Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

VTA 3.2.2024

Tam Muội Và Tam Luân

Thưa Sư Ông,

Con không hiểu ý nghĩa của tam muội và tam luân. Con tìm trên Google nhưng thông tin giải nghĩa nhiều quá. Càng đọc con càng không hiểu. Xin Sư Ông giúp con hiểu được ý nghĩa của “tam muội” và “tam luân”.

Đáp.

Thế nào là Tam muội?

Tam muội là phiên âm từ Phạn ngữ Samadhi, cũng được phiên âm là tam ma đề, dịch là chính định. Tam muội là đức tính thường trụ bất động của niết bàn, do định nên không có thay đổi, không thay đổi gọi là bất động, bất động không đổi là thường trụ.

Do thường trụ là niết bàn nên để đạt đến niết bàn, hành giả phải tu tập thường pháp, và thường pháp chính là tam muội hay chính định, trong tiến trình tu tập thường pháp chính là đang thực hiện "thường đạo", đó là một con đường tu tập không được gián đoạn, thối thất, nên mang tên Thường đạo. Để tiến bước trên thường đạo, hành nhân phải định tâm hành thiện không ngơi nghỉ, gọi đó là giới định, và càng đi sâu trên Thường đạo bằng hai phương tiện giới định thì càng phát triển trí huệ hiểu biết về niết bàn tứ đức. Vì vậy giới định huệ là ba pháp phương tiện dẫn đến niết bàn, ba pháp này gọi là tam vô lậu học. Giới là Bồ tát giới, định là không thối thất Bồ tát đạo, và huệ là chứng Bồ đề quả. Mỗi bước chân trên Thường đạo bằng tam vô lậu học (giới định huệ) là từng bước tiến đến niết bàn giải thoát, đồng nghĩa với từng bước ra khỏi thế gian mộng mị vô thường vô ngã, và đó chính là từng bước gieo duyên chân thật xuất (thế gian) gia, bởi đây là con đường duy nhất cho những ai muốn giác ngộ giải thoát.

Như vậy chúng ta đã hiểu sự trọng yếu của tam muội tức chính định trong sự tu hành. Niết bàn là thường trụ, nên các pháp liên quan đến niết bàn cũng đều thường trụ, vì vậy định tức tam muội là một trong tam vô lậu học, từ ngữ vô lậu ở đây hàm nghĩa không dứt tức định, vì ba học pháp này phải thường trụ mới thật sự là giới định huệ. Còn như giới lúc giữ lúc không, hay định lúc ngồi thiền thì định xả thì mất định, huệ thì pháp biết pháp không, giới định huệ như vậy gọi là tam hữu lậu học không liên quan gì đến niết bàn thường trụ nên không thể đạt được giải thoát.

Tu định để đạt được đức thường, tu giới để đạt được tính tịnh lạc, tu huệ để chứng được thật ngã, do vậy cần tu giới định huệ để chứng niết bàn. Tóm lại tam muội phải được hiểu là chính định, một thứ định vô tác tức không cần phải tạo tác để định mà nó tự định, như nói từ bi tam muội có nghĩa từ bi ấy không cần dựa vào các nhân duyên nghe hay nhìn thấy khổ mới sinh từ bi, mà hằng từ bi gọi là vô duyên từ bi, và vô duyên từ bi chính là từ bi tam muội. Nếu phải tạo tác như ngồi, tập trung và khởi niệm để kích hoạt sự hiện diện của định thì định đó không hề là tam muội. Khi nói từ bi tam muội của chư Phật và Bồ tát có nghĩa từ bi ấy luôn hiện hữu mà không cần đến bất kỳ duyên khởi từ bên ngoài hay tác động từ thân tâm nào cả., thật pháp vốn thường trụ, nên là tam muội pháp. Phật là thật pháp (tam muội) nên tự tại giải thoát.

Tóm lại tam muội là chính định và không cần dựa vào bất kì nhân duyên nào để sinh, đó là đặc tính tự tại vô ngại giải thoát của tam muội. Lại nữa tam muội bất biến nên sự tự tại cũng luôn thường trụ không bị ngoại duyên thay đổi, nên an lạc vĩnh hằng. Do đó tam muội là đặc tính của thật pháp tựa như vô thường là đặc tính của huyễn pháp. Thật pháp vốn thường trụ, nên là tam muội pháp. Phật là thật pháp (tam muội) nên đầy đủ tính tự tại giải thoát. Cần phải nắm rõ các đặc tính đó để tu học thật pháp, tránh rơi vào vực huyễn pháp.

Tam luân thể không là gì?

Tam luân thể không cũng đồng nghĩa với Tam luân không tịch. Đây là chân lý của pháp bố thí, khi bố thí bằng tam luân thể không thì mới thành tựu công đức.

Tam luân là mối liên hệ vòng quanh giữa ba đối tượng là người cho, kẻ nhận và vật cho. Thể không là thể bố thí của cả ba vốn không tức không tịch, ở đây có nghĩa thể của sự cho (bố thí) vốn không thực sự trụ ở đối tượng nào song đồng thời cũng trụ ở cả ba đối tượng, trụ mà không trụ, không trụ nhưng trụ khắp hết đó là nghĩa không tịch.

Vì sao sự cho không trụ (thuộc) vào đối tượng nào, bởi khi một người đi bố thí cũng chính là đang đi xin phúc, cho tài vật để nhận lại phúc báu, sở dĩ nói phúc là do phúc là thứ tài vật tuy không thấy được nhưng có giá trị cao hơn tài vật. Khi ấy nếu nói sự cho thuộc về người cho thì không hẳn bởi khi người nhận lãnh thọ thì lập tức sự cho lại thuộc về người nhận, vì khi ấy người cho đã đang nhận lại phúc quả từ người nhận, thế nên kẻ cho người nhận không quyết định được ai chỉ cho và ai chỉ nhận, bởi cả hai đều cho và nhận bình đẳng, còn quà cho cũng là quà nhận, vì khi nhận thì quà nhận cũng trở lại thành quà cho, quà là vật chủ yếu cấu thành sự bố thí, nên nó đóng cả hai vai trò vừa cho vừa nhận. Do cả ba đối tượng đều đồng là cả cho lẫn nhận, cả ba bình đẳng, vừa đều là vừa là không là, nên gọi đó là ba thể đều không (tam luân thể không).

Phật giáo đồ hiểu rõ pháp tam luân thể không sẽ hành đúng pháp bố thí và thành tựu công đức lợi mình lợi người. Nhờ hiểu rõ "thể không", người bố thí luôn tri ân người nhận, nên không thấy mình là người ban ơn để kể công. Chúng sinh thường thích nhận hơn dạy "khi hành thiện hồi hướng cho bản thân thì có phúc ba đời, nếu hồi hướng đến mọi người thì có phúc rất nhiều đời, nhưng nếu hồi hướng đến quả vô thượng bồ đề thì công đức vô tận". Như vậy khi hồi hướng đến nhân bao gồm bản thân và mọi người thì chỉ có phúc đức hữu lậu, còn khi hồi hướng đến pháp tức quả vô thượng bồ đề thì công đức vô lậu.

Do tam luân thể không nên pháp bố thí là pháp lợi mình lợi người bậc nhất khiến bố thí trở thành pháp tu hành của Bồ tát đạo dẫn đến quả vô thượng bồ đề. Tuy nhiên tùy theo sự hồi hướng mà người bố thí nhận về quả hữu lậu hay vô lậu theo ý mình, ví dụ như thí chủ mong được quả báo phúc đức thế gian thì nhận được phúc báo, nếu hồi hướng cho pháp bố thí thì sẽ được tiếp tục bố thí và nhờ vậy thành tựu công đức vô lậu, lợi mình lợi người. Chính xác thì nếu hồi hướng cho ngã sẽ thành phúc báo nhân thiên, còn hồi hướng cho pháp thì thành công đức vô lậu. Vì sao? bởi hồi hướng cho pháp sẽ giúp pháp tăng trưởng, pháp tăng trưởng tất nhiên công đức theo đó tăng thượng, nếu luôn hồi hướng cho pháp thì công đức sẽ vô cùng và bất tận, vì nếu pháp luôn vận hành và thành tựu tam muội thì ta và người đồng thành tựu công đức vô lậu.

Vì vậy Bồ tát bố thí không vì nhân mà vì pháp, nếu vì nhân mà không vì pháp thì Bồ tát và nhân không thành công đức, do Bồ tát chỉ bố thí cho người cùng khổ nhất thời, và cả hai nhận được chút phúc hữu lậu, vì pháp bố thí đó chỉ sản sinh khi bị tác động bởi các yếu tố ngoại vi như người và cảnh khổ, nên chỉ là pháp bố thí hữu lậu mà không phải bố thí tam muội, do đó quả báo cũng hữu lậu. Nếu bố thí vì pháp thì sẽ thường hành mà không cần dựa vào lòng trắc ẩn, nhờ thường hành bố thí khiến ta và chúng sinh thường luôn thành tựu công đức, do lẽ này vì pháp bố thí là Bồ tát, vì nhân bố thí là phàm phu, nói cách khác vì pháp bố thí là Bồ tát đạo.

Vì pháp bố thí cũng bao quát vì nhân, do pháp bố thí khiến ta và muôn loài đều được công đức, nếu vì nhân bố thí thì chỉ có chút phúc hữu lậu mà thôi. Vì vậy người hành bố thí nên luôn hồi hướng đến pháp bố thí để thành tựu công đức cho ta và đối tượng nhận, bởi nếu người cho chỉ cầu phúc thì người nhận cũng chỉ được phúc, song nếu người cho cầu công đức thì người nhận cũng được công đức.

Do tinh thần tam luân thể không mà dù đức Phật bố thí pháp giác ngộ cho chúng sinh và chúng sinh phải chịu ân, nhưng ngài vẫn tri ân chúng sinh và nguyện báo ân bằng lời nguyện thệ độ nhất thiết chúng sinh, như vậy đức Phật và chúng sinh cùng chịu ân nhau qua tinh thần tam luân không tịch.

Bồ tát khi hành Bồ tát đạo lấy bố thí làm phương tiện hàng đầu để độ sinh, bất kỳ ai nhận bố thí hoặc bố thí cho Bồ tát đều được Bồ tát hồi hướng cho họ cùng ngài thành tựu bố thí tam muội qua pháp tam luân thể không, nhờ vậy những người thọ nhận cùng người bố thí cho ngài đều kết thành nhân duyên với thật pháp giác ngộ, và sau khi Bồ tát thành quả bồ đề, những người này sẽ xuất hiện tại các pháp hội của ngài, được thọ ký tương lai thành Phật và ngài giải thích vì họ là những người đã gieo trồng công đức hoặc đã cúng dường chư Phật trong quá khứ khi các ngài còn tu Bồ tát đạo.

Người xuất gia không hiểu biết về tam luân thể không dễ sinh ngạo mạn coi thường người tại gia, tự cho mình là phúc điền, những kẻ tại gia kia muốn có phúc thì hãy lại cúng dường, còn mình thì chỉ có một trách nhiệm duy nhất là thu mà không chi, vì vậy nhân duyên bố thí giữa các vị này cùng tín đồ chỉ là phúc hèn, không hề đạt được công đức, nên Lục tổ Huệ Năng mới dạy "bố thí cúng dường, xây chùa tạo tượng chỉ là phúc đức mà không phải công đức". Lẽ ra chúng sinh cũng có quyền nói rằng "này các vị xuất gia, vị nào muốn có công đức hãy lại cứu khổ cứu nạn chúng tôi, vì chúng tôi là công đức điền của chư Phật lẫn quý vị".

Tựu chung, chúng sinh muốn có phúc báo hãy cúng dường Tam bảo. Người xuất gia muốn thành quả bồ đề hãy phụng sự chúng sinh. Cả hai đều cần nhau để thành tựu phúc báo và công đức, nhờ vào tinh thần "tam luân thể không".

VTA 14.8.2023

Tạp Thừa

Hầu hết đồ chúng đại thừa bất luận tăng tục đều không hiểu rõ về sự khác biệt giữa giáo pháp của đại và tiểu thừa, thậm chí giữa đạo Phật và các tín ngưỡng khác. Vì lý do này sự tu hành của những người đó là sự pha trộn của cả đại, tiểu lẫn thế tục, cụ thể về thế tục hay được gọi là nhân thừa, đó là chỉ chú trọng vào việc cúng lễ cầu xin phúc báo thế gian, về tiểu thừa thì thọ giữ bát giới và tỳ kheo giới, về đại thừa thì thờ phụng các đại Bồ tát và trì tụng kinh điển đại thừa, tuy nhiên họ coi nhẹ và thậm chí bỏ lơ nền tảng của đại thừa là tâm bồ đề, nên chẳng mấy người phát tâm này, mà không tâm bồ đề thì không có đại thừa Phật giáo. Sự tu học pha trộn ấy tạo thành một thứ thừa pháp hỗn độn, tiểu không ra tiểu, đại cũng chẳng thành đại, do vậy không phải là đạo Phật mà cũng không hẳn là nhân đạo thế gian, tạm gọi là tạp thừa tín ngưỡng.

Hãy lắng lòng chiêm nghiệm về các thừa pháp thế gian và xuất thế gian, tiểu thừa và đại thừa.

Nhân đạo hay nhân thừa.

Nhân đạo là các pháp thiện hóa con người, bao gồm hai phương diện cao thấp, cao thì giúp họ có nhân cách cao thượng, coi đạo đức trọng hơn lợi kỉ, trở thành bậc Thánh nhân trong thiên hạ, và trong vạn người may ra có được một Thánh nhân. Bậc thấp thì dạy họ thờ cúng tạo phúc để cầu được vinh hoa phú quý, khang kiện trường thọ ở thế gian, xu hướng này chiếm tuyệt đại đa số. Sở dĩ gọi là nhân đạo vì đạo này dành riêng cho loài người, hơn nữa mọi tư duy và hành động đều nhằm xây dựng cho ngã và hoàn cảnh của ngã trong hiện đời, thế nên đạo Phật sếp nhân đạo vào pháp thế gian. Có lẽ đạo này phổ biến nhất, những kẻ tin vào đạo cầu cúng, xin xỏ cho ta và mọi thứ của ta đó có mặt trong mọi tôn giáo kể cả đạo xuất thế gian như đạo Phật vẫn có bóng dáng của nhân đạo xen tạp bên trong, và được gọi là nhân thừa. Đạo đức của Nho giáo là khuôn mẫu tiêu biểu cho nhân đạo và Khổng tử là đại biểu cho Thánh nhân ở thế gian.

Thanh văn thừa.

Đồ chúng đại thừa biết đến Thanh văn thừa qua tên gọi tiểu thừa, sở dĩ gọi là tiểu thừa vì sự giới hạn của cả trí huệ lẫn từ bi, nguồn gốc của sự giới hạn ấy là do không phát vô thượng tâm tức bồ đề tâm. Do giới hạn, Thanh văn không đủ trí huệ thành Phật, cũng như không đủ từ bi nguyện độ nhất thiết chúng sinh nên gọi là tiểu thừa. Hành gỉa của tiểu thừa chú trọng vào việc thọ trì tỳ kheo giới gìn giữ tâm thanh tịnh, nhờ thanh tịnh nên vô dục, diệt tận tham sân si, không còn tạo vọng nghiệp, chấm dứt tập đế nên diệt trừ được khổ. Do tỳ kheo giới là nhân của quả vô dục, người trì giới này thành tựu ba nghiệp thanh tịnh, nên giới tỳ kheo có đặc tính phòng phi chỉ ác, ngăn ngừa mọi sai quấy và chặn đứng mọi điều ác, đạt được an lạc, giải thoát mọi khổ não cho riêng mình, nhưng không đủ từ bi độ sinh vì vậy tỳ kheo giới được gọi là biệt giải thoát giới, hàm nghĩa chỉ riêng mình giải thoát mà không đủ năng lực giải thoát cho chúng sinh.

Nếu đạo Phật chỉ thuần là tiểu thừa, hẳn đạo Phật sẽ không đạt được sự giác ngộ cứu cánh tức thành Phật, cũng như không giải thoát viên mãn tức độ nhất thiết chúng sinh, bởi giác ngộ cứu cánh mới đạt được giải thoát viên mãn, khi nói cứu cánh hay viên mãn có nghĩa chẳng có trói buộc hay u mê nào hiện hữu nữa. Như trong ánh sáng không còn chút bóng tối nào, không những thế ánh sáng tới đâu bóng tối tan biến tới đó. Cũng vậy sự giác ngộ cứu cánh không có chút u mê nào trong đó mà đến đâu thì phá vỡ u mê đến đấy. Trong sự giải thoát viên mãn cũng không có mảy may trói buộc ngăn ngại, nên pháp này tới đâu mọi sự trói buộc chướng ngại đều bị đứt đoạn tan biến. Và sự giác ngộ cứu cánh, giải thoát viên mãn được gọi là Phật, nên cầu giác ngộ cứu cánh, giải thoát viên mãn đồng nghĩa với cầu thành Phật, hoặc ngược lại cầu thành Phật đồng với cầu giác ngộ viên mãn, giải thoát cứu cánh, như thế trong mỗi chúng sinh đều sẵn có tính giác ngộ giải thoát viên mãn này, và tính này được gọi là Phật tính, nên đức Phật khẳng định "tất cả chúng sinh đều có Phật tính nên đều có thể thành Phật". Đó là lý do đức Phật cho thật pháp là đại thừa nhất thật pháp.

Đại thừa.

Khác với tiểu thừa, bất cứ một pháp nào thật sự thuộc đại thừa đều phải vô hạn, từ trí huệ thành Phật đến từ bi độ sinh đều không có giới hạn, trí huệ của đại thừa là nhất thiết trí, từ bi của đại thừa là đại bi tâm độ nhất thiết chúng sinh, từ ngữ nhất thiết là đối tượng của tâm đại thừa vô hạn.

Phật là tổng hợp của hai lực vô hạn là trí huệ và từ bi nên Phật cũng vô hạn. Chính xác hơn thì Phật chính là bản tâm vô hạn biến khắp; nhất thiết hữu tình và vô tình đều nhiếp trong bản tâm vô hạn này, nên sự sự vật vật đều mang tính vô hạn của bản tâm được gọi là Phật tính, do đó đại thừa nêu nghĩa nhất thiết sự vật, tình hay vô tình đều đồng viên chủng trí, hàm ý không gì không là bản tâm tức Phật, nhưng do mê tâm chấp các huyễn pháp là thật nên chúng sinh thấy vạn vật trùng trùng sai khác, nên sinh đủ vọng tâm tương ưng với các sai khác trên, Pháp tướng tông miêu tả tính mê chấp đó là tính biến kế sở chấp.

Đại thừa là thật pháp, là diệu dụng của bản tâm vô hạn, đại thừa pháp bao gồm hai phương tiện thiện xảo là thùy tích và quy bản, thùy tích tức thị hiện mọi hóa thân độ sinh thuộc giả đế hay hạ hóa của tâm bồ đề, và quy bản tức sự thành Phật nhập niết bàn thuộc không đế hay thượng cầu của bồ đề tâm. Bản tâm tức bồ đề tâm tổng hợp nhị đế không giả, thùy quy tự tại, đó chính là trung đế, do yếu tố này bồ đề tâm là chỗ nương tựa của nhất thiết chúng sinh, người nào phát tâm được gọi là Bồ tát vì là chỗ dựa của muôn loài.

Mật tông nhấn mạnh giác ngộ giải thoát phải bao gồm trí huệ và phương tiện. Trí huệ là thành Phật, phương tiện là độ sinh. Thành Phật độ sinh mới thực sự giải thoát, ngẫm xem có trí tuệ thành Phật mà vẫn không đủ phương tiện để độ sinh sao có thể gọi là Phật được. Thuyết vô cấu xưng kinh dạy "Đâu là sự trói buộc? Và đâu là sự giải thoát của Bồ tát? Đáp: trí tuệ mà không có phương tiện đi kèm là trói buộc, trí tuệ mà có phương tiện đi cùng là giải thoát. Phương tiện không có trí tuệ đi cùng là trói buộc, phương tiện mà có trí tuệ đi kèm là giải thoát.". Trí huệ và phương tiện gắn kết không thể tách rời đó là bồ đề tâm, do vậy tâm bồ đề chính là nền tảng của sự giác ngộ giải thoát. Từ chối phát bồ đề tâm đồng nghĩa với chối từ sự giải thoát.

Đại thừa mở bày cho chúng sinh trở về với bản tâm vô hạn, không còn sinh tử luân hồi. Chư Phật dùng phương tiện thiện xảo thùy tích để đưa chúng sinh quy bản, đó là nhân duyên đức Phật thị hiện nơi đời. Quy bản là thành Phật, thùy tích là độ sinh. Thành Phật độ sinh chính là tâm bồ đề, như vậy đại thừa và bồ đề tâm không khác mà chính là. Tôn giả Atisa nói "nên biết tâm bồ đề là mạng mạch của Phật pháp, chỉ có việc phát tâm là khó quyết định nhất.". Nếu không phát tâm độ sinh thì không thể có đại thừa. Ngài Tsong kha pa nói "Hành giả cần phải gánh vác trách nhiệm to tát là (phát tâm) đưa tất cả chúng sinh đến sự giải thoát, nếu không gánh vác nổi trọng trách này tất không thể tiến nhập đại thừa.". Quả vậy trí huệ mà không thành phương tiện độ sinh thì không phải trí huệ thanh tịnh và đức đừng quên rằng chư Phật lấy pháp thanh tịnh làm thân, thế nên không hành độ sinh tất không thể thành Phật, nên nói là không thể tiến nhập đại thừa.

Quy y Phật đạo.

Người quy y đại thừa Phật pháp có nghĩa nương tựa và quay về với Phật tức giác ngộ, với pháp tức chân chính và với tăng tức thanh tịnh. Nói chung quy y là phát tâm trụ vào giác chính và tịnh, do giác nên hiểu rõ, không si mê ngộ nhận nhân quả, do chính nên gieo nhân thiện bỏ nhân ác tức đoạn nhất thiết ác, tu nhất thiết thiện, do tịnh nên tất cả vì lợi ích chúng sinh tức độ nhất thiết chúng sinh. Đó là trí huệ tư duy và hành động từ bi của hành giả quy y đại thừa.

Ngày nay đa số người quy y đại thừa Phật pháp đều không thực hành đúng ba pháp quy y, họ không cầu giác ngộ dù được nhắc nhở nên vẫn chìm trong si mê, không cầu chân chính dù được chỉ dạy nên vẫn chỉ vì mình mà sẵn lòng làm thiện hoặc ác, không cầu thanh tịnh dù được khuyến khích nên vẫn nhiễm ô tham dục không thể lợi ích chúng sinh. Dẫu họ đã không giữ đúng tinh thần phát nguyện quy y tam bảo là sẽ sống theo giác chính và tịnh, mà lại còn ngày đêm đối trước tôn tượng chư Phật dùng tâm không giác ngộ cầu xin mọi thứ không chân chính, để mưu lợi kỷ, tuy nhiên đáng buồn hơn cả là họ không hề nhận ra rằng người quy y lẽ ra không bao giờ làm các việc hồ đồ đó, nhất là điều hồ đồ sai quấy ấy được họ lập đi lập lại hằng ngày. Những người đó là đồ chúng dùng tâm tiểu thừa tu hành nhân thừa nhưng cầu Phật Bồ tát gia hộ cho nhân thừa trụy lạc của họ. Đức Phật gọi bọn họ là ngoại đạo trong nhà Như Lai.

Ngoài ra phần đông tăng ni đại thừa tuân thủ và coi trọng giới Thanh văn hơn là Bồ tát giới, họ học và giữ giới tỳ kheo còn giới Bồ tát bị lơ là bỏ qua, họ ca ngợi tỳ kheo là phúc điền của tín chúng, nếu cúng dường cho tỳ kheo sẽ có công đức, và chẳng hề khuyến khích hay tán thán cũng như tu học Bồ tát giới, việc này khiến ngay cả những người từng thọ Bồ tát giới cũng theo đó coi thường giới mình đã lãnh thọ, thậm chí những người đã thọ Bồ tát giới khi gieo duyên xuất gia cũng nhất thời thọ giới sa di hay tỳ kheo, họ quên mất Bồ tát giới đã thọ, đinh ninh tỳ kheo là bậc xuất gia giải thoát, nhưng trên thực tế quả vị cao nhất của tỳ kheo chỉ là A la hán, quả Thánh ấy lại không được tín chúng ngưỡng mộ thờ kính cúng dường, lý do vô cùng đơn giản, đó là do các đại A la hán không hứa khả cứu khổ như các vị đại Bồ tát, nên những tín chúng đại thừa không ngưỡng mộ các vị A la hán bằng Bồ tát, do vậy mà không khó để thấy ngay đến các tỳ kheo và tỳ kheo ni được coi là phúc điền kia cũng cùng với đồ chúng kính mộ tỳ kheo giới của họ đều cùng nhau thờ phụng lễ bái cầu xin các vị đại Bồ tát và lơ là với các tỳ kheo chứng Thánh là A la hán, như vậy rõ ràng chúng sinh cần Bồ tát hơn La hán và như thế tất nhiên là cần phải xem trọng Bồ tát giới hơn tỳ kheo giới và phải gieo duyên xuất gia bằng tu học Bồ tát giới và thực hành Bồ tát đạo thay vì thọ học giới tỳ kheo.

Những đồ chúng đại thừa gieo duyên thành tỳ kheo thì cần cạo tóc thọ giới tiểu thừa, nhưng nếu muốn gieo duyên thành Phật giác ngộ giải thoát thì phải gieo duyên bằng sự phát tâm bồ đề, thọ Bồ tát giới, hành Bồ tát đạo, cần hiểu rằng xuất gia theo đại thừa là "thống lý đại chúng nhất thiết vô ngại" điều này không có ở tỳ kheo và tỳ kheo giới. Thế nên hãy nghĩ cho chính xác là mình muốn thành tỳ kheo hay thành Phật để chọn gieo cho đúng duyên.

Kinh Phạm Võng dạy "Bồ tát giới thị chư Phật chi bản nguyên, hành Bồ tát đạo chi căn bản, thị đại chúng chư Phật tử chi căn bản.", Bồ tát giới là nguồn gốc của chư Phật, là căn bản hành Bồ tát đạo và của đại chúng Phật tử. Đáng trách là đồ chúng đại thừa quá mê muội nên coi thường bản nguyện của chư Phật, thờ ơ với Bồ tát đạo mà các vị Bồ tát đang hành để nhờ đó những đồ chúng thiểu trí có người nương nhờ mà cầu xin, ngẫm xem nếu Bồ tát không hành Bồ tát đạo thì khác gì A la hán và như thế chúng sinh mất chỗ dựa cầu xin. Những người tu học đại thừa nên sớm tỉnh ngộ mà phát tâm thọ trì Bồ tát giới thay vì chúi mũi vào việc tin rằng sự gieo duyên hay xuất gia đều do tỳ kheo giới đảm trách.

Tạp thừa.

Với những dữ liệu trên cho thấy đồ chúng đại thừa ngày nay chỉ ôm bảng hiệu đại thừa, còn thực tế thì toàn là tạp thừa, một thừa hỗn hợp giữa nhân thừa, tiểu thừa và chút ít đại thừa qua việc thờ phụng Bồ tát và tụng kinh đại thừa qua loa, ngoài ra chẳng có chút sắc thái nào của đại thừa trong việc tu học, hoàn toàn không có chút bóng dáng nào của sự chân chính quy y tam bảo được thấy trong mọi động thái tu học, kể cả trong tư duy lẫn hành động, tựa như treo bảng đầu tư rồng mà kinh doanh toàn rắn.

Phân Biệt kinh dạy:

Có ba hạng thờ Phật. Hạng thứ nhất là đệ tử ma thờ Phật, hạng thứ hai là thiên nhân thờ Phật, hạng thứ ba là đệ tử Phật thờ Phật.

Đệ tử ma thờ Phật là gì? Đức Phật nói "tuy thọ Phật giới nhưng tâm ưa thích nghiệp tà, tin vào sự cậy nhờ của thân quyến, không tin sự chân chính, không biết có tội ác, giả danh thờ Phật thường cùng với tà tư chết đọa địa ngục chịu khổ lâu dài, sau đó thác sinh làm quyến thuộc của ma, thực khó được độ, đám này do có chút phúc đời trước, tạm thấy chính đạo, nhưng do vô trí không hiểu nên lại thành tà kiến, đó là đệ tử ma thờ Phật.

Thiên nhân thờ Phật là gì? Thọ trì năm giới, tu hành thập thiện một đời không phạm, tin có tội phúc, làm lành được lành, sau khi mạng chung sinh lên cõi trời.

Đệ tử Phật thờ Phật là gì? Phụng trì chính giới, quảng học kinh giới tu tập trí huệ, biết ba cõi vốn khổ, tâm không tham trước chỉ muốn giải thoát, thương xót chúng sinh thường hành sáu độ cứu tế chúng sinh, không tham thân mạng, cầu phúc lâu dài, không làm nghiệp tà, đó là đệ tử Phật thờ Phật

Tóm lại, hành theo nhân thừa thì thành Thánh nhân thế gian, tu tập theo tiểu thừa, thọ trì giới tỳ kheo thì chứng A la hán quả, phát tâm bồ đề thọ Bồ tát giới, hành Bồ tát đạo thì chứng thành Phật quả. Còn như tu hành theo tạp thừa, không có bất cứ niềm tin vững chắc nào vào một trong các thừa trên thì chứng quả gì đây?. Tạp thừa này càng lúc càng lấn áp cả tiểu lẫn đại thừa, và chúng quả là ngoại đạo trong nhà Như Lai, nếu không thế thì cũng là cánh tay đắc lực của Ma.

Kết luận.

Sở dĩ đạo lý giác ngộ do đức Phật chỉ dạy được gọi là đạo Phật, vì Phật có nghĩa là giác ngộ, do đó nếu pháp nào không mang tính giác ngộ tất không phải đạo Phật, như đức Phật tuyên thuyết "như nước trong biển cả chỉ duy có một vị mặn, đạo ta cũng chỉ duy có một vị giải thoát", suy cho cùng, ngẫm cho kỹ chỉ có thật đại thừa mới là đạo Phật chân thật, ngay đến quyền đại thừa hay tiểu thừa đều chỉ là phương tiện pháp nên không thật sự là đạo giải thoát chân thật của đạo Phật. Phương tiện là ngón tay, cứu cánh chân thật là đối tượng của ngón tay. Tín chúng tu học đại thừa có trách nhiệm chứng cứu cánh mà không được mải mê đắm trong nghiền ngẫm học hỏi và ca ngợi phương tiện để lãng quên cứu cánh. Nhận ra cứu cánh chân thật được gọi là giác ngộ giải thoát, thế nên phải cẩn thận tránh không đi lạc qua các nẻo phương tiện mà xa lìa cứu cánh như lời cảnh báo của tam tổ Tăng Xán "hào ly hữu sai, thiên địa huyền cách", sai một ly xa vạn dặm.

Chúng sinh u mê trí hèn nên chỉ cầu các thứ hạnh phúc an lạc nhất thời tạm bợ như kẻ hành khất chỉ cầu xin được sống qua từng ngày trong bao đời. Bậc trí giả cầu tìm hạnh phúc an lạc vĩnh hằng, như trưởng giả luôn cầu tìm tài sản vô giá hưởng đến muôn đời. Tín chúng nên xem xét sự lựa chọn thừa pháp yêu thích của bản thân để hiểu rõ tâm tính mình thuộc ăn mày hay trưởng giá. Nếu đã là tính ăn mày thì đừng than thân trách phận mà hãy chịu khó cầu xin, sống cho qua mọi kiếp sống, nếu là tính trưởng giả thì sẽ thung dung nhàn nhã ban bố sự cứu giúp cho những kẻ thở than trong vô lượng đời.

VTA 22.6.2023

Thời Thời Thường Phất Thức

Ngài Thần Tú giáo thọ tại Đông sơn tự làm bài kệ:

"Thân thị bồ đề thọ, tâm như minh kính đài, thời thời thường phất thức, vật sử nhạ trần ai" có nghĩa thân như cây bồ đề, tâm như một tấm gương, thường xuyên quét dọn đừng để bám bụi trần. Ngũ tổ Hoằng Nhẫn dạy đồ chúng tu tập theo tinh thần này sẽ có công đức thanh tịnh. Vì sao? Chúng ta sẽ phân tích công đức ở đâu trong bài kệ này.

Về lý

Hiểu rõ cây bồ đề cần phải chăm sóc tưới bón thường xuyên cho đến khi nó trưởng thành, thân tu học này cũng vậy cần tưới nước cam lồ bằng các hành bi nguyện độ sinh, bón phân cho tăng trưởng trí huệ bằng tu học thật pháp.

Lại hiểu tâm như tấm gương soi chiếu mọi thứ nếu nó không bị che mờ bởi bụi trần tức pháp dục của thế gian, vì vậy để tâm luôn thanh tịnh như tấm gương sạch soi chiếu muôn pháp cần phải lau chùi mọi bụi tham dục bám nơi tâm ý. Bụi ở muôn nơi, ở mọi chỗ mọi thời vì vậy phải luôn luôn tức thời thời định trong giới pháp thanh tịnh là cách lau chùi không để bụi dục có thể bám vào tâm được.

Về hành

Đó là thực hành các điều hiểu biết trên, đây chính là ý nghĩa của câu "thời thời thường phất thức".

Công đức

Chính là thành quả không để bụi trần che mờ tâm trí như câu kết vật sử nhạ trần ai. Một khi tâm thanh tịnh thì đó là tức tâm tức Phật, có nghĩaơ chúng sinh thành Phật, tâm nhiễm thì Phật thành chúng sinh. Đối với giới tu thiền tịnh thì công năng của bài kệ này còn dẫn đến vãng sinh Phật quốc nhờ tâm thanh tịnh, đừng quên lời dạy của đức Phật "tùy kỳ tâm tịnh, tức Phật độ tịnh". Sinh Phật độ là thành quả của công đức.

Tu học "thời thời thường phất thức".

Hành giả không chỉ chú trọng chính báo như lau chùi tâm, chăm sóc thân mà cũng đồng thời thường phất thức cả y báo tức cảnh giới của bản thân, đại khái như lập đạo tràng, cần tảo già lam, xây tháp tạo tượng, tôn thờ trang nghiêm, vì vậy hành giả thực hành "thời thời thường phất thức" trang nghiêm cả chính báo lẫn y báo. Tâm sao cảnh vậy,

tâm tịnh ắt cõi tịnh, tâm trược tất cõi trược, xem cảnh biết tâm mà không chỉ xem tướng mới biết tâm. Vì vậy người tu không chỉ trang nghiêm thân tâm mà còn phải trang nghiêm đạo tràng tức cảnh giới của hành giả. Trong luật tỳ ny có bài kệ tán thán công đức của việc quét dọn chùa chiền như sau: "cần tảo già lam địa, thời thời phúc huệ sinh, tuy vô tân khách chí, diệc hữu thánh nhân hành" có nghĩa chăm chỉ quét dọn chùa chiền sẽ thường sinh phúc huệ, vì dù chẳng có khách đến cũng sẽ có long thần hộ pháp tới. Quét dọn chùa tháp tức cần tảo già lam đã có phúc huệ tất nhiên để dơ bẩn hẳn sẽ sinh nghiệp xấu.

Tóm lại nếu muốn tu học dẫn đến công đức tất cần tâm niệm bài kệ trên, và cốt tủy của bài kệ ấy chính là câu "thời thời thường phất thức". Đừng quên phất thức cả thân tâm lẫn đạo tràng mới thực là công đức.

VTA 12.7.2022

Tịch Diệt Và Chết Những Điều Chưa Biết

Sau khi chết sẽ đi về đâu? Đây là vấn đề mà ai cũng thắc mắc và muốn biết.

Chết là gì?.

Thế nhân coi sự chết rất đáng sợ bởi nó kết thúc mạng sống của tôi, mang tôi ra khỏi mọi thứ của cải tôi nhọc công xây dựng và những người tôi yêu thương, dù chưa biết sẽ đi về đâu nhưng trước mắt là mất sạch mọi thứ kể cả thân xác, bấy nhiêu đủ khiến tôi bấn loạn hoang mang và sợ hãi cực kì.

Tôn giáo và sự chết.

Đa phần các tôn giáo cho rằng con người được Thượng đế tạo ra trong đời này và sau khi chết Thượng đế sẽ phán xét đưa những người thiện tâm tin vào ngài về nước thiên đường vĩnh viễn, riêng những kẻ ác tâm theo ma quỷ chống báng ngài sẽ xuống địa ngục muôn đời.

Nếu sự sống chỉ có một đời thì thật đáng sợ, bời chẳng may lỡ sa vào địa ngục thì toi đời vì hết mong có cơ hội hồi đầu sám hối. Và nếu ta thật sự chỉ có duy nhất một kiếp sống thì cái chết là đòn chí mạng cho những ai không đủ điểm về cõi trời, vĩnh viễn đọa lạc cho dù có hối hận đi nữa cũng quá trễ, không thay đổi được nữa, quả là nỗi đau muộn màng.

Người vô thần hoặc chấp đoạn thì cho rằng chết là hết, sinh từ cát bụi trở về với cát bụi, chẳng có thiên đường và địa ngục nào sau đó cả. Phái chấp thường cho rằng ta là linh hồn, và chết là phần thể xác còn linh hồn thì bất tử. Khổng tử hiền triết thời xuân thu ở Trung quốc khi được hỏi về sự chết, ông đáp "sự sống còn chưa rõ, huống gì sự chết".

Phật giáo và sự chết.

Đối với Phật giáo cái chết không hề là hết, mà chỉ là khởi đầu cho một sự tái sinh, mỗi kiếp sống là một diễn biến của một chuỗi nhân duyên từ nhân đến quả, khi quả kết thúc thì nhân quả ấy diệt, nhường chỗ cho nhân quả mới khởi sinh, đồng nghĩa với kiếp này kết thúc để kiếp lai sinh bắt đầu. Mỗi nhân quả là một mối nghiệp, nên nghiệp có nghiệp nhân và nghiệp quả, thân tâm và hoàn cảnh của đời này là kết quả của nghiệp nhân quá khứ, rồi các nghiệp nhân của đời hiện tại sẽ là quả cho đời sau cứ vậy mà trùng trùng nhân quả tạo nên hết đời này lại qua đời khác không có cùng tận, mỗi chúng sinh mỗi nghiệp nên tướng trạng và hoàn cảnh đều khác nhau. Vì thế nếu cho rằng chỉ duy nhất có một đời hiện tại thì do đâu có sự khác biệt giữa mọi chúng sinh trong đời hiện tại? điều này chắc hẳn không do Thượng đế hay cát bụi sáng tạo mà hiển nhiên do các nhân duyên khác nhau trong quá khứ tạo thành, cũng chẳng có nguồn tự nhiên nào tạo ra các khác nhau về thiện ác, xấu đẹp, khổ lạc được. Phàm đã có hiện tại tất phải có quá khứ và vị lai, thời gian bao gồm ba đời quá, hiện, vị lai là dòng chảy của cuộc sống, và chúng liên kết chặt chẽ với nhau, đã có cái này tất có hai cái kia, thiếu một thì không còn thời gian, và nếu không có thời gian thì sự sống cũng như muôn loài và thế giới không thể tồn tại, hơn nữa nhân quả là chất keo dính kết ba đời quá hiện vị lai, như hiện tại ăn thì tương lai tức chốc nữa no, giả như hiện tại không gắn kết với tương lai thì ăn chưa chắc đã no, như thế sự sinh hoạt của muôn loài sẽ tẩu hỏa nhập ma, vì ăn có thể thêm đói, và nhịn lại có thể quá no, nhưng những điều quái dị ấy đã không thể xảy ra, đó là do ba thời quá khứ, hiện tại, vị lai nối kết chặt chẽ tạo thành mối nhân quả chắc chắn không thể sai khác, do vậy nhân quả là tiến trình phối hợp của ba đời quá hiện vị lai, không có nhân quả ba đời sẽ rời rạc tan rã và thời gian sụp đổ. Khi con tim ngừng đập, mạng sống sẽ tắt lịm, cũng thế khi thời gian ngưng đọng, sự sống của muôn loài và thế giới sẽ đột nhiên tan biến. Vì vậy nhân quả chi phối mọi vận hành của thời gian cũng như sự hiện hữu và tồn vong của muôn loài cùng thế giới. Giả như có vị thần sáng tạo nên mọi thứ hẳn cũng phải dựa vào nhân quả để điều hành các thứ được sáng tạo sinh hoạt trong một khuôn khổ quy củ nhất định nào đó, Nho gia gọi đây là thiên mệnh tức mệnh trời, thiên mệnh chỉ cho những thứ tạo hóa tự đặt để, như cá phải sống trong nước, chim tất sống trên cao, giúp người thì người thương, hại người thì người oán, hễ thuận theo tạo hóa tức thiên mệnh thì sinh tồn và an lành, nếu làm ngược với thiên mệnh thì chịu diệt vong và khổ đau (thuận thiên giả tồn, nghịch thiên gỉa vong). Mọi đạo đức luân lý của con người được thiết lập dựa trên thiên mệnh, đối với đạo Phật thì thiên mệnh tạo hóa này là mối nhân quả bất di dịch, là nền tảng tạo thành các pháp sinh diệt, khổ lạc, thành bại…, nói chung là vạn pháp và muôn loài, tựa như đất là môi trường sản sinh và trưởng dưỡng muôn vật. Thánh nhân của Nho giáo là người tri thiên mệnh, Thánh nhân của Phật giáo là bậc liễu tri nhân quả.

Nếu phái chấp đoạn lý luận hiện tại là đời sống, chết là tương lai, thế còn quá khứ? Vã lại chết là hết đồng nghĩa là tương lai cũng không có? Thời gian vốn vô thủy vô chung, nên luôn có đủ ba thời và mọi sự vật đều trôi theo dòng thời gian đến vô cùng, làm sao có thứ gì ra khỏi thời gian. Ta trong một kiếp hiện tại cũng có đủ ba thời và bị dòng thời gian của ba thời này chi phối cuốn ta đi từ sinh tới diệt, bấy nhiêu cũng đủ minh chứng rằng thời gian là tổng hợp của ba thời, hoàn toàn không có một thời, thế nên chết không bao giờ là hết được, khi thời gian vẫn còn lưu chuyển. Hơn nữa ba thời đã là môi trường hoạt động của nhân quả, nên khi thời gian vẫn trôi chảy thì nhân quả vẫn tiếp nối không dừng.

Về phần phái chấp thường cho rằng ta là linh hồn bất tử, thân xác chết nhưng linh hồn không chết và tiếp tục tạo ra thân xác mới, con người sống chết qua bao thân xác nhưng linh hồn vẫn chỉ là một. Phái này do nhận thấy mọi thân xác trong các đời đều có ý thức, nên cho ý thức là linh hồn, và tin rằng khi thân xác chết, linh hồn sẽ tạo thân xác mới và tiếp tục hiện hữu. Đạo Phật bác bỏ lý thuyết này, cho linh hồn là sự ngộ nhận chấp ý thức của vọng tâm là linh hồn, ý thức không có thực thể chỉ là công cụ của ngã chấp, mà ngã lại do vọng nghiệp tạo thành, nên ngã thay đổi tùy theo nghiệp thiện ác, do vậy có kiếp ngã thiện lại có khi ngã ác, ngã bất định theo duyên nên ngã đó vốn vô ngã không thực là ngã, ngã đã vọng thì ý thức cũng vọng không thật nên linh hồn là không thật, họ không hiểu rằng thân tâm bao gồm ý thức đều do nghiệp nhân chiêu cảm thành, mà không hề có thực thể nên thân tâm đó chỉ là huyễn vì vậy không có linh hồn nào bất tử trong đó.

Chúng sinh trong một đời nhân quả lại gieo thêm rất nhiều nhân mới, và cứ thế các nhân đó lần lượt thành quả tạo nên các kiếp sống mới với các nhân quả khác nhau, do nhân quả mỗi đời mỗi khác mà thay hình đổi dạng từ thân tâm đến cảnh giới, nên có kiếp làm nam, kiếp làm nữ, thậm chí kiếp phi nhân như cõi trời hay tam ác đạo, kiếp vui kiếp khổ tùy theo nghiệp thiện ác của nhân quả.

Nhân duyên là thứ chủ chốt thay đổi thân tâm và thế giới, vậy thì dù ở thiên đường hay địa ngục hễ đổi nhân thì quả thiên đường và địa ngục sẽ thay đổi, vậy nên sẽ không có chuyện vĩnh viễn ở cõi trời hay địa ngục. Chỉ cần khởi tâm sám hối thay thế tâm ác thì cõi trời sẽ thế chỗ địa ngục, ngược lại nếu thiên nhân khởi tâm ác che lấp thiện tâm, địa ngục sẽ hiện ra xô đổ cõi trời.

Do thân tâm và cảnh giới tùy nhân duyên mà thay đổi nên nói tất cả đều do duyên sinh, cho đến khi nhân duyên thành quả và tàn lụi tức nhân duyên diệt thì mạng vong, nhân duyên này diệt thì nhân mới lại sinh, như cơn sóng trước diệt thì cơn sóng sau sinh, trùng trùng bất tận. Nhân duyên tạo nên và chi phối kiếp sống của thân tâm và cảnh giới từ sinh tới diệt, phàm đã do nhân duyên sinh và diệt thì cả thân tâm lẫn cảnh giới đều vô thực thể vì thế Phật pháp gọi thân tâm và cảnh giới đó là vô ngã, vô thường, bất tịnh (nhiễm) và sinh diệt nên là khổ.

Như vậy ta thực sự chỉ là tên gọi của một hợp tướng thuộc nhân duyên, nên chỉ là mộng nhân huyễn ngã phi thật thể. Do vậy mọi sinh tử của huyễn ngã thực sự vô can với ta, như lời ngài Vĩnh Gia nói " tự tùng nhận đắc Tào khê lộ, liễu tri sinh tử vô tương quan" từ khi biết ngả đến Tào khê, tôi mới biết sinh tử chẳng can hệ gì tới tôi. Vô tương quan hàm nghĩa sinh tử không hề có tác dụng đối với bản tâm, mà chỉ có nơi vọng tâm tức huyễn ngã, như sự sinh diệt của sóng chẳng có chút tác động nào đến biển cả, biển vẫn bất động không hề sinh diệt. Phàm có sinh diệt đều là vọng, vô sinh diệt mới là chân, nên nói niết bàn và Phật là vô sinh diệt.

Nếu chết chỉ xảy ra nơi vọng tâm huyễn ngã thì chẳng có gì đáng sợ. Giác ngộ tức nhận ra chân tâm thì không còn sống chết nữa. Lại nữa khi biết tâm sinh mọi chính báo và y báo, thì chúng ta sẽ có khả năng định hướng chỗ đến theo ý muốn sau khi chết, mà không hề do Phật hay Thượng đế nào quyết định dùm ta cả.

Tịch diệt và chết sự khác biệt.

Khi đức Phật và các vị tăng mất, tín đồ gọi là tịch diệt mà không gọi là chết. Vậy tịch diệt và chết khác nhau thế nào?

Chết có nghĩa mất ở đây và sinh ra chỗ khác, chết đối lại với sinh, phàm có sinh tất có chết và ngược lại có chết mới có sinh, như sau khi chết mới sinh về tịnh độ, thiên đường hay địa ngục. Chết là sự kết thúc của một nghiệp nhân quả để mở đầu cho một nghiệp nhân quả khác hiện hành gọi là sinh. Cứ thế mà chết rồi sinh, sinh rồi chết trôi đến vô cùng, đạo Phật gọi là dòng luân hồi vô tận.

Niết bàn nghĩa là tịch diệt, có nghĩa tắt, vắng lặng, do tắt sinh tử, không có sinh tử đến đi nên vắng lặng. Người giác ngộ chứng được chân tâm, chân tâm hay bản tâm vốn chân thật nên là thật thể bất biến do vậy thường trụ vô sinh tử, lại thanh tịnh vô nhiễm nên an lạc, đó là bốn đức tính thường lạc ngã tịnh của chân tâm bao quát nhị báo là Phật và niết bàn. Phàm nhận vọng tâm làm tâm thật thì gọi là chúng sinh, và hễ là chúng sinh tất có sống chết, khi chúng sinh giác ngộ lìa vọng quy chân, nhập vào cảnh giới chân thật niết bàn vô sinh diệt, sự xả bỏ thân tâm và cảnh giới vọng này là một hình thức chết của xác thân, nhưng không phải để sinh nghiệp nhân mới mà để vào chốn vô sinh vô tử, từ đó không còn đến đi trong luân hồi gọi là vô khứ vô lai vì thế nói là tịch diệt mà không gọi là chết.

Vậy tịch diệt là vào cõi niết bàn vô sinh vô tử, chấm dứt sự sống chết luân hồi, sở dĩ gọi là tịch diệt do không còn luân hồi nên chẳng đến cũng chẳng đi, vì vậy tịch diệt có nghĩa là vắng lặng bất động, thế gian pháp quen gọi là nhập niết bàn. Phàm có sinh tất có tử, nhưng có thứ tử không còn sinh, đó là tịch diệt. Đức Phật nói kệ "chư hành vô thường, thị sinh diệt pháp, sinh diệt diệt dĩ, tịch diệt vi lạc" các hành đều là pháp sinh diệt vô thường, hễ sinh diệt bị diệt rồi gọi là tịch diệt và tịch diệt mới thật sự là lạc.

Do đâu đức Phật giải thoát mà vẫn chết?.

Giải thoát không có nghĩa trường sinh bất tử, mà giải thoát hàm nghĩa thoát ra khỏi sự sống chết gọi là vô sinh vô tử, vô khứ vô lai, người giác ngộ nhận ra thật pháp của sinh tử, do vô minh nhận các thứ duyên sinh hợp thành làm ngã nên chịu sự sinh của duyên sinh và sự diệt của duyên diệt, lại vì ngã tạo tác nhân quả trùng trùng, nên duyên hết sinh rồi diệt hết diệt lại sinh tạo nên sự sinh diệt đến tận vị lai, gọi là dòng luân hồi, vì vậy lìa bỏ ngã chấp, không tạo tác các nghiệp si mê, hướng về bản nguyên của các pháp, như sóng từ biển sinh, sóng sinh diệt nhưng biển vô sinh vô diệt, biển là bản nguyên chân thật thanh tịnh bất động, sóng do duyên sinh, nếu nhận sóng là ngã thì đánh mất tính vô sinh vô diệt, và dĩ nhiên phải chịu mọi sinh diệt. Người giác ngô nhận ra tính thật tức nhận ra biển mới là thật ngã thì chấm dứt mọi sinh diệt do nhân duyên của sóng, đó là giải thoát sinh tử trở về chốn vô sinh vô tử gọi là niết bàn.

Đức Phật hóa thân làm một phàm nhân đến với mọi phàm nhân để nhắc họ không hề là phàm phu chịu sinh tử như sóng chịu sinh diệt mà họ thật là Phật vô sinh tử như biển vô sinh vô diệt. Xác phàm thị hiện của Phật dĩ nhiên cũng theo quy luật sinh tử của cõi phàm nên cũng chết, song đó là hóa Phật hay Phật giả nên có sinh tử, còn thật Phật thì vô sinh vô tử, như biển dùng một cơn sóng để nói với mọi cơn sóng, sóng là vọng duyên của biển, biển là thật tính của mọi cơn sóng, vì sóng là vọng duyên sinh nên chịu sinh diệt, biển là thật tính không do duyên sinh nên không chịu sinh diệt. Vì vậy người giác ngộ cũng chết nhưng cái chết đó là từ nay không còn hiện hữu trong cõi sinh tử nữa, nếu có thì chẳng qua chỉ là thị hiện đóng vai phàm nhân để độ sinh như đức Phật nói trong kinh Viên Giác "giả chư tham dục nhi nhập sinh tử độ hóa chúng sinh" mượn tham dục vào cõi sinh tử chỉ để cứu độ chúng sinh. Thế nên đừng thắc mắc sao đức Phật cũng chết, đức Phật vô sinh vô tử mà không phải là trường sinh bất tử, ngài đã thị hiện sinh thì cũng thị hiện tử, đản sinh và nhập niết bàn đều là thị hiện, nên kinh Pháp Hoa nói đức Phật thành Phật từ lâu xa, đừng cho rằng ngài thành Phật tại Bồ đề đạo tràng, cuộc đời đức Phật Thích Ca chỉ do chính ngài thị hiện và như thế ngài đã thành Phật từ trước đó rồi.

Chết có thật sự đáng sợ không?.

Chết là nỗi khiếp sợ của chúng sinh, nhưng đối với Thánh nhân và hiền triết thì không hề. Liệt tử cho rằng chưa chết sao biết chết là sự đáng sợ, biết đâu chừng sau khi chết lại hối hận sao không chết sớm hơn. Khi được hỏi đến khi nào Thánh nhân mới nghỉ ngơi, Khổng tử chỉ bãi tha ma mà bảo đó là chỗ an nghỉ của Thánh nhân. Yến tử lại cho rằng chết là sự cần thiết cho cuộc sống, vì chỉ có chết mới chặn đứng được sự hung tàn của kẻ ác, và chết mới giúp Thánh nhân được yên nghỉ. Với Phật giáo thì chết là khởi đầu cho một đời sống mới, vì vậy chết thật đáng sợ cho kẻ ác khi địa ngục mở sẵn cửa đón chờ với dầu sôi và cưa sắt, và chẳng có gì để sợ khi đối với người thiện chết chỉ là khởi đầu cho một tương lai tốt đẹp hơn, như vãng sinh tịnh độ hay sinh cõi trời. Đôi khi chết là sự giải thoát chấm dứt mọi khổ não cho người phát tâm, như trường hợp tiền thân của đức Phật khi là tù nhân ở địa ngục đã phát thiện tâm bảo vệ cho tha nhân nên bị quỷ Ngưu bàng đâm chết, nhờ đó thoát khỏi địa ngục sinh vào cõi trời.

Riêng các bậc giác ngộ chứng quả niết bàn tịch diệt thì vấn đề chết chỉ là tỉnh cơn mộng ảo. Tóm lại nếu sợ chết và không muốn chết hãy nỗ lực phát tâm bồ đề hành Bồ tát đạo tu chứng Phật quả và niết bàn.

BA 28.6.22

Trưởng Thành Và Trẻ Con

Con cám ơn Hòa Thượng đã nói ra sự thật này cho chúng con, "Bồ Tát giới nghi thức không tác động nhiều đến việc đắc giới, chỉ có phát tâm mới thực sự đắc giới..." chúng con nghĩ ai thọ giới được thì họ nghiễm nhiên được vào thế giới Phật và đời sau họ nghiễm nhiên tiếp tục được gặp Phật và tu học? được Phật che chở, Không như chúng con gần hết một đời mới được nghe về Đức Phật thật sự, không mê tín không mơ mộng nhờ có Hòa Thượng chỉ dạy. Chúng con vẫn quá bận với sự đời điên đảo nên lời dạy của Hòa Thượng như tiếng sấm vang truyền đánh thức chúng con khỏi mọi sự mê! nhưng mọi tham vọng nó vẫn kéo chúng con đến sự hy vọng vào các Đấng tối cao che chở, vì ta còn quá yếu hèn và tham vọng. Khi nào mọi sự ham muốn bớt dần thì sự mong đợi ấy chắc cũng bớt dần đúng không ạ? bạch Hòa Thượng. Con luôn nhắc mình những điều Hòa Thượng dạy để bớt mơ hồ, mê tín vì quá nhiều kiểu bây giờ trong thế giới điên đảo này. Adidaphat!!!

Suy gẫm.

Hơn nửa thế kỉ hành đạo, tôi đếm không quá 2 bàn tay số người thọ Bồ tát giới có phát tâm. Cũng bởi họ nghĩ như chị trình bày "ai thọ giới thì nghiễm nhiên vào cõi Phật và tiếp tục gặp Phật và được gia hộ và che chở trong đời sau". Vấn đề là thọ giới thế nào mới vào được cõi Phật, và Phật che chở bằng cách nào? Nếu cứ hiểu theo ngu ý của chúng sinh thì luôn lệch lạc theo lối lợi kỷ, thế nên phải hiểu theo Phật mới chính xác được.

Không có sự được che chở nào hơn được sự biết chở che, như trẻ thơ được cha mẹ che chở, sướng thật nhưng không tự làm được mọi thứ mà chỉ biết vòi vĩnh để được như ý, cha mẹ nhọc nhằn che chở nuôi dưỡng con trẻ nhưng họ tự làm được mọi thứ cho họ và cho lũ trẻ vô dụng kia. Chúng ta thích làm con trẻ hay làm cha mẹ? Bọn trẻ thiếu khả năng nên thường có tâm lý thích làm con hơn làm cha mẹ, người trưởng thành thật sự có năng lực không ai thích làm trẻ con cả, họ hài lòng với trách nhiệm của người trưởng thành, đó là làm cha mẹ lo cho bọn nhóc ngây ngô, và làm một người giúp được cho nhiều người khác có sự sống. Chỉ có người có trách nhiệm to lớn mới nuôi dưỡng giúp ích cho vô số gia đình của ta và của người, họ được ca ngợi cho đến được tôn vinh là vĩ nhân hay thánh nhân. Có trẻ con nào được tôn thờ đâu?

Song trưởng thành hay trẻ thơ không hẳn ở thân xác mà ở tâm hồn, biết cưu mang giúp đỡ và có trách nhiệm là tâm trưởng thành, còn như chỉ biết nài nỉ xin xỏ giao mình cho kẻ khác giúp thì đó là tâm hài đồng. Đức Phật đến với thế gian để dạy cho những ai mang tâm hài đồng biết phát tâm trưởng thành của Bồ tát, nào phải đến để làm vú em cho chúng sinh hay cho đám đệ tử mắc bệnh bại não không thể trưởng thành, dù đã trải qua bao nhiêu năm tu học, cũng như trải qua bao kiếp vùi dập mà không thu thập được một chút kinh nghiệm nào để mở con mắt hiểu biết trưởng thành. Thực đáng thương xót.

Tôi từng đến thăm và cho quà nhiều trung tâm xã hội, gặp gỡ rất nhiều "em bé" hai ba chục tuổi vẫn được mẹ bồng mẹ bế, nhìn thấy mà xót xa, thế nhưng người đáng thương không phải bà mẹ mà chính là các em bé lão thành kia.

Nhìn người mà ngẫm chuyện ta, chao ôi! quanh ta sao có quá nhiều đồng đạo chỉ biết tu học theo lối đòi được mẹ Quan Âm bế bồng dù đã tu học đến lão làng. Phải chăng đây là lối tu học bại não?

Đạo Phật là phương cách dạy cho chúng ta trưởng thành để gánh vác chúng sinh, giờ đây sao lại có quá nhiều kẻ thiểu năng không thể trưởng thành để làm tay mắt cứu độ chúng sinh của chư Phật Bồ tát, đã thế lại làm vướng tay mắt, gây trở ngại cho việc cứu khổ nạn của Bồ tát, khiến ngài mất cả ngàn tay để ẵm bồng đám trẻ không biết lớn này, mà lẽ ra chúng sẽ tiếp thêm tay cho ngài để độ sinh. Đến bao giờ mới đủ đầu óc nhận ra thứ bệnh bại não này, để Bồ tát không phải bồng bế, và ít ra cũng tự lo được cho mình như hàng tiểu thừa.

Chắc hẳn do ma chướng gây nên bệnh thiểu năng không thể trưởng thành cho người tu học đại thừa. Điều nguy hại là ma chướng gây bệnh này càng lúc càng được người tu học coi là pháp tu tốt nhất và chính yếu nhất. Cứ như thế trong tương lai nó sẽ hủy diệt sự phát tâm, xóa sổ đại thừa bồ tát đạo, khiến chúng sinh không còn nơi nương tựa, Ma vương sẽ thống trị và chi phối toàn bộ thế gian này.

Cổ đức nói kệ "Lịch kiếp tương tùy tâm tác thân, cơ hồi xuất một cơ hồi tuần. Thử thân bất hướng kim sinh độ, cánh hướng hà thời độ thử thân", hàm nghĩa bao kiếp tùy theo tâm mà thân thay đổi, khi thì đọa đầy, khi lại thăng hoa, đời nay không lo độ thân này, còn đợi đến kiếp nào mới độ đây. Đời nay được quy y tam bảo cho đến được xuất gia học đạo là cơ hội để độ thân này, thế nhưng thay vì độ thân và chúng sinh, lại tu học theo lối bại não giao thân cho Bồ tát bồng bế bú mớm mà không lo độ thân. Thực đáng tiếc, mục đích tu học để gánh vác chúng sinh, hay chí ít cũng tự lo thân, cớ sao lại biến dạng khiến mình thành trẻ thơ coi Bồ tát như vú em vậy. Đời nay đã có duyên với đại thừa bồ tát đạo mà không thể độ mình độ người, thì biết đến đời nào mới độ đây, quả thực là hàng nhất xiển đề, vô phương giải thoát.

Như vậy thọ giới phải phát tâm sẽ vào được cảnh giới Phật, và vào rồi sẽ biết che chở cho nhất thiết chúng sinh. Cõi Phật không có chỗ cho trẻ con, chỉ có chỗ cho người trưởng thành biết gánh vác chở che cho tha nhân. Chỗ cho trẻ con là thế giới của chúng sinh phàm tục.