Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

VTA 25.6.2023

Ba Pháp Ấn

Ấn là dấu đóng chứng thực cho bản văn. Phật pháp có ba dấu ấn để chứng nhận đúng là giáo pháp của đức Phật. Đó là vô thường, vô ngã và niết bàn, đức Phật dạy "pháp nào có ba dấu ấn trên đều do Phật nói, ngoài đó ra đều là Ma thuyết". Do đâu mà ba pháp này lại có vị trí quan trọng như vậy trong đạo Phật, Phật giáo đồ bất kể tăng tục, tiểu thừa hay đại thừa, hiển giáo hay mật giáo cũng cần phải tìm hiểu, bởi nếu không sẽ rơi vào lời cám dỗ của Ma mà lơ là bỏ qua lời Phật.

Vô thường, Vô ngã.

Đạo Phật nhận rằng mọi thứ vô thường đều vô ngã và hễ đã vô ngã thì hư huyễn không thật, song rủi thay cả hai pháp này đều là bản chất của thế gian, thế nên sự sự vật vật thuộc thế gian, bất luận là tâm pháp hay sắc pháp, hữu tình hay vô tình đều mang tính vô thường vô ngã, do vậy quyết định thế gian là huyễn hóa, và cũng vì thế nên chẳng một sự vật nào có thể mang ra khỏi cõi huyễn được, kể cả cái tôi này cũng không sao thoát ly được cõi huyễn, vì vậy phàm thoát ra được thế gian vô thường vô ngã thì gọi đó là xuất (thế gian) gia tức được giải thoát. Điều quan trọng nhất không phải ra khỏi thế gian là giải thoát mà nhờ thoát khỏi vô thường vô ngã thì được niết bàn "thường lạc ngã tịnh" mới thật sự là giải thoát.

Vô thường là sự biến đổi tuần hoàn của vạn pháp, mọi thứ khởi nguyên từ sinh rồi chuyển đến tử, mới chuyển thành cũ, trẻ hóa thành già, đẹp biến ra xấu, đó là sự vận hành của định luật vô thường. Vạn pháp đã không ngừng biến đổi nên không có ngã nào thật trong ấy, dụ như tôi ngay từ phôi thai đã không ngừng phát triển nên tôi thay đổi trong từng sát na, cho đến khi ra mắt cuộc đời, tôi chưa kịp là tôi, tôi đã tức khắc thành một tôi khác, cứ thế có vô số cái tôi trong tôi và thực sự chẳng có tôi nào trong chừng ấy tôi là tôi thật, thế nên cái danh từ tôi đó chỉ để nêu lên một cái tôi rất hư ảo không thật, nên nói vô ngã, như Heraclitus nói "không ai có thể tắm ở cùng một dòng sông hai lần", thật vậy "không ai có thể thấy cùng một tôi hai lần".

Lại nữa tôi chỉ là đặc sản của nghiệp, một thứ do nhiều nhân quả tập thành, và hễ đã do nhân duyên hợp thành đều vô ngã, vì không có thực thể. Nếu tôi là một thực thể độc lập thì tôi sẽ tự hiện hữu mà không cần dựa vào các yếu tố ngoại vi nào khác và như thế tôi không thể thay đổi, thế nhưng thực tế tôi luôn bị nhân duyên chuyển hóa lưu lạc trôi dạt khắp lục đạo với đủ hình hài, đến đổi tôi hết biết tôi thực sự là ai nữa, vừa rời thân này đã thành thân khác với khổ lạc, thương ghét khác nhau nên cái tôi vô thường biến đổi ấy hẳn là vô ngã.

Tôi tuy biến đổi liên tục đến nỗi "không ai có thể thấy cùng một tôi hai lần", song dù không ngừng thay đổi nhưng tôi vẫn là tôi, điều này hẳn nhiên không do hình tướng mà do khối nhân duyên tạo thành tôi, ngày nào nó còn tồn tại thì tôi có thay mặt đổi mày, tôi vẫn là tôi, cho đến khi nào nhân duyên này tan rã diệt vong bấy giờ tôi sẽ theo nó về cõi chết. Ôi! Do vậy tôi mới biết hóa ra tôi chỉ là đặc sản của nhân duyên, và như thế chẳng có Phật trời thánh thần nào quyết định sự khổ lạc, phúc họa cho tôi được ngoài khối nhân quả đã tạo ra tôi, nếu chúng là phúc thiện thì tôi sẽ là sản phẩm thiện phúc tốt đẹp của chúng, ví bằng ngược lại chúng là tai họa thì tôi sẽ là sản phẩm thảm hại đốn mạt của chúng, thế thì thay vì van vái cầu xin Phật trời ban phép màu, thì hãy tự ban phép ấy cho bản thân bằng cách chọn nhân mà gieo, đó là cách trực tiếp đạt được an lạc hạnh phúc không hơn là phải vất vả xin xỏ gián tiếp qua thần linh hay Phật trời sao?.

Song nhân quả tạo ra thế gian đó từ đâu ra? Từ một niệm mê, vâng do mê sinh mộng, do mộng có tôi và cảnh giới, do có tôi nên có các căn, do có cảnh giới nên có các trần, căn trần tiếp xúc sinh mọi phân biệt, từ phân biệt sinh thủ xả tạo tác đủ mọi thiện ác nhân quả, và các nhân quả thiện ác này tiếp tục tạo nên những giấc mộng tiếp theo và cứ thể mộng cho đến bao giờ tỉnh mới thôi. Điều này cho thấy từ khi chấp ngã tức nhận mộng ngã là tôi thì tôi tạo tác đủ mọi nhân quả thiện ác chiêu cảm thành mọi nhân duyên hư ảo kéo dài đến tương lai không cùng tận.

Niết bàn.

Nếu khối nhân quả tạo ra tôi là một khối nhân quả bất động thường trụ trong pháp thanh tịnh thì đó là ngã, là thường trụ, là thanh tịnh và an lạc. Khối nhân quả này có đặc tính nhân và quả là một, không thể phân đâu là ranh giới giữa nhân và quả nữa nên bất động tức thường trụ không biến đổi, và nhân quả này chính là niết bàn với bốn đức tính "thường, lạc, ngã, tịnh". Do nhân quả gọi là niết bàn nay bao quát Phật và cõi Phật nên cả Phật lẫn cõi Phật đều đủ bốn đức " thường lạc ngã tịnh".

Niết bàn cần được hiểu đúng nghĩa, đó không chỉ là cảnh giới của chư Phật theo nghĩa hẹp, mà niết bàn chính là bản giác theo nghĩa rộng, là tính giác và cũng là môi trường dung nhiếp nhị báo bao gồm chính báo là Phật và y báo là cõi Phật, nếu không có niết bàn thì không có Phật và cõi Phật. Như vậy hiểu theo nghĩa thông thường giới hạn của tục đế thì niết bàn chỉ thuần là cõi Phật, còn theo đệ nhất nghĩa đế thì niết bàn vốn vô hạn là bản lai của Phật và cõi Phật, là tên gọi khác của bản tâm hay tính giác mà không chỉ đơn thuần là cõi Phật. Tương tự như vậy, thế gian là môi trường của chúng sinh và thế giới, mà không chỉ có nghĩa là cảnh giới của chúng sinh, không có thế gian thì không có chúng sinh và thế giới, vì thế hễ xuất thế gian thì chẳng còn có chúng sinh và thế giới nào nữa, và khi nhập niết bàn thì Phật và cõi chân vốn sẵn có, mà không cần phải thành tựu, cũng như chẳng có cái tôi nào lìa bỏ thế gian đến với niết bàn. Thế nên niết bàn chỉ có chỗ cho Phật, vì vậy chúng sinh chỉ có thể cầu sinh tịnh độ mà không thể cầu sinh niết bàn, vì niết bàn do giác ngộ chứng được mà không do cầu được. Chứng thì bất động, không về mà đã về, sinh thì dời kia về đây, nên nói chứng niết bàn, sinh tịnh độ mà không nói sinh niết bàn chứng tịnh độ, tuy nhiên Tự thọ dụng tịnh độ thuộc chứng mà không sinh, còn Biến hóa tịnh độ thì sinh mà không cần chứng.

Do niết bàn là bản giác nên khi mê mất bản giác thì mất niết bàn, mất niết bàn thì mất cả Phật lẫn cõi Phật, như người ngủ mê nhập mộng thì cả họ lẫn cảnh giới thật của họ đều bị thay bởi cõi mộng và mộng ngã, đại để như kẻ mê thì Phật và niết bàn bị thay bởi chúng sinh và thế gian. Chúng sinh đã ngược với giác là Phật thì thế gian cũng ngược lại với niết bàn, vì vậy bốn đặc tính của thế gian và chúng sinh sẽ là vô thường, khổ, vô ngã và bất tịnh, bốn thứ này do mê thành nên được gọi là bốn điên đảo.

Giác theo chân đế bao gồm Phật và niết bàn là chân thật vì hội đủ bốn đức, còn mê bao quát chúng sinh và thế gian là giả huyễn vì hội đủ bốn thứ điên đảo. Như vậy giác là thật và mê là giả, điều này có nghĩa giác là gốc thật xưa nay của chúng sinh gọi là bản giác, do mê thất bản giác tức quên gốc khiến tứ đức biến thành tứ điên đảo, do vô thường mà phát khởi sinh tử luân hồi, do bất tịnh mà tạo tác vô số vọng nghiệp, do vọng nghiệp mà lãnh chịu mọi khổ, do nhận cái vô ngã làm ngã nên cứ loanh quanh tìm kiếm lạc thú cho cái giả ngã này mà sao lãng sự phục hồi thật ngã, vì thế kinh Địa Tạng than "chúng sinh nam diêm phù đề, cử chỉ động niệm vô phi thị nghiệp", mọi cử chỉ động niệm của chúng sinh trong cõi nam diêm phù hoàn toàn đều là vọng nghiệp. Điều này cho thấy nếu không nhận ra vô thường vô ngã tất không thể quy bản tức hồi nhập niết bàn, nói chính xác là không thể giác ngộ.

Nếu tự hỏi đâu là bản chất thật của một chúng sinh? Và thế nào là thật? Sẽ nhận ra hễ mang tính vô thường vô ngã tất không thể là thật, đã không thể là thật tất nhiên là giả, như vậy ngã và thế gian đều có tính vô thường vô ngã nên khẳng định là giả huyễn, và mặt trái của giả chính là chân thực, đó là niết bàn với đủ tứ đức. Đã nhận ra niết bàn là bản giác chân thật của mọi chúng sinh, thì mọi sự tu cầu giải thoát không còn xoay quanh và chú trọng về cái tôi huyễn nữa mà tập trung vào pháp tu phát triển thật ngã, bằng cách hồi hướng mọi nhân hành đến quả tăng thượng những nhân hành ấy, có nghĩa khi gieo nhân bố thí ắt hồi hướng đến quả tăng trưởng bố thí, thay vì hồi hướng phúc báo cho huyễn ngã, do khi bố thí hồi hướng đến quả bố thí nên tương lai sẽ lại được bố thí, cứ thế nhân quả bố thí này trải qua đời đời kiếp kiếp cho đến tận vị lai không hề biến đổi, do vậy đây là nhân quả có đủ bốn đức, được gọi là giác.Vì vậy kinh Địa Tạng dạy "nếu hành thiện pháp mà hồi hướng đến quả vô thượng bồ đề thì sẽ được công đức vô lậu". Đó là sự hồi hướng cho pháp thân, mà kinh điển đại thừa thường gọi là hồi hướng về quả vô thượng bồ đề, tức quả niết bàn, pháp hồi hướng ấy là định lực khiến "tức nhân tức quả", nhân quả bất động, đầy đủ bốn đức, chính là niết bàn. Chính báo của niết bàn là pháp thân, pháp thân chính là chân thân. Ngay khi dùng giả ngã tu tập thật ngã thông qua pháp hành nhân quả bất nhị, thành tựu pháp thân thì giả ngã ấy lại chính là hóa thân. Hóa thân hành mọi nhân quả thanh tịnh bất nhị trên đến tận vị lai, thành tựu đại nguyện "hư không hữu tận ngã nguyện vô cùng".

Phàm phu tu học tập trung cho cái tôi vốn vô ngã vô thường nhằm cầu tìm mọi thứ phúc báo, kiến thức, hưởng thụ như ý cho ngã hư vọng, họ nào biết mọi công phu tu học tập trung hết vào cái ngã không thật, nên chung quy mọi tu tập học hỏi đều chỉ là vọng tu vọng học, không hề là thật, và đã không thật thì càng tu càng tăng trưởng si mê, gần gũi với Ma, và càng xa cách sự giác ngộ.

Công năng của ba pháp ấn.

Niết bàn là chân lý của thế gian được hiểu là xuất thế gian, đã là chân lý tất nhiên thường trụ bất biến và là ngã. Có thể ví rằng vô thường vô ngã là tế bào ung thư, và thế gian là hiện trạng của căn bệnh ấy. Niết bàn là tình trạng khang kiện vô bệnh mang tính thường trụ và ngã.

Để chữa bệnh mê cho chúng sinh, đức Phật như một lương y trước khi trị bệnh cần phải nắm rõ nguyên nhân và tình trạng bệnh, sau đó mới trị liệu. Về phần bệnh nhân cũng phải nhận biết có bệnh mới lãnh thọ trị pháp, chúng sinh là bệnh nhân của chứng điên đảo, nhận gỉa làm chân, chấp vọng là thật nên vô thường ngỡ thường, khổ tưởng lạc, vô ngã chấp làm ngã, bất tịnh cho là tịnh, chấp chặt cảnh giới của vô thường vô ngã là thế giới thật của cái tôi bị điên.

Điều tiên quyết để trị liệu bệnh điên này là phải trị chứng chấp vọng là thật, bằng cách giúp bệnh nhân nhận ra kẻ họ cho là gã cũng như thế giới của gã đều chỉ là vọng, bởi lẽ mọi thứ đó đều giả hữu nên vô ngã, chúng lại không ngừng thay đổi nên vô thường, do vô thường vô ngã nên là vọng huyễn phi thật. Nếu nhận ra vọng thì chân tự hiển bày, không cần phải tìm kiếm, cũng như hết bệnh thì tình trạng an lạc tự trở lại, hoàn cảnh an lạc không ở đâu xa mà chỉ là mặt trái của tình trạng bệnh khổ, nói đúng hơn là an lạc ở ngay trong khổ và khổ cũng ở ngay trong an lạc, hễ nhận ra bản chất của khổ thì được giải thoát mà bất tất phải tìm cách trốn khổ, ngược lại hễ quên mất lạc thì khổ tự hiện, như con trẻ quên mất hạnh phúc được cha mẹ yêu thương sẽ đương đầu với nỗi khổ là không được thương như đứa em. Do đó tất cả mọi pháp khổ lạc, đắc thất đều dựa vào sự hiểu biết chân thật tức chân trí hay thật huệ, gọi chung là trí giác ngộ, mà không thể dựa vào bất kì sự cầu nguyện thần linh hay Phật trời nào để được như ý, thế nên Phật giáo đồ cần nỗ lực chăm chỉ tu học trí huệ như họ chăm cầu xin. Chùa chiền cũng sẽ không phải là nơi lấy cầu xin làm sinh hoạt chính, mà là nơi giáo hóa pháp giác ngộ, vì vậy đức Phật tuyên thuyết "duy tuệ thị nghiệp" chỉ lấy trí huệ là sự nghiệp. Trí huệ chứng niết bàn, tiền bạc, danh vọng chứng lo âu mệt mỏi. Bàng Uẩn nói "Thế nhân trọng trân bảo, ngã quý sát na tĩnh. Kim đa loạn nhân tâm, tĩnh kiến chân như tính." Người đời trọng trân bảo, tôi ưa giây phút tĩnh, vàng nhiều loạn nhân tâm, tĩnh thấy tính chân như.

Niết bàn hoàn cảnh an lạc, thường hằng ở ngay trong thế gian điên đảo vô thường vô ngã, hễ nhận thức được vô thường vô ngã thì niết bàn tự hiển bày, như người tỉnh mộng thì lập tức thấy mọi cảnh thật mà không phải mất sức và tốn thời gian di chuyển từ cõi mộng đến cõi thật. Cần hiểu rằng khi giác ngộ nhập niết bàn sẽ không có cái tôi nào lìa thế gian để rảo bước vào niết bàn, mà sẽ nhận ra ta chưa từng lìa niết bàn, bởi ta không thể vào một cảnh huyễn không thật được, có chăng thì chỉ vào bằng cơn mê và cái tôi phàm tục kia chỉ là mộng ngã của mộng cảnh mà thôi, và khi quay về với chân thật thì toàn bộ mộng đều tan vào hư vô.

Như vậy tâm mê thì niết bàn thành thế gian, thường hóa vô thường, ngã thành vô ngã. Tâm giác thì mọi sự bình thường trở lại, thế nên Thiền tông lục tổ Huệ Năng nói "bồ đề bổn tự tính, khởi tâm tức thị vọng", tự tính vốn là bồ đề, do khởi tâm mà thành vọng. Giống một cơn mê ập đến hóa thành giấc mộng có tôi và cảnh giới, tôi và cảnh mộng do cơn mê tạo thành, đừng ngộ nhận mộng ngã tạo ra cõi mộng, mà cả mộng ngã lẫn mộng cảnh đều do một niệm mê sinh ra. Niệm mê ấy quên mất ngã thật nên nhận mộng ngã là ngã, lại cũng mê mất cảnh thật nên nhận mộng cảnh là cõi thật, do mê mà vô ngã thành ngã, mộng cảnh thành thật cảnh. Mê đã là niệm vong bản, quên mất bản chất thật, vậy thì một khi nhận ra bản thì mê tự tiêu tan, mê tan thì cả ngã mộng lẫn mộng cảnh cũng tự không còn, và thật ngã cùng thật cảnh tự hiện, ta tạm ví thật ngã là Phật và thật cảnh là niết bàn, còn mộng ngã là chúng sinh và mộng cảnh là thế gian. Do mộng là ảo nên không thể mang bất cứ thứ gì ra khỏi mộng kể cả ngã mộng, và thế gian cũng vậy, vì là huyễn nên không thể mang bất cứ thứ gì ra khỏi thế gian được kể cả thân xác của tôi. Do vậy ngã và thế giới chúng sinh chỉ là ảo mộng, đã là huyễn ảo tất chỉ có tỉnh giác mới trừ được, ngoài ra không còn cách nào khác, do đó đạo thức tỉnh gọi là đạo Phật, vì Phật có nghĩa tỉnh giác.

Mê đã tạo ra cái tôi vô thường và cảnh giới vô ngã, thì giác cũng là bản nguyên của chân ngã là Phật và thật cảnh là niết bàn. Chẳng phải tôi tạo ra mê mà chính mê tạo ra tôi, và cũng chẳng phải do tôi thành Phật nên giác ngộ, mà chính giác ngộ đã khiến tôi thấy chỉ có Phật mà không có tôi. Do tôi vốn vô ngã không thật thì làm sao thành Phật, vì vậy cầu giác ngộ hơn là cầu thành Phật. Khi cầu thành Phật tôi tu tập mọi thứ và hồi hướng cho tôi để cầu thành Phật, nhưng cầu giác ngộ thì tôi tu học mọi pháp và hồi hướng cho pháp giác được viên mãn và khi pháp giác thành tựu thì Phật hiện và tôi biến vào hư vô, mà chẳng có cái tôi nào thành Phật cả, và như thế mới đúng nghĩa thành Phật. Đây là lý do muốn giác ngộ phải cầu pháp mà không cầu cho tôi, cầu pháp thì coi trọng tâm, cầu cho tôi thì chỉ mong được ngũ dục, vì vậy xuất gia mà khg cầu pháp chỉ cầu cho tôi, thì tâm hoang phế dù thân lắm kim tiền, đức Phật gọi họ là cư sĩ trọc, vì thân xuất gia mà tâm tại gia.

Phật pháp là phương pháp để tỉnh thức (giác ngộ) vì vậy pháp này chỉ bày chỗ hư vọng của mê đó là vô thường vô ngã, và chỉ ra chỗ chân thật của giác ngộ là niết bàn. Do lẽ này nếu pháp nào có dấu ấn của vô thường, vô ngã và niết bàn là pháp Phật. Đại loại như một toa thuốc trị bệnh phải đủ các vị thuốc có tính năng thích ứng trị liệu mới đúng là thuốc, cũng vậy bài thuốc trị bệnh mê phải có ba vị chính yếu là vô thường, vô ngã và niết bàn. Nếu không nhận ra ngã và thế giới của ngã là huyễn vì vô ngã vô thường thì mọi sự tu tập bất luận là tiểu hay đại, mật hay hiển đều tập trung tu cho cái huyễn ngã nên đều là pháp hư huyễn, và như thế có tu đến muôn kiếp cũng không đạt được giác ngộ, khác nào vo cát nấu cơm vậy.

Do không hiểu biết về ba pháp ấn nên sự tu học của đa phần Phật giáo đồ ngày nay đều nằm ngoài ba pháp ấn, họ chấp ngã và không tin vô thường, cũng như không cầu niết bàn, thay vào đó cầu mọi thứ dục lạc vô ngã và vô thường thông qua mọi hành pháp như tạo phúc, lễ bái tụng kinh, tham thiền niệm Phật không ngoài mục đích hồi hướng cho mộng ngã được mọi thứ như ý trong mộng cảnh, cho dù cầu cho cái tôi ấy hữu duyên với Bồ tát hoặc thành Phật đi nữa cũng vẫn là hư huyễn, vì làm thế nào cái huyễn ngã không thật ấy lại có duyên hay thành Phật được, thế nên mọi sự tu học này đều gói trọn trong cõi mê hay còn gọi là thế giới do Ma ngự trị, pháp tu tập cho huyễn ngã ở cõi mê tất nhiên đều là mê pháp nên chẳng chút liên quan gì đến giáo pháp giác ngộ, vì lẽ này đức Phật tuyên thuyết ngoài ba pháp này tất cả đều là các pháp do Ma nói.

Yếu tố nhân quả.

Nhân quả là yếu tố tối quan trọng trong đạo Phật, hiểu biết nhân quả sẽ đưa đến an lạc, mê muội nhân quả sẽ tạo thành phiền não, bởi chính nhân quả tạo ra thân tâm và cảnh giới., nói ví dụ như khi gieo nhân giết người, sẽ sinh ra một gã tù là tôi và cảnh giới của tôi là nhà lao, và bất cứ Thánh nhân nhân nào cũng do gieo nhân đức hạnh mà thành quả Thánh, điều này minh chứng cho nhân quả là yếu tố tạo nên ngã và cảnh giới. Do đó tu tập chỉ có nghĩa là chọn quả gieo nhân. Do mê chấp thứ vô ngã là ngã và từ đó tạo tác các nhân quả vô thường, ô nhiễm và phiền não, thế nên bốn điên đảo là triệu chứng của sự mê muội nhân quả. Nếu giải thoát hay vượt khỏi bốn điên đảo thì sẽ là giác ngộ giải thoát. Khi cải đổi nhân quả từ bốn điên đảo thành bốn đức, tức mê thành giác thì thế gian thành niết bàn, chúng sinh thành Phật.

Như vậy khi tu tập dùng tịnh pháp làm nhân, ví dụ như khi gieo nhân bố thí thì hồi hướng đến quả nhân hành bố thí, do vậy khi quả nơi tương lai thành nhân, nhân ấy sẽ là nhân bố thí và lại tiếp tục hồi hướng cứ vậy không thay đổi, nhờ đó pháp bố thí sẽ không ngừng phát triển cho đến khi viên mãn trong tương lai, đó là lúc không cần phải tác ý mà nhân quả vẫn tự động vận hành, thành tựu bố thí tam muội. Nhân quả bất động thường trụ này là ngã thanh tịnh an lạc, gọi là niết bàn.

Thế gian là mối nhân quả loạn động bất định nên ô nhiễm và phiền não, được gọi là mê. Niết bàn là mối nhân quả tam muội bất động nên thanh tịnh và an lạc, được gọi là giác.

Tổng quan.

Tính giác là bản lai của Phật và cõi Phật hay còn gọi là niết bàn. Nói cách khác thì tính giác là thể, Phật và niết bàn là tướng và dụng. Phần đông cho cõi Phật là niết bàn, đó là nói theo nghĩa hẹp của phương tiện hay tục đế, nhưng theo chân đế, niết bàn còn có nghĩa rộng vô hạn là bản giác hay tính giác là bản thể của Phật và cõi Phật, nên niết bàn ở nghĩa này là Thanh tịnh pháp thân, bốn đức của niết bàn là Viên mãn báo thân, và chư Phật mười phương là Thiên bá ức hóa thân.

Mê là huyễn thể của thế gian, thế gian là tướng và chúng sinh cùng thế giới là dụng của mê. Do mê mà có thế gian, do có thế gian nên có chúng sinh và thế giới. Bốn điên đảo là triệu chứng và trạng thái của mê. Cốt tủy của tu học giác ngộ là phát tâm bồ đề, rồi huân tập pháp bồ đề (giác ngộ) cho đến khi thành tam muội hoàn toàn loại bỏ tâm vô thường và pháp vô ngã của cõi mê, điều này cũng có nghĩa là loại bỏ cái tôi huyễn (ngã) bằng pháp bồ đề vô thượng, thành tựu pháp thân thanh tịnh.

VTA 31.7.2023

Bạn Hay Thù

Bất luận tôn giáo nào cũng đều coi Ma vương là kẻ thù, thế nhưng Ma vương là ai, ở đâu và dựa vào đặc tính nào để nhận diện Ma vương.

Phật pháp chia ma làm 4 loại, như trong Đại trí độ luận quyển năm ghi:

1. Phiền não ma, chỉ hết thẩy mọi vọng hoặc nhiễu loạn tâm thần hành gỉa, khiến họ không thành quả bồ đề, như các thứ phiền não tham dục, sân khuể, si mê, thường gây não hại thân tâm, nên gọi là ma.

2. Ngũ ấm ma, còn gọi là ngũ chúng ma, hay uẩn ma. Năm ấm thường sinh mọi khổ não nên gọi là ma.

3. Tử ma, chỉ bốn đại phân tán, sự chết thường đoạn mệnh căn của chúng sinh nên gọi là ma.

4. Thiên ma, tức Tha hóa tự tại thiên tử ma, tân dịch là Tự tại thiên ma, là Ma vương của trời thứ sáu thuộc dục giới. Nếu người nào muốn tu các thắng thiện để siêu xuất sinh tử của tam giới ắt bị thiên ma này quấy phá gây chướng ngại, tạo nên đủ thứ nhiễu loạn, khiến hành gỉa không thể thành tựu được thiện căn xuất thế, nên gọi là ma.

Chỉ có ma này trong tứ ma là bổn pháp, còn ba thứ kia theo ý nghĩa mà gọi là ma. Nói khác hơn thiên ma là ngoại ma, còn ba thứ kia là nội ma.

Ma và Quỷ.

Đặc tính của ma là gây mê hoặc, của quỷ là tạo khủng bố, vì vậy chúng sinh yêu ma sợ quỷ. Ma dùng dục mê hoặc chúng sinh và nhiễu loạn người tu thiện pháp, trói buộc nhất thiết chúng sinh bằng dây ái dục không cho thoát ly cảnh giới dục ma, khiến phàm nhân đến niệm muốn thoát ra còn không có nói gì đến từ bỏ ma, chẳng những thế ngay đến những người học đạo dù nhận ra đặc tính của ma nên ra sức chống trả, nhưng ngàn người chỉ có một đủ sức đương đầu, còn thì phần đông rơi vào tình trạng của người không đủ sức cai nghiện nên "đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên", chung cục phải thỏa hiệp với ma, tâm họ bị chia cắt, để một phần nhỏ thờ Phật còn phần lớn tâm hồn hợp tác chung sống với ma, vì vậy tuy họ vẫn thờ Phật nhưng lại luôn hành động theo ý của ma tức chạy theo dục lạc. Chỉ có số ít người tu chiến thắng được sự dụ hoặc của ma, họ được xưng tụng là Thánh tăng, ngoài ra chỉ chống đỡ yếu ớt cho đến từ bỏ để trở lại vị trí làm ma dân xem ra khỏe và vui hơn.

Trong đời sống hàng ngày, chúng sinh dựa vào lực của ma để sinh hoạt, nếu thiếu vắng lực đó chúng sinh cảm thấy khổ não, và ngược lại sẽ thấy hạnh phúc tràn trề khi sung mãn lực này. Nhờ ngũ dục mà ta giầu có, phú quý, danh dự; nhờ ngũ dục mà ta có uy quyền nhiếp phục tha nhân, được người kính nể; nhờ ngũ dục ta được hưởng thụ. Do vậy ta không thể thiếu và không thể lìa ngũ dục được. Ngũ dục là bạn an ủi khi ta buồn, là ân nhân giúp ta giải thoát cảnh thèm khát, là niềm vui khi ta trống vắng… Ôi! làm sao đời sống có thể thiếu được người bạn quý hóa tốt bụng này, tôi không thể sống nếu vắng anh.

Với những lý lẽ đó chúng sinh thích gần gũi và coi ma là bạn tốt, là ân nhân, là thần hộ mạng, đó là lực mê hoặc của ma, khiến chúng sinh yêu và ghiền ma hơn bất cứ thứ gì trên đời. Chúng sinh coi ái dục và ma là hạnh phúc, là lý tưởng quý báu cần phải bảo vệ, thà bỏ Phật chứ không thể bỏ ma. Và như thế ma ngự trị ở ngay thân tâm của chúng sinh, là chủ tể cho chúng sinh nương tựa, vì thế ma nghiễm nhiên trở thành chủ nhân ông đầy quyền lực sai sử chúng sinh, và dĩ nhiên chúng sinh sẵn lòng trung thành phụng sự vị chủ nhân này đến muôn đời để được hưởng dục như ý. Những kẻ thân cận Ma vương được nhiều ngũ dục thường kiêu hãnh khoe khoang sự hưởng dục của bản thân khiến cho những ma dân khác ngưỡng mộ và thèm khát. Đây là lý do vì sao kinh Hoa Nghiêm nói "xả bồ đề tâm phàm sở tu thiện ma sở nhiếp thọ" (bỏ bồ đề tâm làm bất cứ thiện pháp gì cũng đều bị ma chi phối), khi trong tâm có ma thì làm bất cứ gì cũng đều thuộc ma, trừ phi phát tâm bồ đề mới thoát ra khỏi vòng kiềm tỏa của ma.

Do vậy ma hướng dẫn chúng sinh sinh hoạt trong cảnh giới ái dục của ma, đến niệm thoát ly cảnh giới này cũng trở thành điều cực kỳ khó làm và thậm chí còn bị xem là nỗi khổ và bất hạnh nữa, tựa như người chìm đắm trong nghiện ngập rượu chè, ma túy, không còn nỗi khổ nào hơn sự thiếu vắng chất gây nghiện. Ngũ ấm mà chúng sinh cho là thân tâm của ngã, cũng chỉ là công cụ và môi trường hoạt động của ma pháp là ái dục. Vì vậy không còn sự cách biệt nào giữa ta và ma nữa, cả hai hợp nhất bất khả phân ly, nhất tâm hưởng dục, là anh em sinh đôi với ta. Chỉ một ít người nhận chân được lực mê hoặc nơi ma, dùng thiện pháp đề kháng không để ma khống chế, sống thanh tịnh trong sự bủa vây của quần ma, những người này được gọi là thánh nhân, nhờ vào chiến thắng chính mình, một chiến thắng tối thượng được đức Phật khen ngợi "Dầu tại bãi chiến trường, thắng trăm ngàn kẻ địch, không bằng chiến thắng mình, thực chiến thắng tối thượng", và Lão tử coi sự tự thắng được mình mới thật sự là mạnh, khi cho rằng "Thắng nhân gỉa lực, tự thắng giả cường", thắng người chỉ là sức, tự thắng mới là mạnh. Có thể khẳng định rằng ai thắng được Ma vương thì người ấy là bậc đại hùng lực, là bậc vô thượng tối tôn hay gọi là đấng vô thượng tôn, nói gọn là Phật, cũng vì lẽ này quy y Phật đồng nghĩa với phát tâm vô thượng, và chỉ có tâm này hàng phục được tâm ma nên được tôn xưng là Vô thượng tâm.

Chúng sinh có nhiều nhu cầu nên ma có nhiều thứ để đáp ứng các nhu cầu đó, ma quán sát nên dùng dục nào để trói thì hiển bày dục ấy để trói buộc, như dùng sắc trói kẻ trăng hoa, dùng tiền của nhử kẻ tham tài, dùng quyền uy dụ kẻ háo danh, những kẻ tham dục đó đều vướng bẫy, và lãnh chịu mọi hậu quả tai hại, để rồi chỉ biết hối hận trong muộn màng, đó là ma lực dùng trăm ngàn hóa thân và hóa pháp của ma để khống chế chúng sinh. Ma vương chính là căn bản vô minh, gốc sinh ra mọi vọng, như người đau mắt thấy hư không không tịch thành chỗ loạn động của hoa đốm, thấy mặt trăng duy nhất thành hai, như người ngồi thuyền do vọng thấy bờ đi, do mây trôi vọng thấy trăng chạy, vọng khiến mọi sự thật đều biến đổi. Bản chất của thật pháp, là bất động như bờ, bị vọng làm thành di động, là nhất thật như một mặt trăng do vọng thành hai, là không tịch như hư không, do vọng khiến vô trung sinh hữu, trở thành chỗ sinh diệt của hoa đốm, từ nhận thức vọng mà tư duy hành động cho đến kết quả đều thuần là vọng. Hơn nữa vọng thức

này năng sinh thành ngũ ấm ma, thấy có nhị biên, sinh diệt, thấy mọi vọng là thật hữu, có năng sở, nhân ngã và cảnh giới trì giữ vọng này gọi là thế giới. Do nhân ngã nên thành thuận nghịch, thủ xả, như ý bất như ý, và nhu cầu ái thủ được thành hình, theo diễn biến của thập nhị nhân duyên.

Dục chiếc bẫy của ma.

Dục có quả thật là nhu cầu hạnh phúc của chúng sinh không? Dục cho chúng sinh hưởng thụ, dục giúp chúng sinh lạc và hạnh phúc, chúng sinh vì dục chỉ thấy cái lợi mà không thấy cái hại lớn hơn cái lợi của dục. Như kinh Bách dụ chuyện thứ 44 ghi, ngu nhân cho phú quý là sướng, mà không nhận ra rằng, từ khi mong cầu đã cần khổ truy tìm, tạo đủ mọi ác để được, được rồi lại cần khổ tính toán tìm cách duy trì, cuối cùng khi tử thần đến mất hết dục lại càng thống khổ hơn, ba quá trình của dục đều khổ. Chưa kể đến quả khổ nơi tương lai, nên đức Phật dậy, tam giới vô an, giai thị đại khổ, phàm phu đảo hoặc, hoành sinh lạc tưởng (ba cõi không an, đều toàn sự khổ, phàm phu điên đảo, vọng cho là lạc).

Dục là nguyên nhân khiến chúng sinh nảy sinh tạo tác hại người hại mình, hỗ tương gây hại để tranh giành phúc lợi, nên chi thế nhân càng cầu phúc tranh lợi thế giới càng nhiều họa hoạn. Do ma vô minh tham dục sai sử, chúng sinh không cầu phúc bằng chính nhân để được quả tương ưng chân chính, mà chỉ dùng tâm tham dục bất trạch thủ đoạn mưu cầu hạnh phúc bằng cướp đoạt, tranh giành của nhau, do hiểu và hành nhân quả lệch lạc, nên mọi mưu cầu ấy đều không đưa đến một kết quả chân thật lợi ích, ngược lại chỉ khiến nhân sinh đại loạn bất tịnh, tạo thành tai ương khổ quả vô cùng, khiến thiên Đế Thích phải mỏi mòn suy nghĩ "khổ là thứ cả thiên hạ ghét bỏ, lẽ ra nó phải biến mất từ lâu, nhưng vì đâu thứ bị ghét nhất lại đầy dẫy khắp thế gian?".

Bản chất của ma và dục.

Ngũ dục như đồ vật trong quán trọ, lữ khách chỉ tạm thời làm chủ và hưởng thụ trong thời gian ở trọ, đến khi rời quán trọ mọi vật phải để lại nguyên si như trước. Tựa như cô vợ ba của ông trưởng gỉa, sẽ đi tái giá sau khi ông chết. Chúng sinh vô tri, dốc hết thân tâm cuộc đời tạo tác mọi ác nghiệp để mưu cầu những thứ không thể mang đi được, vì chúng chỉ là huyễn hóa không thật. Chúng sinh không biết rằng mọi sự vật đều không thuộc của ai, nên chẳng ai đắc hay thất nơi các sự vật huyễn hóa bất khả di dịch này. Họ si mê sống trong mộng ảo mà cứ ngỡ là thật "đây là vợ chồng con cái tôi, kia là tài sản của cải của tôi, và đây là nhan sắc của tôi…" xét cho cùng cái nào cũng phụ rẫy tôi, tài sản nhan sắc bỏ tôi từng tháng năm, vợ chồng con cái bỏ tôi khi tử thần đến thăm, chỉ có tâm ma không bỏ tôi nó theo tôi đến tận muôn đời, không phải để cứu vớt mà để hành hạ tôi bằng đủ cách, trong giây phút cuối mỗi kiếp sống, khi mất tất cả mọi thứ đã khó nhọc gầy dựng trong một đời, lúc đó may ra tôi mới biết khi sự đã rồi, xưa nay mình sống trong ảo mộng như cổ đức đã miêu tả "nhất nhật vô thường đáo, phương tri mộng lý nhân, vạn ban tương bất khứ, duy hữu nghiệp tùy thân", một hôm tử thần đến, mới biết mình trong mộng, vì chẳng mang theo được gì, chỉ mỗi nghiệp đeo thân. Nghiệp đó là ác mộng, một cơn mộng đầy bão tố tranh đoạt thương ghét vô nghĩa vì bị thần chết kết thúc

bất ngờ, để rồi ác mộng này lại tái hiện trong mỗi kiếp sống. Vì vậy đức Phật phán "nhân sinh thị khổ".

Chúng sinh đinh ninh ngũ dục là hạnh phúc, là niềm kiêu hãnh biểu tượng cho sự thành công của bản thân, thế nhưng dục thực chất chỉ là cái bẫy để nhốt những tâm hồn u mê kia vĩnh viễn trong ngục tù ảo tưởng. Ngũ dục đã không thật sự là của mình thì chẳng có lý do gì để kiêu hãnh hay hạnh phúc, có chăng thì cũng chỉ là mộng ảo.

Nhiễu nhương, đau khổ và hủy diệt là thế giới của ma, như rác rến hôi thối là chốn ưa thích của ruồi nhặng, vì vậy ma dùng dục để nhiễu loạn tâm chúng sinh, khiến họ hủy diệt nhau để tranh dục tạo ra vô vàn đau khổ. Đó là cái hại vô cùng của dục, chúng sinh không nhận ra họa lớn chỉ thấy cái vui nhỏ của dục, khác nào con cá không thấy lưỡi câu đằng sau con giun, chúng sinh vì dục tự đẩy mình vào thế giới bất an khổ đau.

Ma không có dục tất không còn là ma, khi diệt được dục thì không còn là chúng sinh phàm phu nữa mà gọi là Thánh nhân vô dục, và vô dục là thanh tịnh.

Hàng ma.

Bằng cách nào diệt được ma, khi ma bất tử. Người diệt được ma, không có nghĩa là ma không còn hiện hữu ở thế gian, mà có nghĩa nhờ bẻ mũi tên ma ái vượt tầm mắt tử thần, vô hiệu hóa mọi thứ ma, chúng không thể thấy được người đó. Bẻ mũi tên ma ái đồng nghĩa với không còn ham muốn các thứ dục lạc huyễn hóa nhờ vậy tâm không loạn. Tâm bất động không loạn thì vô hiệu hóa mọi lực cám dỗ của ma, do vậy ấm ma không còn làm chủ được, phiền não ma phải chết khô, tử ma tự tàn, nội ma đã trừ, ngoại ma tất chịu hàng phục, cả bốn ma đều tiêu tan. Diệt được bốn ma gọi là đại tự tại giải thoát, là thanh tịnh, là đại công đức, là đại trí huệ… Người có đủ các công đức vô thượng trên được nhân thiên tôn xưng là Vô thượng tôn bậc thành tựu tâm vô thượng, còn gọi là Phật bậc đại giác ngộ.

Nếu không có trí huệ nhận ra ma và ta song sinh tất không thể lìa ma được, thực khó để chấp nhận phải lìa ma, khi lìa ma đồng nghĩa với lìa bỏ chính ta. Chúng sinh luôn nhận thức ta với ái dục là một, bỏ ái dục là đánh mất ta, còn gì đau khổ và gây hoảng loạn hơn được việc này, nên chúng sinh sợ sệt không dám phát tâm lìa bỏ cái ta ma mị cố hữu đó để được giải thoát ra khỏi ma và cảnh giới của ma.

Đã không dám bỏ tâm ma làm thế nào phát được tâm Phật, không xả tâm ma ắt không ra khỏi ba cõi, không phát tâm Phật tất không chứng niết bàn, nên không có chuyện xuất gia giải thoát mà không cần phát tâm. Vì vô minh không nhận thức ra ma ở ngay trong ta, nên có xuất gia tu học vẫn khư khư ôm giữ tâm ma, nhất định không phát Phật tâm, lại đem sự học Phật đóng góp cho ma tâm bằng cách hành sự truy cầu ngũ dục, lấy sự hưởng thụ dục lạc làm công đức tu hành. Vì lẽ này đức Phật bảo chúng sinh cương cường khó độ và chỉ rõ lý do chúng sinh khó thành Phật quả cũng do nơi không dám phát tâm điều phục tâm ma, đức Thế tôn nói với A Dật Đa rằng “A Dật Đa! Phải biết hết thẩy công đức của chư Phật đều từ nơi sơ phát tâm điều phục ra, cho nên thế gian khó gặp Bồ tát, Phật càng khó được. A Dật Đa! Thí như không bò tất không có đề hồ, do vậy nếu

không có Bồ tát phát tâm, ắt không có Phật chủng. Nếu có bò tất có đề hồ, do vậy nếu có Bồ tát phát tâm tất Phật chủng không dứt. A Dật Đa! Thí như có hạt giống tất có hoa quả, cũng vậy nếu có Bồ tát phát tâm ắt Phật chủng không mất. Cho nên phải biết phát tâm rất khó, do phát tâm khó mà Phật quả khó thành”.

Điều phục ma.

Đa phần Phật giáo đồ cho việc cúng dường, làm thiện để cầu phúc ngũ dục cho bản thân là công đức mà không hề biết mọi công đức không chừa một công đức nào đều từ tâm điều phục mà thành. Để được công đức chúng ta cần hiểu thế nào là tâm điều phục. Mọi hữu tình được gọi là chúng sinh hàm nghĩa trải qua vô lượng sinh tử bằng thân ngũ ấm mang nhiều phiền não, như vậy mọi chúng sinh vốn sẵn đủ ba thứ nội ma, xâu xa hơn ta có thể kết luận rằng sở dĩ gọi là chúng sinh do trong tâm có ma, vì vậy nền tảng chính yếu của sự tu hành giải thoát là điều phục ma trong tâm, thế nên phàm chúng sinh nào phát tâm điều phục ma tâm thì được gọi là chúng sinh phát đại đạo tâm tức bồ đề tát đỏa, gọi tắt là bồ tát. Mọi lý và sự của bồ tát đều thanh tịnh nhờ thoát ra khỏi tính ái dục của ma nên hết thảy chúng sinh nhân đó được cứu thoát và nương nhờ, do vậy mọi sự lý này được gọi là công đức.

Vì nhân duyên này đức Phật mới tuyên thuyết tất cả công đức của chư Phật đều từ tâm điều phục mà thành. Không còn nội ma tất ngoại ma cũng không, Không có sự tu phúc nào thông qua tâm ái dục của chúng sinh lại có thể thoát khỏi ma chướng, vì vậy phẩm Ly thế gian kinh Hoa Nghiêm dạy “Ly bồ đề tâm nhất thiết sở tác giai thành ma nghiệp” (lìa bồ đề tâm mọi việc làm đều thành nghiệp của ma), chỉ có công đức từ tâm điều phục mới vượt qua. Thế nên Thiền tông ngũ tổ Hoằng Nhẫn trách mắng “Nhữ đẳng chung nhật chỉ cầu phúc điền, bất cầu xuất ly sinh tử khổ hải, tự tính nhược mê phúc hà khả cứu” (Các vị cả ngày tu phúc, không cầu thoát ly sinh tử, tự tính mà mê, thì phúc nào cứu cho được).

Đa phần Phật giáo đồ lẫn lộn công đức với phúc đức, do vậy không mấy người tu học Phật chú trọng phát tâm điều phục cầu công đức giải thoát, họ chỉ quan tâm tới việc tăng trưởng ngũ dục thông qua chuyện cúng bái và làm thiện cầu phúc cho bản thân. Vì vậy Thiền tông lục tổ Huệ Năng khuyến cáo “Tạo tự độ tăng, bố thí thiết trai, danh vi cầu phúc. Bất khả tương phúc tiện vi công đức. Công đức tại pháp thân trung, bất tại tu phúc”. (xây chùa độ tăng, bố thí thiết trai cúng dường những việc này gọi là cầu phúc. Không nên cho phúc là công đức. Công đức từ nơi pháp thân không do tu phúc thành).

Phúc đức vẫn dính líu đến thiên ma nên không ra khỏi ba cõi do vậy gọi là phúc báo nhân thiên, nói một cách nghiêm khắc thì mọi phúc báo cho tôi đều là ma phúc giúp tăng trưởng ma lực nơi tôi, vì thế càng có ma phúc tôi càng tham dục, đắm trong dục lạc huyễn ảo đó của ma, cần hiểu rõ dục là vũ khí, là sức mạnh của ma. Chỉ có công đức mới giải thoát khỏi bốn ma thành tựu hạnh xuất gia, do pháp thân vốn không tôi nên vô nhiễm mọi vũ khí dục lạc của ma, khiến ma bất lực chịu khuất phục, mới biết phát tâm đại đạo là uy lực duy nhất hàng phục được ma, phàm điều phục được tâm thì hàng phục được ma.

Tự tính là Phật tính hay Phật tâm, do mê mất Phật tâm nên mới nhận ma tâm là tự tính. Ngẫm cho cùng lời Phật và chư tổ dậy thì phát tâm là bước khởi đầu của công trình thành

tựu công đức hàng phục ma, nếu không phát tâm chỉ lo tu phúc thì vĩnh viễn làm chúng sinh tức ma dân trong cảnh giới ma, muôn đời xa lìa với chư Phật và pháp giải thoát, như thế khác nào hàng xiển đề.

Muốn diệt trừ ma trước nhất phải biết ma ở đâu và bằng cách nào diệt được ma. Ma ở đâu? Ở ngay trong tâm tôi, nên bất kỳ cái tôi nào cũng đều tham dục, giỏi cách tranh đoạt hơn cứu giúp, vì mình hơn vì người, chăm chỉ dũng mãnh kiếm lợi bất kể thủ đoạn, hành thiện thì uể oải biếng nhác, khỏe hận thù và yếu từ bi, đó là triệu chứng trong tâm có ma. Như vậy để trị ma cần phải điều phục tâm, cách điều phục tốt nhất là thay tâm, chuyển từ ma tâm sang bồ đề tâm, để thích cứu giúp hơn tranh đoạt, vì người hơn vì mình, ghét làm ác thích hành thiện, từ bi tăng lực, hận thù suy yếu, trọng thanh tịnh hơn tham dục, đó là triệu chứng của một tâm thanh tịnh vô bệnh. Cuộc chiến với ma chính là cuộc nội chiến với chính mình, và chiến thắng chính mình là hàng phục ma vương, vì vậy đức Phật gọi đó là chiến thắng tối thượng. Kinh Pháp cú phẩm ngàn đức Phật dậy “Dầu tại bãi chiến trường, thắng hàng ngàn kẻ địch, không bằng tự thắng mình, thực chiến thắng tối thượng”, trên trời dưới đất không một thiên ma quỷ thần nào có thể thắng được người chiến thắng tối thượng

Phàm phát tâm điều phục mới hàng ma được, khi hàng phục được ma vương thì tôi và tâm ma đồng tan biến, thay vào đó Phật bản lai và chân tâm cùng xuất hiện, vậy mới biết tôi và ma không hai và chỉ là vọng ảo, Phật và chân tâm chỉ là một và đó mới chân thật.

Dục môn của Ma vương.

Tôi và ma có chung một tâm, thậm chí bất cứ cái tôi nào đi nữa cũng đều là tâm ma, điều bất hạnh cho mọi cái tôi là hạnh phúc và lợi ích của tâm ma là nhiễu loạn và gây mê, thế nên tâm ma lấy dục dụ đám tôi tranh giành gây nhiễu loạn cho cảnh giới và thân tâm của nhau, khiến chúng sinh và thế giới thành một mớ hỗn độn bất ổn và ô nhiễm. Tâm ma nhiếp mọi hữu tình, thống lĩnh muôn loài, thao túng mọi suy nghĩ và hành động của chúng sinh, nên tâm này được gọi là ma vương.

Ma vương dụ hoặc chúng sinh bằng dục lạc, kẻ nào thích hay cần đến dục gì ma vương đem dục ấy đến chi phối kẻ đó, như người thích danh thì dùng danh, kẻ thích sắc thì dùng sắc, kẻ thích tiền tài thì dùng tiền tài chi phối, khiến cho mọi kẻ đều si mê khuất phục chịu sự chi phối của ma vương. Tai hại hơn cả là do say mê dục lạc đắm sâu trong ảo tưởng quên hết bản chất chân thật, nhận vọng làm chân, trong vọng thấy có sinh tử luân hồi, vui buồn được mất. Ma khiến chúng sinh mê man không thể tỉnh, để sống mãi trong cảnh giới vọng của ma, một cơn ác mộng không có hồi kết.

Nếu không phát tâm điều phục tức bồ đề tâm thì có quy y hay xuất gia đi nữa vẫn là đệ tử ma ẩn náu trong nhà Như lai, thờ Phật để cầu ngũ dục.

Kết luận

Ma là ai? Là chính tôi. Ma ở đâu? Ở ngay trong tôi. Làm thế nào để thắng ma? Thắng cho được tôi, hãy tập đừng nghe và làm mọi thứ theo ý tôi, hãy nghe và làm mọi thứ theo lời Phật dạy.

Kẻ địch lớn nhất trong đời tôi chính là tôi. Té ra người tôi yêu nhất lại chính là kẻ địch theo hại tôi đến muôn đời. Mọi thứ tôi làm và mong cầu thậm chí từ chối giải thoát cũng đều theo ý của hắn kẻ địch mà tôi hằng ngỡ là tôi.

Ôi! Vọng tâm đã khiến tôi nhận giặc làm con, nhận kẻ thù làm người yêu, lấy tham sân si là quyền lợi chính đáng để được hạnh phúc, coi các hành vi dẫn đến quả khổ của mình trong tương lai là sự thắng lợi thành công của mình trong hiện tại và còn nhiều điều ngu ngốc không thể nói hết được, nhưng nguy hại hơn cả là nhận ma là mình.

Thế nên vọng tâm khiến tôi thành ma vừa tham dục vừa ngu mê, nếu vứt bỏ được tâm ma quỷ này thì mọi mê lầm từ bao kiếp tiêu tan, ma nào cũng bị khuất phục. Thế nhưng bằng cách nào để diệt vọng tâm? Vọng là không thật có, nên không thể diệt vọng, như làm sao giết được người trong mộng, nếu không tỉnh mộng, cũng vậy vọng tâm chỉ tan biến như giấc mộng tan khi tỉnh mộng, vọng tan thì chân thật tự hiện, và đã là thật thì không bao giờ thành vọng được, vì vậy ngay trong khi ngỡ vọng là thật, thật vẫn hiện hữu, chỉ cần nhận ra điều này, sự chân thật sẽ như ánh sáng xua tan đi bóng tối ngàn năm của vọng tâm.

Sự thật ấy là tâm bản lai xưa nay vốn không vọng và nhiễm vọng, thường hằng thanh tịnh nên gọi là bản giác, chân tâm hay Phật tính. Người tu giải thoát không nghe và làm theo cái tôi ma quái, chỉ quy y Phật tức nghe và làm theo tâm bản giác, phát khởi chân tâm tức vô thượng tâm thì vọng tâm tự tàn, ma và tôi theo đó nhường chỗ cho Phật và tôi.

Nói Phật và tôi là theo tục đế tức trên lập trường của vọng, theo chân đế tức lập trường của chân thật thì Phật có khi nào thấy tôi, và tôi chân thật nào có thấy Phật, chẳng tôi cũng không Phật mới thật sự tôi và Phật hợp nhất không hai, đó là do bởi "năng lễ sở lễ tính không tịch" hay như đại sư Huyền Giác nói trong Chứng đạo ca "năng sở song vong tính tức chân".

Năng là tôi, sở là Phật, có năng tất có sở, và dĩ nhiên là hai nên tôi là tôi, Phật là Phật chẳng dính dáng đến nhau, nói theo chân lý thì năng là vọng, sở là chân, dùng vọng là tôi hướng đến chân là Phật thì Phật ấy thành Phật vọng, vì sao? Bởi Phật không hề là năng hay sở mà là tính chân nên làm gì có năng hay sở, gọi đó là tính không tịch, phàm phu chỉ có thể nhận ra thật Phật khi nhận ra chân tính của Phật và ta thật sự đều không tịch, do vậy năng và sở không hai, ta và Phật là một, thuật ngữ của Chứng đạo ca gọi là "năng sở song vong" mất sạch năng sở, "tính tức chân" thì tính tức bản tâm chân thật sẽ tự hiện.

Commented [11]: Tính chân vốn không tịch, đã không tịch tất nhiên làm gì có năng hay sở. Vọng tâm thấy Phật từ không tịch biến thành sở, nên Phật ắy mất tính không tịch và trở thành Phật huyễn vọng. Vọng tâm ngỡ là cả ngày thấy Phật mà không thấy không tịch nên gọi là không thật sự thấy Phật, chỉ là nhận vọng Phật làm chân Phật.

Đời mạt pháp hầu hết người tu lơ là thậm chí bác bỏ phát tâm, do vậy có tu học đến mấy kiếp, xây bao nhiêu chùa đi nữa vẫn là nghiệp của ma vì không thể xuất thế gian, và vẫn mãi say sưa với các thứ dục lạc thế gian này, khác nào lấy cát nấu cơm có nấu giỏi mấy

cũng ngàn kiếp không thành, do không phát tâm nên phàm làm được thiện pháp như xây dựng chùa tháp, in kinh tạo tượng, tụng kinh niệm Phật cũng đều hồi hướng cho cái tôi ma quỷ đó được thêm dục này lạc nọ, chung quy đều tập trung hồi hướng hết cho thân ma của tôi, nên bị Tổ sư quở là chẳng có công đức gì cả, vì vậy kinh Hoa Nghiêm cảnh cáo "bỏ bồ đề tâm tu mọi thiện nghiệp cũng đều là nghiệp của ma". Phàm phát tâm thì không chỉ xây chùa mà hành mọi thứ đều là chính pháp độ sinh. Ma làm chúng sinh mê loạn, và một đời sống mê loạn không thể có hạnh phúc hay an bình, do đó nhân sinh thị khổ.

VTA 25.9.19

Bỏ Rơi Và Lãng Quên

Có lẽ hầu hết thế nhân đều biết đến từ thiện và coi đây là thứ cao quý trong tâm hồn gọi là lòng nhân đạo. Quả thật nhân đạo là sự cao quý cần có trong cuộc đời đầy bon chen tranh giành, chỉ giỏi cướp đoạt của nhau, tục nhân có thói quen phô trương quyền lực, khoe khoang của cải, mượn những thứ này mà ngồi trên đầu thiên hạ, vì vậy mà kẻ phàm tục nào cũng khát khao muốn được địa vị cao sang và dĩ nhiên để được nó phải tranh quyền đoạt lợi bất kể thủ đoạn và hậu quả, kết quả sự tham sân tranh đoạt này dẵm nát lòng nhân đạo, và do đây từ thiện trở nên cao quý nhờ vào sự hiếm thấy và khó được trong cuộc đời nhiễu nhương. Hẳn nhiên nếu ở tịnh độ hay dù là cõi trời thì nhân đạo cũng chỉ là việc bình thường như hít thở vậy, và vì thế cũng dễ nhận ra ở các cõi này từ thiện không có chỗ để xuất hiện, bởi ai ai cũng nhân đạo và mọi hành động của nhân đạo đều từ thiện, nên lấy đâu ra khổ để làm từ thiện. Cũng do vậy mà nhân đạo là điều kiện tiên quyết để được sinh về cõi trời, và nhân đạo là hoàn cảnh sinh hoạt của cõi thiên. Song nhân đạo chỉ là nhân duyên phúc báo hữu lậu nên không thể sinh về tịnh độ được, muốn sinh tịnh độ phải có tâm thanh tịnh tức tâm bồ tát đạo.

Xác thân là con thuyền, tâm là thuyền trưởng lèo lái con tàu mang tên tôi của chúng sinh đến chỗ thác sinh trong tương lai, như tâm nhân đạo đưa đến cõi trời người, tâm ngu si đậu bến súc loại, tâm tham lam bỏn xẻn ghé bờ ngạ quỷ, tâm ngu ác tham sân bỏ neo chốn địa ngục. Tất cả các tâm trên đều thuộc tâm thức hữu lậu tùy duyên mà thay hình đổi cõi, nếu lìa bỏ hết các duyên hữu lậu thì quả sinh về các cõi hữu lậu sẽ không còn, và đó là tình trạng của xuất thế gian.

Nhân đạo là nền móng xây dựng và duy trì hai cõi trời người, vì nhân đạo là đạo đức mà trong muôn loài chỉ riêng loài người có, thế nên nhân đạo là sự sinh hoạt hay con đường mà những ai thật sự là người sẽ dạo đi từ sinh đến tử, kẻ lìa bỏ nhân đạo tức đang rẽ bước qua con đường của ba cõi ác. Nếu luôn sinh hoạt trong phạm vi đường đi của loài người, sẽ không bao giờ đánh mất thân người trong tương lai. Tuy nhiên do ngũ thú thuộc về hữu lậu pháp chịu luân hồi sinh tử chi phối, cho nên nhân đạo và từ thiện không đủ đề chấm dứt sinh tử luân hồi mà chỉ đạt được các phúc báo sinh tử của thế gian.

Đạo Phật xuất hiện nơi đời để cứu chúng sinh ra khỏi luân hồi sinh tử, mà không nhằm vào việc bao che cho chúng sinh trong cõi hữu lậu sinh diệt này như đa số tín đồ vẫn ngỡ. Do vậy mà theo kinh Pháp Hoa ai được mở bày Phật tri kiến nhận ra công đức giải thoát sinh tử vượt trội phúc đức hưởng thụ trong sinh tử thì người ấy có đại nhân duyên với chư Phật, và những ai có đại nhân duyên này đều là bậc Thánh, từ bậc Thanh văn đến Bồ tát.

Những ai chỉ đạt được công đức giải thoát sinh tử mà không thệ cứu giúp chúng sinh giải thoát thì gọi là Thanh văn, còn như tự mình và giúp người giải thoát như chư Phật trong ba đời hằng làm thì gọi là Bồ tát hay Pháp vương tử, vì vậy Thanh văn không thể thành Phật, và Bồ tát do phát tâm độ sinh như tâm chư Phật đã phát nên đều được thọ ký hiện đời làm Pháp vương tử tương lai thành bậc Pháp vương tức Phật.

Và như thế bậc Thánh xuất thế gian của đạo Phật vượt khỏi mọi chi phối của các mối nhân quả của thế gian hữu lậu, không tác pháp hữu vi, không thọ quả hữu lậu nên không còn chịu luân hồi sinh tử nữa.

Sự khác biệt giữa Bồ tát đạo và nhân đạo.

Đến đây chúng ta dễ dàng hình dung ra sự khác biệt giữa nhân đạo và Bồ tát đạo. Nhân đạo có nghĩa từ thiện, là thiện pháp của thế giới hữu lậu, Bồ tát đạo hàm nghĩa cứu độ, là tịnh pháp giúp chúng sinh giải thoát khỏi thế giới hữu lậu, vì vậy nhân đạo là thế pháp hữu lậu, Bồ tát đạo là xuất thế pháp vô lậu.

Nhân đạo thể hiện qua từ thiện giúp đỡ nạn dân của thiên tai và nghèo đói. Bồ tát đạo thể hiện qua tinh thần cứu khổ cứu nạn, thoạt nhìn thì bồ tát đạo cũng đồng với nhân đạo, vì vậy nhiều người học Phật ngộ nhận nên bác bỏ việc bố thí phóng sinh cho đó thuộc thế pháp, chỉ được phúc báo thế gian cản trở cho sự cầu giải thoát, đây chẳng qua do họ nhìn sự việc thuần bằng mắt phàm, nếu có huệ nhãn quán sát hẳn họ sẽ nhận ra điểm vô cùng vi diệu của Bồ tát đạo mà vọng thức của phàm phu vô pháp hiểu tới được, do Bồ tát quán nên dùng thân nào để độ và nhận thấy phải dùng đến thân bố thí cứu khổ nạn để độ nên hiện thân bố thí, dùng thân hữu lậu làm phương tiện hành pháp bố thí vô lậu kết duyên với chúng sinh, khiến chúng sinh không chỉ được cứu giúp hiện đời bằng vật chất mà còn được nhân duyên thù thắng vô lậu cùng Bồ tát bất thối làm bạn lữ đồng hành độ sinh trong tương lai, đây là đại sự nhân duyên cho những chúng sinh hữu duyên hạnh ngộ Bồ tát.

Nhân đạo phát sinh từ tâm vọng thức của chúng sinh nên chỉ phát khởi trong vòng hoạt động của sáu thức, như mọi cảnh khổ hiện tiền của nhân sinh đánh thức được lòng nhân đạo, nhưng còn vô số khổ não nằm ngoài sáu thức đều bị lòng nhân đạo bỏ sót và quên lãng. Bồ tát đạo phát khởi từ tâm từ bi nên không một chúng sinh nào có thể bị bỏ quên, tâm thanh tịnh cao thượng này vượt khỏi sự chi phối đầy giới hạn của vọng thức nên thuộc về trí, do trí vô hạn nên thấy được mọi pháp mà thức giới hạn nọ không chạm tới được, vì vậy khi khởi tâm từ bi hành giả sẽ không bỏ sót bất kì chúng sinh nào, kể cả nơi vùng sâu xa khốn khổ đáng sợ nhất như địa ngục cũng được chiếu cố cứu độ qua thệ nguyện "địa ngục vị không thệ bất thành Phật". Thành Phật không được coi trọng bằng sạch bóng địa ngục, thành Phật chỉ để độ sinh, và không phát tâm bi trí thì không sao độ sinh nổi, vì vậy Phật và tâm bi trí vô thượng này thành một, Phật tức tâm, tâm tức Phật, mê mất tâm tất mê mất Phật nên bỗng dưng từ Phật hóa chúng sinh, ngộ được tâm thì chúng sinh hoát nhiên thành Phật, như Đàn kinh nói "tiền niệm mê, Phật thành chúng sinh, hậu niệm ngộ, chúng sinh thành Phật". Điều kiện ắt có và đủ để giải thoát thành Phật chính là phát tâm vô thượng, sở dĩ vô thượng bởi đầy đủ bi trí, bi để độ tận chúng sinh, trí để thành Phật đạo, do vậy vô thượng tâm còn gọi là bồ đề tâm. Mọi thiện pháp từ nhân đạo của tâm vọng thức đều thuộc thế pháp nên quả báo đạt được đều là hữu lậu gọi là phúc báo nhân thiên, mọi thiện pháp khởi từ tâm bồ đề đều là công đức vô lậu giải thoát, vì vậy ngài Huệ Năng trong Đàn kinh nói "công đức ở ngay nơi tự tính, mà không do bố thí, xây chùa tạo tháp, cúng dường có được, các thứ này chỉ là phúc đức".

Từ bi gắn liền với Bồ tát.

Vì sao chư Bồ tát thường hiện thân bố thí cứu khổ nạn để độ sinh trong sáu cõi hơn là hiện thân pháp sư nói pháp? Do nhân sinh thị khổ nên hiện thân bố thí cứu khổ là ứng cơ với đa số hữu tình, hơn nữa bố thí đã là pháp cứu khổ thì cần phải gieo duyên và chỉ bày chúng sinh tu tập thực hành bố thí ba la mật của Bồ tát đạo. Sở dĩ bố thí ba la mật đa được coi là công hạnh chính yếu của Bồ tát, vì đây là nguồn sinh công đức, bởi do bố thí không chỉ cho tài vật hiện tại, còn cho duyên thành tựu pháp giải thoát tương lai, kèm theo đó là cho cả sự an vui dứt trừ mọi âu lo sầu khổ. Như vậy trong bố thí sẵn có tài thí, pháp thí và bố úy thí, hành giả hành bố thí ba la mật đa vừa là bậc từ bi cứu khổ nạn, vừa là bậc trí huệ ẩn mật truyền pháp cứu độ tha nhân. Đó là lý do Bồ tát vì sao lại thường hiện thân bố thí cứu khổ nạn hơn là thân đạo sư chỉ giảng nói đạo lý, bởi lẽ nhu cầu của kiếp nhân sinh thị khổ chính là cầu được cứu khổ trước đã, giải thoát hay đạo lý vẫn chỉ là nhu cầu của một số rất ít người, thậm chí đa số người xuất gia cũng vẫn có nhu cầu thế tục hơn là giải thoát.

Vã lại mọi tư duy và thị hiện thân độ chúng sinh chính là diễn dương diệu pháp mà không cần đến ngôn từ và âm thanh, đây là pháp trực chỉ nhân tâm, còn pháp được thuyết qua thanh âm chỉ là phương tiện như ngón tay chỉ trăng, vì vậy sự thị hiện bố thí cứu độ hữu tình phát sinh từ tâm từ bi là chính hành của Bồ tát và được gọi tên là Bồ tát đạo, và pháp từ bi chính là pháp thân tức chân thân Bồ tát.

Phàm nhân do nhục nhãn vô huệ nên không nhận ra chỗ vi diệu của pháp bố thí thuộc Bồ tát đạo, vì vậy cũng không nhận ra chỗ hành pháp Phổ môn "nên hiện thân nào thì hiện thân ấy độ" của Bồ tát đạo, nên chi không phân biệt được sự sai khác giữa tịnh pháp bố thí ba la mật đa của Bồ tát đạo với thiện pháp bố thí của nhân đạo. Nói chung họ chỉ thấy thân thị hiện hữu lậu mà không thấy pháp hành bố thí mới là chân thân của Bồ tát.

Cứu khổ nạn Chính hành của Bồ tát.

Bồ tát đạo lấy từ bi làm thể, và đối tượng của từ bi là chúng sinh, nếu không chúng sinh tất từ bi thành vô dụng và vô nghĩa. Tâm từ bi nhận ra để cứu độ chúng sinh cần phải dùng pháp bố thí làm chính hành, do chúng sinh ngu si không nhận biết nhân sinh thị khổ nên không cầu giải thoát chỉ cầu dục lạc, tạo tác vọng nghiệp chịu đủ quả khổ, khiến cộng nghiệp của nhân sinh vốn dĩ là khổ nay lại thêm mỗi biệt nghiệp của chúng sinh cũng đều là khổ, khổ chồng chất khổ biến thế gian thành một kiếp nạn, không một nơi nào an toàn, không một chúng sinh nào không từng cầu được cứu khổ nạn, Bồ tát quán biết nên thường hiện thân hành bố thí, cho cả ba loại cầu được bố thí, như thí vô úy đem lại an lạc cho súc loại bằng pháp phóng sinh, tài thí cho những kẻ khốn cùng bị mọi người quên lãng và bỏ rơi, pháp thí cho những người lãnh hội được nhân sinh thị khổ. Cả ba thí được Bồ tát thực hành này đều là bố thí ba la mật đa, thế gian quen gọi là cứu khổ cứu nạn, và sự cứu chính là pháp môn tu hành của Bồ tát gọi là bồ tát đạo. Do đó bố thí là công hạnh chính của bồ tát đạo, không có bố thí tất không có bồ tát đạo.

Người sơ phát tâm bồ đề hành bồ tát đạo phải chuyên cần hành trì, không sợ nhọc nhằn, tâm không lui sụt. Người hành bố thí sâu xa phải quán sát muôn loài, không quên chúng sinh khổ, không bỏ rơi bất kỳ chúng sinh nào, bi tâm luôn tìm cách cứu giúp những chúng sinh nặng nghiệp bị mọi người quên lãng và bỏ rơi.

Nạn dân là những người chịu khổ nhất thời và dễ dàng nhận được sự cứu giúp, còn những đời sống khổ bị lãng quên và bỏ rơi là những người phải chịu nỗi khổ đọa đày vô gián, ngoài nỗi khổ bệnh tật nghèo cùng còn gánh thêm nỗi khổ cô đơn, không ai đoái hoài phát tâm cứu giúp. Từ bi của Bồ tát là nơi nương tựa cứu giúp tích cực duy nhất cho những kẻ gánh nghiệp bị thiên hạ bỏ rơi trong lãng quên.

Đại thừa đệ tử phụng thờ Bồ tát bậc đại từ bi cứu khổ cứu nạn muôn loài cần phải tuyên dương gìn giữ sự nghiệp bồ tát đạo của ngài bằng cách không bỏ rơi và quên lãng bất cứ chúng sinh nào, để thay cho lời xưng tán tâm từ bi vô lượng của Bồ tát. Bởi từ bi chính là không bỏ quên bất kì chúng sinh nào qua hạnh nguyện "thệ độ nhất thiết chúng sinh".

Nhân quả của "bỏ rơi và lãng quên".

Nguyên nhân chính dẫn đến sự bỏ rơi và lãng quên tha nhân là do phàm phu tục tử bỏ rơi và lãng quên tâm từ bi, điều này khiến họ tôn sùng tâm bất thiện, miệt mài theo đuổi tư lợi lãng quên sự chia sẻ, mải lo lượm lặt mọi thứ dục lạc bỏ rơi lòng bố thí, những người này vì tư lợi và ngũ dục mà bỏ rơi và lãng quên tâm từ bi, để rồi muôn đời bị đày đọa trong sự âu lo bất an tìm cách sinh tồn, cho dù vất vả trăm bề, khổ vẫn thuần khổ, cuối cùng cũng cầu đến tâm từ bi cứu giúp, đáng buồn là họ vẫn u mê không nhận ra giá trị của từ bi, thứ mà bị họ bỏ rơi và cho vào lãng quên không chút đắn đo.

Song buồn hơn cả là hàng đồ chúng đại thừa bao quát xuất gia và tại gia luôn phụng thờ và xưng tán bậc Bồ tát đại bi cứu khổ cứu nạn mà nguyên nhân chính do họ ngưỡng mộ tâm từ bi của ngài cho dẫu không hề biết diện mạo ngài ra sao, nên họ tưởng tượng phác họa ra dung nhan của tâm từ bi và tạo tượng tôn thờ, nhưng rồi không biết từ nỗi u mê nào đã khiến họ chỉ kính ngưỡng tôn kính lễ bái hình tướng do họ tự tạo coi đó là Bồ tát, còn tâm từ bi tức chân thân Bồ tát bị họ phụ rẫy vứt bỏ ra khỏi mọi tư duy và hành động, ấy thế mà họ vẫn ngây ngô ngỡ là đang cúng dường kính thờ và kết duyên với Bồ tát. Họ quên hẳn chư Phật và chư đại Bồ tát lấy pháp làm thân, sắc thân chỉ là phương tiện thị hiện để hiển bày chân thân thanh tịnh công đức qua pháp bố thí ba la mật đa cứu độ nhất thiết chúng sinh, và tâm từ bi cùng Bồ tát là một, nên từ bi là pháp thân tức chân thân Bồ tát. Những người tu học đại thừa chấp sắc thân của hình tượng với Bồ tát là một, nên quên lãng và bỏ rơi tâm từ bi, xem ra những người này có thờ phụng hay xưng tán Bồ tát từ bi đến bao đời đi nữa vẫn vô duyên với Bồ tát, nếu họ vẫn bỏ rơi và quên lãng tâm từ bi, bởi Bồ tát mà họ tôn thờ chỉ có sắc tướng mà vô tâm.

Ai chỉ có duyên với sắc thân mà vô duyên với pháp thân thì chỉ là phàm phu thiếu vắng từ bi, cho dù miệng giảng nói từ bi nhưng không biết hành, chung quy chỉ là gã mù giỏi nói trắng đen mà không thể nhặt ra đen trắng trong nắm đậu trắng đen lẫn lộn. Bỏ chúng sinh ra khỏi sự tu hành là kẻ bần cùng từ bi, kẻ này không thể độ bất kỳ ai kể cả chính mình.

Người phát tâm và trưởng dưỡng từ bi thông qua hành pháp bố thí cứu độ chúng sinh là người có đại nhân duyên với Bồ tát, và chỉ có đại nhân duyên này sẽ khiến họ và Bồ tát hợp nhất thành một, nên gọi nhân duyên này là đại.

Chỉ có tâm từ bi mới không bỏ và quên bất kì chúng sinh nào qua thệ nguyện độ nhất thiết chúng sinh, do vậy tâm này dẫn dắt chúng sinh vượt khổ nạn hiện tại thẳng đến chốn niết bàn giải thoát, nơi mọi khổ lạc đều tịch diệt.