Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

VTA 11.8.24

Độ Sinh Và Tụng Niệm

Nam mô A Di Đà Phât.

Kính Thưa Sư Ông

Dạ, y vào lời giảng dạy của Sư Ông, con đã vào chơ mua cá phóng sanh, đến chùa lạy Phât, bố thí người nghèo, cúng dường Tam Bào; con đã chợt nhận ra là đi vào chợ mua cá phóng sanh, đến chùa lạy Phât; Bố thí người nghèo, cúng dường Tam Bảo phát khởi từ Tâm bình đẳng, vì lợi lạc chúng sanh đồng thành quả vị Vô Thượng Bồ đề, làm Chư Phât hoan hỷ, mọi hành sự sai biệt nhưng phát xuất từ Tâm bình đẳng như trên thì vào chợ, đi chùa, cứu giúp người nghèo khó, cúng dường Tam Bảo đều là đọc tụng kinh, niêm Phật, cúng dường Chư Phật, thế thì chùa và chợ đều thành tịnh độ trong Tâm, chợ và chùa đều là đạo tràng bình đẳng trong Tâm.

Kính thưa Sư Ông, con xin viết lên những đều chợt nhận ra trên sau quá trình được nghe, đọc suy tư và hành những lời giảng, những lời chỉ dạy và những khuyến tấn phát bồ đề tâm của Sư Ông với được tham gia những hành thiện pháp, phóng sanh bố thí cúng dường cùng Sư Ông.

Nam mô A Di Đà Phật, Kính bạch Sư Ông, những dòng tư duy trên con vừa viết ra như trên có gì sai, không đúng Pháp Phật, xin Sư Ông từ bi chỉ dạy cho con để đời đời kiếp được kết thành bồ đề quyến thuộc với Sư Ông và đời đời kiếp hành đúng Bồ đề tâm hạnh vì lợi lạc chúng sanh.

Nam mô Hoan Hỷ Tạng Bồ tát ma ha tát.

Nam mô Chư Bồ Tát Tùng Địa Dõng Xuất.

Bình luận.

Nhân duyên thị hiện nơi đời của đức Phật chủ yếu để chỉ dạy chúng sinh mở bày tâm Phật (Phật tri kiến) và hoàn thành tâm này hầu xóa bỏ tâm mê muội làm chủ chúng sinh hằng bao đời. Tâm mê đã sai sử chúng ta như một gã nô lệ làm theo mọi tham sân, biến ta và mọi chúng sinh thành những kẻ giác đấu chuyên nghiệp chỉ được quyền sống nếu giết được mọi đối phương trong mỗi trận đấu. Tâm Phật giải thoát chúng ta ra khỏi kiếp giác đấu nô lệ, đem đến cảnh giới hòa bình an lạc giữa mọi chúng sinh, không ai phải giết ai để được sống hay để được an lành, một nhân gian tịnh độ. Tâm Phật độ sinh bình đẳng không phân biệt kẻ ác người thiện, cũng không phân biệt nơi chốn bất kể là thiên đường hay địa ngục, vì tâm này biến khắp mọi phương, nhiếp hết chúng sinh nên tâm này là tâm đại đạo,

Nhân gian tịnh độ làm thế nào để có thể thành hiện thật? Chắc chắn là không thể thành được đối với những kẻ nô lệ giác đấu bị tâm mê khống chế lãnh đạo. Điều kiện ắt có và đủ để thế giới đấu trường này biến thành nhân gian tịnh độ, đó là nói lời vĩnh biệt với tâm mê, quay về với bản tâm Phật trí xưa nay bị lãng quên, thay vì đối diện nhau bằng vũ khí hãy chung lưng kề vai vứt bỏ mọi hung khí cùng hướng về tương lai "một người vì mọi người, mọi người vì một người", đời sống của một người là sự sống của mọi người và ngược lại, có như vậy tịnh độ mới hiện hữu ở mọi nơi mọi lúc mà đâu phải chỉ có ở phương đông hay tây. Tịnh độ mà sở dĩ cục hạn ở một phương là biểu hiện cho tâm Phật chỉ được rất ít chúng sinh tiếp nhận được sự khai thị Phật trí, nếu mọi

người đều ngộ nhập Phật trí thì ai cũng là Thánh chúng và tất nhiên bi trí hiện hữu khắp mười phương, thử hỏi đâu là nơi nằm ngoài cõi tịnh đây.

Bản hoài thị hiện độ sinh của đức Phật là như thế, đáng tiếc do si mê kiên cố, ngu muội vững bền, tham sân bất thối, chúng sinh lái Phật pháp qua hướng thế gian mê tín, coi Phật Bồ tát là thần bảo hộ chu cấp ngũ dục cho ta thay vì gột rửa tham dục. Thế nên ô hô! Càng thờ Phật càng thêm tham si, họ không tàm quý khì quỳ trước bậc vô dục cầu xin mọi thứ dục lạc thấp hèn, cũng không day dứt khi từ chối cứu giúp hữu tình, đã vậy khi cầu dục không được như ý lại giận trách Phật vô tình, được ta cúng lễ đủ thứ mà chỉ biết nhận không biết đền đáp, thực bạc bẽo không đáng thờ nữa.

Ôi! Chả biết từ đâu họ nhận được lời hứa thờ Phật sẽ được ngài ban lại mọi thứ tham dục họ mong cầu? Có lẽ đó là truyền thống dân gian được các sư sãi chùa làng chỉ dạy pháp "thờ Phật ăn oản" cho dân quê và được lưu hành qua nhiều thế hệ, và khi đã thành truyền thống hay tập tục thì chẳng có Phật thánh nào thay đổi được, và mọi thứ mê tín, sai lầm đều thành chân lý, và chân lý thật bị đem chôn vào cõi vĩnh cửu, không còn ngày tái sinh. Đồ chúng kiểu này là oan gia muôn kiếp của Phật pháp và số này đến giờ vẫn chiếm đại đa số trong hàng ngũ Phật giáo đồ.

Đã biết đại ý của đức Phật là dùng nói pháp như ngón tay chỉ ra vầng trăng Phật trí, sau khi Phật niết bàn, tụng kinh, trì chú, niệm Phật được dùng thay cho Phật nói pháp, mục đích vẫn để chỉ ra Phật tâm tức tâm độ sinh. Như vậy hành độ sinh công đức sẽ vượt xa trì tụng, vì độ sinh là Phật sự lợi lạc hữu tình của những người trưởng thành trong việc tu học, còn trì tụng là học tập độ sinh, điều căn bản của kẻ sơ cơ tu học Phật, mà chưa phải pháp độ sinh thực sự, ví như chữa bệnh là thực hiện lợi ích cho bệnh nhân, mà không hề là đọc các sách y học cho người bệnh nghe để giúp họ khỏi bệnh. Đọc sách là học cách chữa, khi đã chữa thì không cần đọc sách, cũng vậy vào các chốn sát sinh để cứu sinh, các nơi nghèo khổ để cung cấp phẩm vật, đến chùa để tu bổ tháp tượng… là đang hành độ sinh. Con cá không cần được ta cầu chúng được chết nhẹ nhàng trước khi vào nồi kho, người nghèo không cần nghe kinh cứu khổ rồi ra về với bàn tay không một hạt gạo, ngay đến chùa chiền cũng không chỉ cần tụng niệm mà không cần sự hộ trì vật chất của thí chủ.

Tóm lại kinh sách là phương tiện, đọc tụng nghiên cứu là luyện tập. Thực hiện độ sinh ở mọi nơi thuần khổ như Bồ tát Địa Tạng vào địa ngục, hay như những nơi khổ nhiều vui ít để biến những nơi đó thành tịnh độ hay chí ít làm vơi đi phần nào nỗi khổ, để còn thấy trong đau khổ cũng còn xen lẫn những nụ cười, đó là hành động độ sinh của một người đã nhận ra sự hiểu biết từ trong giấy mực của kinh sách, và dĩ nhiên khi ấy hà tất phải cần đến ngón tay tụng niệm. Có Bồ tát nào tụng niệm đâu, mà ngược lại mọi lời lẽ độ sinh của ngài là thứ để chúng sinh tụng niệm.

GK 16.4.22

Độc Thiện Kì Thân

Mô Phật bạch Sư Ông,

Nếu một người chỉ mong tu cho ba nghiệp thân khẩu ý của mình không nghĩ đến chúng sanh nào khác, cũng đem lại sự thanh tịnh ấy cho mọi loài được không bạch Sư Ông?

Con thật hoan hỷ chúc Sư Ông luôn khỏe, luôn an, luôn lạc và mọi sự luôn cát tường như ý.

Nam Mô Hoan Hỷ Tạng Bồ tát Ma ha tát.

Đức Phật thị hiện nơi đời để chỉ dạy con đường giác ngộ cho tất cả chúng sinh mà không riêng cho một chúng sinh, hay một loài nào. Khi quy y tam bảo tất nhiên đã nguyện cho ta và chúng sinh nương theo Phật phát tâm vô thượng, nương theo Pháp tu vô thượng huệ, nương theo Tăng tập vô thượng hành, nguyện độ nhất thiết chúng sinh. Nói chung do quy y tam bảo nên phát tâm hiểu và hành theo hướng vô thượng, nhờ vào các yếu tố vô thượng đó mà Phật Pháp Tăng mới là tam bảo, bởi lẽ trên trời dưới đất không một đạo sư, không một giáo pháp, không một hành nào có thể sánh bằng được nên nói là vô thượng.

Do vậy chúng ta mới nhận ra giác ngộ là vô thượng bảo. Tam bảo bao gồm đức Phật là bậc giác ngộ có tâm vô thượng, sở dĩ nói vô thượng nhờ vào trí tuệ tư duy biết rõ căn tính si mê của mọi chúng sinh để hành động thích ứng với việc độ sinh, nên Phật là bảo. Pháp là sự hiểu biết mọi pháp nhân quả, rõ mọi nhân si mê và quả đối trị là trí tuệ giác ngộ của chư Phật nên Pháp là bảo. Tăng là thực hành từ bi không bỏ sót bất kì chúng sinh nào, giác ngộ cho muôn loài nhờ vào sự hiểu biết nhân quả mê ngộ của từng chúng sinh là đôi tay của chư Phật nên Tăng là bảo. Nếu Phật không là vô thượng tâm, pháp không là nhất thiết trí, tăng không thể độ nhất thiết chúng sinh, thì Phật pháp tăng không xứng là bảo, bởi lẽ cũng giống như các Thánh Thần và giáo pháp cùng sự cứu đời của họ chỉ giới hạn trong phạm vi một số những người thiện lương trong một thời gian nào đó, qua giai đoạn này khi mọi việc sinh thiên hay đọa địa ngục sẽ được quyết định, kẻ nào chưa chuyển ác thành thiện sẽ không còn cơ hội được cứu, vì vậy họ không được gọi là bảo.

Đạo Phật gọi pháp giác ngộ là xuất thế gian pháp và các pháp không chú trọng đến giác ngộ là thế gian pháp. Đa phần tín chúng hiểu theo thức nên ngỡ là cứ học nội điển là giáo lý nhà Phật thì đều là tu học giác ngộ vì các pháp này là Phật pháp và là pháp xuất thế, nếu hiểu theo trí thì xuất thế hay thế đều do tâm, nếu phát tâm xuất thế thì pháp nào cũng là pháp xuất thế, và khi ấy sẽ nhận ra pháp nào cũng là Phật pháp, ngược lại nếu phát tâm cầu mọi sự thế gian thì pháp nào cũng là thế pháp và sẽ khiến ngay cả Phật pháp như kinh điển, Phật sự như xây chùa tạo tượng cũng đều thành pháp thế tục. Thực thể của các pháp vốn không, nên chẳng có pháp nào thật sự là thế gian hay xuất thế pháp mà tùy duyên ứng hiện, tâm dụng duyên nào thì các pháp tương ưng với duyên sẽ hiện hành. Không nên hiểu lầm nội điển là pháp xuất thế và ngoại điển là pháp thế tục, các pháp bình đẳng chỉ do tâm mà sinh khác biệt, tâm giác ngộ thì mọi pháp đều giác không hề có pháp mê, và do tâm mê thì mọi pháp đều mê không hề có pháp giác. Thế nên khi nói "giáo ngoại biệt truyền" Thiền tông ám chỉ phải nhận ra tính giác ngay trong cả pháp mê có vậy mới là toàn giác, và bậc toàn giác được tôn xưng là đấng Pháp vương.

Pháp giác ngộ là pháp bảo nên bậc giác ngộ và người hành giác ngộ cùng với pháp bảo được gọi là tam bảo xuất thế gian và cũng là vô thượng bảo. Các thế pháp do không thoát ra khỏi thế gian sinh diệt này nên không được coi là bảo. Ngay đến pháp giác ngộ cũng được phân thành hai gồm đại và tiểu. Nếu chỉ tu pháp giác ngộ xuất thế gian cho riêng mình mà không độ chúng sinh thì cũng là bảo nhưng là tiểu bảo, pháp giác này cũng là tiểu pháp bảo, và vắng mặt món bảo độ sinh, tựu chung tâm họ chỉ có nhị bảo, nên không hề là tâm vô thượng bao gồm tam bảo, do đó những vị này không được gọi là Phật mà chỉ gọi là A La Hán.

Về phần thế gian pháp cũng được chia làm hai gồm riêng mình và vì người. Những kẻ riêng mình chỉ chú trọng không làm ác, không hại ai và cho như thế đủ là thiện rồi, tuy nhiên họ chỉ được coi là thiện nhân, còn những ai vì tha nhân thì thường làm điều lợi ích như bố thí, giúp đỡ cho mọi người được coi là Thánh nhân. Mạnh tử nói nếu đời vô đạo thì giữ thiện đạo cho riêng mình, nếu đời hữu đạo thì dạy thiện đạo cho mọi người, nếu như tự mình thiện cũng khiến thiên hạ thiện theo thì Mạnh tử không nói lời trên và đức Phật cũng chỉ dạy "đừng làm các điều ác" mà không cần dạy "hãy làm các điều thiện", không làm ác là thiện tiêu cực, hãy làm thiện là mặt thiện tích cực. Thậm chí để tránh tinh thần thiện bất tịnh là đoạn ác hành thiện vì lợi ích riêng cho mình, đức Phật đã dạy điều thứ ba là "hãy lợi lạc nhất thiết chúng sinh" để thân tâm được thanh tịnh. Đoạn ác hành thiện vì lợi ích chúng sinh là sự hiểu biết và hành động thanh tịnh phát sinh từ tâm thanh tịnh và do vậy tâm này được gọi là vô thượng tâm.

Người tiểu căn tu học pháp giác ngộ chỉ đoạn ác là hàng hạ phẩm bảo, người trung căn vừa đoạn ác vừa hành thiện là hàng trung phẩm bảo, người hành cả ba pháp, đoạn ác hành thiện và nhiêu ích hữu tình là hàng thượng phẩm bảo. Người tiểu căn không coi nặng lợi tha nên xem thường các thiện pháp lợi sinh như bố thí phóng sinh, người trung căn tuy có hành thiện nhưng không cầu độ chúng sinh mà chỉ cầu phúc báo, vì vậy cả hai hạng này đều khó phát tâm vô thượng, chỉ có hàng thượng căn nương vào tâm vô thượng nên tự tịnh và tịnh hóa tha nhân bằng đoạn ác hành thiện và lợi lạc hữu tình.

Đức Phật dạy "chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kì tâm, thị chư Phật giáo", có nghĩa đừng làm mọi ác, hãy làm mọi thiện, tự tịnh tâm mình, là lời Phật dạy. Tu tập qua lời dạy này của chư Phật xem ra thực đơn giản, chỉ cần thanh tịnh tự tâm bằng cách đoạn ác hành thiện, hoặc giả diệt ác tu thiện để tự tâm thanh tịnh, nhưng nếu không phát tâm vô thượng tất sẽ không có năng lực đoạn ác hành thiện, hơn nữa đối tượng để trừ ác tu thiện tất nhiên là chúng hữu tình, nếu lìa chúng sinh thì không thể đoạn ác hành thiện, và không trừ ác tu thiện thì làm thế nào để thanh tịnh tự tâm, như vậy đừng làm ác tức không gây tổn hại cho chúng sinh, hãy làm các việc thiện tức lợi lạc hữu tình, hãy thanh tịnh tự tâm theo cách thức này thì đó chính là sự độ sinh. Mọi lời dạy của chư Phật đều không thiếu cũng không dư, cần phải chiêm nghiệm cẩn thận, trong ba sự đoạn ác hành thiện và tự tịnh tâm không thể bỏ qua thứ nào, nếu chỉ hành thiện đoạn ác mà không tự tịnh tâm thì sẽ được hưởng phúc báo trong kiếp lai sinh, để rồi phải trả khổ quả cho sự hưởng phúc bằng tâm bất tịnh ngay trong kiếp sau đó, như lời khuyến cáo của ngài Huệ Viễn. Phải hiểu tự tịnh tâm chính là hành thiện đoạn ác vì độ sinh, không để tâm bị thế tục hóa do các pháp thiện ác làm ô nhiễm, vượt qua các thiện ác tâm vẫn thanh tịnh hướng đến quả vô thượng bồ đề.

Do vậy những ai đoạn ác hành thiện vì người là bậc Thánh thế gian, nếu vì muôn loài thì là bậc Thánh xuất thế gian, nếu chỉ vì mình thì đơn thuần là người lương thiện. Hành thiện đoạn ác vì chúng sinh là độ sinh, độ sinh là pháp tự tịnh tâm mình, và tự tịnh tâm là pháp tu tập trưởng dưỡng vô thượng tâm tức bồ đề tâm để thành quả bồ đề, cho nên không độ sinh thì không thể có Phật quả.

Đức Phật nếu chỉ giác ngộ cho riêng mình hẳn là chúng ta không biết đến ngài, dĩ nhiên ngài không cần chúng ta biết đến ngài, ngài chỉ cầu mong chúng sinh biết đến pháp bảo giác ngộ nên mới phát tâm độ nhất thiết chúng sinh và luôn tán thán việc độ sinh coi đó là một thứ bảo gọi là Tăng bảo, mà không chỉ thuần ca ngợi việc hành thiện đoạn ác.

Tóm lại chỉ riêng tu thiện cho bản thân thì không thể lợi ích muôn loài được nói gì đến khiến chúng sinh thanh tịnh, ấy vậy vẫn có kẻ cho rằng không làm ác vượt trội việc làm thiện và đủ để thiện rồi, họ cần hiểu không trộm cắp chỉ là người không xấu, cần phải bố thí mới là người thiện.

BA 19.4.23

Đương Lai Thành Phật Và Phật Đương Lai

Đương lai tốt đẹp nhất của đời người là đương lai thành Phật. Phật đương lai là bậc cứu khổ chủ tối thắng và hy hữu nhất mà người may mắn nhất trên đời mới được gặp trong đương lai. Thế nhưng làm thế nào để có thể đương lai thành Phật hay gặp được Phật đương lai.

Ba đời chư Phật thường nối tiếp nhau đản sinh, thành đạo, chuyển pháp luân và niết bàn, bốn pháp này là quá trình độ sinh của hóa thân Phật. Sự vận hành ba đời đó không thuần là một "ba đời" mà là vô lượng ba đời lưu chuyển bất tận. Nói như thế có nghĩa là chẳng có đời nào trong ba đời mà không có Phật và tứ tướng thị hiện độ sinh.

Ba đời nghĩa thô là ba kiếp sống, vi tế là mỗi một sát na. Trong thô và tế đó đều có bốn tướng thị hiện, và như vậy đều có Phật trong mỗi sát na gian. Nói khác hơn đối với chư Phật bốn tướng này nhiếp hết mọi thời không, song do thức phân biệt có giới hạn nên chúng sinh chỉ thấy sự hữu hạn của bốn tướng và do đó thấy Phật cũng hữu hạn. Vì vậy mọi thời không trong ba đời của chúng sinh, chỗ thì có Phật chỗ lại không có Phật, lúc có Phật, lúc không có Phật tất đầy phiền não và cấu nhiễm, đồng nghĩa với khổ và bất tịnh. Chỗ nào và khi nào có Phật và tứ tướng thì nơi ấy tạm thời có giới định huệ. Vì vậy giới định huệ của chúng sinh bất định không thường hằng nên không thể tự tại giải thoát được.

Nếu mỗi một sát na trong ba đời đều hiển bày tứ tướng, tất nhất thiết thời không trong ba đời đều nhiếp trong tứ tướng và như vậy không chỗ nào, không lúc nào mà không có Phật, nói chính xác hơn mọi thời không đều là tứ tướng, như vậy quá khứ đã thành Phật, hiện tại đang thành và đương lai sẽ thành. Do đó khi hiện tại thành Phật tất sẽ thành trong ba đời, và thành ở mười phương. Thành Phật là quang minh, phổ chiếu là Phật biến khắp. Thành Phật tất biến khắp mười phương ba đời (quang minh phổ chiếu, biến nhất thiết xứ là nghĩa của Tỳ Lô Giá Na).

Hơn nữa giác vốn là tính bản lai, nên khi giác tất nhiên không phải là thành tựu cái gì mới từ bên ngoài, mà chỉ là phục hồi tính giác bản lai xưa nay sẵn có, cho nên ngay khi thành đạo liền nhận ra không hề có giác bởi giác từ lâu xa rồi, Thai tông gọi sự kiện này là "cửu viễn thật thành", có nghĩa sự thành Phật chân chính đã có từ lâu rồi, quá khứ vẫn giác, hiện tại và đương lai vẫn tiếp tục giác. Nếu cho rằng hiện tại mới giác còn quá khứ u mê, như thế là nhìn nhận sự u mê là thật có, bản giác là phi chân. Nếu giác không có sẵn trong mê thì có trải qua ngàn kiếp tu hành vẫn không thể giác được. Tính bản lai giác này nhiếp hết ba đời mười phương, nếu giác từ bên ngoài thành, tất chỉ giác từ đời hiện tại trở đi, như thế giác và giới định huệ mới phát sinh, mà hễ có sinh tất có diệt, bởi mọi thứ sinh đều do duyên khởi. Còn nếu do duyên khởi giác, giác liền lìa duyên, tùy duyên mà tâm không trụ như lời dậy của ngài Khuê Phong "giác chư tướng không, tâm tự vô niệm. Khởi niệm tức giác, giác chi tức vô. Tu hành diệu môn, duy tại thử xứ" có nghĩa giác các tướng là không, thì tâm tự vô niệm, vì hễ khởi niệm liền giác các tướng vốn không nên vẫn vô niệm không phan duyên vào ngoại tướng, tu hành diệu môn, chỉ ở chỗ này. Bấy giờ tự tại với duyên khởi pháp mang tính y tha khởi mà không gây chướng ngại đến tính viên thành thật, và cũng vẫn tự tại không lìa tính viên thành thật mà không cần xả bỏ các pháp y tha khởi, đó là do lìa được tính biến kế sở chấp của huyễn tâm. Gọi đó là "tức không tức gỉa thị danh trung đạo", nhờ vậy tuy "Bất trừ vọng tưởng, bất cầu chân" mà mới thật là chứng chân, có vậy mới là nhàn đạo nhân thỏng tay vào chốn trợ triền.

Để chúng sinh có thể nhận ra được thật Phật và thật pháp bằng thức phân biệt, từ một pháp giác ngộ duy nhất gọi là thành đạo, chư Phật phương tiện thị hiện phân thành bốn giai đoạn gồm đản sinh, thành đạo, chuyển pháp luân và niết bàn. Kì thật bốn pháp này chỉ là tùy duyên biến hiện từ nơi thật pháp bất động là giác ngộ. Tuy nhiên chúng sinh chấp quyền làm thật, nhận tứ tướng là đạo, ngoài tứ tướng tất không phải đạo, mà quên rằng bất động mới thực là thật đạo, tứ tướng chỉ là quyền đạo, như ngón tay chỉ ánh trăng. Cần lìa ngón tay quyền pháp mới thấy được ánh trăng thật pháp. Nếu chấp chặt vào quyền pháp ắt vĩnh viễn không thể chứng thật đạo tức quả vị vô thượng bồ đề. Chứng được bất động tức bình đẳng thì ba đời mười phương không còn phân giới nữa, nên nói bất khả đắc.

Do vậy khi thành đạo tức thành trong cả ba đời mười phương, không còn có lúc thành lúc không, nơi thành nơi không, đó là nghĩa bất động, vì thế mới biết Phật thân vô trụ ở cả mọi thời không. Ta không thể nói Phật trụ ở quá khứ, hiện tại hay tương lai, hoặc ở cõi này hay cõi nọ được, vì nếu thực sự như thế, tất chư Phật đều là hữu trụ, hữu tướng, hữu thời hữu không, tức là hữu hạn. Pháp thân Phật biến nhất thiết xứ tất vô hạn nên vô trụ, vô tướng và biến khắp thời không. Chính vậy mà Phật Phật tiếp nối bất tận, nên luôn có Phật đương lai và đương lai thành Phật, song ba đời chư phật chỉ là quyền pháp mà "bất động Phật" mới là chân thật pháp thân.

Pháp thân Phật thường trụ vô sinh diệt bất động đối với vô phân biệt trí tức thật trí. Chúng sinh vô trí chỉ biết dùng thức phân biệt các pháp để nhận ra mọi hóa Phật qua bốn tướng.

Tứ tướng nêu lên ý nghĩa từ sinh đến diệt của một hóa thân Phật chỉ thực hiện hai điều là thành Phật (thành đạo) và độ sinh (chuyển pháp luân). Thành đạo là thượng cầu, chuyển pháp luân là hạ hóa. Thượng cầu và hạ hóa hợp nhất là tâm vô thượng bồ đề. Thành Phật là khởi lòng tin cho chúng sinh, hạ hóa là khai mở trí huệ cho hữu tình. Do khởi tín mới thượng cầu, và thượng cầu mới phát tâm vô thượng, hạ hóa mới năng sinh trí huệ đưa ta và chúng sinh đồng thành đạo quả, đồng chứng niết bàn. Nói cách khác đản sinh của một hóa thân đồng với sự xuất hiện nơi đời của tâm vô thượng bồ đề, tâm này chỉ dẫn cho chúng sinh con đường thành đạo độ sinh đến cảnh giới niết bàn. Bốn tướng này chính là ý nghĩa lời đức Thế Tôn khai thị trong kinh Pháp Hoa "Như lai thị hiện nơi đời vì một đại sự nhân duyên, đó là mở bày cho chúng sinh ngộ nhập vào Phật tri kiến". Phật tri kiến ở đây cần được hiểu là Phật tri kiến của bản thân vốn có, còn gọi là tính giác của bản tâm hay giác tâm, hễ ngộ nhập được Phật tri kiến tức bản tâm thì thành đạo, và chuyển pháp luân độ sinh hoàn nhập niết bàn sẵn có của chúng sinh, đó là bản tâm. Bản tâm bao gồm nhị báo thanh tịnh, Phật là chính báo, niết bàn là y báo.

Không có một đương lai nào tốt đẹp cho bằng đương lai thành Phật, không một người nào ta gặp ở đương lai có lợi lạc bằng Phật đương lai. Cái đương lai thành Phật và vị Phật đương lai đó chẳng ở chốn xa xôi nào mà ở ngay trong bồ đề tâm của chúng ta và nhất thiết chúng sinh.

Thế mới hay là chúng ta có hai vị Phật đương lai để gặp, một là Phật đương lai với ta là hai, đó là hóa Phật. Hai là Phật đương lai với ta là một, đó là chân thân Phật, tất nhiên gặp vị Phật với ta là một mới thật sự là viên mãn giải thoát và thành tựu công đức tối thượng. Vị Phật tương lai này chưa hề rời ta trong giây lát hay ở bất cứ nơi đâu và ngài cũng chính là Phật quá khứ, hiện tại, vị lai nói đúng hơn là Phật ba đời mười phương của ta.

Như vậy ngay từ bây giờ chúng ta hãy bắt tay thực hiện một đương lai thành Phật cho vị Phật đương lai đó như lời dạy của Liên tông Thập tam tổ Thật Hiền "Ba mươi hai tướng tốt và trăm phúc trang nghiêm sau này chẳng khởi đầu từ sự phát tâm lập nguyện trong ngày hôm nay sao". Quả vậy mọi tướng trang nghiêm, công đức thanh tịnh cho đến thành Phật trong tương lai đều lấy hiện tại hành bồ tát đạo làm chính nhân.

Ngưỡng nguyện mười phương ba đời hết thẩy chư Phật từ bi chứng minh gia hộ cho đệ tử chúng con cùng nhất thiết chúng sinh ngay từ bây giờ đến thành đạo quả đồng phát bồ đề tâm, đồng hành bồ tát đạo, đồng độ chúng sinh, đồng thành Phật đạo.

Nam Mô Hiện trú Đâu suất thiên cung, đương sinh Diêm phù thế giới. Long Hoa giáo chủ Di Lặc Tôn Phật tác đại chứng minh.

ĐT 30.1.22

Duy Tâm Tịnh Độ

Duy tâm tịnh độ có nghĩa tịnh độ chỉ có nơi tâm, nói cách khác tâm là gốc sinh tịnh độ. Tâm ở đây là chân tâm thanh tịnh bao gồm tứ trí mà không hề là ý thức tham dục thuộc vọng tâm của chúng sinh. Trong kinh Duy Ma đức Thế Tôn tuyên thuyết "dục cầu tịnh độ, đản tịnh kì tâm, tùy kỳ tâm tịnh, tức Phật độ tịnh" muốn cầu tịnh độ, chỉ tịnh tâm mình, tùy theo tâm tịnh mà cõi Phật (của ta) tịnh.

Sở dĩ chúng ta phải sống trong uế độ là do tâm ta uế, tùy theo tâm uế nhiều ít mà sinh về các cõi thuộc tam giới lục đạo, cần hiểu rằng không phải lục đạo luân hồi nằm chực sẵn bên ngoài tâm chờ bắt lấy mọi chúng sinh, mà chính tâm thế nào sẽ tạo ra cảnh tương ưng như thế ấy và không thể tạo bất kì cảnh khác được, ví dụ như tâm tịnh thì sinh cảnh tịnh mà không thể sinh cảnh tam ác đạo được, hay tâm ác sẽ sinh cảnh địa ngục mà khg thể sinh cảnh tịnh hay cõi thiên được, đó là nguyên tắc bất di dịch của sự báo ứng thuộc về nhân quả pháp. Nếu không có luật này thì mọi pháp thiện ác đều không có quả báo và như thế không ai biết phải làm thế nào để giải thoát thậm chí sinh thiên hay thoát được tam ác đạo. Điều này minh chứng cho tâm sinh mọi cảnh giới không riêng chỉ có tịnh độ.

Như thế yếu tố chính để sinh cõi tịnh chính là phải thanh tịnh tâm mình, nói đúng hơn là phát khởi tâm thanh tịnh, tùy theo sự thanh tịnh nhiều ít mà cõi Phật của ta thanh tịnh cao thấp. Đây là lý do quy kết "duy tâm tịnh độ".

Một số người tu tịnh ngộ nhận tâm là ý thức nên phản bác và cho rằng duy tâm tịnh độ có nghĩa tịnh độ chỉ có trong ý thức thuộc trừu tượng và như thế tịnh độ chỉ tưởng tượng và không hề có thật sao?.

Do không hiểu nghĩa tâm nên đa phần tu tịnh không lo tịnh tâm chỉ lo niệm Phật nơi khẩu với niềm tin cương cường không cần tịnh tâm chỉ cần khẩu niệm là đủ.

Để tránh ngộ nhận trên hãy tìm hiểu rõ hơn về thế nào là Duy tâm và Tịnh độ.

1. Duy tâm

Kinh Hoa Nghiêm nói "Nhược nhân dục liễu tri, tam thế nhất thiết Phật, ưng quán pháp giới tính, nhất thiết duy tâm tạo", Nếu muốn biết rõ ba đời tất cả chư Phật nói chung là vô lượng Phật, cần biết rõ Phật cũng như hết thảy chư Phật từ đâu sinh, nói khác hơn là chính báo tức thân tâm công đức trí huệ của Phật và y báo là cảnh giới thanh tịnh an lạc từ đâu thành. Muốn thế cần phải quán sát mọi pháp giới đều từ tâm tạo thành.

Chính báo năng sinh y báo. Tâm năng sinh cảnh, mà vị tất cảnh đã năng sinh tâm. Tâm do cảnh sinh là vọng tâm còn gọi là tâm phan duyên. Tâm do cảnh giác là giác tâm hay tâm liễu duyên. Phật là chính báo, tịnh độ là y báo, nên tịnh độ do tâm Phật tạo nên, vì nếu không có chính báo thì y báo vin vào đâu mà thành. Cũng vậy, chúng sinh là chính báo, thế giới ô nhiễm là y báo, và y báo này do nhiễm tâm của chúng sinh tạo thành. Mười pháp giới nói chung hay vô lượng pháp giới nói riêng đều do tâm tạo nên kết luận duy tâm tịnh độ. Do thức tâm vọng kiến nên tạo tác mọi vọng nghiệp chiêu cảm thành mọi nhị báo của vô lượng pháp giới. Các pháp giới đã do thức tâm tạo thành nên đều không phải chân pháp giới. Chân pháp giới chỉ có một duy nhất gọi là nhất chân pháp giới, và dĩ nhiên trong pháp giới nhất chân này không có bất kì pháp giới nào khác, đây là cảnh giới đại niết bàn của Phật, như vậy Phật (chính báo) cùng đại niết bàn (y báo) đều do giác tâm sinh, nói cách khác thì trong giác tâm vốn sẵn có nhị báo Phật và đại niết bàn.

Giác tâm

Giác tâm quen gọi là chân tâm bao gồm tứ trí, trí là sự nhận biết thật tướng của vạn pháp nên bình đẳng vô phân biệt, do bình đẳng nên không có tính giản trạch vì vậy vô tạo tác mọi nghiệp, nên chỉ thuần nhất có một pháp giới vô nghiệp, do vô nghiệp bất động loạn nên gọi là đại niết bàn, hay nhất chân pháp giới tức giác tâm. Đã là giác tâm sẵn đủ bốn trí nên dễ dàng nhận ra giác tâm vốn là bản tâm tức tâm chân thật của nhất thiết chúng sinh, thế nên ngay khi giác ngộ được bản tâm, đức Phật đã thốt lên " không ngờ nhất thiết chúng sinh đều có đủ đức tướng và trí huệ như chư Phật". Đây cũng là lý do để Thiền tông kết luận "kiến tính thành Phật" và cũng để cho đại thừa tín chúng những ai muốn giải thoát thành Phật nhận ra cách tu học đúng hướng, đó là ngộ Phật tri kiến tức nhận biết bản tâm vốn sẵn là Phật, vốn sẵn là niết bàn nên phát tâm tu tập tâm này để nhập Phật tri kiến.

Sự tu học để giải thoát chính là cầu tìm lại cái bản tâm giác ngộ đã bị quên lãng qua bao đời, đa phần người học đạo cầu thành Phật nhưng không cầu ngộ tâm tức hiểu thực về tâm, bằng chứng họ không hề phát tâm vô thượng. Có cầu ngộ tâm mới phát tâm, có phát tâm mới ngộ và nhập được giác tâm là vô thượng thanh tịnh tâm. Ngộ nhập được giác tâm thì nhị báo trang nghiêm tức Phật và đại niết bàn tự thành mà không cần phải tạo tác, dụ như kẻ say xỉn quên mất mình là đại gia, ngỡ ta là gã lang thang không nhà, chợt khi tỉnh lại thì tài sản và thân phận đại gia tự hiện mà không cần phải làm gì để được thành đại gia. Vì vậy có thể mượn lời của Mạnh tử để kết luận rằng "cái học của bậc Thánh là cầu tìm lại cái tâm đã mất", và sự tu giải thoát của Phật gia là trở về với giác tâm xưa nay.

Mê tâm.

Mê tâm quen gọi là vọng tâm bao gồm tám thức mang tính phân biệt, tính phân biệt này khiến thật pháp vốn một có tính bình đẳng bất động và thanh tịnh biến thành hai pháp đối nghịch, loạn động, thế nên thức phân biệt ấy bị coi là ô nhiễm, loạn động, bất bình đẳng và được gọi là mê vọng.

Khi tâm mê vọng thì quên mất tính thật của vạn pháp, nói chung là đánh mất chân tâm. Tâm này tự nhận là tôi không ngừng động loạn phân biệt các pháp, tạo tác mọi vọng nghiệp chiêu cảm nên vô số các pháp giới khổ lạc sai biệt, càng phân biệt tôi càng thâm nhập vào tham sân và xây dựng nên một cảnh giới vọng hoặc kiên cố, mà kinh luận thường gọi là ác thế hay uế độ. Cõi uế càng vững bền giác tâm càng bị cái tôi chôn vùi trong bóng tối ngu si muôn thuở, khó có cơ duyên tái hiện, bởi tôi luôn khước từ việc phóng thích cho chân tâm được xuất hiện và sinh hoạt trở lại, nên việc tu học và chứng Thánh quả của cái tôi là chuyện hy hữu khó được dù là lúc nào cũng có biết bao nhiêu là cái tôi tu học cầu được giải thoát.

Ngay đến việc tu tịnh, cũng do tâm mê nhân danh tôi quyết định đặt để phương thức cho việc vãng sinh, bằng sự nhìn nhận chỉ cần niệm danh Phật thì tâm mê tức tôi sẽ về cảnh Phật. Ồ! Bạn quên rằng đức Thế Tôn từng dạy rằng do tâm mê mà bạn hiện hữu ở ác thế kia mà, ngay đến các vị cao tăng thạc đức cũng khuyến cáo "ái bất trọng bất sinh Ta bà" mà bạn thì lại đang lui cui trong chốn uế trược thì hẳn nhiên do ái dục thâm sâu trong bạn mới ra nông nỗi này, đến độ phải kêu cầu đức Phật cứu vớt ra khỏi chốn uế này. Thử hỏi ai đưa bạn về cõi uế? Chắc hẳn là tâm tham dục biệt hiệu của tâm mê đang làm chủ bạn, thế thì sao không nhốt nó lại, thả chân tâm thanh tịnh ra để tâm đó đem bạn về cõi tịnh của tâm này?. Vẫn còn chưa ngộ ra duy tâm tịnh độ sao, nói cho đầy đủ thì duy chân tâm tịnh độ và duy vọng tâm uế độ, hay lối nói khác thì duy chân tịnh độ và duy vọng uế độ. Tịnh hay uế quyết định do chân hay vọng hoặc giác hay mê, không liên quan đến môi miệng, đừng quên chính tâm năng sinh mọi pháp giới không phải miệng và lưỡi. Niệm Phật cũng chỉ để cho tâm được tịnh hóa, vì nếu tâm không tịnh tất không vãng sinh nên đức Phật phải dùng niệm Phật làm phương tiện thiện xảo tịnh hóa cho kẻ không phát tâm.

Nếu hiểu tâm theo tám thức thì cái học của Thiền tông là vô tâm, thế nên đại sư Tùng Thẩm mới than rằng "Ngã kiến thiên bách ức cá, tận thị mịch tác Phật hán tử, ư trung mịch cá vô tâm để, nan đắc."(Ta thấy ngàn trăm gã, đều là kẻ cầu thành Phật, tìm một người vô tâm trong số ấy thực khó). Chung quy từ Tịnh đến Thiền vấn đề nhiều người tu nhưng ít người thành đều do nơi không ngộ nhập được Phật tri kiến, nên vẫn thờ phụng mê tâm và giam cầm giác tâm trong ngục tối tam độc. Lấy tâm mê làm tôi tu học mọi pháp thì đều thành pháp si mê, họ không hiểu rằng Phật quả và niết bàn chính là giác tâm bị họ quay lưng phụ rẫy, đã quay lưng với chân tâm tất đến chốn trần lao uế độ, hễ quay đầu lại thấy bến bờ. Tất cả vấn đề đều tùy thuộc vào tâm nên nói "nhất thiết duy tâm tạo" (tất cả đều do tâm thành).

Do không thông hiểu nghĩa "duy tâm tạo" nên đa phần người tu tịnh dốc sức cầu cõi tịnh, trong ấy thực khó tìm ra một người cầu tâm tịnh. Tổ sư nói mười người tu tịnh, mười người đắc, phàm phu hiểu lầm tu tịnh là cầu cảnh tịnh thay vì là cầu tâm tịnh, nên dùng tâm bất tịnh tức tâm mê cầu được cõi tịnh. Những người mê muội này không hiểu nếu cái tôi mê muội bất tịnh có đến cảnh tịnh đi nữa thì tôi vẫn là tôi, vẫn y si bất tịnh mê muội, vẫn không nhận ra tịnh. Nếu cầu tâm tịnh thì ở đâu tôi cũng vẫn thanh tịnh quang minh, cho dù đến bất cứ nơi uế độ nào tôi cũng vẫn y si thanh tịnh, như thế mới thật sự vãng sinh. Nếu đã nhận chân thì tín chúng tu tịnh nên phát tâm thanh tịnh tu cầu được thành tựu tâm thanh tịnh tức bản tâm thì chứng quả Phật, như lời khuyên của Liên tông thập nhị tổ Triệt Ngộ "hãy dùng tâm có sẵn Phật của ta niệm Phật có sẵn trong tâm ấy.", niệm như vậy dễ được nhất tâm bất loạn mà Thiền gia gọi là "tức tâm tức Phật".

Cần hiểu rằng niệm Phật là phương tiện giúp cho tâm được thanh tịnh dần, do tâm ý chúng sinh tham sân động loạn như khỉ vượn khó được thanh tịnh nên đức Phật phương tiện dùng niệm Phật làm cách chế ngự vọng tâm. Vọng tâm lấy ngã làm chủ thể, nếu thường niệm Phật thay cho niệm ngã, lâu dần ngã mất Phật hiện, thì vọng thành chân, chân hiện thì tịnh độ hiện, trong kinh nói chỉ cần niệm nhất tâm bất loạn là vãng sinh bất kể niệm nhiều ít. Công phu ở đây là sao cho có Phật ở trong mỗi niệm như tôi hằng có trong mỗi niệm của vọng tâm, khi Phật hiện hữu trong từng niệm của người tu thì niệm tôi không còn nữa, tôi không còn thì tham sân cũng theo đó ra đi mất dạng để lại sự tươi sáng an lạc cho tâm.

Người tu tịnh chấp cú bỏ nghĩa nên dùng khẩu niệm sao cho nhiều bất chấp mỗi niệm ấy đều vọng tưởng tứ tung. Dùng tâm tôi tu tịnh thông qua khẩu niệm thì may ra trong khi miệng niệm thì có Phật trong ý nghiệp, nhưng ngay khi khẩu ngừng niệm, tôi và thân nhân tôi lại trở về trong ý thức mời Phật dời lên điện thờ nghỉ ngơi. Nếu dùng tâm tịnh có Phật sẵn trong ấy như ngài Triệt Ngộ khuyên thì khẩu có niệm danh Phật hay không, tâm vẫn có Phật mà chẳng có tôi, đã chẳng có tôi thì vừa nhất tâm vừa bất loạn, vì thế kinh nói chỉ cần trong vòng mười niệm có thể được nhất tâm bất loạn và quyết định vãng sinh.

Trở về vấn đề trong mỗi niệm đều có Phật mới bất loạn tâm, ta cần hiểu rõ tùy theo sự thanh tịnh hay trí huệ của người tu mà Phật hiện nơi tâm mỗi người mỗi khác, nếu mỗi niệm đều có tướng Phật tượng thì tâm tịnh bậc hạ, nếu có tướng Phật hành độ sinh thì tâm tịnh bậc trung, nếu có vô tướng Phật tức thanh tịnh pháp thân, không còn chúng sinh và Phật, cũng không tịnh hay uế, không có người sinh và cõi sinh thì tâm thanh tịnh bậc thượng. Tùy theo phẩm bậc thanh tịnh của tâm mà sinh vào phẩm bậc tương ưng trong cửu phẩm liên hoa.

Tín chúng tu tịnh không nên mê muội tin rằng cứ dùng khẩu nài nỉ xin xỏ Phật kia sẽ động lòng thương đón về cõi ngài, vì ngài có lực từ bi lớn đưa được kẻ ác về cõi tịnh. Giả như điều này là thật thì xin chia buồn với các vị, bởi cõi tịnh không có môi trường và nhân duyên cho tham sân sinh hoạt, các vị đã không dám phát tâm thanh tịnh đoạn mọi ác, hành mọi thiện vẫn thèm ăn thịt cá, vẫn tham thú vui gia đình, vẫn còn nhiều thứ hưởng thụ ham vui nên mỗi tháng ở chùa trọn một ngày tu bát quan trai còn cảm thấy phải chịu đựng, nếu đúng pháp mỗi tháng 6 ngày phải thọ bát thì mấy người tu tịnh kham nổi? Nay vãng sinh mất sạch sành sanh các thứ vui thế gian kia, thay vào đó niệm tam bảo liên tục, liệu khi ấy có hối hận không? Có tìm cách trốn về Ta bà không? Vì vậy giả như kẻ có tâm dục "chẳng may" sinh về tịnh độ thì số phận họ thật hẩm hiu, rất may nhờ duy tâm tịnh độ nên những kẻ tham dục không phải sợ bị vãng sinh.

Tu tập thanh tịnh sẽ không là vấn đề mà còn là niềm phỉ lạc của những người ngộ được Phật tri kiến, vì mọi sự đoạn ác hành thiện đều là những nhân quả thâm nhập Phật tri kiến. Niềm vui của kẻ tham là nhận được, của Bồ tát là cho ra. Phàm phu sung sướng khi ăn nem công chả phượng, Bồ tát thực vui khi thấy công phượng an lành. Chúng sinh chỉ biết niệm lợi bản thân, Bồ tát thường niệm tam bảo vì đây là nền tảng của tự giác và giác tha. Vì vậy nếu không phát tâm thanh tịnh tất không thể vãng sinh, và dẫu có vãng sinh cũng hối tiếc mãi thôi.

Note

Để rõ nghĩa về tâm hãy tham cứu bài "Tâm Phật và Chúng sinh".

2. Tịnh độ

Tịnh là tịnh khiết vô cấu, hàm nghĩa vô phiền não. Độ là cõi nước, xứ sở. Tịnh độ là cõi thanh tịnh vô nhiễm chỉ cho cảnh giới y báo của chư Phật.

Hoàn cảnh nào đưa ta đến thanh tịnh thì đó là tịnh độ, nếu cho thất bảo là tịnh độ hay hoàn cảnh tốt đẹp để tận hưởng là tịnh độ thì cõi trời cũng là tịnh độ ư?. Cõi trời tuy tốt đẹp song không giúp chúng sinh thanh tịnh mà khiến chúng sinh tham đắm ái nhiễm nên không được gọi là tịnh độ, mà còn bị cho là bát nạn như Trường thọ thiên hay Bắc Câu lô châu vì làm chướng đạo. Trái lại cõi nhiễm tuy uế trược nhưng lại giúp người phát tâm yếm ly cầu giải thoát nên uế đó lại hóa tịnh độ. Vì vậy Như lai mượn ngũ trược ác thế để thành đạo bồ đề, nên ngũ trược ác thế cũng là tịnh độ của Như lai, do đó Như lai nhiếp thủ ác thế độ những chúng sinh thuận với ác đạo, như trong kinh Duy ma phẩm Phật quốc nói: Bồ tát tùy theo chúng sinh nên dùng pháp nào nhập được trí huệ của Như lai thì bồ tát nhiếp thủ tịnh độ ấy.

Cảnh giới thất bảo của tịnh độ đều thuộc về công đức nên ai thấy cũng sinh tâm "niệm tam bảo", mà không dẫn tới sự tham lam hưởng thụ bảo vật, vì hưởng thụ tất có tham đắm và đó là vọng tâm, như vậy tịnh cảnh lại trở thành cõi tham dục, mất đi ý nghĩa thanh tịnh bất động, tâm vô sở trụ. Vô sở trụ mới chính là trụ chân tịnh độ, vì như kinh Kim cương dậy không trụ lục trần sinh tâm, mà chỉ thuần là giác chính tịnh (niệm Phật, niệm pháp, niệm tăng). Thánh chúng ở tịnh độ phàm thấy sắc nghe thanh đều không sinh tâm phân biệt thích ghét mà chỉ thuần niệm danh tam bảo. Vì sao? Vì họ không trụ sáu trần sinh tâm, do tâm vô sở trụ. Tâm vô trụ này là tâm vô phân biệt, bất động, vô nhiễm tương ưng với cõi tịnh và cũng chính là tâm thanh tịnh của chư Phật. Tất cả những người vãng sinh do nhất tâm với Phật nên không động loạn trước mọi cảnh và âm thanh, tâm họ bất động vẫn an trú trong tam bảo.

Do lý lẽ trên ta có thể kết luận rằng hễ tâm thanh tịnh thì vãng sinh. Tâm thanh tịnh đồng với tâm Phật nên nói là nhất tâm bất loạn. Vì vậy muốn vãng sinh trước nhất phải tự thanh tịnh tâm mình như kinh Duy Ma dạy "muốn cầu tịnh độ, hãy tự tịnh tâm, tùy theo tâm tịnh, mà cõi Phật tịnh". Lời dạy trên nêu lên ý nghĩa tâm tịnh thì độ tịnh, nên độ ở đây hàm nghĩa là tâm. Tâm tịnh bao gồm nhị báo là Phật và niết bàn, thế nên hễ tâm tịnh thì thấy Phật và cõi tịnh niết bàn, như Kinh Pháp hoa phẩm Như lai thọ lượng dạy "Nguời nào dùng tâm thanh tịnh mà muốn thấy Như lai, thì bất cứ lúc nào và ở đâu cũng thấy được Như lai, vì vậy mà quốc độ hiện thời của chúng sinh vẫn thanh tịnh an vui và tốt đẹp, chỉ do vô minh làm mờ chân tâm nên chúng sinh mới thấy thế giới nơi cấu uế và khổ cực."

Cần lưu ý rằng cõi tịnh là cõi phát tâm thành Phật, lập nguyện độ sinh nên cần phát tâm lập nguyện trước khi tu tập, nhờ vậy tịnh độ mới thành. Khác với cõi trời, tịnh độ không để hưởng thụ, bởi hưởng thụ sẽ khiến tâm và cõi loạn động bất tịnh.

Nhiều tín chúng tu tịnh hiểu lầm cõi tịnh nằm ngoài tâm, như một cõi thiên đường hưởng lạc, nhưng có Phật ngự trị, sinh về cõi ấy không sợ lão bệnh tử, được dục lạc như ý, lại sống trường thọ trong cảnh như nguyện, sinh về cảnh giới đó quả thật không cần đến phát tâm thanh tịnh.

Sinh về cõi thiên không cần phát tâm thanh tịnh do cõi trời vẫn thuộc dục giới và nơi ấy từ Thiên chủ đến thần dân đều không có nhu cầu giác ngộ nên không cần ly dục, do yếu tố không ly dục, không cầu thanh tịnh giải thoát nên không được coi là tịnh độ. Riêng nội cung cõi trời Đâu suất nơi Phật đương lai ngự trị thì được gọi là tịnh độ, vì những ai nguyện sinh về nội cung đều mong được giải thoát trong tương lai khi cùng Phật đương lai hạ sinh. Như vậy bất kì cõi nào được gọi là tịnh độ đều là cõi nhằm đạt đến giải thoát mà muốn giác ngộ tất phải chuyển dục tâm thành tịnh tâm. Vì vậy người tu tịnh nếu chưa phát tâm thì hãy mau phát tâm, nếu không công phu niệm Phật bằng tâm mê lâu nay sẽ kể bằng không, giả như nếu có vãng sinh cũng sinh vào chốn Thai cung như trong kinh Vô Lượng Thọ miêu thuật. Thai cung tạm hiểu như một cõi trời trong tịnh độ nơi không thấy Phật nghe pháp, ngược lại với Đâu suất nội cung là cõi tịnh nằm trong cung trời.

3. Vấn đề vãng sinh

Hành giả tu tịnh độ chú trọng về ba phương diện Tín, Hành và Nguyện. Tín là tin vào sự tiếp dẫn của đức Phật Di Đà, Hành là thực hành niệm Phật chân thành, Nguyện là một lòng thiết tha cầu sinh tây phương. Liên tông gọi ba điều này là ba món tư lương của hành giả tu tịnh.

Tín nguyện hành

Thế nhưng ba món tư lương này cũng cần phải dùng trí để hiểu đúng. Trí là sự hiểu biết đúng với nhân quả, sự hiểu này gọi là trí huệ hiện diện trong cả ba tín nguyện hành, nhờ trí huệ mà tin đúng (chính tín), nguyện đúng (chính nguyện), và hành đúng (chính hành), nhờ tín nguyện hành đúng với nhân quả nên thành tựu chính quả.

Do vậy không thể tin bừa vào tà trí, thứ hiểu biết không đúng với nhân quả này sẽ phát sinh tà tín và mê tín hoặc mê muội nhân quả. Chúng sinh vô trí hay tin vào những thứ thấy lợi trước mắt mà mù lòa với những hậu quả thảm họa đằng sau.

Cách tốt nhất để có trí huệ thấy rõ quả báo của mọi sự là dùng nhân quả cứu xét để nhận ra trồng chuối không thể ra quả cam được, nhân nào quả nấy, không nhân thì không quả, đừng vô trí ham hố tin rằng cầu nguyện là nhân sinh mọi quả. Đức Phật chưa từng rao giảng điều này, ngài luôn khẳng định "Như lai chỉ là người hướng đạo, mọi người đều phải tự thắp đuốc lên mà đi". Như lai không thể tạo quả mít cho người trồng mía được. Ai trồng gì thì gặt nấy. Không những phải thâm tín nhân quả, mà phải thâm tín mọi pháp của đức Phật đều là nhân quả pháp, hễ ngoài nhân quả đều là tà pháp.

Thâm tín nhân quả là chính tín. Muốn biết làm thế nào để vãng sinh tất phải dùng trí huệ hiểu rõ nhân quả của pháp này. Quả tịnh độ tức cảnh giới thanh tịnh vô cấu, vậy nhân tịnh độ cần phải thanh tịnh vô cấu.

Về hành có hai cách lập nhân thanh tịnh phổ biến trong tịnh độ tông là phát tâm bồ đề và chỉ cần niệm Phật.

Phát tâm bồ đề là lối niệm Phật tích cực, vì lấy tâm Phật hợp nhất với tâm ta, nhờ vậy dễ đạt được nhất tâm bất loạn. Nhờ vào nhất tâm mới được vãng sinh, nên cư dân tịnh độ tâm vô động loạn, vì vậy phàm đối trước bất kì sự vật nào ở thế gian cũng vô nhiễm không sinh tâm nhị biên thủ xả mà vẫn bất động nhất tâm niệm Phật pháp tăng.

Liên tông thập nhị tổ Triệt Ngộ khéo lập phương tiện thiện xảo dạy tín chúng hãy dùng tâm có sẵn Phật bên trong niệm Phật sẽ mau có tác dụng nhất tâm. Tâm có sẵn Phật chính là tâm bồ đề, song vì chúng sinh dị ứng với phát tâm nên ngài tránh nói phát tâm mà khuyên dùng tâm có Phật niệm Phật, để tín chúng không cảm thấy khó làm.

Đối với người chưa dám phát tâm, đức Phật chỉ dạy họ thường xuyên niệm Phật để cảm hóa tâm phàm, khiến Phật ảnh hưởng mạnh dần nơi mỗi niệm trong tâm họ, nhờ vậy thanh tịnh tăng trưởng. Nếu nói phát tâm bồ đề là pháp niệm Phật tích cực thì niệm Phật là sự phát tâm bồ đề tiêu cực. Nhưng do căn tính cấu nhiễm nên chúng sinh cảm giác khó phát tâm và hợp với niệm Phật hơn, nhất là lại được các đại sư như Đạo Xước, Thiện Đạo ở Trung quốc cổ xúy, lại thêm thầy trò Pháp Nhiên và Thân Loan của Tịnh độ chân tông ở Nhật tiếp nối đề cao niệm Phật là chính hành vãng sinh nên không cần phát tâm. Đặc biệt là đại sư Đạo Xước chủ trương "khí Thánh quy tịnh", bỏ Thánh đạo môn là nan hành đạo, quy y Tịnh độ môn là dị hành đạo. Với lập luận Thánh đạo bao gồm pháp tu của mọi tông phái đều nhắm đến chứng Thánh quả, và phát tâm là căn bản để tu tập Thánh đạo. Khác với Thánh đạo nan hành, Tịnh độ môn không cầu Thánh quả nên không thuộc Thánh đạo môn, và vì vậy chẳng cần phát tâm chỉ cần niệm Phật là hoàn thành mục đích vãng sinh nên gọi là dị hành đạo. Những lập luận dễ hành lại dễ thành đó rất hợp tâm ý chúng sinh, nên pháp tu này truyền tới tận ngày nay vẫn chiếm đa số đồ chúng đại thừa, trong khi phần lớn các tông phái khác đã chỉ còn là xác ướp trong các trang sách lịch sử Phật giáo đại thừa.

Hành giả tu tịnh cho tín là tin Phật A Di Đà sẽ tiếp dẫn người niệm Phật nếu họ nguyện sinh và thực hành niệm danh Phật. Như vậy niệm Phật là chính nhân để vãng sinh, các vị Tổ sư ban đầu như Đạo Xước và Thiện Đạo chủ trương chỉ cần chân thành niệm Phật liên tục là đủ được vãng sinh mà không chú trọng đến nhất tâm bất luận. Theo kinh A Di Đà thì niệm Phật nhất tâm bất loạn mới vãng sinh cho dù chỉ niệm trong 10 ngày thậm chí chỉ 10 niệm, mà không màng đến việc niệm nhiều ít. Nhất tâm bất loạn như đã nói rõ ở phần trên mới là chính nhân vãng sinh Cực lạc, nếu chỉ trọng khẩu niệm mà tâm không hợp nhất với Phật, thì sẽ cùng Phật đôi đường đôi ngả.

Do không nhất tâm với Phật nên tâm hằng tán loạn, khẩu niệm mà tâm vẫn mong sắc thân trường thọ để hưởng ngũ dục thay vì mong sớm sinh tịnh độ để được giải thoát. Tuy nguyện vãng sinh thế nhưng tín đồ tu tịnh đa phần sợ chết, khi bịnh đau hay gặp cảnh nguy nàn họ đều niệm Phật để đừng chết thay vì cầu Phật đến tiếp dẫn. Họ niệm danh Phật để cầu sống hơn là để vãng sinh, họ chỉ đành chấp nhận vãng sinh khi mà mạng sống không còn giọt nước nào để tát nữa.

Sở dĩ người tu bị tẩu hỏa nhập ma như vậy là do không phát tâm nên dùng tâm nhiễm niệm Phật, đã là tâm nhiễm tất nhiên bám trụ cõi nhiễm, không thật lòng cầu vãng sinh, vì vậy không sao hợp nhất với tâm Phật được, lại không chú trọng đến nhất tâm bất loạn, do loạn tâm nên niệm rất nhiều mà vẫn sợ bị vãng sinh quá sớm, chỉ mong niệm cho nhiều để được quả báo trường thọ Ta bà, chung cục đi ngược lại với nguyện vãng sinh. Tín đồ tu tập tịnh độ không nhận ra điều mâu thuẫn này trong tâm họ. Do thiếu trí huệ nên tu tập mâu thuẫn như vậy, chẳng phải là do vì u mê thiếu trí không hiểu duy tâm tịnh độ, nên mới không chịu phát tâm đó sao?

Nói chung tịnh độ đã duy tâm tất nhiên muốn cầu cõi tịnh tất phải phát tâm thanh tịnh là tâm có Phật mà không có tôi tức tâm bồ đề. Nếu tu tịnh mà vẫn khăng khăng không phát tâm vẫn dùng cái tâm xưa nay chỉ có tôi mà không có Phật niệm Phật thì sẽ chỉ cầu cho tham dục của tôi hơn là cầu vãng sinh (như đã giải thích ở phần trên), như thế càng niệm thì tôi và Phật càng là hai thái cực không thể nhất tâm được, và do đó cảnh giới của họ cũng ngược lại với cõi tịnh của Phật, đó là lý do họ sẽ tái sinh hơn là vãng sinh. Cổ đức nói "ái bất trọng bất sinh Ta bà", tham ái không nặng sẽ không sinh về Ta bà.

Tâm tôi chỉ có tôi, tâm Phật không có Phật chỉ có chúng sinh. Nếu hai tâm hợp nhất chỉ còn tâm Phật gọi là nhất tâm bất loạn, tịnh độ là y báo của tâm thanh tịnh bất loạn này. Và khi chỉ còn tâm Phật thì trong tâm này không có tôi và Phật nữa, mà chỉ có toàn bộ chúng sinh cần được cứu độ, do vậy nhất thiết chư Phật chỉ làm một việc đó là độ sinh. Tuy độ sinh mà không hề thấy có Phật độ và chúng sinh được độ, vì tâm Phật không hề có cái tôi hay Phật nào tồn tại.

Tóm lại phát tâm thanh tịnh bồ đề là chính nhân của tịnh độ như kinh Duy Ma miêu tả.

Các lập luận phổ biến về tu tịnh.

Nhiều pháp sư tịnh độ tin rằng chỉ cần niệm Phật mà không cần phát tâm bồ đề hay trì giới hành thiện cũng đủ để vãng sinh, đặc biệt là lập luận cực đoan của Thân Loan người sáng lập Tịnh độ chân tông ở Nhật bản còn dạy "người ác mới là đối tượng được tiếp dẫn", nên người tu tịnh không cần làm thiện. Lập luận này không phù hợp với giáo pháp căn bản của Phật giáo là thâm tín nhân quả. Khẩu niệm mà tâm không niệm là niệm dối, chả khác gì kẻ dối trá thường nói lời không đúng với tâm tư, dối trá mà vãng sinh được sao? Hơn nữa cảnh do tâm sinh, chúng sinh tâm cấu uế nên sống trong cõi trược đầy não phiền, giờ muốn về cõi tịnh tất nhiên cần bỏ uế tâm hân cầu tịnh tâm, há lại chỉ do miệng lưỡi niệm suông mà thế giới đổi thay ư?. Lại đừng quên rằng Như Lai nhắn nhủ niệm Phật không kể nhiều ít, từ 10 niệm hay trong mười ngày hễ nhất tâm bất loạn là vãng sinh, ngài nào có nói "nhất khẩu bất đình" đâu. Cho dù những kẻ "nhất khẩu" nếu được vãng sinh, khi thấy cảnh giới trang nghiêm trân bảo cùng với âm thanh vi diệu liệu tâm có loạn động phân biệt thích thứ này hơn thứ nọ không? Và liệu tâm động loạn ấy có niệm tam bảo nổi không?. Tâm chúng sinh động loạn như ngựa hoang vượn nhẩy nắm bắt phân biệt mọi thứ khiến thế gian không có lấy sát na yên bình. Tâm thánh chúng nhất tâm bất loạn tạo nên cảnh giới an lạc thanh tịnh. Rõ ràng tâm tịnh nên cảnh tịnh, tâm uế thì cõi uế. Giặc cướp tới đâu bất ổn tới đó, Thánh nhân ở đâu nơi ấy yên bình, bấy nhiêu cũng đủ chứng minh duy tâm tịnh độ.

Lại có pháp sư lý luận nếu không cầu vãng sinh, người tu chưa đạt đạo khi chết sẽ không có chỗ quy túc an toàn, hoặc phải tái sinh cõi uế bị các duyên trần xóa sạch công phu đời trước, phải tu lại từ đầu. Lập luận này rất ngây ngô. Trong kinh Duy Ma đức Phật dạy rằng khi bồ tát tu hành tịnh độ bằng nhân nào thì khi thành Phật quả những chúng sinh được độ và những ai hữu duyên với nhân tu ấy sẽ sinh về thế giới của Phật đó. Ví dụ như đức Phật Thích ca lấy sự tu nan hành đạo độ sinh trong cõi ác làm nhân tu tịnh độ, những người đắc độ sinh vào cõi ngài (Ta bà) đều có nhân duyên độ sinh bằng nan hành đạo, nên sinh hoạt lẫn lộn với phàm phu tham dục vô trí, trong cõi Thánh phàm đồng cư độ.

Trong mười phương thế giới có vô lượng Phật với vô lượng pháp môn nên có vô lượng tịnh độ. Như vậy ai tu bố thí thì sẽ sinh về cõi tịnh của Bố thí Phật, ai tu nhẫn nhục thì sinh về cõi tịnh nhẫn của Phật nhẫn nhục… mà chẳng sợ bơ vơ không chỗ về. Ai cũng có chỗ quy túc tùy theo nhân họ gieo, kẻ ác khi chết cũng chẳng hề bơ vơ đã có tử thần hộ tống gã vào đến tận bên trong địa ngục an toàn, không sợ thiên thần cướp đi.

Nếu không phải duy tâm năng sinh tịnh độ thì chúng ta có dụng tâm tu hành đến đâu cũng không cải sửa được hoàn cảnh uế trược hiện tại. Nếu do tâm tu hành tích tụ công đức nên cảnh giới được thăng hoa, tất nhiên đó là bằng chứng của duy tâm tịnh độ. Lại nếu không do tịnh tâm mới vãng sinh thì cõi tịnh có nhiều kẻ bất tịnh hiện diện khiến cõi tịnh trở nên bất ổn, vì vậy mong rằng những ai tin chỉ cần niệm là vãng sinh nên giác ngộ và bỏ đi lối suy nghĩ ngây ngô không tưởng này.