Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

VTA 13.7.2022

Phóng Sinh Điều Phải Biết

Đức Phật dạy "duy tuệ thị nghiệp" chỉ duy có trí tuệ là sự nghiệp. Trí tuệ là sự hiểu biết rõ về bản chất thật của mọi pháp, bất luận là pháp thiện hay ác, do vậy không bao giờ có sai lầm trong sự tu thiện đoạn ác, điều này nêu rõ tính thanh tịnh của trí tuệ. Tính thanh tịnh này cụ thể hóa qua các hành động cứu độ chúng sinh được gọi là từ bi, và mọi hành động của Bồ tát đều nhằm vào cứu khổ, nên tất cả sự hành của Bồ tát đều là từ bi, từ bi là nhất cử nhất động của Bồ tát, nên là ngàn tay của Bồ tát. Và phóng sinh là một cánh tay trong ngàn tay thực hiện pháp cứu, dĩ nhiên Bồ tát không hành pháp cứu từ bi này để cầu an cầu lợi cho bản thân mà vì để cứu khổ ban vui, lợi lạc chúng sinh. Phàm phu do vô huệ nên không hề hiểu và hành pháp từ bi, làm mọi thiện đều vì lợi thân, vì vậy một đời hành thiện vẫn không được công đức vô lậu mà chỉ có chút phúc báo hữu lậu, cứ nhìn xem Bồ tát phóng sinh công đức vô lượng, phàm phu phóng sinh phúc như đom đóm so với công đức cứu sinh của Bồ tát như mặt trời chiếu soi, sở dĩ khác biệt như vậy do Bồ tát phóng sinh vì từ bi, phàm phu hành vì tính toán cho bản thân, Bồ tát vì cứu khổ cho muôn loài, phàm phu chỉ lo cho một thân mình, bảo sao công đức có được lại khác nhau đến cả một trời vực. Đa phần tín đồ bao quát tục gia lẫn xuất gia không nỗ lực tu bi học huệ, chỉ lo tu sao cho lợi thân, học cách hiểu biết thị hiếu của mọi người hầu kết phe đảng, đó là hiện tượng của thời mạt pháp.

Mục đích chân chính của người học Phật là trí huệ sự hiểu biết chân thật; và sự tu tập đúng pháp là hành từ bi, nói chung là học huệ tu bi. Vì lẽ này chúng ta học trí huệ Phật trong pháp cứu và hành pháp từ bi này đúng với đại bi tâm của chư Phật. Đây là những điều bó buộc phải biết và phải làm mới là đệ tử chân chính của chư Phật.

Phật pháp không chỉ dùng phóng sinh làm phương tiện cứu khổ ban vui như mọi người thường nghĩ, đó chỉ đơn thuần là chuyện làm phúc, nhưng hơn thế nữa pháp cứu này còn là phương tiện thiện xảo độ sinh khi dùng pháp này gieo duyên với Bồ tát đạo cho muôn loài, do nhờ vào duyên này mà súc loại mới thoát khỏi kiếp súc sinh trở về kiếp người, vì thế phóng sinh không chỉ là chuyện làm phúc để cầu phúc mà là chuyện cứu độ giải thoát để thành tựu công đức vô lậu, đây là pháp phóng sinh cứu độ của Phật pháp, mà người tu Bồ tát đạo thường hành, dĩ nhiên người không phát tâm bồ đề là người không tu học Bồ tát đạo sẽ không sao thông hiểu điều này nên vẫn hòa theo quan niệm thế tục coi phóng sinh chỉ là sự cầu phúc cho bản thân khi đang phải đối diện với vấn đề khổ nạn, trái hẳn với tinh thần cứu khổ nạn của đại bi tâm mà đệ tử Phật cần tu trì trong sự nghiệp giải thoát cho ta và người. Những thứ hiểu biết và phóng sinh theo thế tục ấy bị đức Phật quở "đó khác gì sự mua bán đổi chác ở chốn chợ búa" (kinh Ưu Bà Tắc giới).

Bồ tát sở dĩ tôn quý hơn chúng sinh vì mọi nghĩ suy hay hành động đều đem đến sự diệt khổ ban vui cho muôn loài, kết thành công đức vô lậu giải thoát cho ngài và hữu tình, như kinh Hoa Nghiêm dạy "bất vị tự thân cầu khoái lạc, đản nguyện cứu độ chư chúng sinh", không cầu hưởng lạc nơi bản thân mà chỉ mong cứu giúp chúng sinh, trái lại phàm phu thấp hèn vì mọi suy nghĩ và hành động đều chỉ vì lợi ích riêng tư, kết thành nghiệp hữu lậu đẩy họ và muôn loài vào chốn khổ đau. Do vậy mà kinh Địa Tạng mới nói "mọi suy nghĩ hành động của chúng sinh đều là nghiệp tội cả".

Ta có thể nhận ra có hai pháp phóng sinh, một của Bồ tát đạo thuộc đại thừa Phật giáo là hành động vì cứu khổ nạn cho hữu tình, đây thuộc pháp vô vi có công đức vô lậu của Bồ tát đạo, tạm gọi là chính hành phóng sinh. Hai là của thế tục được thực hiện do muốn giải nạn hay cầu lợi cho bản thân, đó là pháp hữu vi với phúc báo hữu lậu của phàm nhân, tạm gọi là tạp hành phóng sinh. Pháp phóng sinh của Bồ tát đạo được chư Phật xưng tán, pháp phóng sinh của thế tục bị Phật quở là thứ đổi chác ở chợ.

Bồ tát và phàm phu.

Để phân biệt giữa Bồ tát và phàm phu cần nhận ra những điểm chính sau:

Bồ tát coi trọng tâm thanh tịnh, lấy tâm này làm trọng điểm tu hành, mọi hành động cao thượng, cứu khổ ban vui đều hướng đến sự tăng trưởng tâm thanh tịnh. Chúng sinh trọng sắc thân, dùng tâm là công cụ phục vụ cho thân nên mọi suy nghĩ hành động đều hướng đến lợi bản thân tạo thành sự đấu đá tranh đoạt của cải, danh vọng, quyền lực, sắc đẹp; thân càng tham muốn tâm càng nhầy nhụa trong cảnh uế.

Do tâm thanh tịnh Bồ tát hành mọi sự thanh tịnh, sự lý thanh tịnh, thân tâm thanh tịnh sẽ mở ra cõi giải thoát thanh tịnh an lạc cho Bồ tát và chúng sinh. Phàm phu do tâm ô nhiễm, hành động ô uế, lý sự nhiễm ô, thân tâm ô nhiễm sẽ mở ra thế giới cấu nhiễm đầy tham sân bất ổn cho nhau.

Tâm là đấng sáng tạo mọi cảnh giới và muôn loài, từ khổ đau đến an lạc không gì nằm ngoài tâm. Bồ tát là bậc có tâm thanh tịnh nên sáng tạo ra chính báo là thân tâm thanh tịnh và y báo là cõi tịnh độ. Chúng sinh là hàng có tâm ô nhiễm nên sáng tạo ra chính báo là thân tâm hữu lậu bất tịnh và y báo là cảnh giới hữu lậu bất an.

Bồ tát là bậc phát tâm bồ đề thanh tịnh, chúng sinh là hàng từ chối phát tâm cho đến không biết phát tâm là gì, thế nên phàm phu chấp nhận phụng sự cho tâm ý bất tịnh, hành mọi pháp nhiễm theo ý muốn của tâm nhiễm ô.

Bồ tát tích lũy công đức, nên tâm thanh tịnh, trải qua nhiều đời công đức càng tăng trưởng, chúng sinh nhờ vậy càng được cứu giúp. Chúng sinh tích lũy của cải dục lạc, làm tâm ô nhiễm, trải qua bao đời của cải và dục lạc đã không tăng thì chớ, mà còn dễ dàng mất sạch, chỉ có ô nhiễm nơi tâm tăng trưởng theo thời gian, và tiếp nối qua nhiều đời. Do ác nghiệp phàm phu hay nghi ngờ thiện pháp nhưng nhẹ dạ thậm chí cuồng tín với điều ác.

Bồ tát do tích lũy công đức trong quá khứ nên có căn tính thanh tịnh, chỉ cần được khai mở là ngộ nhập thanh tịnh pháp, phát tâm bồ đề tu Bồ tát đạo nhiêu ích hữu tình. Chúng sinh góp chứa tham si trong quá khứ nên căn tính bất tịnh, khế hợp với các nhiễm pháp tham dục, chỉ cần nghe có lợi là lao vào bất kể thiện hay ác, căn tính này luôn từ chối phát tâm và tẩy chay Bồ tát đạo.

Bao giờ mùa hè tuyết rơi, rùa mọc lông, thỏ mọc sừng vẫn không thể có việc Bồ tát cầu chúng sinh cứu giúp. Nhưng chúng sinh coi chuyện cầu cứu Bồ tát là chuyện thường tình như trẻ thơ cầu cha mẹ. Người xuất gia nếu cả ngày chỉ biết cầu xin thì đó chỉ là phàm tăng như mọi phàm phu, lẽ ra họ phải nhận ra giá trị cao quý của Bồ tát đạo và họ may mắn là những người được hành trì, nên phải nỗ lực làm chỗ dựa cho chúng sinh, thế nhưng thật đáng tiếc họ như gã mù trong kho báu, vẫn sống nhờ trong pháp bảo nuôi dưỡng thế gian.

Đệ tử Phật phải học theo chư Phật từ phát tâm cho đến lập nguyện độ sinh, đó là chuyện của người xuất gia. Chuyện cầu nguyện Bồ tát cứu giúp không phải là chuyện của người xuất gia, mà là chuyện tạm chấp nhận cho người tại gia.

Phóng sinh theo Bồ tát đạo.

Bồ tát lấy từ bi làm bản nên mỗi niệm mỗi hành đều phát sinh công đức do vì lợi ích cho hữu tình, sự tu tập tâm đại bi được gọi là Bồ tát đạo. Sở dĩ đồ chúng phụng thờ lễ bái Bồ tát cũng do đại bi tâm nơi ngài cứu mọi khổ nạn cho muôn loài mà không quản mọi thiệt hại cho bản thân, như vậy lẽ ra đồ chúng phải giác ngộ Phật pháp tôn quý nhờ vào Bồ tát đạo, và chúng ta quy y không phải chỉ đổi thờ Phật lấy dục lạc mà quy y để được giải thoát, để kẻ cùng tử lâu nay chỉ biết xin xỏ cho bản thân trở thành vị trưởng giả không còn cần đến bất cứ thứ gì ngoài sự cứu khổ chúng sinh, lợi lạc hữu tình. Tài sản, danh thanh, sắc đẹp nào an toàn hạnh phúc lâu dài hơn được sự giải thoát này.

Bồ tát tu tập tăng trưởng tâm từ bi lấy pháp cứu làm phương tiện thiện xảo, càng cứu tâm bi càng kiên cố, công đức càng tăng thượng, thế nên Bồ tát coi chúng sinh là ân điền, bởi nhờ cứu khổ hữu tình mà thành tựu Bồ tát đạo, và chúng sinh cũng nhờ vậy mà kết nhân duyên với Bồ tát đạo vì đã hỗ trợ cho Bồ tát thành tựu đại bi tâm, điều này đồng nghĩa với họ đã cúng dường vị Phật tương lai, nên đây là nhân duyên đắc độ của họ trong lai thế. Vì vậy để báo ân chúng sinh, Bồ tát phóng sinh và bố thí vừa để cứu chúng thoát khổ ngay hiện tại vừa để tạo nhân duyên độ chúng trong đời sau. Loài vật nhờ vào sự phóng sinh của Bồ tát mà có được nhân duyên hộ pháp cho hành giả tu Bồ tát đạo, nên sau khi xả báo thân mối nhân duyên ấy sẽ đưa chúng tái sinh về cõi nhân thiên, tiếp tục thân cận với Bồ tát đạo, như vậy dựa vào pháp phóng sinh của Bồ tát đạo sẽ giúp loài vật được giải thoát khỏi kiếp súc loại mà nếu không nhờ vào sự phóng sinh đó thì đến muôn đời chúng vẫn không có ngày ra khỏi. Hơn thế nữa sau khi tái sinh thân người còn là bạn lữ đồng hành của người tu Bồ tát đạo, những lương duyên này ngay đến tín đồ cũng không dễ gì có được, bằng chứng phần đông đồ chúng chẳng hay chẳng biết gì về Bồ tát đạo, đi chùa cũng đi, học đạo cũng học, thờ kính Bồ tát nhưng đáng tiếc vì thiếu lương duyên nên Bồ tát đạo vẫn nằm ngoài suy nghĩ và hành động của biết bao đồ chúng. Đây là điều tu học Phật phải biết và phải hành.

Phóng sinh theo thế tục.

Bản chất của thế tục là lợi kỷ, nên phàm có lợi cho bản thân thì thiện ác nào cũng làm, ngay cả khi làm thiện cũng chẳng vì lợi ích cho đối tượng mà hoàn toàn cân nhắc xem có lợi mình không mới hành. Mọi thứ thiện pháp như bố thí, phóng sinh cho đến cúng dường tam bảo nhất nhất đều vì cầu lợi, nên luôn kèm theo sự khấn vái kể lể xin xỏ.

Phàm phu phóng sinh vì cầu phúc cho bản thân, nên biến pháp cứu này thành pháp cầu, biến sự cao thượng vì chúng sinh thành sự thấp hèn vì mình, khiến công đức vô lậu hóa thành phúc báo hữu lậu; khi tham dục tăng trưởng sẽ làm ô nhiễm sự thanh tịnh, tất cả mọi điều tệ hại phá hủy pháp thanh tịnh giải thoát này đều do kẻ phóng sinh là một phàm phu mang nặng tâm vị kỷ, nên kinh Hoa nghiêm cảnh cáo "ly bồ đề tâm nhất thiết sở tác giai thành ma nghiệp", lìa tâm bồ đề mọi việc làm đều thành nghiệp của ma. Đây là điều người hành phóng sinh cần biết trước nhất và quan trọng nhất mà không hề là những chuyện bên lề như có nên đặt cá để phóng sinh không, hay nếu cá bị bắt lại thì sao?

Do nặng tâm tham si, mọi pháp tu đều được phàm phu chọn lựa kỹ thứ nào có lợi cho mình, thay vì chọn lựa các pháp nhiêu ích hữu tình như các tiền thân đức Phật và các vị Bồ tát thường tu hành. Người học đạo ngày nay chủ trương thân cận đêm ngày thờ Phật lễ bái cúng dường cầu nguyện cho bản thân, còn chuyện chúng sinh đầy phiền não không phải là chuyện của ta, bỏ nó đi để khỏi lây phiền, những người này thiểu trí không hiểu bản hoài của Phật pháp là độ sinh, đạo Phật lấy lợi ích chúng sinh làm lợi ích chính mình. Đức Phật từng nói với bà Kiều đàm di "Như lai tri ân chúng sinh, nếu không có chúng sinh thì ta không thể thành Phật, để báo ân Như lai thệ độ nhất thiết chúng sinh". Các tiền thân của đức Phật khi tu Bồ tát đạo trong mỗi niệm đều đương nguyện chúng sinh, nên mọi hành động đều lợi lạc hữu tình, nay người tu vô trí hiểu biết ngược với chư Phật, bỏ qua sự nghiệp độ sinh cao thượng, quả là ngoại đạo trong nhà Như lai.

Những kẻ ngoại đạo vô huệ ấy không hiểu ý chỉ của chư Phật nên trong tư duy chỉ có đạo đức thế tục mà thiếu vắng bi trí, họ nào có nhận ra lợi ích to lớn nơi pháp phóng sinh của Bồ tát, nên đem cái khối óc thế tục nghĩ suy và dạy nhau những thứ chướng ngại do tư duy vụng về thiểu trí tự tạo ra, họ vẽ ra các vấn đề trong phóng sinh, như pháp này chỉ là phúc báo nhân thiên, là tạp hành đối với người tu tịnh độ, và rồi phóng sinh sao bằng bố thí, bố thí sao bằng cúng dường, họ nào hiểu trên hiện tượng thì ba thứ trên khác nhau nhưng nơi bản là tâm hành thiện thì đồng vì đều là thiện tâm. Hơn nữa do họ hành thiện trên phương diện thế tục lợi kỷ nên phân biệt phóng sinh phúc không bằng bố thí, và bố thí phúc không bằng cúng dường, đành rằng trên mặt phúc hữu lậu có khác biệt, nhưng khi hành thiện theo Bồ tát đạo không bận tâm đến phúc hữu lậu của bản thân mà chỉ nỗ lực tăng trưởng tâm đại bi, vì vậy Bồ tát hành ba pháp đó bình đẳng và pháp nào cũng đạt được công đức như nhau, đó là tăng trưởng đại bi tâm, kẻ vô trí chỉ chọn tu cúng dường vì lợi nên càng tu càng tăng trưởng tâm lợi kỷ và chỉ gặt hái được thiểu phúc hữu lậu, Bồ tát hành cả ba nên tăng trưởng từ bi và công đức vô lậu. Bồ tát phóng sinh bố thí khiến chúng diệt khổ được vui đó là phụng sự chúng sinh, cúng dường tam bảo là phụng sự chư Phật, trên phụng Phật, dưới sự chúng sinh, mọi sự hành của Bồ tát đều khiến chư Phật cùng nhất thiết chúng sinh được hoan hỷ. Bồ tát do tu tâm đại bi nên hành nhất thiết thiện, hoàn thành được đại công đức trên. Bồ tát dùng sắc thân hữu lậu làm công cụ tu tập tăng trưởng pháp công đức vô lậu mà không cầu phúc hữu lậu, hạng vô trí lấy pháp vô lậu làm công cụ cầu phúc cho sắc thân hữu lậu nên đánh mất tâm đại bi khiến pháp vô lậu trở thành hữu lậu, vì thế tuy tu hành một đời nhưng vẫn không có khả năng lợi sinh, chung cục chỉ là gã ngoại đạo trong nhà Như lai, những kẻ này không thể thấy được Phật. Đây là điều muốn tu học chính pháp phải biết, Bồ tát tu tập để tăng trưởng pháp (thân), phàm phu tu hành cầu thân tâm được hưởng lạc.

Lợi ích của phóng sinh.

Đã biết rõ về hai pháp phóng sinh thì chớ làm mất công đức vô lậu của phóng sinh vì lo cầu phúc hữu lậu, mọi phúc của sắc thân đều hữu lậu nên sẽ cùng tận, vì sắc thân vốn cũng hữu lậu, tất nhiên phúc của thân hữu lậu hẳn cũng hữu lậu, vì thế đừng bao giờ cầu cho thân tâm hữu lậu mà hãy nguyện cho pháp vô lậu cứu khổ cứu nạn, lợi lạc hữu tình này càng kiên cố bất thối, và luôn tăng trưởng, nên công đức của pháp vô lậu cũng vô lậu không cùng tận, do vậy phóng sinh mới thực sự là pháp vô vi thành tựu công đức vô lậu giải thoát cho ta và chúng sinh.

Mỗi lần phóng sinh là một phen tăng trưởng tâm đại bi, khiến hữu tình an vui, càng phóng sinh, chúng sinh càng ân triêm, công đức càng thù thắng. Đừng quên sắc thân sẽ phải vứt bỏ dưới ba thước đất cho giòi bọ nhậu nhẹt, chỉ có tâm đồng hành với ta qua đời sau, vì vậy hãy chọn lựa tâm, nếu tâm ác nó dẫn ta đến cảnh giới bất ổn khổ đau thậm chí là địa ngục, nhưng nếu là tâm thiện thì sẽ đưa ta đến cảnh giới an lạc hay cõi trời và nếu là tâm cứu nó sẽ dẫn ta tới cõi Phật. Do người trí huệ nhận ra bản chất của khổ lạc nên càng chuyên hành cứu pháp thì càng an lạc. Người ngu để tâm bê bết bần cùng thiện pháp chỉ mải lo tiền tài lợi dưỡng cho sắc thân, để rồi cuối cùng bỏ lại khối tài sản cứ ngỡ là của mình, ra đi cùng tâm bạc phúc nghèo nàn mà cả đời vẫy vùng cố thoát khỏi, đến cõi điêu linh bần hàn chờ sẵn trong tương lai, còn cái thân một đời chau chuốt nọ giờ làm bạn với giòi bọ, rữa thối.

Phóng sinh là pháp tu cứu khổ của Bồ tát, đừng biến nó thành pháp đổi chác cầu lợi của phàm phu. Khi nói pháp cứu mặc nhiên phải hiểu thực hiện vì sự an lạc của chúng sinh, cớ sao lại lợi dụng pháp cứu để tính toán cho tự kỷ. Do hiểu và hành phóng sinh theo pháp đổi chác của thế tục mà không chỉ hàng tại gia làm hỏng pháp cứu mà ngay đến nhiều người xuất gia kẻ thì dạy tín đồ hành pháp đổi chác, người thì bài bác và đe tín đồ pháp cứu chỉ mang lại phúc báo nhân thiên cản trở giải thoát nên pháp ấy không phải là chuyện cho người cầu pháp giải thoát tu tập. Ôi! Mỉa mai làm sao những kẻ này một mặt lạy lục Bồ tát cứu khổ nạn, mặt khác lại đả kích và dạy bảo đồ chúng rằng pháp cứu không phải chuyện của chúng ta mà đó là chuyện của Bồ tát, còn chuyện của ta là chuyên tâm lo cầu xin Bồ tát.

Dù thờ Phật đi nữa nhưng do tâm vị kỷ không thích cứu giúp tạo phúc thì đời sau cũng chỉ làm ăn mày ngồi trước cổng chùa niệm Phật cầu xin cơm áo và bạc lẻ. Những kẻ hành thiện cầu phúc cho dù không thờ Phật đi nữa tương lai cũng sẽ là đại gia ở dinh thự, nhưng sống mê muội theo mấy cục đá phong thủy, lệ thuộc vào ngày giờ, phương hướng tốt xấu, không tự tại đi đứng hành động, để rồi khi lìa đời dù có chuẩn bị hướng và ngày giờ sẵn đi nữa, nhưng tử thần vẫn quyết định và hướng nào của gã cũng chỉ đến mộ huyệt, ngủ giấc thiên thu trong lòng đất giữa đống giòi bọ, bỏ lại của cải người thân và dinh thự có thanh long bạch hổ trấn giữ, nhưng long hổ này chỉ biết trố mắt nhìn tử thần đến và chúc chủ nhân đời sau được may mắn. Ngày giờ phương hướng nào có nghĩa gì với thần chết. Khi người mẹ sinh con không hề chọn ngày giờ hay phương hướng, mỗi đứa trẻ đều mang theo sẵn nghiệp quá khứ để thọ báo, nên đứa thọ phúc, kẻ thọ khổ, chúng nào có mang ngày với hướng theo đâu và cũng đừng đổ thừa tại người mẹ sinh không chịu xem ngày, nằm không xem hướng. Muốn ba đời đều tốt lành hãy dựa vào tịnh pháp thay vì phong thủy hay thiết tha cầu trời khấn Phật.

Muốn hạnh phúc và an lạc vĩnh viễn thì bó buộc phải vĩnh viễn đồng hành với thiện pháp, mà không do ngày hay hướng nào giữ được hạnh phúc vĩnh cửu, xem ngày và hướng tốt để đi khủng bố thì mọi hướng đều đến địa ngục, và ngày tốt nào cũng là thảm họa, trái lại nếu phải đi vào ngày và hướng xấu để cứu người thì hướng nào cũng là hướng đến cao thượng và ngày ấy là ngày tốt đem lại nhiều hạnh phúc. Tốt nhất hãy phụng thờ chân thân Phật tức bản chất thanh tịnh trí huệ thường lợi lạc hữu tình, nhờ thế mà đời đời công đức tăng trưởng, bi trí lợi sinh, người này khiến mọi phong thủy hóa tốt, cảnh khổ thành cõi trời, địa ngục hóa tịnh độ. Nhìn xem chả phải Bồ tát thường nhắm hướng địa ngục, hướng khổ não tìm đến, Bồ tát xuất hiện nơi nào nơi ấy được an vui, ma quỷ giặc cướp vào chùa, chùa trở thành hang ổ của yêu tinh, thế mới biết chẳng có hướng và ngày giờ nào tốt hay xấu mà do tâm thiện hay ác. Bồ tát với tâm bi trí không hề bận tâm với phương hướng và ngày tốt xấu, ăn mày ngày nào cũng là ngày xấu vì đói, đại gia ngày nào cũng tốt vì tiền của trôi đến mỗi ngày. Vậy mà đại gia vẫn mê tín vào ngày lành hướng tốt thực là khôi hài, ăn mày quá đói nên đánh liều đi xin bất kể ngày hay hướng gì nên vẫn no qua ngày.

Ngẫm xem cầu cúng quỷ thần, dựa vào phong thủy, ngày giờ phương hướng, những thứ này giả như có đem lại phúc lợi thì cũng chỉ là thứ hữu lậu, khi được khi mất, và chết là mất sạch. Nương vào quỷ thần, phong thủy để riêng mình được hưởng phúc hữu lậu chẳng bằng dựa vào pháp cứu của chính mình giúp cho ta và muôn loài được cộng hưởng an vui, pháp cứu và công đức này sẽ cùng ta đồng hành tới tận vị lai, đến đời nào, đời ấy ta và chúng sinh đồng hưởng an lạc giải thoát, nên nói công đức phóng sinh là vô lậu vượt trội các phúc báo hữu lậu mà chúng sinh trăm phương ngàn kế cầu tìm. Liên tông thập tổ Hành Sách đại sư nói "trong muôn hạnh lành, hạnh phóng sinh là hơn cả".

Chuyện mua cá phóng sinh.

Có lý luận nghe qua thấy rất đạo đức và hợp lý được nhiều người nghe theo, đó là không nên đặt số lượng cá để phóng sinh, với lý do ngư dân sẽ đi bắt về cho người phóng sinh, như vậy là gián tiếp xui người đánh bắt cá. Chúng ta hãy cứu xét điều này kỹ lưỡng như sau:

Trước hết ngư dân mỗi ngày đều đánh bắt cá để mưu sinh, họ đánh được càng nhiều càng tốt vì luôn có người tiêu thụ từ nhà đến tiệm ăn và cả đến các công ty chế biến thực phẩm, ngư dân sống nhờ vào sự tiêu thụ sát sinh mà không nhờ vào sự phóng sinh, số lượng phóng sinh chỉ là 1 trên cả chục triệu, có bao nhiêu người phóng sinh trong một tháng và phóng được bao nhiêu kí? So với mỗi ngày số cá bị giết ăn nhiều gấp vài chục năm số được phóng sinh gộp lại, ngư dân đánh bắt nhắm vào con số để ăn, còn chờ người phóng sinh mới đi bắt có mà chết đói mục xương lâu rồi.

Nay lại chủ trương thấy thì cứu, mà chẳng biết bao giờ thì thấy, và thấy thì có mua hết chợ để phóng sinh không? Hay khi thấy đôi ba con thì ra tay phóng, như thế sẽ nâng tỷ lệ cá phóng sinh so với cá bị giết là 1 trên vài tỷ, giúp cho tiệm ăn và mọi người sẽ tha hồ ăn cá, may ra có con cá nào dư ra mới được cứu. Chuyện này hy hữu bởi không ai rảnh rang mỗi ngày đều vào chợ cá chực chờ coi còn sót con nào để thả không.

Phật giáo đồ có thói quen phóng sinh vào các dịp lễ và ngày rằm, vì sao ngư dân không đánh bắt nhiều hơn vào ngày rằm mà để tình trạng người mua thả và kẻ mua ăn tranh nhau? Họ muốn lắm chứ nhưng làm hết công suất rồi, còn chuyện ai mua làm gì ngư dân không bận tâm. Và đừng quên ngày nào họ cũng cật lực đánh bắt không phân biệt số này để phóng sinh và số kia để ăn, cho dù không ai đặt ăn hay phóng sinh họ vẫn đánh bắt, vì họ biết khách mua ăn không bao giờ cạn, còn khách phóng sinh thì năm thì mười họa mới xuất hiện, nên họ bắt cá vì người ăn mà không hề vì người phóng sinh, phải hiểu rằng với người bán cá con số thu hoạch từ tiền bán cho người phóng sinh chỉ tạm ổn qua ngày, còn đối với ngư dân thì con số này không đủ để trang trải phí tổn cho một chuyến đánh bắt nói gì đến duy trì đời sống cho gia đình họ dù chỉ trong một ngày. Như vậy mấy ngài đạo đức thiểu trí kia nên dạy đồ chúng ăn chay thay vì dọa đồ chúng gây tội trong vấn đề phóng sinh. Những ai nhìn nhận đặt cá để phóng sinh là sai đạo đức và thiếu thông minh hãy nên suy nghĩ lại về những điều trên, để thấy phóng sinh hay nhất, hiệu quả nhất không phải là đặt hay không đặt số cá mà chính là hãy ăn chay hay chí ít đừng ăn cá, bởi ăn cá mới thực sự là động lực xui người đi đánh bằt mỗi ngày và cả tỷ mạng chết dưới dao nhọn và trên lò nướng, cớ sao lại đổ thừa cho người đặt cá gây nên, khiến người phóng sinh chùn bước, ngần ngừ hành thiện, gây tổn thất sinh mạng cho chúng thủy tộc, đó là tội gián tiếp sát sinh. Kẻ ăn cá ung dung mổ nướng cá không lo phải chịu bất kỳ trách nhiệm nào, vì trách nhiệm cá bị đánh bắt thuộc về đám phóng sinh đặt mua rồi, những lý luận nhảm ấy thực chẳng khác gì gã giặc cướp lại đi buộc tội người khác là trộm vặt, trí khôn của những người dọa dẫm và nghe theo này ngủ mê đến bao giờ mới thức đây?

Lại nữa cá biển không thể phóng sinh vì về đến bờ đều đã ra ma, cá sông thì ngày nay trên thế giới đa phần đều được nuôi trong ao hồ để bán cho nhà hàng hơn là nhọc nhằn đánh bắt trên sông mỗi ngày, và như thế việc đặt cá để phóng sinh không dính dáng gì với việc đánh bắt cá, chỉ có những ai nấu nướng nhai nuốt chúng sinh mới phải chịu trách nhiệm về mọi nghiệp ác gây chết chóc cho loài thủy tộc, ấy vậy mà thay vì giảng dạy cho đồ chúng biết tránh ác nghiệp đó, lại đi dọa dẫm người làm thiện khiến cho những kẻ vô trí đâm hiểu lầm không dám làm nữa hay giới hạn việc phóng sinh, những kẻ hù dọa đó nên biết họ là môi mép tay mắt của ma, là kẻ gián tiếp giết hại chúng sinh.

Cuối cùng là người phóng sinh thường đặt cá nơi các hàng cá ngoài chợ, ngoài chợ lại đặt chợ đầu mối, và chợ đầu mối thường không khi nào đặt ra số lượng cho ngư dân, họ luôn vét sạch số cá ngư dân đánh được trong ngày, họ bán lại cho các chợ mà không cần biết người bán cá mua làm gì, và ở chợ mỗi hàng cá chỉ chứa được tối đa bao nhiêu ký, muốn nhiều hơn cũng không được, nên chuyện đặt cá không hề tạo ra vấn đề xui ngư dân đánh bắt thêm, nhất là người phóng sinh không đặt trực tiếp với ngư dân, mà có đặt cũng không làm tăng số cá bị đánh bắt.

Chuyện sợ bị bắt lại.

Nhiều vị xuất gia khuyên đồ chúng không nên đặt chim phóng sinh, việc này rất đúng, vì khác với cá, chim không có trại nuôi mà chúng luôn sống trong thiên nhiên, dân thường cũng như dân nhậu đều ít ăn chim, vì vậy chim dù có khổ chim lồng nhưng không bị nạn ăn giết, tuy nhiên nếu chúng ta đặt thì họ sẽ đi bẫy.

Nhiều vị quá khích chủ trương không phóng sinh để tránh chim cá bị lưới bẫy và phóng xong sẽ bị bắt lại. Nếu bị bắt lại thì sao? Thì phóng tiếp, không thể chỉ thả với điều kiện chúng phải an toàn tuyệt đối, như lương y trị bệnh dù biết bệnh nhân có khả năng tái phát vẫn tận tâm chữa trị, nếu gặp thầy thuốc từ chối chữa bệnh với lý do chữa rồi cũng bệnh lại hoặc cũng sẽ chết, thiên hạ sẽ bảo bác sỹ khùng, như vậy những người đòi hỏi sau khi phóng sinh, chim cá không thể bị bắt lại hoặc bị chết mới phóng sinh cũng khùng y như thầy thuốc nọ. Những người khùng này không thấy Bồ tát cứu chúng sinh "lì" đến mức nào sao, vừa cứu nó xong, nó tức tốc tạo tội, vào ra địa ngục như đi chợ, những chúng sinh cương cường khó độ, lì lợm kiên cố đó khiến Bồ tát phải lì hơn mới cứu chúng nổi. Bồ tát chưa từng từ chối cứu độ chúng sinh vì lý do cứu xong nó lại vào địa ngục tiếp thì sao?. Lòng từ bi của Bồ tát chỉ thấy cứu vô điều kiện khi chúng sinh chịu khổ, ngài không suy nghĩ như phàm phu đòi hỏi đủ thứ điều kiện để cứu, nhưng khi làm ác thì phàm phu làm vô điều kiện, ai cũng có thể là nạn nhân của mình, giá như phàm phu phát tâm hăng hái cứu người như cứu bản thân thì ngài phàm phu này sẽ không còn chỗ trong đám phàm tục nữa, vì ngài phàm ấy nếu không thành Bồ tát thì ít nhất cũng được gọi là thánh phàm. Người tu học nên bỏ thói nghĩ quá kĩ, đòi hỏi quá nhiều trước khi cứu, hãy phát tâm cứu dễ như khi phát tâm cầu lợi, nhưng hãy nên suy nghĩ thật kĩ và đòi hỏi nhiều điều kiện trước khi làm việc gì chỉ vì lợi kỷ. Đó là điểm khác biệt giữa người chân thành học đạo với người không biết đạo là gì dù mang danh tín đồ như nhau.

Trở về với chuyện bị bắt lại, đối với chim chỉ chịu khổ cảnh chim lồng, nhưng kẻ bắt chim không thường xuyên như người đánh cá, họ thường chỉ bắt vào các ngày lễ lớn ở chùa, vì chỉ bán được vào những dịp đó, nên việc đi bắt chim mỗi ngày không đủ nuôi thân. Tuy nhiên khi phóng sinh đã giúp cho chúng điểu này được quy y Tam bảo, kết duyên với Bồ tát đạo và cuối cùng là bố thí cho kẻ nghèo nọ, hồi hướng cho cả họ lẫn chúng điểu được hữu duyên với chính pháp, qua pháp phóng sinh hiện tại.

Về phần cá nếu bị bắt lại thì sao? Mỗi con cá có mỗi nghiệp khác nhau, có con không thoát được nghiệp bị giết mổ, có con chết già trong làn nước trong mát, vấn đề như đã nói trong phần trên là khi phóng sinh chim và cá đã được quy y, nên kết thành duyên hỗ trợ cho hành giả tu Bồ tát đạo, do vậy đây là thân cá cuối cùng của chúng, đó là điều Bồ tát muốn thực hiện để cứu chúng, còn chết là lẽ dĩ nhiên của muôn loài, chết thế nào là nghiệp riêng của mỗi chúng sinh, không ai can thiệp được. Phàm phu tưởng mình đạo đức khi đặt vấn đề sợ chúng bị bắt lại và bị giết mà mặc nhiên để chúng muôn kiếp làm cá với nghiệp dữ ấy bằng kết luận khỏi phóng sinh, quả là điên rồ mê muội, một thứ đạo đức ma quái, lừa dối kẻ vô trí băn khoăn chùn tay hành thiện, khiến bao sinh linh mất mạng, mất luôn cả cơ hội được kết thiện duyên với Bồ tát đạo. Đừng quên một vạn con cá được trưởng giả Lưu Thủy phóng sinh đã chết hết sau đó và sinh về cõi trời, nhờ vào công đức trợ thủ cho Bồ tát Lưu Thủy tiền thân của đức Phật hành Bồ tát đạo mà chúng nhanh chóng bỏ thân cá thành chư thiên, thường theo hộ cho đến khi ngài thành Phật và một vạn thiên chúng này được đức Phật thọ ký ở pháp hội Kim quang minh, thế nên sau khi đã quy y và thả chúng về với tự nhiên đừng lo chuyện hậu vận của chúng nữa, những người thích làm thiện cần có trí huệ để nhận chân được mọi vấn đề.

Tóm lại.

Phóng sinh là cứu pháp của Bồ tát, mọi chúng sinh đều từng là thân bằng quyến thuộc của ta hãy thương yêu và cứu vớt chúng sinh. Chúng ta cảm thấy thực may mắn và hạnh phúc khi nhận được sự cứu giúp vô điều kiện từ tha nhân, và chúng ta rất âu lo khi người giúp ta tạo ra đủ điều kiện, chúng sinh cũng thế, ta hãy đem may mắn và hạnh phúc ban trải vô điều kiện đến cho muôn loài. Đừng đắn đo suy nghĩ như kẻ dở hơi muốn cho người nghèo khổ cơm ăn nhưng thắc mắc sau khi ăn hết bạn đói lại thì sao? Thôi thì trước sau bạn cũng đói nên tôi có cho bạn bây giờ cũng vô ích nên khỏi cho vậy, Phật giáo đồ không thể có hiểu biết và lập luận ngu ác, bó não như vậy.

Lẽ ra đối với người tu học Phật, phóng sinh không phải là vấn đề để tranh luận hay cần đến giải thích mà là một phương tiện pháp để đệ tử Phật tu tập công đức. Mong rằng qua những sự giải thích trên những người có ý định phóng sinh không còn bất kỳ thắc mắc nào gây cản trở cho sự hành thiện pháp nữa.

Hành Sách đại sư tổ Liên tông thập tổ nói "trong muôn hạnh lành, phóng sinh là hạnh lớn nhất"

VTA 13.9.22

Phúc Hữu Lậu Và Vô Lậu

Đời sống của một người có hạnh phúc hay không tùy thuộc vào phúc phần của họ, hễ có phúc thì không chỉ có lộc và thọ mà còn có nhiều may mắn bình an. Nếu vô phúc thì vô lộc và vô thọ, cho dù có lộc và thọ nhưng vô phúc thì lộc và thọ sẽ là mối đại họa. Vì vậy khi cần đến lộc thọ hay sự may mắn bình an, người ta thường làm các thiện pháp như cúng dường chùa tháp, tăng ni, cho đến bố thí phóng sinh để cầu phúc. Do phúc gắn liền với hạnh phúc của thế gian, nên phúc này được gọi là phúc báo thế gian, vì vậy mọi sinh vật thuộc thế gian từ người đến thú đều rất cần đến phúc báo nhân thiên.

Hữu lậu là gì?

Lậu ở đây mang nghĩa rò rỉ, chỉ cho sự tồn tại có giới hạn và suy tàn trong từng niệm. Phúc hữu lậu là thứ phúc nhất thời không vĩnh hằng chịu sự chi phối của vô thường, có rồi sẽ mất, khi có thì hạnh phúc, lúc mất thì đau khổ gấp bội, vì chẳng có khổ nào hơn khổ mất phúc, đã vui trước khổ sau hẳn nhiên đối với người trí huệ phúc hữu lậu quả là thứ phúc bạc không có giá trị để cần cầu.

Có hai lý do chính để gọi là phúc hữu lậu. Thứ nhất phúc đó là một thứ dục lạc của sắc thân theo ý mong cầu của ngã, song ngã vô thường nên ngã hữu lậu vì vậy mọi thứ phúc gắn liền với ngã cũng đều vô thường và hữu lậu.

Không nên ngộ nhận khi tôi bố thí tôi không cầu cho bản thân thì đó sẽ là phúc vô lậu, bởi dù không cầu cho bản thân nhưng cầu cho tha nhân hữu lậu nên phúc ấy cũng hữu lậu. Thứ phúc này chỉ được quả báo trong nhân thiên nên cũng gọi là phúc báo nhân thiên.

Thứ hai nếu nhân tạo phúc chỉ là lòng trắc ẩn nhất thời, tuy không cầu phúc cho ngã, nhưng cũng vô tâm không vui thích hành thiện tạo phúc thì quả phúc của thiện pháp bất thường lúc sinh lúc diệt ấy dĩ nhiên cũng là phúc hữu lậu.

Tóm lại mọi thứ phúc báo của hữu tình và vô tình thuộc thế gian như sinh mạng của cải, vinh hoa phú quý, chùa chiền danh thanh đều là phúc hữu lậu. Thế nhân có thói quen làm thiện đều cầu cho bản thân và tất cả đều là phúc hữu lậu.

Làm thế nào để nhận biết phúc hữu lậu?

Ngã và thế giới này vốn vận hành theo luật vô thường, mọi thứ đều xoay vần biến đổi theo hai pháp đối nghịch như ngày và đêm, vui và buồn, sống và chết. Bản chất của mọi thế gian pháp là vô thường, bất kể hữu tình hay vô tình hễ thuộc thế pháp tất vô thường, vì vậy ngã và mọi thứ thuộc ngã đều vô thường, nên chi mọi phúc họa của ngã đều vô thường, phúc nào cũng thành họa khi kết thúc và họa nào cũng thành phúc khi nó chấm dứt.

Do đó không khó để nhận ra thế nào là phúc hữu lậu. Đó là phàm làm mọi thiện pháp từ bố thí, phóng sinh, xây chùa, tạo tượng, thiết trai cúng dường nhằm vào mục đích cầu phúc lộc cho bất kì cái sắc thân vô thường hữu lậu nào (là tôi hay là ai) hoặc cho các thứ vật chất thế gian (nhà cửa của cải, tạo tượng, cất chùa) được thành tựu đều là phúc hữu lậu. Không nên ngộ nhận khi bố thí tôi không cầu cho bản thân thì đó sẽ là phúc vô lậu, vâng dù không cầu cho bản thân nhưng cầu cho tha nhân hữu lậu thì phúc ấy cũng hữu lậu. Thứ nữa quả phúc của các thiện pháp lúc hành lúc không cũng là phúc hữu lậu.

Phàm nhận biết ngã và thế gian này đều thuộc vô thường hữu lậu tất hiểu rõ mọi thứ phúc báo thế gian đều hữu lậu.

Thế nào là vô lậu?

Vô lậu có nghĩa sự tồn tại vô giới hạn và không bị giảm thiểu. Vô lậu là tính thường trụ của chân tâm, khác với vọng tâm vô thường hữu lậu của nhất thiết chúng sinh. Chân tâm thường trụ vô lậu là Phật tâm nên Phật thường trụ, vọng tâm vô thường hữu lậu là chúng sinh tâm nên chúng sinh vô thường. Do vậy phàm dụng vọng tâm tạo tác bất kể mọi pháp hồi hướng đến các thứ thế gian pháp đều là vọng nghiệp thuộc pháp hữu lậu, thế nên Địa Tạng bồ tát nói "mọi suy nghĩ hành động của chúng sinh nam Diêm phù đề đều là (vọng) nghiệp” và như vậy làm thế nào có được công đức khi cử chỉ động niệm đều từ vọng sinh, nếu ba nghiệp đều khởi từ bồ đề tâm khi ấy mọi tư duy hành động đều là công đức vô lậu, như vậy không bồ đề tâm tất không công đức, do vậy kinh Hoa Nghiêm dạy "lìa bồ đề tâm mọi việc thiện đều thành nghiệp của ma”. Nhờ phát tâm không chỉ đạt được công đức vô lậu, mà còn thành tựu tam thân, đặc biệt là Báo thân. Một tâm bồ đề nhiếp trọn ba thân, bao gồm Pháp thân (nhất thiết trí), Báo thân (công đức viên mãn) và Hóa thân (bi nguyện độ sinh). Ba thân viên mãn hợp nhất mới là chân thân Phật.

Vì sao hành thiện cầu phúc không linh ứng?

Mục đích của tạo phúc đã là cầu lộc và thọ, dĩ nhiên việc phúc này nhắm lợi cho bản thân, và thực tế đây chỉ là mượn sự tạo phúc để cầu lợi, dụ như thả cá hay bố thí để cầu phúc lộc cho bản thân, khi ấy cá và người nghèo bị lợi dụng làm lễ vật như hương hoa quả trái để cầu xin. Khi các pháp phóng sinh hay bố thí tưởng chừng như thiện pháp lại chỉ là thứ lợi dụng pháp thiện lấy loài vật và người nghèo khổ làm lễ vật để mưu cầu dục lạc cho bản thân, do vậy các thiện pháp này đã bị tâm trục lợi biến thành bất thiện pháp nên làm thế nào có phúc được. Bởi vậy biết bao người dâng lễ cầu xin cùng với vô số điều xin xỏ, mà mãi không thấy phúc đến gõ cửa, nạn vẫn còn, khổ vẫn y, trước sao sau vậy, phép màu không đến. Ôi! Phúc hữu lậu còn không thành bàn gì đến công đức.

Từ đây suy luận hễ hành thiện pháp với mục đích cầu lợi lộc cho bản thân tức cầu cho tôi (ngã) thì đều là sự lợi dụng thiện pháp một cách bất thiện, vì vậy mà không có phúc, có chăng cũng chỉ là thứ phúc đức bất tịnh và thấp kém.

Phúc không do Phật thần ban bố mà do tâm thanh tịnh tức bồ đề tâm sinh khởi, ngoài tâm này không thể có phúc vô lậu.

Nhận chân sự khác biệt giữa hữu lậu và vô lậu.

Bản chất của ngã và thế gian vốn dĩ vô thường vô ngã nên mọi thứ luôn là hữu lậu, không thể có vô lậu trong ngã và thế gian vô thường vọng huyễn. Đồ chúng mù mờ ngu ngơ không nhận ra sự khác biệt giữa hữu và vô lậu, nên ngây ngô ngỡ rằng mọi thứ dính dáng đến hình thức của đạo Phật đều là phúc vô lậu (công đức) như xây chùa, tạo tượng, bái sám cúng dường… còn như bố thí, phóng sinh chỉ liên quan đến tục nhân nên đều là tục sự chỉ được phúc hữu lậu thấp hèn. Họ nào biết chùa tượng, tăng ni cho đến nhà cửa, nam nữ đều thuộc thế giới hữu lậu nên đều hữu lậu bình đẳng như nhau. Tăng tục bình đẳng khi đều nhận vọng tâm là ngã, và chỉ khác nhau nếu phát tâm, và người phát tâm bất kể tăng tục đều thành tựu công đức vô lậu. Công đức không ở bất kỳ thứ gì thuộc thế gian hư ngụy mà chỉ duy ở nơi chân tâm, đã biết công đức do tâm quyết định, thì chỉ cần phát tâm hành bất kỳ điều thiện nhỏ nào như bố thí cho người ăn mày cũng sinh công đức, trái lại nếu dùng vọng tâm chấp ngã xây chùa tạo tượng vẫn không công đức như vua Vũ đế mà thôi.

Cứ xem chư Bồ tát cứu khổ cứu nạn mà thành tựu công đức Báo thân, còn thế nhân cũng làm từ thiện cứu trợ tha nhân nhưng không thành công đức mà chỉ có chút phúc báo thế gian. Vì sao vậy? Đơn giản Bồ tát phát đại bi tâm cứu vớt muôn loài nhưng không cầu phúc mà hồi hướng cho ta và người đồng thành quả bồ đề, nhờ sự hồi hướng của tâm vô thượng này mà thành tựu công đức vô lậu, do đó đức Phật dạy “hồi hướng đến quả bồ đề thì công đức vô tận”. Thế nhân cứu giúp tha nhân bằng lòng trắc ẩn nhất thời hoặc tâm cầu lợi, do tâm cầu lợi nên chỉ có phúc báo mà không có công đức. Muốn được công đức xuất thế cần phải phát tâm đại bi lợi ích chúng sinh, thế nên từ thiện khác với Bồ tát đạo. Từ thiện là hành thiện với tâm mong cầu các thứ hữu lậu bao quát tình hay vô tình, như thân mạng hay của cải, lại khi cần thì mới hành. Bồ tát đạo là hành thiện với tâm cứu khổ cứu nạn, vượt ngoài việc cầu phúc, nơi đâu có khổ nạn thì cứu giúp nơi ấy, sự hành thiện đó không vì cầu phúc, mà để ban phúc cứu muôn loài, thông qua sự hồi hướng cho chúng sinh được hoàn thành công đức vô lậu bằng việc nhận biết phát tâm vô thượng cứu độ muôn loài. Đó là sự khác biệt giữa Bồ tát đạo và từ thiện, Bồ tát dụng tâm ban phúc qua sự cứu độ, phàm nhân kiếm phúc qua sự từ thiện, do dụng tâm khác mà thành quả cũng khác, nhân kiếm phúc của từ thiện đưa đến quả phúc hữu lậu, nhân ban phúc lợi ích hữu tình của Bồ tát đạo dẫn đến quả phúc vô lậu.

Ngạn ngữ Trung quốc có câu “nhàn thời bất thiêu hương, cấp lai bão Phật cước” có nghĩa lúc vô sự hương không màng đốt, khi nguy thì ôm cứng chân tượng Phật. Câu này miêu tả tinh thần làm thiện cầu phúc của thế nhân chỉ hành khi hữu sự, lúc vô sự thì thờ ơ với thiện pháp, do tính chất hữu lậu lúc làm lúc không nên phúc cũng hữu lậu. Trái lại với người phát tâm cứu khổ hễ chúng sinh còn khổ thì còn cứu, sự cứu khổ thường xuyên ấy tạo nên phúc vô lậu tức công đức như tinh thần "địa ngục vị không thệ bất thành Phật” của Bồ tát Địa Tạng.

Không nên ngộ nhận ngớ ngẩn rằng cứ xây chùa tạo tượng để cầu phúc lộc cho bản thân là công đức vô lậu, và bố thí phóng sinh chỉ là phúc hữu lậu, cần phải hiểu rõ mọi việc thiện nhằm mục đích cầu cho ngã và những thứ thuộc ngã như thân tôi, nhà tôi hay chùa tôi đều là phúc hữu lậu, do ngã hữu lậu nên phúc của ngã cũng dĩ nhiên hữu lậu.

Các thứ phúc báo.

Phật giáo đồ thường phân chia ra hai phương diện đạo và đời. Đạo là các hình thức chùa tháp, tăng ni, kinh tượng và mọi sinh hoạt liên quan đến các hình thức đó như tụng niệm, lễ bái, cúng dường, và đời là mọi thứ sinh hoạt trong đời sống thường nhật ngoài khuôn khổ được coi là đạo như làm lụng kiếm tiền nuôi thân và gia đình. Mọi sinh hoạt về đạo của người tại gia đều được coi là phúc báu, thế nên ngoài việc kiếm sống người tại gia còn kiếm phúc để giúp cho bản thân được nhiều may mắn qua việc cúng dường tiền tài, vật dụng, công quả cho chùa chiền và tăng ni.

Phật giáo tiểu thừa coi mọi sinh hoạt về đạo của tín đồ đều là phúc báo, vì theo tiểu thừa phúc đức cao nhất của người tu hành là chứng quả A la hán, còn phúc của người tại gia là sinh thiên, do không nhắm đến sự thành Phật nên tín đồ tiểu thừa không cần phát tâm độ nhất thiết chúng sinh.

Tuy nhiên cứu cánh tu hành của đại thừa Phật giáo nhắm đến thành Phật và độ nhất thiết chúng sinh, nên cần phải thành tựu công đức viên mãn, và để thành tựu công đức buộc phải độ vô lượng chúng sinh, song muốn độ nhất thiết chúng sinh lại cần phải có trí tuệ viên giác tức thành Phật. Thế nên với tinh thần thệ độ nhất thiết chúng sinh hành giả cần cầu thành Phật quả, và độ sinh là con đường duy nhất dẫn đến Phật quả. Để độ sinh và thành Phật cần phải phát tâm bồ đề, tâm này vô lậu không thuộc thế gian hữu lậu vô thường nên mọi sự hồi hướng hay phát sinh từ tâm này đều là vô lậu công đức. Tâm công đức vô lậu trong kinh gọi là vô thượng tâm, đại đạo tâm hay bồ đề tâm. Nếu không phát tâm vô thượng thì không thể hành việc vô thượng là độ nhất thiết chúng sinh, và không thể chứng được quả vô thượng là Phật quả. Do phát tâm vô thượng mà thành tựu hai việc vô thượng là thành Phật (lý vô thượng) và độ sinh (sự vô thượng), thành tựu sự lý vô thượng này đồng nghĩa với thành tựu công đức vô thượng.

Ba vô thượng tiêu biểu cho ba thân của đức Phật. Lý vô thượng là Pháp thân Phật, sự vô thượng là Hóa thân Phật, công đức vô thượng là Báo thân Phật. Đức Phật là tổng hợp của ba thân vô thượng nên ngài được tôn xưng là bậc Vô thượng tôn và tâm Phật là vô thượng tâm. Đây là điểm đặc thù của thật đại thừa, giáo pháp duy nhất dẫn đến quả Phật nên cần phải thành tựu công đức.

Chỉ có đức Phật có đủ ba thân, đặc biệt là Báo thân công đức. Báo thân là kết quả lý sự viên dung của Pháp thân và Hóa thân. Ngoài chư Phật ra, ngay đến Bồ tát và A la hán cũng đều không có Báo thân, nguyên nhân do Bồ tát chưa độ sinh viên mãn, còn A la hán thì không nguyện độ sinh, nên cả hai đều không có Báo thân. Không phát tâm độ sinh tất không thành tựu công đức Báo thân nên không thể thành Phật. Do đó muốn thành tựu tam thân, đặc biệt là Báo thân công đức thành Phật độ sinh không thể không phát tâm vô thượng nguyện độ nhất thiết chúng sinh.

Vì lý lẽ trên đại thừa phân biệt phúc đức ra hai loại bao gồm phúc hữu lậu còn gọi thế gian phúc báo, sở dĩ gọi là phúc báo nhân thiên vì được hưởng phúc báo của hai cõi trời người thuộc thế gian. Phúc vô lậu được gọi là xuất thế gian phúc báo do thoát khỏi mọi pháp thế gian như vô thường vô ngã và sinh diệt, nên được niết bàn thường an lạc tự tại, do vậy gọi đây là phúc đức xuất thế gian, nói gọn là công đức. Hơn nữa công đức bao quát nhất thiết trí và từ bi độ sinh, chỉ có chư Phật mới có thứ phúc công đức này. Xét cho cùng thì phàm nhân chuộng phúc hữu lậu hơn công đức vô lậu, thế nên người phát tâm luôn là thiểu số.

Làm sao để có phúc?

Như lời dạy của đức Phật trong kinh Địa Tạng bản nguyện có thể chia phúc hữu lậu làm hai loại là đại và tiểu. Tiểu phúc là hồi hướng cho tôi và thân quyến, đại phúc là hồi hướng sâu rộng đến mọi người. Đồ chúng Phật giáo nên bỏ thói quen lợi kỷ chỉ cầu lợi cho bản thân, thay vào đó tu tập hồi hướng cho muôn loài, đừng ngốc nghếch cho rằng nếu cầu cho người thì mình vô lợi, cần hiểu rằng cầu cho người thì thành người có đức, đức vượt trội phúc, có đức thì dư thừa phúc, có phúc chưa hẳn có đức. Cổ nhân chả bảo "có đức mặc sức mà ăn” đó sao, có phúc chỉ là kẻ phú quý, có đức mới là Thánh nhân, và chả có Thánh nào chết đói cả, kẻ phú quý cần đến ngày giờ phong thủy, sợ sệt quỷ thần, quỵ lụy cúng bái, trái lại bậc Thánh nhân thừa đức không cần dựa vào những thứ trên, thậm chí nhờ có đức lớn mà quỷ thần của những kẻ phú quý tôn thờ cũng phải nể sợ tôn kính, như cổ nhân nói "đức trọng quỷ thần kinh”. Người có đức không buồn lo thân chỉ lo cho thiên hạ nên được tôn là Thánh, những bậc này thành tựu đại phúc đức hữu lậu. Phàm nhân mải lo thân nên vô đức chỉ góp nhặt được chút phúc mau tan như bọt nước. Muốn nâng cấp phúc báo từ tiểu lên đại đồ chúng cần thay đổi tâm hồi hướng.

Thánh nhân thế gian nếu muốn được công đức tức phúc vô lậu tất cần phát tâm bồ đề nhiêu ích hữu tình, không bỏ bất cứ chúng sinh nào. Bậc Thánh thế gian đức phủ muôn người, nhưng khi họ phát tâm bồ đề đức sẽ phủ khắp muôn loài, không chỉ ở một cõi mà ở khắp sáu cõi, cũng không giới hạn nơi hiện tại mà trải dài đến tận vị lai, vì vậy đức vô hạn và phúc cũng vô cùng, đó là bậc đại Thánh của muôn loài vượt trội chư Thánh của nhân loại, nên là Thánh của các Thánh, và được tôn xưng là bậc Vô thượng tôn. Đó là lý do bồ đề tâm được gọi là Vô thượng tâm, người thành tựu tâm này là bậc Vô thượng tôn tức Phật. Nếu không phát tâm vô thượng tất không thể thành tựu bậc Vô thượng tôn.

Thế nhân trọng phúc lẫn tiền, với họ phúc là tài sản vô hình, tiền là tài sản hữu hình, nên họ kiếm phúc cũng như kiếm tiền đều nhằm vào việc lợi ích cho bản thân. Kiếm tiền nuôi thân đã không được gọi là thiện pháp, thì việc kiếm phúc nuôi thân dĩ nhiên cũng không phải là thiện pháp, mà đã không phải là thiện pháp tất nhiên làm sao có phúc. Do không hiểu làm thế nào được phúc, người tại gia chỉ biết nghe theo Tăng nhân hô hào cúng dường làm tượng hay xây chùa là công đức vô lượng, rồi hè nhau làm để kiếm phúc, họ không vì tượng cũng chẳng vì chùa mà chỉ do có phúc lợi thân nên đóng góp, với tinh thần ấy chung cục hoàn toàn không phúc, đến ngay Vũ đế tự xây cất biết bao tự viện còn bị Tổ sư nói là không công đức, cần hiểu rằng xây dựng cho bản thân hay của cải như nhà hay chùa, tượng và tháp đều là các thứ hữu lậu nên không được công đức. Đồ chúng đừng kiếm phúc qua ý nghiệp tham lam mà nên tạo phúc bằng tâm bồ đề. Nhìn xem người phát tâm như các vị Bồ tát thường luôn tạo phúc, các vị này không cần kiếm phúc, phúc cũng tự sinh, ngược lại phàm nhân chỉ mưu lợi tính toán đủ thứ từ lễ bái cầu xin, cúng dường bố thí để kiếm phúc, song vẫn chẳng thấy bóng dáng phúc đâu.

Cần hiểu rằng khi phát tâm vì lợi ích muôn loài mà bố thí, không vì lòng trắc ẩn nhất thời hay tâm cầu lợi, khi ấy quả phúc của sự phát tâm thường hành mới là vô lậu, và phúc vô lậu mới chính là công đức. Do vậy nếu không phát tâm vui thích lợi lạc hữu tình thì không thể có công đức, do đó Lục tổ Huệ Năng nhấn mạnh "công đức ở ngay tự tính chân tâm mà không do xây chùa tạo tượng, bố thí cúng dường mà thành”.

Tóm lại muốn có công đức trước nhất phải phát bồ đề tâm nhiêu ích hữu tình, nhờ vậy mọi việc thiện lớn nhỏ đều hành và chúng đều là công đức vô lậu, và hễ đã là phúc vô lậu thì đều bình đẳng, bố thí ăn mày cũng bằng cúng dường Phật, riêng phúc hữu lậu mới có sự cao thấp khác biệt.

Phát tâm bồ đề và công đức vô lậu.

Tâm bồ đề là chân tâm bản giác có đủ bốn đức thường lạc ngã tịnh, do tính thường nên vô lậu, mọi pháp phát sinh từ chân tâm thanh tịnh vô lậu này đều là pháp vô lậu thanh tịnh nên là công đức.

Lại nữa vì vốn là bản tâm chân thật của nhất thiết chư Phật và chúng sinh nên không bao giờ sinh diệt, tăng giảm vì vậy là thường pháp bất động hay vô lậu pháp nên mọi pháp sinh khởi từ tâm bồ đề đều là vô lậu pháp. Do đó nếu không phát tâm ắt không thể thành tựu pháp vô lậu tức công đức viên mãn thành Phật, vì vậy muốn theo con đường thành quả bồ đề cần phải quy y Phật, và phát tâm vô thượng bồ đề là chân chính quy y Phật. Tỉnh Am đại sư dạy "phát tâm là cửa chính yếu để vào đạo”. Đức Phật cũng nói "thành Phật không khó, nhưng do vì khó phát tâm mà thành Phật mới khó”.

Muốn được công đức không nên chọn lựa đối tượng nào có công đức để thực thi như cúng chùa thay vì phóng sinh, cúng Tăng hơn là bố thí cho người bần cùng, mà là dụng tâm như thế nào thì có công đức. Dụng tâm vô lậu thì có công đức vô lậu, dụng tâm hữu lậu thì chỉ có phúc hữu lậu. Ngoài ra cần biết nếu hồi hướng cho các pháp thế gian sẽ là phúc hữu lậu, nếu hồi hướng đến các pháp xuất thế gian vô lậu thì thành công đức vô lậu.

Bản tâm hay Bồ đề tâm vốn sẵn đủ tam thân, trí huệ, công đức và từ bi nên hễ phát khởi tâm bồ đề thì cử chỉ động niệm gì cũng đều là công đức, tâm này lại thường hằng nên công đức cũng thường hằng, vì vậy mọi thứ liên quan đến tâm bồ đề cũng đều thường hằng bất tận. Trong kinh Địa Tạng bản nguyện đức Phật dạy “khi tạo phúc nếu hồi hướng cho ta và thân quyến phúc báo chỉ trong ba đời, nếu hồi hướng cho mọi người phúc báo sẽ kéo dài nhiều đời, nếu hồi hướng cho quả vô thượng bồ đề thì phúc báo vô tận”, hai điều trên đều có cùng tận nên là phúc hữu lậu, chỉ có hồi hướng đến quả bồ đề mới là phúc vô tận gọi là công đức vô lậu. Hồi hướng đến quả bồ đề chính là sự phát tâm cầu thành Phật độ sinh, nhờ vào phát tâm mà mọi thiện pháp đều mang tính công đức vô tận.

Những ai muốn cầu được thứ phúc cao thượng nhất lại bất diệt nên phát tâm bồ đề và hồi hướng đến quả vô thượng bồ đề.