nên tắng ái thủ xả không ngừng, các pháp ái thủ này tạo thành gia và duyên cho ngã. Từ ngã chấp y tha và sinh biến kế, y tha và biến kế tạo thành ái thủ, ái thủ trói buộc và giam cầm ngã, như sét do sắt sinh trở lại ăn thân sắt.

Bận buộc có nghĩa cả ba nghiệp đều miệt mài với ái thủ, đối tượng của ái thủ không gì khác hơn ngũ dục. Càng truy cầu ngũ dục càng bận buộc, càng bận buộc càng phát triển gia duyên, gia duyên phát triển khiến thêm bận buộc, cứ vậy không sao thoát khỏi vòng lẩn quẩn này.

Xuất gia tức xuất tam giới gia, vì tam giới lục đạo đều là cảnh giới của ái thủ, tức gia duyên bận buộc. Nói khác hơn xuất gia là xa lìa khỏi ngã, nhị tính và ái thủ, Căn bản của pháp xuất gia là quy y tam bảo. Do quy y Phật giác ngộ ngã bổn vô, lìa được ngã, do quy y pháp thấy viên thành thật tính, lìa được nhị tính, do quy y tăng nên sống xả ly, lìa được ái thủ. Xa lìa được ba thứ này nên được tự tại, vĩnh viễn thoát ly khỏi gia duyên bận buộc.

Phật giáo đồ sở dĩ bị mất nhân duyên hành hương đều do gia duyên bận buộc, không dám xả ly. Cho dù phát tâm hành hương cũng vì gia duyên bận buộc, hành hương để cầu nguyện cho gia duyên bận buộc được thành tựu như ý. Vì vậy đối tượng hành hương cầu nguyện của đa số đều tập trung vào bồ tát Quan âm để cầu được cứu khổ. Sự cầu này có thể phân làm hai loại, thứ nhất là đang vương khổ nạn muốn được thoát khổ, thứ hai cầu được như ý vì nếu không sẽ hứng chịu quả khổ bất như ý. Đa số cho rằng các vị bồ tát khác cũng như các vị tổ sư không phải đối tượng để cầu nên ít được chú ý và chiêm bái.

Về điểm này nên lưu ý Quan thế âm bồ tát tầm thanh cứu khổ, nên ngài quán sát lời cầu xin của nhất thiết chúng sinh, nếu cho như ý mà đưa đến khổ cho họ thì ngài vì cứu khổ sẽ không đáp ứng lời cầu, đó là để chặn khổ tương lai cho họ. Nếu xét thấy cho như ý là giúp họ diệt khổ hiện tại và tương lai thì ngài sẽ vì cứu khổ mà đáp ứng lới cầu. Ví dụ như cầu ngài cho ta cơ hội hành hạ kẻ ta không thích, hoặc gỉa bắt người thương kẻ khác mà không thương ta phải thương ta, tất nhiên ngài sẽ đều không đáp ứng. Nhưng nếu cầu cho ta chế ngự được sân hận để tha thứ tha nhân, hay cầu được bố thí trợ giúp chúng sinh dĩ nhiên ngài sẽ đáp ứng lời thỉnh cầu này.

Khi đeo mang và truy cầu ngũ dục, tín đồ Phật giáo bất luận tại gia hay xuất gia đều bận buộc đến độ không thể tiến được dù là một bước trên con đương hành hương đến các thánh tích của Phật, bồ tát và các vị tổ sư, như thế mới biết ngũ dục nặng nề đến dường nào. Đây chỉ mói là hành hương đến các thánh tích biểu trưng của Phật giáo, thuộc về phương tiện pháp mà đã bị gia duyên gây chướng ngại như vậy, hà huống hành hương đến với thật pháp tức sự giác ngộ.

Phật giáo đồ tại gia hay xuất gia đều nhập đạo bằng quy y tam bảo, kể từ ngày đó là ngày lên đường hành hương đến với chân thân Phật. Hành hương các thánh tích thường dùng đến phi cơ, xe thuyền và chi phí bằng tiền bạc, hành hương chân thân Phật không trả bằng tiền mà trả bằng xả ly ngũ dục, càng vứt bỏ ngũ dục càng tiến bước nhanh và nhẹ nhàng đến mục đích, phương tiện di chuyển chỉ dùng giới định huệ, thường xuyên quán sát đúng thật sẽ càng lúc càng thấy chính xác và mục đích càng gần kề hơn.

Người xuất gia, từ bỏ gia đình chưa phải thực xuất gia, vẫn phải tu tập xả li để hành hương đến chân Phật, nếu trên đường tu tập bị ngũ dục lôi cuốn trói buộc, cam nhận ngũ dục là gia ắt sẽ thành gia duyên bận buộc, và đã có gia và duyên rồi thì không sao hành hương đến chân Phật được nữa, như người ngu trồng vừng.rang, không thể có kết quả.

Chỉ đến được với chân Phật khi không còn mảy may ngã cùng ái thủ và ngũ dục, hoàn toàn vô ngã, vô pháp. Vô ngã nên chẳng có đến đi, chẳng có ngã là một chúng sinh nên cũng chẳng có Phật bên ngoài làm đối tượng của ngã, ngã đã vô thì gia cũng không, bấy giờ mới thấy chỉ có chân Phật. Chân Phật không ngoài ngã cũng chẳng trong ngã, mà là vô ngã, Phật và ngã vô ngã này không hai, đó mới thực là chân ngã. Chân ngã này biến khắp mười phương ba đời. Đây là chỗ đến của hành hương

11/2007

Ý Nghĩa Rằm Tháng Giêng

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

Con xin kính đảnh lễ Sư ông.

Sư ông hoan hỷ cho con xin hỏi ý nghĩa ngày Rằm tháng giêng theo truyền thống Phật giáo. Con người gốc Bắc và con biết rằng nhiều người ngoài đi chùa Lễ Phật, họ đi xin Lễ Lộc đầu năm...Người con Phật theo đúng Chánh Pháp cần làm những việc gì để lợi lạc cho Đạo và đời.

Con xin kính tri ân Sư ông.

Đáp

Câu hỏi này gồm 2 phần: Phần 1, ý nghĩa ngày rằm tháng giêng. Phần 2, đệ tử Phật theo đúng chính pháp cần làm gì để lợi đời lạc đạo.

Chúng ta sẽ lần lượt giải đáp 2 vấn đề này. Phần 1:

Ý nghĩa ngày rằm tháng giêng

Đạo Lão chia một năm ra ba nguyên, gồm thượng nguyên tức rằm tháng giêng, trung nguyên tức rằm tháng 7, hạ nguyên tức rằm tháng 10.

Thượng nguyên là ngày thiên quan ban phúc. Trung nguyên là ngày địa quan phán tội, và hạ nguyên là ngày thủy quan giải trừ tai ương.

Khi đạo Phật truyền vào một quốc gia, Phật pháp "tùy duyên" hòa nhập với văn hóa địa phương, tạo thành một Phật giáo có nét đặc thù riêng, nên ta thấy Phật giáo ở mỗi nước đều có nét riêng biệt khác nhau.

Phật giáo và văn hóa ở mỗi nơi ảnh hưởng lẫn nhau. Văn hóa của các nước theo Phật giáo đều có bóng dáng của đạo Phật, ngược lại đạo Phật ở đó cũng mang hơi hướng của văn hóa địa phương cả trong sự lẫn lý.

Do sự hòa nhập này nên đạo Phật ở Trung Quốc ít nhiều cũng chịu ảnh hưởng văn hóa truyền thống của Trung Quốc là Nho và Đạo (Lão giáo). Từ đó mới xuất hiện những nghi thức lai Nho và Đạo giáo như dâng sớ điệp, làm giỗ, cúng sao giải hạn... những thứ vốn không thuộc về đạo Phật. Ngay đến tăng phục, kiến trúc chùa chiền, tượng Phật bồ tát cũng chịu ảnh hưởng văn hóa Nho Đạo của Trung hoa.

Việt nam là xứ chịu ảnh hưởng văn hóa Trung hoa sâu rộng, vì vậy Phật giáo ở Trung hoa và Việt nam rất đại đồng tiểu dị, và những phong tục tập quán, lễ lộc, cầu đảo theo truyền thống văn hóa dân gian của người bản địa đã mau lẹ củng cố một chỗ đứng trong sinh hoạt Phật giáo ở TQ và VN tự bao giờ.

Tóm lại những thứ này nguyên thủy không phải là đạo Phật, nhưng đã bị đồng hóa với tín ngưỡng dân gian, sự đồng hóa này là phương tiện pháp giúp dễ giáo hóa dân bản địa. Thế nên xưa không là mà nay là, hiểu Phật pháp tức biết thật rồi, thì thứ phương tiện "không" hay "là" này chẳng còn là vấn đề nữa.

Nhưng xét ra những ảnh hưởng "lai" này không đem lại sự tiêu cực nào cho việc tu tập cầu phúc báo hay hoằng dương phương tiện pháp, nên chúng đã mặc nhiên được giới Tăng sĩ chấp nhận và trải qua nhiều đời đã trở thành truyền thống. Khi thành truyền thống thì đương nhiên sẽ bất khả xâm phạm và hơn nữa còn được hậu lai tích cực duy trì.

Ngày rằm tháng giêng là rằm đầu tiên của năm, và thường thì khởi đầu cần phải cầu phúc báo an lạc, hơn nữa ngày thượng nguyên vốn là ngày thiên quan ban phúc nên việc đi chùa cầu an vào ngày rằm tháng giêng tất nhiên là việc làm quan trọng của đồ chúng ở đông bắc Á, và của cả tín ngưỡng dân gian ở các xứ này.

Tóm lại các thứ này nguyên thủy không phải là đạo Phật (xưa không là) nhưng lại là phương tiện để giáo hóa người bản địa nên nó được coi như phương tiện pháp của Phật pháp, và trở thành Phật pháp (nay thì là).

"Xưa không nay là" được gọi là quyền pháp dùng để dẫn dắt chúng sinh vào đạo (sự thật), kinh Pháp hoa gọi là "vị thật khai quyền" có nghĩa dùng quyền pháp tức phương tiện pháp để giúp người nhận ra thật pháp.

Khi nhận ra thật rồi thì quyền không cần nữa, như ngươi đến bờ cần phải bỏ thuyền. Vì vậy hiểu pháp rồi thì xưa không nay là chẳng còn ý nghĩa gì nữa.

Phần 2: Đệ tử Phật theo đúng chính pháp cần làm gì để lợi đời lạc đạo.

Chính pháp là gì?

Chính pháp là Phật pháp. Sở dĩ nói chính là vì không tà vạy, không gian ác, không vì mình hại người, không tham sân... nói chung không mọi thứ ngu ác sai trái.

Không ngu nên trí huệ, không ác nên từ bi, do vậy gọi là chính pháp. Và hễ đã (chân) chính đều thanh tịnh (trong sạch). Vì vậy chính pháp cũng là thanh tịnh pháp.

Chính pháp, Phật pháp và thanh tịnh pháp, tên gọi khác nhau nhưng chỉ là một.

Đạo Phật là đạo thanh tịnh, vì vậy thành đạo là thành tựu thanh tịnh. Thành Phật là thành thân thanh tịnh, chứng pháp là chứng được (phương) pháp thanh tịnh. Tu tập là huân tập các hành thanh tịnh. Nói chung mọi thứ thuộc đạo Phật đều thanh tịnh, từ thân tâm (chính báo) đến cảnh giới (y báo) đều thanh tịnh.

Vì sao thanh tịnh cần thiết phải tu? Đơn giản là vì thanh tịnh với giác ngộ là một, bởi làm sao trong sự giác ngộ lại có dấu vết của bất tịnh như gian ác, xảo quyệt, ngu si được.

Thanh tịnh với hạnh phúc và an lạc là một, vì mọi hành vi bất tịnh như ghen ghét, độc hại không thể sống chung với an lạc được.

Thanh tịnh không chỉ là an lạc của một người mà còn là nguồn cứu vớt đầy niềm tin và hy vọng cho mọi kẻ còn cần đến cầu xin trên cõi đời này.

Không một thánh thần hay thiên ma nào thực sự là chỗ dựa vững chãi cho muôn loài, bởi chính họ, các thiên ma thánh thần ấy cũng cần phải dựa vào lực thanh tịnh của chính mình để tự bảo hộ cho bản thân thoát khỏi khổ đau. Tùy theo lực thanh tịnh của tự thân mà cảnh giới có cao thấp. Thực tế thì sự khác biệt giữa mười pháp giới chỉ là sự thanh tịnh nhiều hay kém mà thôi. Thế nên ngay đến muốn cầu cảnh giới của Phật (thanh tịnh độ) đức Phật cũng cho rằng rất đơn giản "chỉ cần thanh tịnh, cảnh giới sẽ thanh tịnh theo" như ngài dạy trưởng giả tử Bảo Tích trong kinh Duy Ma Cật "tùy kì tâm tịnh, tức Phật độ tịnh".

Đệ tử Phật cần làm gì để lợi đời lạc đạo?

Giác ngộ là tổng hợp của trí huệ và từ bi, và như ta đã biết giác ngộ đồng với thanh tịnh nên cả hai lực trí huệ và từ bi đều là thanh tịnh lực. Không thể bất tịnh mà thành tựu được trí huệ và từ bi, do vậy chỉ có chư Phật bậc thanh tịnh giác ngộ mới có đầy đủ (viên mãn) trí huệ và từ bi.

Cả hai lực này đều là lý và sự thanh tịnh cần phải đạt được mới chứng quả vô thượng bồ đề. Như vậy rõ ràng thanh tịnh và từ bi trí huệ không hai. Có trí huệ ắt lạc đạo, có từ bi tất lợi đời. Tựu chung thanh tịnh chính là yếu tố duy nhất đem đến sự lợi đời lạc đạo, vì thế cần phải tu học thanh tịnh đạo tức Phật đạo.

Phàm nhân và đa phần tín chúng do không đủ trí huệ nhận biết nên thường hành bất tịnh chỉ cầu tự lợi, do tham dục nên mê tín hành ác pháp như một mặt ngày rằm đi chùa cúng sao giải hạn, mặt khác gây hạn đầu năm bằng cách giết gà, kho cá lóc cúng thần tài, mê muội tin rằng bằng những thứ ác hành ấy sẽ đem lại phúc báo cho bản thân. Những thứ tà pháp bất tịnh này lắm kẻ tin theo, trong số đó không ít Phật giáo đồ cũng tích cực tham gia.

Đa phần tăng tục đều lo duy trì các thứ phương tiện pháp vốn khôn thực là Phật pháp, cho đó là bổn phận và là sự tu hành, còn chính pháp chân thật thanh tịnh giác ngộ thì chưa bao giờ trở thành truyền thống để có bổn phận phải duy trì và hoằng dương.

Triệu người tu có mấy người coi thanh tịnh là cứu cánh tu tập, cho dù có học kinh luận, trì tụng thần chú vẫn thả rông vọng tâm giữa chốn ác thế, mặc tình tính toán mưu toan cho lợi ích bản thân, lại cầu chư Phật tiếp sức cho mưu lợi cá nhân được như ý, coi sự thành công đó là phúc đức tu hành của ta và là sự linh thiêng của Phật. Thử hỏi với niềm tin mê muội đó có lợi đời lạc đạo không? Hay chỉ làm loạn đời hại đạo?.

Làm thế nào để tu thanh tịnh đạo?

Bốn chữ "đương nguyện chúng sinh" là nền tảng tu thanh tịnh đạo. Kinh Hoa Nghiêm nói "bất vị tự thân cầu khoái lạc, đản vị cứu hộ chư chúng sinh" (không vì bản thân cầu phúc lạc, chỉ vì lợi lạc cho chúng sinh). Muốn lợi đời lạc đạo phải phát tâm thanh tịnh (bồ đề tâm), học huệ tu bi.

Tu tập thanh tịnh đồng với tu tập từ bi trí huệ. Học hiểu pháp thanh tịnh là thâm nhập chính pháp. Sống đời thanh tịnh là gánh vác muôn loài. Có như vậy mới thực sự là lợi đời lạc đạo.

Thanh tịnh pháp và thiện pháp có sự khác biệt. Thanh tịnh pháp siêu việt thiện pháp. Thiện pháp thông qua "thức" như mắt thấy tai nghe, và tình cảm của ý thức mà hành động. Tịnh pháp không thông qua thức mà thông qua trí quán sát nhận chân trong trường hợp này hành thiện (giúp đỡ) hay không hành (ngăn cản, chống lại) cái nào dẫn đến lợi ích chân thật gọi là lợi đời lạc đạo thì hành. Ví dụ như câu chuyện hòa thượng đánh nai. Do vậy hành động thanh tịnh đôi khi nhận xét qua thức có phần bất thiện, nhưng thông qua trí mới thấy ra cái bất thiện ấy mới chính là thiện, và trong vài trường hợp thiện lại là thứ bất thiện.

Bồ tát cứu khổ chúng sinh bằng thanh tịnh pháp để đưa chúng sinh vào nhân duyên thanh tịnh của quý ngài, gọi pháp này là Bồ tát đạo độ sinh. Nếu chỉ nhắm vào "thức" thấy nghe giúp đỡ cho tha nhân cơm ăn áo mặc qua cơn bĩ cực rồi thôi thì gọi là làm từ thiện, không phải bồ tát đạo. Vì vậy cội gốc của bồ tát đạo là phát tâm bồ đề, nguyện đời đời làm người cứu giúp, dùng tâm này sinh hoạt cứu khổ muôn loài trong nhiều đời, khiến các chúng sinh "vướng" vào mối nhân duyên của thanh tịnh đạo, đều chân thật được cứu, họ sẽ từ một kẻ cùng tử chỉ giỏi nghề van xin cầu cứu, họ sẽ trở thành đại gia trưởng giả chuyên ứng cứu mọi loài.

Do vậy cần biết bồ đề tâm là thanh tịnh tâm, tâm này năng sinh mọi cảnh giới (y báo) và thân tâm (chính báo) an lạc, mà ngoài tâm này ra không có sự cứu hay cõi trời nào thật sự là chỗ cứu giúp chân thật và an lạc.

Muốn hành bồ tát đạo tức thanh tịnh đạo, trước tiên cần phải thanh tịnh tâm. Tâm này còn được gọi là Vô thượng tâm, Đại đạo tâm, Bồ đề tâm, Giác tâm...

Nếu chúng ta may mắn "vướng" vào nhân duyên của thanh tịnh đạo, thì cửa công đức sẽ mở ra cho ta và muôn loài, vì từ đó nhân duyên giữa ta và muôn loài rất thanh tịnh, đầy tràn sự chở che, đồng hành và giáo thọ nhau thanh tịnh pháp, đó là mối sinh hoạt của các cõi tịnh độ.

Tuy nhiên thanh tịnh không phải là chuyện của một năm hay một đời mà là chuyện dài lâu đến bao đời mà ai học và tu thành sẽ được gọi là bậc đại trượng phu, bậc thầy của trời người và là Thế Tôn bậc khả kính của mọi thế gian.

Nếu thấy khó quá thì không sao, cứ đi chùa cầu an rằm tháng giêng nhưng không được cúng sao giải hạn, không giết gà kho cá, ở nhà lễ Phật ăn chay, ra ngoài phóng sinh, bố thí, cúng dường và là thành viên BĐCĐ cũng khá là thanh tịnh rồi, dù chỉ được cảnh giới an ổn tạm vì thỉnh thoảng vẫn có thiên tai tật bịnh covid đe dọa do lực thanh tịnh chưa đủ cao... song so ra vẫn còn phúc báo hy hữu vì còn biết tới chính pháp thanh tịnh lợi đời lạc đạo, và như thế vẫn có hy vọng vào một tương lai thành tựu thanh tịnh đạo, hay còn gọi là tương lai thành Phật.

PVVT

Rằm tháng giêng Tân sửu

BA 26.2.2021

Ăn Mặn Hay Ăn Chay

Ăn mặn hay ăn chay luôn là đề tài tranh cãi trong hàng ngũ Phật giáo đồ, Phật giáo nguyên thủy đi khất thực nên cho gì nhận nấy không bận tâm ngon dở chay mặn. Phật giáo đại thừa nguyện độ nhất thiết chúng sinh nên không có lý do để ăn mặn. Đó là quan điểm cũng như lý do ăn chay hay mặn của đại và tiểu thừa.

Và khi được hỏi về vấn đề ăn mặn hay chay, ngài Đạo Nhất một vị cao tăng danh tiếng của thiền tông đã hóm hỉnh dùng phúc và lộc để trả lời theo quan điểm của thế nhân như sau:

Mã tổ nhân quan nhân vấn "nhục, khế tức thị, bất khế tức thị?" Tổ vân: "khế thị trung hàm lộc. Bất khế thị trung hàm phúc.".

Nhân có viên quan hỏi ngài Đạo Nhất "ăn hay không ăn thịt là đúng", ngài đáp "ăn thì được lộc, không ăn được phúc".

Bình

Văn hóa truyền thống của người Trung hoa coi Tam đa gồm Phúc, Lộc và Thọ là nền tảng của một đời sống hoàn hảo phúc lạc. Có phúc thì nhiều may mắn, có lộc thì giàu của cải, có thọ thì phúc lộc ấy kéo dài.

Khi quan viên hỏi ngài Đạo Nhất "ăn hay không ăn thịt, cái nào đúng?". Ngài đáp "ăn thì được lộc, không ăn thì được phúc", câu đáp rất ư rõ ràng nhưng đối với những ai không hiểu rõ nghĩa của phúc lộc thì câu đáp ấy lại có chút mơ hồ, vì ăn thì được lộc, không ăn được phúc, đằng nào cũng được cả, vậy chung cục nên chọn được thứ nào tốt hơn, phúc hay lộc? để quyết định ăn hay không ăn thịt?.

Muốn chọn lựa cho chính xác đâu là thứ tốt hơn cần hiểu rõ phúc và lộc thật sự là gì, hai pháp này liên hệ chặt chẽ với nhau, không có phúc thì không có lộc và ngược lại nhìn lộc mà biết phúc, tuy nhiên vẫn có chút khác biệt để nhận ra chỗ "được hơn" giữa phúc và lộc.

Lộc và các vấn đề liên quan.

Lộc là của cải vật chất, người càng có nhiều lộc thì biết người ấy càng có phúc, thấy kẻ thiếu lộc tất biết không phúc, vì vậy có thể bảo rằng lộc là một thứ phúc hữu hình, hữu tướng. Do đó lộc rất dễ nhận biết, là biểu tượng cho phú quý vinh hoa, vì vậy ai cũng khát khao mong cầu được lộc. Tuy nhiên vì là hữu tướng nên vô thường không thật, như lời Phật dạy trong kinh Kim Cương "hễ có tướng tất hư vọng không thật", mọi tướng tức vật chất đều do duyên sinh nên chịu sự sinh diệt chi phối, do đó không một vật thể nào có thể mang ra khỏi cõi thế gian sinh diệt được, điều này có nghĩa sau khi chết phải bỏ

lại từ của cải cho đến thân xác yêu dấu của ta, chỉ những thứ vô hình, vô tướng như nghiệp thiện ác mới đi cùng ta ra khỏi thế gian này, như vậy cho dẫu lộc có giữ được bền lâu đến cuối đời đi nữa, thì ngay khi thở hơi cuối cùng cũng là lúc phải ngậm ngùi chia tay cùng lộc, thế nên lộc được ví như cô vợ thứ ba của vị trưởng giả có bốn người vợ.

Hơn thế nữa lộc cũng có thể bỏ ta đi bất cứ khi nào, vì là vật chất nên kẻ gian có thể cướp mất, thậm chí thiên nhiên cũng tước đi được, như nước có thể trôi, lửa có thể thiêu, gió có thể cuốn bay, đất có thể chôn vùi mọi thứ của cải. Suy cho kỹ thì lộc chỉ lìa bỏ ta trong hai trường hợp, khi ta không còn phúc, phúc cạn thì lộc hết và khi mạng sống chấm dứt. Xét cho cùng thì phúc là gốc và lộc là ngọn, có gốc thì có ngọn nên hễ có phúc thì lộc sẽ sinh, song tục nhân tham lộc không thích phúc, nên cả đời cật lực gom chứa lộc mà lơ là với phúc, họ vô trí quên rằng nhờ vào phúc chống lưng mà họ có được tài lộc, nhưng do tâm tham lộc không biết đủ, họ đã kiếm lộc bằng mọi thủ đoạn tổn phúc khiến lộc vốn do phúc sinh nay trở thành thứ hủy hoại phúc là chỗ chống lưng cho lộc, như sét do sắt sinh trở lại ăn mục sắt, một khi chỗ chống đỡ yếu kém và mục nát thì họ mất toàn bộ từ tài lộc đến thân mạng. Phúc sập thì lộc đổ, khi ấy đại gia thành bần cùng, lãnh tụ thành tội đồ, người tôn kính thành kẻ đê hèn. Tóm lại hạnh phúc biến thành khổ đau, vinh quang biến thành tủi nhục, những điều này xảy ra khắp mọi nơi, khắp mọi lúc, không khó để thấy.

Thế nhưng đáng tiếc đa phần Phật giáo đồ đi chùa với tư cách một tục nhân, họ lễ Phật nhằm mục đích cầu lộc hơn cầu phúc, vì tin rằng lộc mới thật là phúc bởi thấy và hưởng được, không những thế còn được vinh hiển, thế nhân nể phục. Do vậy kiếm lộc bất chấp thủ đoạn gây tổn hại cho phúc phần, vắt cạn phúc để đổi lấy lộc, chung cục phúc hết lộc tan, khi lìa đời đồng hành với vô phúc qua đời sau, sống kiếp bạc phúc bần cùng, thảm hại vô lộc, lúc ấy muốn lộc cần phải có phúc, nhưng chẳng còn mảy may phúc nào làm vốn, nên cả cuộc đời bầu bạn với vô phúc và vô lộc.

Phúc và các vấn đề liên quan.

Phúc là thứ tài sản vô hình, nên chỉ nhận ra được phúc qua lộc, có thể nói rằng phúc là thứ lộc vô tướng, vô hình. Do phúc vô tướng nên không ai cướp đoạt được, cho đến thiên tai cũng chẳng đụng nổi đến phúc, nói gì tới hủy hoại được, thậm chí còn ngược lại nhờ phúc mà tiêu tai diệt nạn nữa, đã thế phúc lại mang theo suốt đời này qua đến đời sau, hễ phúc đâu ắt lộc đấy, do đó đời đời đều được phúc lộc, đó mới là Thọ.

So sánh phúc và lộc.

Phúc là thứ thiện pháp không độc, vô hại nên không làm tổn hại lộc, lại không chỉ cùng ta như hình với bóng trong đời này mà còn theo ta đến mọi đời, không chỉ để bảo vệ ta

được an toàn mà còn bảo đảm cơm no áo ấm, trụ xứ như ý. Phúc hay giúp người nên càng tăng trưởng phúc, có phúc tất có lộc, song có lộc chưa hẳn đã có phúc, vì lộc dễ khiến tâm người sinh tham và khi ấy họ sẽ đánh mất phúc. Nếu cho phúc là lộc thì càng có lộc, nếu cho lộc là phúc thì sẽ dễ mất cả phúc lẫn lộc, thế nên tu phúc tốt hơn cầu lộc, ngẫm xem chẳng phải mọi vị Bồ tát cùng Thánh nhân đều trọng phúc hơn lộc đó sao?, do vậy mà họ được sùng mộ và là chỗ nương nhờ của muôn loài, trái lại phàm phu tục tử trọng lộc khinh phúc, nên luôn là chỗ gây họa cướp đoạt cho muôn loài.

Chỉ cần mộ phúc không mộ lộc thì thành Bồ tát hay Thánh nhân không phải việc khó. Các vị này đa phúc bất đa lộc, chẳng có Bồ tát Thánh nhân nào là đại gia lắm tiền nhiều của, họ chỉ phúc đa đức quảng. Nhờ vào phúc nhiều đức lớn mà đời đời an lạc, tiền nhiều của lắm một đời vất vả lại chỉ kéo dài vỏn vẹn trong một đời.

Ngài Đạo Nhất nói "ăn thịt được lộc" ngụ ý vì ăn uống là một trong năm dục của thế gian, nên tục nhân coi đó là lộc, nếu thích lộc thì chọn thịt, đấy là sự chọn lựa của tuyệt đại đa số thế nhân, cho dù sự chọn lựa này gián tiếp gây nên mối thảm sát ngày qua ngày và tiếp nối đến bất tận, như Thiền sư Nguyện Vân đời Tống than " thiên bách niên lai uyển lý canh, oán thâm tợ hải hận nan bình, dục tri thế thượng đao binh kiếp, thả thính đồ môn dạ bán thanh", có nghĩa "trăm năm trong bát canh ngon, oán sâu như biển hận khó tàn, muốn biết vì đâu nạn binh lửa, hãy nghe lò thịt nửa đêm vẳng tiếng hờn", hằng bao năm qua trong những bát canh hàng ngày nấu bằng thịt xương chúng sinh, đã tạo thành mối hờn oán sâu như biển thực khó vơi cạn được, do vậy nếu muốn rõ nguyên nhân vì sao thế giới luôn xảy ra chiến tranh thì hãy lắng nghe những tiếng rống đau thương chết chóc vào lúc nửa đêm ở các lò mổ gia súc. Ôi! đó là lộc ăn nhậu của tục nhân, họ nào biết lộc ấy là duyên khởi của chiến tranh, là quả báo của nghiệp sát ở các lò mổ chỉ để tìm chút hương vị trong chốc lát, vị ngon trong vài giây, nuốt qua cổ rồi thì vị mất nhưng nghiệp sát và ăn nhai đó còn tồn tại, và chờ trả món nợ xương máu này trong tương lai, ngon vài giây chịu khổ đau đớn bị mổ giết và bị ăn nuốt trong tương lai, cái giá phải trả quá đắt. Kẻ dung tục "ăn vì được lộc" do không rõ nhân quả nên chịu đấm vỡ mặt mày chỉ để được nắm xôi không đáng.

Còn nói "không ăn được phúc", ngụ ý người trí hiểu rõ nhân quả của "không ăn để được phúc", thậm chí còn phóng sinh, nhờ vậy không nợ xương máu nên đời đời bình an, không sợ bị giết hại, không biết đến chiến tranh.

Khi hiểu rõ phúc và lộc rồi, thì tùy tiện chọn lựa "được lộc" hay "được phúc". Chọn lộc là sự chọn của tuyệt đại đa số gọi là phàm nhân, chọn phúc là sự chọn của thiểu số gọi là Thánh nhân.

VTA 22.9.2023

Ẩn Ngữ

Đức Phật tuyên thuyết "thuyết pháp giả, vô pháp khả thuyết thị danh thuyết pháp" thuyết pháp là chẳng có pháp nào có thể thuyết, gọi là thuyết pháp. Lão tử nói "đạo khả đạo phi thường đạo", đạo mà nói được tất không phải là thường đạo. Hương Nghiêm thiền sư nói "đạo do ngộ đạt, bất tại ngữ ngôn", đạo do ngộ được, không do ngôn từ, tất cả những lời nói trên đều hiển bày mọi lời lẽ chỉ là ngón tay để chỉ trăng vì vậy đạo hay pháp không phải là ngôn từ mà là thứ không nói được ẩn dụ bên trong lời lẽ.

Thiền sư nào cũng ăn nói trực chỉ, nên rất có đạo lý, nhưng thế nhân điên đảo lại thường cho những ngôn từ trực chỉ đó là "ẩn ngữ" hay "ngụ ngôn", để phải nhức đầu tư duy xét đoán may ra hiểu được nghĩa. Hỡi ôi! Người điên thường thấy cái tỉnh là điên, cần phải suy luận để hiểu. Hành gỉa tu huệ thấy mọi pháp thế gian đều là "ẩn ngữ" hay "ngụ ngôn" như chúng ta đang học cách nhận ra cái nghĩa "ẩn" và "ngụ" chân thật bên trong các ý tưởng và lời nói của đám ngu nhân qua các mẩu chuyện ngu. Bậc trí gỉa tất thấy các ngôn từ trực chỉ cho đến điên đảo đều không ra ngoài chân lý, nên đều bình đẳng hiển bầy chân lý, do vậy chẳng còn thứ gì gọi là "ẩn" hay "ngụ" trong mọi lời lẽ. Đó là phong cách của nhà Thiền, mà từ Thiền sư đến lão bà bán hàng rong đều tự tại hành xử, thế nhưng nếu không nhận ra ánh trăng ẩn và ngụ kia mà chỉ mải miết phân tích phán đoán ngón tay hiển bày ngay trước mắt thì đến ngay cả đại pháp sư kiến thức cao siêu giảng kinh trước tác Thanh Long sớ sao nơi đời cũng đành ngậm miệng.

Commented [1]: Thanh long sớ sao là bộ chú giải kinh Kim Cương của ngài Tuyên giám thiền sư. Sau khi không trả lời được câu hỏi của bà hàng rong "tôi nghe kinh Kim cương nói cả ba tâm quá khứ, hiện tại và vị lai đều bất khả đắc, vậy pháp sư muốn điểm tâm nào?". Ngài đốt bộ sớ này nên không còn lưu truyền nữa.

Phải nói thêm ngài Đức Sơn Tuyên Giám là một thiền sư vĩ đại sau này, nổi tiếng với pháp gậy đập. Đối với Thiền sư không những ngôn từ nào cũng trực chỉ mà ngay đến cả những hành động vô ngôn cũng trực chỉ, không một pháp nào không phải chân lý (Phật pháp), nên đâu đâu cũng trực chỉ hiển lộ chân pháp, như hét của Lâm Tế, gậy của Đức Sơn cũng đều trực chỉ chân lý, bất luận là ai nếu nghe nổi được hét, hứng nổi được gậy, tất đều "trực chỉ nhân tâm", hễ được trực chỉ ắt sẽ thấy tính, tự tính xưa nay vốn không một vật (bổn lai vô nhất vật), như mặt hồ trong phẳng thấy rõ tinh tú vân nguyệt, thế nhưng nó thật không một vật, tính chất "vô nhất vật" đó là "đại viên kính trí", nếu chấp các cảnh trong mặt hồ cho đó là cảnh thật được chứa trong mặt hồ, và mặt hồ có chứa mọi cảnh xấu đẹp, thì sẽ từ Đại viên kính trí trở thành A lại da thức. Thấy không một vật là thấy chân, thấy đủ mọi vật thật có là thấy gỉa (cho bóng huyễn là thật). Chư Phật có đủ ngũ nhãn nên thấy mọi cái thấy từ phàm đến Thánh như trong kinh Kim Cương đã diễn bầy. Thấy được thật tính là Phật, vì tỉnh được giấc mộng "chấp thật mọi huyễn" của một gã mộng, biết đời sống chỉ là một trường ảo mộng. Chỉ thấy huyễn tính nên say sưa vùi sâu trong mộng ảo, chịu đủ biến động khổ lạc của cơn mơ, mà vẫn đinh ninh mộng là đời sống chân thật. Biết bao giờ mới chịu tỉnh mộng, khi cứ mãi ôm giữ A lại da thức làm môi

trường sinh diệt cho các vọng nghiệp mà không chuyển đổi chính ngay "thức" này thành trí Đại viên kính để nghiệp chỉ còn là dư âm của giấc mộng tàn.

Giác ngộ không phải là được một thứ vật chất hay tinh thần nào thuộc về thế gian, mà là được sự thật. Sự thật đó là chẳng có thế gian nào để cần ra khỏi như Đạt Ma sư tổ dạy "Mê thời hữu thế gian khả xuất, ngộ thời vô thế gian khả xuất.". Khi mê có thế gian để ra, ngộ thì không có thế gian để thoát. Bởi mọi pháp ở thế gian đều là hư huyễn không thật, nên bất động chẳng vui buồn trước sự được mất của các pháp huyễn đó, mà ngay cái được mất ấy cũng hư dối không thật, trạng thái bất động tịch diệt này gọi là niết bàn. Chính xác thì giác ngộ chính là vô sở đắc, do vì hết thảy đều huyễn nên không chỗ đắc, hay nói khác hơn là đắc vô nhất vật. Do tính vô nhất vật của bản tâm nên ngài Triệu Châu gọi bản tâm là vô tâm, ngài nói "Ngã kiến thiên bách ức cá, tận thị mịch tác Phật hán tử, ư trung mịch cá vô tâm để, nan đắc." Ta thấy ngàn trăm gã, đều là kẻ cầu thành Phật, trong đó tìm một người vô tâm thực khó. Nói về sự liễu ngộ của vô tâm Ngài Huệ Tịch diễn bày "nhược yếu liễu tâm, vô tâm khả liễu, vô liễu chi tâm, tài thị chân liễu", nếu muốn rõ tâm, không tâm để rõ, cùng tâm không rõ, mới là thực rõ.

Tâm đã bình đẳng bất động lìa huyễn rồi, tất nhiên chẳng còn nhọc mệt ra sức đoạn ác hay hành thiện, mà rất tự tại nơi hành thiện đoạn ác, Lục tổ Huệ Năng dạy "Tâm bình hà lao trì giới, hành trực hà dụng tu thiền" tâm bình đẳng bất động thì cần gì mệt mỏi trì giới, thường hành bình đẳng không nhiễm nhị biên tất chẳng cần tọa thiền. Gia phong của bậc chứng bản tâm được ngài Huyền Giác miêu tả là vị nhàn đạo nhân tuyệt học vô vi chẳng cần trừ vọng tưởng hay cầu chứng chân lý.

Để được trí huệ như kim cương cần phải tu quán "nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh" nhìn các pháp đắc thất biến diệt do duyên sinh duyên diệt gọi là hữu vi đó đều là mộng huyễn, bọt nước, bóng chớp mà thôi. Quán được như vậy tất tâm sẽ "chỉ", "chỉ" rồi ắt bất động, đó là định huệ, như Lục tổ Huệ Năng dạy "ngoại lìa tướng tức thiền, nội bất loạn tức định".

Do vậy tu học giác ngộ quả thật là sự tu học cầu tìm thứ tâm đã mất mà không phải là thứ tu học kiến thức thuộc các pháp phương tiện, bởi do sự học đặt nặng về kiến thức chỉ tăng trưởng sự hiểu biết thế tục mà không thay đổi được bản tính u mê tham sân nếu không nói còn trợ giúp cho lòng tham sân thêm tinh vi. Chỉ có sự tu học về bản tâm mới thay hình đổi dạng từ phàm nhân thành Bồ tát, từ thất phu thành Thánh nhân, ngay đến sự học đạo Thánh hiền của Nho gia cũng được Mạnh tử đúc kết "Học vấn chi đạo vô tha, cầu kì phóng tâm nhi dĩ hĩ " đạo học vấn chẳng có gì khác là tìm lại cái tâm đã mất. Từ Thánh đến Phật đều chú trọng học thuật về tâm, riêng học thuật của thế tục chỉ cầu kiến thức không cầu tâm, thậm chí giới tu học Phật ngày nay đa phần đều không trọng tâm chỉ trọng kiến thức, nên dù biết mọi thứ mà không biết cách tự thay đổi tâm nên cuối cùng tâm tham dục vẫn tăng trưởng, đó là hiện tượng của đời mạt pháp.

Paris 27/2/09

An Tâm Hay An Thân

Vào mỗi mùa hè, chư Tăng theo luật định thường an cư kiết hạ với hai lý do chính, an trụ một nơi để tư duy tu tập, và cũng để tránh đi lại dẵm đạp các loại côn trùng thường xuất hiện rất nhiều ở các vùng nhiệt đới như Ấn độ. Như vậy an cư kiết hạ nhằm trau dồi hai phương diện giải và hành, đó là học tập trí huệ và tu dưỡng từ bi.

Thân an cư.

Quan niệm phổ thông của thế nhân thường nghĩ ta là thân xác, bởi thân là hình hài dễ nhận hơn nữa nó trực tiếp cảm nhận được vui buồn khổ lạc, vì vậy ai ai cũng vắt tâm suy nghĩ cách hành động sao cho thân được thoải mái mà không hiểu rằng nếu tâm không như ý thân sẽ không thoải mái trong bất cứ hoàn cảnh nào, do mê muội ngộ nhận điều này đã dẫn đến biết bao sự thay đổi tâm tính ngay khi thân còn trong hoàn cảnh thoải mái do tâm bất như ý. Đại để như đã giàu có nhưng không thoải mái vì chưa như ý nên lao tâm khổ sức cầu tìm sự thoải mái như ý hơn, hoặc đang có gia đình tốt đẹp nhưng do chưa như ý nên không thấy thoải mái mà muốn một thứ như ý khác, tất cả những điều trên chứng minh vì tất cả cho thân mà bỏ bê tâm, thậm chí hành hạ tâm biến tâm thành gia nô của thân, khiến tâm trở nên suy sụp thoái hóa. Sự chấp ta là thân khiến một số người tu học cũng chỉ biết cầu xin cho thân được chùa to Phật lớn, đồ chúng đông đảo thay vì cầu cho tâm được tri túc thiểu dục cho đến tự tại giải thoát, vì vậy hai chữ an cư với họ có nghĩa thân ở yên một chỗ. Đây là hình thức thân an cư.

Nhưng nếu thân ở yên mà tâm không yên bởi lục dục lòng tham không đủ, hay ý mơ tưởng bao la vũ trụ thì an cư thân khác gì tù nhân bị nhốt trong lao ngục.

Tâm an cư.

Người trí huệ nhận rõ tâm là chủ, tâm tạo mọi pháp, và dẫn dắt các pháp, hễ tâm sao pháp vậy, vì thế khi dùng thân phục vụ cho chính tâm như hành thiện để tâm an, độ sinh để tâm thành tựu công đức giải thoát, thì thân là công cụ năng sinh công đức và thân ấy là báo thân công đức khác với thứ thân nghiệp làm tâm ô nhiễm được coi là nguồn sinh mọi nghiệp tội, như lời đức Phật dạy trong kinh Bát đại nhân giác "tâm là nguồn ác, thân là rừng tội".

Hơn nữa đức Phật nhắc nhở "sắc thân phi thị Phật" và Phật cùng tâm bất nhị, Thiền tông gọi là "tức tâm tức Phật". Nếu có cầu nguyện, người đệ tử chân chính của đức Phật chỉ cầu cho tâm giải thoát, tâm giải thoát là niết bàn, còn những kẻ vô trí nhận thân là ta và Phật cũng là sắc thân thì chỉ lo cầu xin cho thân có được mọi thứ cho dù phải hy sinh

tâm lực, những thứ cầu xin ấy tất nhiên đều là ngũ dục, vì ngũ dục là chốn hưởng thụ của thân, ngược lại tâm không hề hưởng những thứ dục này, thay vào đó sự hưởng của tâm là pháp hỉ, khinh an vô ưu lự và tịnh pháp, nói theo thiền tông là ư tâm vô sự và tột cùng cứu cánh là niết bàn. Do vậy kẻ lo cầu cho thân thường tham sân si và là chỗ nguy hại cho tha nhân, người cầu tâm tự tại giải thoát không bị tam độc quấy nhiễu, nên thường làm chỗ nương tựa cho muôn loài. Cũng có thể nói rằng vị kỷ là gốc ác, vị tha là nguồn thiện, kẻ vị kỷ mang nỗi khổ muôn niên vì không bao giờ thấy đủ để an, về lý do này Mặc tử nhận định "Phi vô an cư dã, ngã vô an tâm dã. Phi vô túc tài dã, ngã vô túc tâm dã." chẳng phải không có chỗ an, mà do tâm ta không an, chẳng phải do không đủ tài sản, mà tại do tâm ta không đủ. Điều này minh chứng lo thân và vật chất sẽ không bao giờ đủ, nếu lo tâm thì luôn luôn đủ.

An cư để tu tập cho tâm an, vì thế phải an tâm trước, thứ đến an thân, tâm có an mới tri túc thiểu dục được.

Thật an cư.

Đại thi hào Tố Như nói "thử tâm thường định bất ly thiền", Thiền tông nhấn mạnh "đi đứng nằm ngồi đều là thiền định", như vậy định là tâm định chẳng phải thân bất động như pho tượng mới là định. Chư Phật trụ trong định lực từ bi tam muội mà vào ra trong chốn sinh tử phiền não độ sinh nhưng vẫn như chưa từng lìa niết bàn, như kinh Tượng Đầu Sơn dạy "Bạch ngài Văn Thù, cái gì là động lực tới lui (trong sinh tử) của Bồ tát? Và đâu là nơi tới lui của Bồ tát?." Bồ tát Văn Thù đáp "tâm đại bi là động lực tới lui của Bồ tát, còn hữu tình là nơi tới lui của Bồ tát."

Chư Phật Bồ tát an cư nơi đại bi tâm tự tại thần biến hóa thân vô số khắp mọi cõi độ hóa chúng sinh vô ngại. Nếu chỉ thân an cư ắt không thể độ sinh, phải hiểu thành Phật do tâm, độ sinh cũng do tâm, nhưng tâm từ bi không đủ thành Phật độ sinh, cần phải có phương tiện tức thân mới hoàn thành hai đại sự trên. Kinh Tượng đầu sơn dạy "Bồ tát đạo có hai, thế nào là hai, đó là trí huệ và phương tiện". Trí huệ là quán sát nên hiện thân nào để độ hóa, phương tiện là thị hiện thân ấy để độ, nói theo tục đế thì trí huệ là tâm tức lý và phương tiện là thân tức sự, nếu mọi sự đều là phương tiện thiện xảo của trí huệ thì đó là sự lý vô ngại.

Do Phật tức tâm tức trí huệ và thân là phương tiện thiện xảo, nên đại thừa nói chân Phật lấy trí huệ tức pháp làm thân, còn thân phương tiện là hóa thân, tuy nhiên đa phần chúng sinh do mê muội từ bao kiếp đến nay quen chấp thân làm ngã nên cũng chấp hóa thân hay thân phương tiện của Phật là thật Phật, do đó họ dùng ngã thân vô thường của họ thờ phụng phương tiện Phật thân với mong cầu được thành vị Phật phương tiện, đó là họ muốn nghiệp thân bất tịnh của họ nhờ vào cầu nguyện trở thành sắc thân phương

tiện hóa hiện của Phật, điều này rất mực điên đảo, bởi như trên đã giải thích, Phật do tâm thành mà không do thân thành, tâm thành nên tâm hợp nhất với Phật, gọi là tức tâm tức Phật, thân không thể hợp nhất với Phật được, vì vậy muốn thành Phật cần phải phát tâm, như đức Phật dạy "thấy phát tâm biết có thành Phật, thấy không phát tâm biết không có sự thành Phật".

Như vậy đối với đại thừa, hành giả cần phải "an trụ kì tâm" và chỗ an trụ ấy chính là tâm bồ đề, khi đã an trụ tâm này thì không còn mùa an cư nữa mà bất cứ lúc nào, dù đi đứng hay ngồi nằm, cũng đều niệm niệm an trụ nơi tâm "đương nguyện chúng sinh", vì vậy tâm này không còn ngã và tham dục của ngã, do vô ngã và vô dục nên khổ tập cho đến cả đạo diệt cũng không còn, đó là niết bàn vô trụ xứ. Tâm bồ đề biến nhất thiết xứ nên niết bàn cũng biến khắp gọi là vô trụ xứ, đây là chỗ vi diệu của phát tâm mà hành giả tiểu thừa không đạt được vô trụ niết bàn do không phát tâm. Thế nên có thể nói rằng phát tâm là con đường tu duy nhất và nhanh nhất để chứng quả bồ đề.

Nếu có thể cúng dường các hành gỉa an cư nơi tâm bồ đề thì công đức vô lượng, vì đó là cúng dường đương lai Phật. Tín chúng tại gia tùng hạ không chỉ hộ trì chư Tăng tu tập an cư nơi tâm bồ đề mà còn học hỏi pháp đại thừa này mới có công đức, nếu người tu kẻ hộ chỉ lo cầu phúc cho thân, bỏ lơ bồ đề tâm thì cả hai đều tổn phúc vì tham cầu, nếu chẳng phải thế Đạt Ma tổ sư đã không khẳng định "chẳng có công đức gì cả.", khi đáp lời vua Lương Vũ đế.