Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

Phân Biệt Công Đức Yếu Lược

A Di Đà Phật,

Kính bạch Sư ông

Con xin Sư ông giảng giải cho chúng con hiểu rõ hơn về phẩm “phân biệt công Đức” thứ 17.

Con thường thắc mắc đoạn:

7. Lại, A Dật Đa! Nếu có người nghe nói Đức Phật thọ mạng dài lâu, hiểu ý thú của lời nói đó, người này được công đức không có hạn lượng, có thể sinh huệ vô thượng của Như lai.

- "Ý thú" nghĩa thế nào thưa Sư ông? Và..

A Dật Đa! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhơn nghe Ta nói thọ mạng dài lâu, sanh lòng tin hiểu chắc, thời chính là thấy Đức Phật thường ở núi Kỳ Xà Quật, cùng chúng Bồ tát lớn và hàng Thanh văn vây quanh nói pháp.

Lại thấy cõi Ta bà này đất bằng lưu ly ngang liền bằng thẳng, dây vàng Diêm phù đàn để ngăn tám nẻo đường, cây báu bày hàng, các đài lầu nhà thảy đều các thứ báu hiệp thành, chúng Bồ tát đều ở trong đó. Nếu có người quán được như thế, phải biết đó là tướng tin hiểu sâu chắc.

Có nghĩa là cõi Ta Bà này cũng rất trang nghiêm, chỉ vì mình chưa chứng, chưa giác nên không nhìn thấy được cái trang nghiêm của cõi Ta Bà của Ngài Bổn sư này?

Xin Sư ông cho chúng con được thấu hiểu nghĩa này. Nam Mô Liên Hoa Hội Thượng Phật Bồ Tát

Đáp: Đó là hiểu ý thú về sự thọ mạng dài lâu của Như lai.

Và nếu có người tin và hiểu rõ về thọ mạng dài lâu của Như lai, thì người ấy sẽ thật sự thấy đức Phật trụ trên núi Linh thứu đang thuyết (thật) pháp cho các vị bồ tát và hàng thanh văn vây quanh.

Không những thế còn thấy cảnh giới thanh tịnh trang nghiêm của thế giới Ta bà. Nếu quán thấy hai cảnh giới trên thì đó là hiện tướng của đức tin sâu thật.

Kinh Pháp hoa mở bày thật trí tức Phật tri kiến cho chúng sinh, để chúng sinh phát sinh thật trí quán chiếu được thật pháp.

Khi chúng sinh được mở bày Phật tri kiến, thật trí này sẽ khiến chúng sinh tin và hiểu thật pháp đồng với nhất thiết chư Phật, và như thế chúng sinh sẽ chuyển thành Phật, cảnh giới Ta bà cũng hóa thành tịnh độ trang nghiêm.

Phẩm này nối tiếp phẩm thứ 16 "Như lai thọ lượng" nói về sự thành Phật đã từ lâu xa và thọ mạng của đức Phật thì vô lượng. Phẩm Phân biệt công đức nói về công đức vô biên của những người tin hiểu về thọ lượng của Như lai. Công đức này rất khác biệt với các công đức mà chúng sinh có thể nghĩ bàn được, vì vậy mà phẩm này mang tên "phân biệt công đức".

Để hiểu rõ về công đức biến Ta bà thành Tịnh độ, và luôn thấy đức Phật thuyết kinh Pháp hoa trên đỉnh Linh thứu này, chúng ta phải dùng Phật tri kiến để tri (hiểu) và kiến (thấy) các việc hy hữu kể trên, và nhờ vậy mới thông suốt được sự chân thật phân biệt công đức.

Có hai loại phân biệt công đức.

Trước nhất là cách phân biệt của chúng sinh. Chúng sinh thường dùng ý thức hữu hạn để phân biệt mọi vật có hình tướng khác nhau, rồi dùng ngã chấp (mạt na) làm công cụ tính toán, đo lường phân biệt công đức nhiều hay ít, cao hay thấp. Sau đó thức và ngã chấp sẽ chọn các thứ phúc có tính lợi kỉ để hành. Ví dụ như nghe cúng chùa có phúc hơn bố thí hay phóng sinh thì sẽ chọn cúng chùa, vì phúc hơn có nghĩa mình được lợi nhiều hơn. Xét cho cùng thì làm phúc vì mình hơn là chỉ nhằm đến sự cứu giúp mọi loài, hơn nữa đã vì lợi mình thì có khả năng làm cả việc ác để có lợi, nhất là khi thấy có lợi lớn cho mình.

Do những đặc tính này mà các việc thiện của chúng sinh không được gọi là thanh tịnh pháp, mà chỉ đơn thuần tạm gọi là thiện pháp. Và như thế phúc đức của các thiện pháp này được gọi là các nhân duyên thiện căn yếu kém.

Tín chúng tu học đại thừa cần lưu ý rằng mọi công đức thuộc thiện pháp đã hữu hạn do thoạt hành thoạt không, lại hồi hướng bồi đắp cho cái ngã có thọ mạng hữu hạn, nên kết quả là sự hưởng phúc đó cũng rất ư hữu hạn, Phật giáo gọi phúc hữu hạn này là phúc hữu lậu (hữu lậu hàm nghĩa giới hạn) hay phúc báo nhân thiên. Và nó chính là thứ kinh Di Đà gọi là các nhân duyên thiện căn yếu kém.

Kế tiếp là cách phân biệt công đức của Bồ tát. Bồ tát không dùng ý thức mà dùng thật trí để vô phân biệt các sự tướng khác nhau nhưng đồng thể. Dụ như người thanh niên mù chữ Lư huệ Năng đã đáp lời chê bai của ngũ tổ Hoằng Nhẫn "chú là dân man di mà đòi làm Phật ư" bằng thật trí "Hòa thượng và đệ tử tuy có người quý kẻ hèn, nhưng Phật tính thì vốn đồng". Ngũ tổ dùng quyền pháp phân biệt giai cấp để thử thách, và khi nghe câu đáp bằng thật pháp vô phân biệt của Huệ Năng, Ngũ tổ nhận ra kẻ mù chữ trước mặt mình có khả năng thành Phật vì người này có thật trí nhận ra chỗ đồng trong mọi tướng bất đồng, và đó chính là thật trí của chư Phật.

Thức chỉ thấy và phân biệt được các thứ bất đồng, trí mới nhận ra chỗ đồng của mọi thứ bất đồng.

Thức lấy lợi kỉ làm thước đo để phân biệt công đức, đối với chúng sinh công đức nhiều ít được tính bằng lợi của bản thân, vì thế công đức có muôn ngàn khác biệt.

Trí không dùng ngã làm thước đo công đức, mà nhận ra mọi phúc đức đều bình đẳng trên căn bản, nên phúc nào cũng hành, gọi là "nguyện tu nhất thiết thiện". Như vậy sự phân biệt công đức của thật trí vốn thật sự là bình đẳng không phân biệt.

Thức phân biệt công đức để hồi hướng cho ngã. Trí vô phân biệt công đức để hồi hướng cho thanh tịnh pháp. Thức và ngã đều giới hạn và vô thường. Trí và tịnh pháp đều vô hạn và thường hằng. Chúng sinh là thức và ngã vô thường. Phật bồ tát là trí và thanh tịnh pháp thường hằng.

Nói chung thức và ngã vô thường tạm bợ, ngắn ngủi trong cảnh giới bất tịnh, nhiễu nhương do họa phúc lẫn lộn của thế giới Ta bà. Trí và tịnh pháp thường hằng chân thật, thanh tịnh trong cảnh giới thật báo trang nghiêm, không gì không là công đức.

Vì vậy vọng thức và ngã chấp chỉ thấy biết mọi thứ bất tịnh của Ta bà. Ngược lại thật trí và tịnh pháp thấy biết mọi thứ đều thanh tịnh trang nghiêm.

Điểm phân biệt công đức lớn nhất của thật trí (Phật tri kiến) và chúng sinh tri kiến chính là: Với thật trí Ta bà ác thế cũng là tịnh độ, sinh tử cũng là niết bàn. Với vọng thức và ngã chấp thì trang nghiêm tịnh độ cũng thành ngũ trược ác thế, và niết bàn cũng hóa sinh tử luân hồi.

Minh chứng rõ ràng nhất là thật pháp của kinh Pháp hoa mà Phật quá khứ Đa Bảo và bảo tháp của ngài xuất hiện để chứng minh cho thật pháp này, cũng vẫn bị vọng thức của thế gian che mờ khiến mọi người trì tụng vẫn chỉ thấy kinh như một câu chuyện cổ tích, nên không thể thành tựu công đức để biến Ta bà thành tịnh độ và thấy hội Pháp hoa được.

Do đâu biết rằng tin hiểu thọ mạng vô lượng của Như lai sẽ có công đức vô lượng, biến uế cảnh thành tịnh cảnh, và thấy hội Pháp hoa...?

Mọi thứ thuộc chúng sinh đều giả tạm và hữu hạn, từ sinh mạng đến hiểu biết cũng rất giới hạn, nên không thể thấy và hiểu được thật pháp vô giới hạn, do vậy chư Phật phải hóa hiện thân hữu hạn, nói pháp hữu hạn (quyền pháp) để dẫn dắt chúng sinh đến với thật pháp vô hạn theo Phổ môn pháp.

Do chúng sinh quen với các pháp phân biệt và hữu hạn, nên hóa Phật và hóa pháp (quyền pháp) cũng hữu hạn, nên chi chúng sinh thấy Phật có đản sinh, xuất gia, thành đạo và rồi niết bàn, họ không biết đó chỉ là hóa Phật và hóa pháp không phải thật Phật và thật pháp vốn vô sinh diệt, không hề thật có đản sinh cho đến niết bàn.

Các tướng thành đạo từ đản sinh cho đến niết bàn chỉ là thị hiện (hóa hiện) theo tinh thần Phổ môn nên hiện thân nào để độ thì hiện thân ấy độ. Mọi hóa thân tức giả thân đều sinh từ một thật, đó là chân thân Phật, tức thanh tịnh pháp (thân). Hóa thân hữu hạn có sinh có diệt, song chân thân vốn bất động vô sinh vô diệt*.

Do chân thân vốn vô sinh diệt nên nói Như lai thọ mạng vô lượng. Do chân thân là thanh tịnh pháp nên Phật là công đức thanh tịnh, tự tại giải thoát. Cảnh giới của thanh tịnh pháp thân (Phật) dĩ nhiên cũng thanh tịnh trang nghiêm.

Thế nên nếu có người tin và hiểu về sự thọ mạng vô lượng của chân Phật, đồng nghĩa với tin và hiểu được thật pháp thì sẽ đạt được công đức chân thật vô giới hạn như chư Phật, nên thấy mọi sự đều thanh tịnh, Ta bà thành tịnh độ.

Pháp hoa hội khai mở thật trí và thật pháp. Sự khai mở này vô giới hạn, khg như chúng sinh hữu hạn thấy hội Pháp hoa có khởi đầu và kết thúc một cách hữu hạn. Người được khai phát thật trí luôn thấy mọi thứ dưới nhãn quan thật pháp, đồng với thấy hội Pháp hoa luôn hiện hữu.

Người tụng kinh Pháp Hoa dùng chúng sinh tri kiến phân biệt thật pháp của kinh, nên thật pháp cũng thành giả pháp, như thế bảo sao không thể thấy nổi cảnh giới thanh tịnh của chư Phật, dù cảnh giới trang nghiêm đã được đức Phật hiển bày trước mắt, và càng không thấy được hội Pháp hoa vẫn đang hiện hữu.

Tóm lại mọi công đức chân thật vô giới hạn còn gọi là vô lậu công đức đều sẵn có và đầy đủ trong thật trí (Phật tri kiến) hay bồ đề tâm, vì vậy có phát tâm bồ đề công đức mới phát khởi và thành tựu*, như thiền tông lục tổ Huệ Năng nói "đừng lầm phúc đức với công đức, phúc đức do xây chùa, tạo tháp, bố thí, cúng dường mà thành, còn công đức thì từ tự tính phát sinh (tự tính tức Phật tính)."

Đại thừa đệ tử mà cứ mải mê ôm giữ và tu tập quyền pháp, trau giồi quyền trí thì đều là quyến thuộc của hàng tăng thượng mạn, xiển đề đã từ bỏ hội Pháp hoa ra đi.

Chúng sinh tri kiến thấy Pháp hoa chỉ thuần là một quyển kinh văn để trì tụng, cầu phúc, ngoài quyển kinh này không có Pháp hoa. Phật tri kiến thấy Pháp hoa là thật pháp bàng bạc khắp mười phương ba đời, biến khắp trong mọi giả pháp của các sắc tướng, vượt khỏi khuôn khổ văn tự của kinh văn, không đâu không phải Pháp hoa, vì thế hội Pháp hoa hiển hiện khắp mọi nơi chưa bao giờ tắt diệt**. Kinh thật pháp này phải được trì tụng bằng thực hành trong việc khai mở Phật tri kiến cho chúng sinh, theo tinh thần Phổ môn "ưng dĩ hà thân đắc độ giả tức hiện hà thân nhi vị thuyết pháp" mà không chỉ thuần là kinh văn chuyên tụng bằng môi lưỡi theo truyền thống của chúng sinh tri kiến.

Trải qua bá thiên vạn kiếp nay mới gặp chân kinh, mới nghe thật pháp, thực là đại nhân duyên công đức, cận kề với sự nghiệp giải thoát, mà nếu bỏ qua cơ duyên này thì quả là đại ác nghiệp, như kẻ gục chết trước cánh cửa giải thoát, há không phải đau đớn lắm sao?! Hãy trân quý và tận dụng cơ duyên hy hữu này để cứu mình và cứu muôn loài.

PVVT

Báo Ân 24.3.2021

Chú thích

*Chân thân vốn bất động vô sinh vô diệt, nên hội Pháp hoa chân thật cũng không hề sinh diệt, vì vậy bằng thật trí quán chiếu sẽ thấy Pháp hoa chân thật hội vẫn thường hằng.

** Hoa nghiêm kinh "ly bồ đề tâm, nhất thiết sở tác giai thành ma nghiệp" lìa bồ đề tâm thì mọi việc làm đều thành nghiệp của ma.

Bồ đề tâm là bản thể của bồ tát đạo, bồ tát đạo là con đường duy nhất đến quả Phật.

Bồ đề tâm là nhân, Phật là quả.

***Đức Phật nói: "Sau khi ta diệt độ, nếu có người thọ trì, đọc tụng, giải nói cho người khác...cúng dường kinh này, thời (người này) chẳng cần xây dựng chùa tháp, tạo lập tăng phòng cúng dường chúng tăng".

Bởi nếu đúng pháp thọ trì kinh này, tất nhiếp hết mọi pháp sự, đạt thành công đức vô lậu. Ngược lại nếu chỉ xây chùa tháp cúng dường kinh quyển mà không hành đúng pháp thì chỉ được phúc hữu lậu tạm bợ.

Phổ Hiền Và Đại Hành

Đại thừa Phật pháp mang nhiều đức tính rông lớn, thâm sâu không có giới hạn, nên thường dùng chữ “đại” để biểu trưng cho sự vô giới hạn của các đức tính, như đại trí, đại huệ, đại từ, đại bi, đại hành, đại nguyện, đại hùng, đại lực…

Hôm nay nhân ngày vía của đại hành Phổ Hiền bồ tát, chúng ta thử tìm hiểu thế nào là đại hành qua giáo pháp đại thừa và qua hành trạng của đại bồ tát Phổ Hiền.

A. Hành trong Tín Nguyện Hành.

Kinh Hoa Nghiêm dậy “Tín vi đạo nguyên công đức mẫu, trưởng dưỡng nhất thiết chư thiện căn” (tín là mẹ nguồn công đức của đạo, nuôi dưỡng hết thẩy mọi căn lành). Long Thọ bồ tát nói “Phật pháp đại hải, tín vi năng nhập, trí vi năng độ” (biển Phật pháp bao la, chỉ tín mới vào được, chỉ trí mới qua được). Đại thừa Phật pháp lấy tín là cửa ngỏ, là bước đầu để vào đạo, song tín không chưa đủ, cần phải phát huy 2 năng lực từ tín, đó là nguyện nơi tâm và hành nơi thân. Nguyện để gìn giữ tín tâm, hành để trưởng dưỡng tín căn, cho đến thành tựu hết thẩy công đức của tín.

Tín tâm sẵn đủ nguyện và hành, chính là bồ đề tâm. Đại thừa bồ tát tin gì để vào đạo? và đạo đó là đạo gì?.

Như Lai vì một đại sự nhân duyên mà thị hiện nơi đời, đó là “khai thị chúng sinh Phật tri kiến” (mở bầy tri kiến của Phật cho chúng sinh), và “ngộ nhập Phật tri kiến” (khiến chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến). Song le thế nào là Phật tri kiến? Phật tri kiến là sự nhận biết “tâm, Phật, chúng sinh, thị tam vô sai biệt” (tâm, Phật và chúng sinh là 3 thứ không sai khác), là sự nhận chân ra “bản và tích”, “nhất thiết chúng sinh đều có công đức và trí huệ đồng với Như Lai”, “Như Lai là Phật đã thành, hết thẩy chúng sinh là Phật sẽ thành”. Nói chung Phật tri kiến là trí huệ nhận ra gốc vọng và nguồn chân. Chân thì chỉ có một, vọng thì vô lượng, vô lượng vọng đều lưu xuất từ nơi mê muội tính chân, khi nhận ra chân thì hết thầy vọng đều quy chân. Nhất thiết là vọng, nhất thật là chân. Nhất thật đó chính là nhất thiết tức nhất, nhất tức nhất thiết. Như vậy ta nhận thức được đạo của Phật chính là đạo nhất thật. Lại nữa Như Lai tuyên thuyết “như nước trong biển cả, chỉ duy có vị mặn, đạo ta cũng vậy chỉ duy có một vị, đó là vị giải thoát”, do đó đạo Phật chính là đạo giải thoát.

Nay muốn vào đạo, tất phải tin đạo, như người gia nhập tà đạo, tất tin vào tà thuyết. Người quy y Phật đạo tất cần phải tin vào đạo nhất thật hay giải thoát, chiếu theo kinh Đại phương tiện Phật báo ân chẳng phải quy y là giống nhau, mà quy y cũng phân làm 3 phẩm.

Hạ phẩm quy y, đức tin mơ hồ, chỉ tin vì theo đám đông, nên không có mảy may nguyện hành.

Trung phẩm quy y, đức tin thế tục, tức tin vì tự lợi, muốn được sự gia trì của pháp giải thoát cho ta sống hưởng dục như ý ở nhà lửa tam giới, nên chỉ có thiểu hành mà không nguyện.

Cả 2 hạng hạ và trung phẩm đều không mong thành Phật độ sinh, nên không hề phát bồ đề tâm. Vì vậy cho dù có quy y tam bảo bao lâu đi nữa vẫn là phàm phu không hơn không kém. Cả 2 hạng này ở nơi bảo sở của giác ngộ giải thoát, mà chỉ nhặt được chút nhân duyên thế tục, một ít phúc báo thế gian, thay vì lượm nhặt các quả giải thoát, khác nào đến được kho báu đầy châu bảo, mà nhặt toàn đồng và nhôm đem về, hoặc chẳng lượm được gì vì không có đôi tay tín.

Thượng phẩm quy y với đức tin chân chính, phát bồ đề tâm, thượng cầu hạ hóa, trở thành thân bằng quyến thuộc của chư Phật, luôn thân cận gần gũi không lìa xa, đó chính là nghĩa của quy y. Tâm quy, thân y là chính tín quy y. Tâm quy nên luôn “thỉnh Phật trụ thế”, “thỉnh chuyển pháp luân” để “thường tùy Phật học” nguyện thành nhất thiết trí. Thân y nên thường “sám hối nghiệp chướng” nguyện xả bỏ nhất thiết vọng tưởng, điên đảo bầu bạn với ta bao đời, để “tùy hỷ công đức” vui với tất cả mọi công đức của thiện pháp ở ta và ở mọi chúng sinh, “phổ giai hồi hướng” các công đức này đến không sót một chúng sinh, khiến hết thẩy chúng sinh đều được “quy y tam bảo”, thân tâm vĩnh viễn thân cận tam bảo không có chỗ xa lìa.

Bậc thượng phẩm quy y bằng chính tín, tất lập nguyện khởi hành, thẳng tiến trên con đường giải thoát, dẫn theo vô lượng chúng sinh. Thượng phẩm quy y tự độ và độ tha, tự lợi và lợi tha. Người tu học Phật nếu muốn được lãnh bảo vật vô gía của chư Phật, mà không phải thứ đồng chì thấp hèn tất nên cứu xét tín nguyện hành nơi ta.

Người tu học đã khởi chính tín, tất quyết định phải hành, sự quyết định không chần chừ phải hành cho được là tác dụng “nguyện” của tín. Do nguyện đã quyết định, tất nhiên phải hành. Qua tiến trình này, tín quan trọng bậc nhất rồi tới nguyện, hành chỉ là công cụ của tín và nguyện. Thế nhưng đối với chư Phật Bồ tát cho đến những người phát bồ đề tâm tu bồ tát đạo, thượng cầu hạ hóa, thì hành lại đóng vai quan yếu thứ nhất, vì sao?

Bởi chúng sinh dựa vào pháp hành của chư Phật, chư bồ tát được cứu thoát. Như khi tín đồ cầu đức Phật A Di Đà là cầu ngài hành pháp “nguyện tiếp dẫn”, giải thoát cho người mất, cầu bồ tát cứu khổ là cầu hành động đem lại giải thoát của ngài cho ta và người. Mọi ý hướng cầu nguyện của nhất thiết chúng sinh đối trước chư Phật, bồ tát, đều là cầu quý ngài hành “nguyện” của quý ngài. Tựu chung “hành” pháp độ sinh là điều tối quan yếu của người phát bồ đề tâm, hành bồ tát đạo, và cũng là chỗ nương tựa của chúng sinh trung và hạ căn.

Nhất thiết chư Phật, chư đại bồ tát đều phát đại nguyện độ sinh, nếu không phát đại nguyện tất không thành quả vị bồ tát được, nói chi đến Phật. Ngay danh xưng bồ tát đã mang sẵn ý nghĩa “chúng sinh phát đại đạo tâm” (bồ đề tát đỏa), chúng sinh nương vào thật nguyện của chư bồ tát mà cầu ngài hành “thật nguyện” của ngài cho chúng sinh được ân triêm công đức. Nguyện mà không hành tất nguyện gỉa hay nguyện suông, nguyện thật ắt có hành. Nhất thiết chư đại bồ tát đều phát thật nguyện “thống lĩnh đại chúng, nhất thiết vô ngại”, nên “thệ độ nhất thiết chúng sinh”. Hành để thành tựu nguyện, thành tựu nguyện tất nhất thiết chúng sinh đều được độ, chúng sinh độ tận tất thành Phật đạo.

Chư Phật từ bản thùy tích mọi hành độ sinh, khiến chúng sinh và chư bồ tát từ tích hành nguyện độ sinh để ta và chúng sinh đồng quy về bản. Hành là việc làm từ bản ứng tích (thị hiện độ sinh) của Phật, và từ tích quy bản của bồ tát và chúng sinh. Thùy tích nên chư Phật ứng hiện vô biên thân, độ vô lượng chúng sinh, khiến các chúng sinh quy bản (xả vọng quy chân). Quy bản nên bồ tát phát tâm bồ đề, hành nguyện độ sinh, khiến nhất thiết chúng sinh và ta (phổ giai hồi hướng) đồng thành Phật đạo (quy bản). Nhờ bồ tát hành nguyện mà chúng sinh được khai thị, được ngộ nhập, nên hành là pháp cứu, do đó hành chiếm vị trí quan trọng trong việc độ sinh, tín chiếm vị trí quan trọng trong sự thành Phật, nguyện là mắt xích kết hợp và giữ cho tín và hành không lìa nhau. Trong trường hợp tín và hành lìa nhau tất bồ đề tâm tan vỡ, chỉ khi nào nguyện mất thì tín và hành mới rơi vào trường hợp nói trên. Hai hàng quy y hạ và trung phẩm thường không nguyện nên bồ đề tâm không thể phát khởi, do đó tuy quy y nhưng thân tâm xa lìa tam bảo. Xa lìa tam bảo tất gần gũi tam độc, nên thường gieo nhân xấu chịu quả ác, cả đời cầu nguyện mà vẫn chưa đủ diệt khổ hay tránh được khổ quả.

B. Hành trong Tín Giải Hành Chứng.

Tín giải hành chứng là 4 tiến trình tu tập từ nhân đến quả, từ sơ phát tâm đến thành tựu quả bồ đề.

Từ nhân chính tín, đưa đến liễu giải chân thiệt nghĩa nhất thiết pháp, do liễu giải nên hành đúng thực nghĩa, nhờ vậy chứng thật được chân lý. Nếu không tín tất không hiểu thiệt nghĩa, không hiểu thật nghĩa ắt mọi hành đều sai lầm, đưa đến kết quả mê muội. Tín sinh giải, giải sinh hành, hành sinh chứng.

Sau khi khởi chính tín quy y tam bảo, hậu kì chỉ cần phát triển giải hành để đạt đến chứng. Chứng là thành quả của giải hành, nên trong tiến trình tu chỉ tu nhân mà không thể tu quả, nhân đúng thì quả tự thành. Giải là giải lý, hành là hành sự, lý thuộc về tâm pháp tức trí huệ, sự thuộc về thân pháp tức hành độ sinh, gọi đó là từ bi. Giải hành liên quan mật thiết, hễ giải sao thì hành vậy. Như hiểu dục là lợi tất tâm tưởng dục, thân hành dục, dục đưa đến mọi thứ phiền não của tham sân si, đó là chứng quả phiền não tam độc. Nếu hiểu dục là gốc sinh phiền não luân hồi, tất tâm tưởng giới pháp, thân hành xả dục, chứng được quả ly dục tịch tĩnh, vô phiền vô não, vô tam độc của Thanh văn. Lại cánh tiến nhất bộ, hiểu rằng chỉ có phát tâm bồ đề mới tự cứu và cứu người viên mãn, nên tâm tưởng chân thật nghĩa, thân hành chân thật đạo, độ nhất thiết chúng sinh, chứng được cảnh giới vô trụ tự tại không đến không đi, biến khắp muôn phương, chiếu suốt muôn đời, không độ mà vẫn hằng độ.

Giải hành mật thiết như vậy, chứng là quả tất yếu của giải hành. Giải hành là nhân, chứng là quả. Giải chân thiệt nghĩa tức chứng thật tướng của các pháp, pháp khắp hư không, nên giải biến khắp hư không, giải này không còn giới hạn như thứ giải của chúng sinh, thậm chí cho đến hàng bồ tát thập địa. Giải này đồng với nhất thiết trí, biến khắp ba đời mười phương, giải mang theo hành, nơi nào có giải nơi ấy có hành, vì vậy hành cũng biến khắp ba đời mười phương, hành lại đem theo giải, nơi đâu có hành, nơi ấy có giải, giải hành tương tức, giải hành không giới hạn, biến nhất thiết xứ. Giải hành như thế chứng được cảnh giới vô trụ niết bàn, vì chẳng còn chỗ nào giới hạn được giải hành. Đây là chỗ giải hành chứng của chư Phật.

Giải là tâm Phật, hành là thân Phật, chứng là cảnh giới Phật. Giải hành và chứng không thể tách ly, nên kết luận giải hành chứng là Phật, đồng với nói thân, tâm và cảnh đều là Phật. Chi tiết hơn thân tâm cảnh cả 3 thứ là một, bất khả phân. Toàn cảnh giới vô trụ niết bàn là thân Phật, cũng là tâm Phật. Thân Phật biến khắp, trụ vô trụ mà không chỗ trụ, tâm Phật cũng lại như vậy. Điều này thuật ngữ nhà Phật gọi là pháp thân Phật. Pháp thân không phải là một thứ sắc thân khác với tâm như sắc thân của chúng sinh, pháp thân chính là thân tâm và cảnh giới dung hợp làm một, tức giải (trí huệ) hành (từ bi) chứng (giác ngộ giải thoát) tương tức.

Kinh Hoa Nghiêm diễn bầy cảnh giới Hoa Tạng của chư Phật. Thế giới này là cảnh giới của Tam thánh hay gọi đủ là Hoa Nghiêm tam thánh. Trung ương là Tỳ Lô Giá Na Phật, hai bên là đại trí Văn Thù bồ tát và đại hành Phổ Hiền bồ tát. Tỳ Lô Gía Na Phật là thể chứng, đại trí bồ tát là tác dụng giải lý, đại hành bồ tát là tác dụng hành sự của thể chứng. Tuy nói tam thánh nhưng kì thực chỉ là Thánh, không hề phân ba, bởi thiếu một thì nghĩa Thánh chẳng còn, đủ ba thì Thánh nghĩa hiển bầy, dù phương tiện nói ba, hay bảo cứu cánh duy nhất.

Thế giới Hoa Tạng là cảnh giới của giải hành chứng, do từ chính tín ban sơ thành, vì vậy nếu không chính tín tất không sao thấy được, nói chi đến thể nhập cảnh giới này. Chính tín là phát bồ đề tâm nguyện, hành bồ đề tâm pháp. Thể nhập thế giới Hoa Tạng đồng với thể nhập vào cảnh giới bất nhị của giải hành chứng. Làm thế nào giải thích cho chúng sinh thiếu đức tin, thậm chí mê tín, tà tín, tà giải, tà hành hiểu được cảnh giới Hoa Tạng của giải hành chứng, vì vậy ban sơ Như Lai thuyết kinh Hoa nghiêm, chúng sinh không tiếp nhận nổi, nên chuyển sang pháp A Hàm. Người học Phật thiếu tín, thường hay đòi hiểu trước tin sau, muốn hiểu cảnh giới Hoa Tạng rồi mới phát tâm tu giải tập hành, hạng này đâu hiểu rằng chỉ có phát tâm học giải tập hành mới là câu tự giải đáp cho ta về cảnh giới Hoa Tạng. Một khi chúng ta tin Phật qua các pháp môn nào đó, thì vì sao lại nghi ngờ và đòi nếm “quả Hoa Tạng” trước, rồi sẽ hành giải sau, khác nào kẻ ngu “nếm quả yêm bà la” (kinh Bách dụ), lẽ ra đã tin một pháp của Phật, tất nhiên tin mọi pháp khác đều có vị bình đẳng, bất tất đòi hỏi phải nếm trước.

Thật giải tất mong muốn hành, sự mong muốn đó là nguyện “nguyện giải Như Lai chân thiệt nghĩa” nên “y Như Lai giáo, hành Như Lai sự”. Y Như Lai giáo là giải chân thiệt nghĩa, đắc Phật trí huệ. Hành Như Lai sự tức xả mọi thứ để độ nhất thiết chúng sinh, đắc Phật từ bi. Đó là đại Hành.

C. Phổ Hiền bồ tát và đại hành.

Tỳ Lô Gía Na là thanh tịnh pháp thân, bất động song luôn khởi 2 tác dụng, liễu giải thật tướng của nhất thiết pháp và tự tại hành mọi pháp phương tiện độ hóa chúng sinh. Do 2 công năng giải hành này mà thành pháp thân thanh tịnh biến nhất thiết xứ. Phàm thân tâm có giới hạn đều do nơi thanh tịnh còn giới hạn. Sắc thân do nghiệp bất tịnh chiêu cảm nên bị trở ngại, do vậy thân tâm đó đều bị giới hạn, từ giải đến hành, cho tới mạng căn. Khi thân tâm thanh tịnh viên mãn tất thành tựu pháp thân thanh tịnh đầy đủ giải hành chứng. Pháp thân này không còn giới hạn hay trở ngại, bởi lẽ “Phật dĩ pháp vi thân, thanh tịnh như hư không” (chư Phật lấy pháp làm thân, thanh tịnh bao la như hư không. Hoa nghiêm kinh). Pháp đó là giải hành chứng biến khắp hư không. Do đó “Chư Phật pháp thân bất tư nghị, vô sắc, vô hình, vô ảnh tượng” (pháp thân chư Phật không nghĩ bàn, không sắc, không hình, không ảnh tượng. Hoa Nghiêm kinh). Pháp thân đã không sắc, không hình, không ảnh tượng, nên làm thế nào dùng mắt thịt để thấy, lại không thể nghĩ bàn nên chẳng thể dùng thức tình mà nhận ra nổi. Muốn thấy pháp thân Phật, tức thấy Hoa Nghiêm tam thánh hay thế giới Hoa Tạng tất phải dùng đến chính tín khởi gỉai, tu tập hành chứng.

Hành gỉa muốn thành tựu pháp thân tất gia công hành pháp độ sinh, càng hành càng giải, càng giải càng hành, giải hành tương tức cho đến khi chứng thành pháp thân.

Pháp “hành” của bồ tát bao gồm 2 phương diện, trên đối với Phật, là đấng Thế tôn, bậc duy nhất xứng đáng được cung kính “lễ bái” “xưng dương”, dưới đối với nhất thiết chúng sinh “hằng tùy thuận” “phổ giai hồi hướng”. Lại gồm 2 phương diện tự độ và độ tha. Về mặt tự độ hành “quảng tu cúng dường”, “sám hội tội chướng” và “tùy hỷ công đức”, về mặt độ tha hành “thỉnh chuyển pháp luân”, “thỉnh Phật trụ thế” để cùng “thường tùy Phật học”, lợi lạc hữu tình.

Phàm có đức tin thượng phẩm tất biết thế gian này chỉ có Phật là người duy nhất có giáo pháp giải thoát, xứng đáng được tôn quý nhất, không có gì có thể so được, nên gọi Phật là Thế tôn, do đó thường cung kính lễ bái nhất thiết chư Phật, bởi Phật thân biến khắp, nên biến lễ mười phương, xưng tán không cùng tận. Do đức tin và hành này đưa đến giải và chứng, tức thành Phật quả. Đối với chúng sinh thì hằng thuận căn tính chúng sinh, làm mọi hành đưa không sót một chúng sinh quay về với bản giác. Ta có thể so hai đại hành “hằng thuận chúng sinh” với “ưng dĩ hà thân đắc độ gỉa”, và “phổ giai hồi hướng” với “tức hiện hà thân nhi vị thuyết pháp”. Như vậy bồ tát trên hành tôn kính chư Phật, dưới hành độ nhất thiết chúng sinh.

Sự tôn kính chư Phật, hành lễ kính và xưng dương nhất thiết chư Phật, chính là sự quyết tâm hồi đầu thẳng tiến về cung trạch của Như Lai, bỏ lại đằng sau mọi vọng nghiệp thế gian, như Thiền tông lục tổ khi đến Đông sơn tự chỉ cầu duy nhất thành Phật, không cầu bất kì thứ gì khác.

Bồ tát tu tập và hướng dẫn người tu tập về cả 2 mặt là tự độ và độ tha. Trên mặt tự độ thường nương chư Phật bằng cách cúng dường nhất thiết chư Phật trong ba đời mười phương, song cúng dường chư Phật hơn hết chính là đem chính pháp của chư Phật độ hóa chúng sinh, khiến ta và chúng sinh tương lai thành tựu Phật quả. Hành pháp cúng dường chư Phật, đồng thời xả bỏ mọi nghiệp chướng, sám hối tội nghiệp quá khứ, quyết không trở lại, nên lấy mọi công đức độ sinh cũng như bất kì công đức nào của tha nhân làm niềm phỉ lạc, như vậy bồ tát hành pháp tự độ qua 3 khía cạnh, khiến thân tâm hướng đến Phật, bản thân xả vọng nghiệp và lợi lạc chúng sinh.

Vì lợi ích của nhất thiết chúng sinh (độ tha) bồ tát hành các phương tiện khiến pháp luân thường chuyển, từ thỉnh Phật cho đến tăng tục thuyết pháp lợi lạc quần sinh, từ kinh điển đến sách vở thế tục đều chuyển thành pháp luân, khiến Phật pháp cửu trụ nơi đời, khiến Phật thường trụ tại thế, nhờ vậy bồ tát cùng nhất thiết chúng sinh thường được nương theo Phật và chính pháp học pháp giải thoát.

Hành như vậy gọi là đại hành, hành này thể hiện bồ đề tâm, lợi mình lợi người, tự giác, giác tha cho đến giác hành viên mãn. Hành này là hành cứu pháp của mười phương ba đời nhất thiết chư đại bồ tát, chư Phật Thế tôn.

Và bậc đẳng giác bồ tát thường hành đại hành tên gọi là Phổ Hiền bồ tát.

Nam mô Thập quảng đại nguyện vương, đại hành Phổ Hiền Vương Bồ tát ma ha tát tác đại chứng minh.

Côn Minh 21 2 Canh dần

Dương lịch 5 4 2010.

Phóng Sinh

Phóng sinh liên quan đến các vấn đề, phát triển từ bi tâm, hoằng pháp hay tạo nhân duyên độ sinh, tu phúc huệ…

1. Phóng sinh và phát triển từ bi tâm.

Khi một người, cầu tới sự cứu giúp, họ cần đến sự phát khởi tình thương (ái tâm) hay từ bi tâm của người khác, vì thường nhân phải khởi ái tâm mới cứu giúp, người tu Phật thì khởi từ bi tâm. Để khởi ái tâm, người ta phải quan sát, đối tượng và hoàn cảnh trước đã, đối tượng phải là những người có quan hệ hữu hảo với đương sự, hoàn cảnh thì phải thật thê lương, trong những điều kiện đó ái tâm mới phát sinh tình thương để cứu giúp, vì vậy sự cứu tế này rất hạn hẹp và có điều kiện.

Từ bi là tâm cứu tế chúng sinh vô điều kiện, động lực cứu tế là do vì nhân sinh thị khổ, khổ lại do tập hợp rất nhiều nguyên nhân, nhưng tựu chung không ngoài hai nguyên nhân chính là vô minh, và sinh tử luân hồi.

Danh từ chúng sinh có nghĩa sinh tử bất tận không dứt, bậc chứng pháp liễu sinh thoát tử không còn gọi là chúng sinh nữa. Cảnh giới của sinh tử luân hồi nói hẹp là lục đạo, nói rộng là tam giới, tất cả chúng sinh nơi ba đời mười phương thuộc tam giới lục đạo đều ở trong cảnh giới sinh tử luân hồi bất tận, bồ tát thấy những chúng sinh bị sự chết chi phối này quả thực là khổ. Trong cảnh khổ miên viễn sinh sinh tử tử lưu chuyển mãi trong lục đạo, lúc ở cảnh giới người, lúc ở cảnh giới súc sinh, hay địa ngục, ngạ quỷ, chịu vô lượng khổ trong bao đời, mà chẳng biết đó là khổ thậm chí còn cho là lạc, như đứa trẻ chỉ tham chút mật trên luỡi dao, mà quên mất họa đứt lưỡi, vì vậy không hề có niệm muốn giải thoát, đó gọi là vô minh, điên đảo mộng tưởng. Vì vậy những ai còn vô minh và sinh tử luân hồi đều thuộc nhân sinh thị khổ, và đều là đối tượng cứu độ của từ bi tâm.

Tình thương từ thiện của chúng sinh hạn chế trong phương diện tình cảm, đối tượng được giúp cần có điều kiện hay hoàn cảnh làm xao xuyến được tình cảm của họ, thì mới phát tâm giúp, từ thiện cũng vậy, người ta có thể ra sức cứu tế đồng bào của mình bị thiên tai, nhưng thờ ơ với những nạn nhân ở các xứ khác, có những tổ chức từ thiện quốc tế, cứu trợ khắp nơi trên thế giới, nhưng vẫn hạn chế ở loài người, tình người vẫn thuộc tình cảm, và đối tượng cứu tế vẫn là hai chữ nạn nhân, nạn nhân chiến tranh, thiên tai, hai chữ này nói lên hoàn cảnh bi đát của những người đang gánh chịu, nên tình thương và từ thiện luôn đi kèm với điều kiện tình cảm và hoàn cảnh bi thương.

Bồ tát đạo lấy từ bi làm thể, cứu khổ là động lực thúc đẩy phát sinh từ bi tâm, cứu khổ cần đủ hai phương diện, là tâm sẵn sàng cứu, và khả năng cứu, nếu thiếu một trong hai thứ này tất không thể cứu khổ được, tâm cứu là từ bi, khả năng cứu là trí huệ. Từ bi là tình cảm được hướng dẫn bởi trí huệ. Trí huệ là lí trí dựa trên căn bản từ bi, khác với tình cảm thế gian được hướng dẫn bởi mọi tư duy đầy tính ngã chấp, sự tư duy này dựa trên nền tảng tham ái.

Từ bi thiếu trí huệ thì chỉ là một thứ tình cảm, trí huệ mà không từ bi thì chỉ là trí khôn truy cầu ái dục. Trong bi có huệ, trong huệ có bi, bi huệ bất nhị. Từ trí huệ thấy nhân sinh thị khổ, rồi từ trí huệ vận dụng tính từ bi phát tâm cứu khổ, từ bi lại vận dụng trí huệ lập phương pháp cứu bạt nhất thiết chúng sinh thoát khỏi các khổ của vô minh, sinh tử và luân hồi. Do trí huệ thấy căn bản của khổ là vô minh, từ vô minh mà thành sinh tử luân hồi, tạo nên tam giới lục đạo, cảnh giới khổ này bao la, chúng sinh thì vô lượng nên từ bi cũng bao la vô lượng, biến khắp tam giới lục đạo và nhất thiết chúng sinh, không có cảnh khổ hay kẻ khổ nào ngoài phạm vi cứu bạt của từ bi được. Trí huệ thấy không sót một khổ, từ bi cứu không chừa một khổ, vì vậy sự cứu giúp của từ bi không cần bất cứ điều kiện ngoại tại nào, như cần phải cầu cứu, hay hoàn cảnh bi thảm, hoặc là người thân, bất luận cầu hay không cầu, bi thảm hay không, thân hay lạ đều được từ bi rủ lòng lân mẫn, vận dụng trí huệ thiết lập phương tiện cứu thoát khổ cảnh. Tình thương và tâm từ thiện ở thế gian thuộc hữu hạn, còn từ bi tâm thì vô hạn.

Năng lực vô hạn của từ bi tâm đến với tất cả mọi loài trong mọi hoàn cảnh. Hễ khổ tất cứu, cho dù chúng sinh mê muội sống trong cảnh sinh tử luân hồi khổ mà vẫn ngỡ là lạc, dù là rất sợ sinh tử, vẫn không muốn thoát ly, điên đảo như vậy, từ bi tâm vẫn thi thiết thiện xảo phương tiện cứu độ, giống như ngưòi điên nào biết mình điên nên không màng chữa trị nhưng lương y vẫn tìm cách trị liệu cho họ. Như loải súc sinh nào biết cầu được cứu khổ, mà không cầu thì không được cứu, may nhờ tâm từ bi vô hạn mà loài không biết cầu này vẫn được cứu.

Đệ tử Phật bất luận tại gia hay xuất gia, tu học Phật đều nhắm đến mục tiêu học cho thành trí huệ và hành cho được từ bi, nếu thiếu trí huệ và từ bi tất không thành Phật pháp, vì nếu thiếu huệ thì thượng cầu không thành, thiếu bi thì hạ hóa không xong. Chỉ dựa vào tình thương thế gian, ắt chỉ có thiểu số được giúp, vì tình thương này hữu hạn, nếu có từ bi tất nhất thiết chúng sinh bình đẳng được cứu, bất luận thuộc về đường nào trong lục đạo, từ địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, cho đến nhân thiên hễ còn sinh tử luân hồi là còn khổ, nên cần được cứu thoát khổ này. Đó là nguyên nhân thúc đẩy phóng sinh.

Dựa vào duyên cầu cứu, hay khổ cảnh mới phát tâm từ bi, được gọi là ái kiến từ bi, từ bi của phàm phu. Duyên vào pháp mới phát tâm từ bi, là từ bi của nhị thừa. Thường hằng từ bi, không cần nương duyên mới khởi là vô duyên từ bi hay tam muội từ bi, là từ bi của bồ tát. Nhờ từ bi này mà chúng sinh từ thú đến người đều được cứu dù u mê không biết cầu cứu. Từ bi này luôn nghĩ đến khổ của chúng sinh, quán chiếu thấy trong mỗi sát na có biết bao sinh mạng đang lâm nguy cần được cứu thoát, nên ra tay tế độ, như kinh Hoa nghiêm nói, bất vị tự thân cầu khoái lạc, đản vị cứu hộ chư chúng sinh (không cầu sự vui thích của bản thân, mà chỉ cần cứu hộ được muôn loài). Đó là nguyên nhân hành phóng sinh.

Thọ bồ tát giới, tu bồ tát đạo đều lấy từ bi làm thể, phát triển và gìn giữ tâm từ bi là trì giới bồ tát, thực hành từ bi nơi ba nghiệp, là hành bồ tát đạo. Nơi ý quán sát các khổ cần được cứu từ thú đến người, nơi thân hành bi hạnh tích cực cứu tế, nơi khẩu tuyên thuyết lợi ích của từ bi, khiến mọi người nỗ lực giữ bồ tát giới và hành bồ tát đạo để cứu giúp chúng sinh thoát cơn hiểm nghèo, để giảm bớt nỗi khổ khó vơi, và để thành tựu sự nghiệp hạ hóa chúng sinh, đó là động lực tu hạnh phóng sinh.

2. Phóng sinh để tạo nhân duyên đắc độ cho súc sinh.

Hoằng pháp là bổn phận của Phật giáo đồ, hoằng pháp tức đem pháp giải thoát phổ biến đến khắp chúng sinh trong tam giới lục đạo, pháp giải thoát không chỉ dành cho loài người, hay chỉ có lợi cho người, mà nhất thiết hữu tình trong tam giới lục đạo đều được ân triêm công đức. Pháp giải thoát không gì khác hơn là trí huệ và từ bi, do trí huệ bồ tát trải lòng từ bi đến khắp chúng sinh, do từ bi bồ tát khai thị nhất thiết chúng sinh trí huệ giải thoát, gọi là Phật tri kiến, nhờ nhận chân được trí huệ, chúng sinh diệt tận được khổ, nhờ nhận chân được từ bi, chúng sinh tiếp nối sự nghiệp cứu khổ, cứ vậy muôn đời không dứt, đó là hoằng pháp.

Điều kiện thiết yếu để có thể khai thị chúng sinh, là cần phải có nhân duyên, chư Phật cũng không độ được người vô duyên, vì vậy chư Phật thường hiện thân vô số ở mọi nơi để gieo duyên đắc độ và độ hóa nhất thiết chúng sinh. Trước khi niết bàn, Như lai nói, những người hữu duyên Như lai đều đã độ, người vô duyên thì Như lai đã gieo nhân duyên đắc độ, nhờ nhân duyên đắc độ này mà tương lai được độ. Như thầy giáo không thể dậy được những kẻ không đến trường, nên trước tiên phải làm sao đưa những kẻ này đến trường trước đã.

Như lai gieo duyên bình đẳng, song tùy theo căn tính của mỗi chúng sinh có khác nhau mà nhân duyên này có sâu và cạn, có người tin Phật để được Phật giúp cho toại nguyện những mong ước thế gian của bản thân, có người tin Phật để được giải thoát cho mình và người, có vô lượng đức tin, mỗi loại lại có vô lượng trình độ khác nhau. Nếu là hàng chính tín và thâm tín, chư Phật trực tiếp chỉ thẳng thật tướng của các pháp, tức chân lí, nếu vừa tà tín hay mê tín, lại tin nông cạn tất phải thiết lập nhiều phương tiện mới đưa họ đến gần chân lí được.

Không nên ngộ nhận chúng sinh được cứu độ giới hạn trong loài người, chúng sinh bao gồm hết mọi loài trong tam giới lục đạo, nên các vị bồ tát như Địa tạng và Quan âm hiện thân trong lục đạo cứu độ nhất thiết chúng sinh, bao gồm cả quỷ thần, địa ngục, súc sinh hay ngạ quỷ. Tâm từ bi trải đến muôn loài, chúng sinh vô hạn, từ bi cũng vô hạn, vì vậy bồ tát thiết lập mọi phương tiện để cứu những chúng sinh nghiệp dầy cang cường khó độ này.

Do chúng sinh nơi tam ác đạo (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) không đủ trí huệ để nghe pháp, bởi ác báo chiêu cảm, nên thân hình đã hạ liệt lại sống trong cảnh giới hiểm nguy, do vậy phương tiện độ duy nhất là cứu chúng khỏi quả khổ hiện tiền trước đã, rồi mới tiếp tục cứu chúng khỏi quả khổ tương lai, khi đã vượt được những quả khổ này tức đã đủ phúc huệ, để được thân người, được biết Phật, được nghe pháp, và được tu hành, lúc đó diệt khổ đắc lạc không còn là nan sự nữa.

Hình thức tụng kinh niệm Phật, cúng thí thực, dộng hồng chung đều nhằm mục đích dùng oai lực của Phật pháp làm giảm thiểu cho đến tiêu diệt mọi nỗi khổ hiện tại của chúng sinh nơi địa ngục và ngạ quỷ. Đối với súc đạo thì có nghi quy phóng sinh để cứu mạng chúng sinh và giải thoát chúng khỏi cảnh chim lồng cá chậu. Bài pháp ngữ khi phóng sinh nói, chúng súc sinh này do đời trước ám tế ngu si, không tu chính niệm, nên đời nay làm kiếp ngu si phải mang vẩy mặc lông, lại bị sa lưới khiến tính mạng nằm trên đao thớt, hồn phách bay theo lửa bỏng nước sôi, may nhờ còn chút căn lành, thiện duyên với pháp Phật nên gặp thí chủ từ bi, hành hạnh bất sát, cứu giúp cho khỏi nạn bị cắt chặt hình hài, lột da sẻ thịt, vứt lên lửa bỏng hay ném vào nước sôi, đau đớn tột cùng, oán đến tận cốt, nạn khổ đó nếu hiện tại không được cứu giúp bằng Phật pháp, niệm kinh khai ngộ, quy y tam bảo, để gieo nhân duyên với Phật pháp sâu dầy hơn trong tương lai, thì nhiều đời bị chặt xương lóc thịt, chặt đầu chặt chân, moi móc tim gan, khổ không kể xiết, hận chẳng thể nguôi, mà biết nương vào ai để được cứu, ngoài tâm từ bi của Phật pháp. Người con Phật vận dụng trí huệ quán sát chúng sinh thật sự khổ, nên khởi từ bi cứu khổ chúng sinh, thế nhân vì ham ăn loạn sát, hành hình loài vật, khiến chúng thống khổ đau đớn và oán hận không dứt. Nghiệp sát này chiêu cảm quả báo bị giết chém cắt chặt đầu mình tay chân, nhai nuốt thành huyết cho những người mang sát nghiệp trong tương lai, không biết đến khi nào mới tận cùng, thực đáng kinh sợ, song vì không hiểu luật nhân quả nên vô tư sát sinh đổi chút ngon miệng lấy nghiệp bị chặt đầu tay chân, moi gan móc tim, rồi hoặc nướng hoặc luộc, cho thiên hạ giải trí trong tương lai. Bởi vậy trong kinh Pháp cú, đức Phật dậy, mọi người sợ dao gậy, và sợ hãi tử thần, hãy so sánh tự thân, không giết không bảo giết. Đến lúc thọ báo mới mới kêu cứu mà không ra lời, chỉ thấy quanh ta toàn những người thèm máu thịt ta, bấy giờ nếu không gặp người tu từ bi, thì trong thập tử làm sao tìm được nhất sinh. Vì vậy mới thấy tâm từ bi hy hữu, cần thiết cho chúng sinh trong khổ nạn.

Phát từ bi tâm là tự cứu mình và cứu chúng sinh, ra khỏi cảnh tam đồ (đao đồ, hỏa đồ và huyết đồ) của địa ngục, nhờ vậy tam đồ có khả năng bị tận diệt, chúng sinh nhờ đó được an lành. Thế nhân ăn thịt uống máu súc sinh, bằng tam đồ tức ba đường dữ, là dao, lửa và máu, trước hết dùng dao cắt chặt, sau đó dùng lửa nấu nướng, cuối cùng nhai cắn thành máu. Nếu không sát sinh ăn thịt chúng sinh, thì ba đường dữ này sẽ tận diệt, địa ngục sẽ đóng cửa vĩnh viễn. Thế nhân đi đâu cũng mang theo một khối sát nghiệp và tích lũy nghiệp này theo ngày tháng, khối sát nghiệp này được chôn vùi trong bụng con người với bao xác chết, cái bụng đó tựa như một bãi tha ma, chất chứa biết bao xác chúng sinh, và nỗi oán hờn của những thây ma đó, và từ đó những hậu quả của nỗi hờn này sẽ lần lượt phát sinh, và kẻ sát sinh sẽ lãnh chịu nhiều nỗi mất mạng vì gươm dao trong nhiều đời, làm sao bình an và hạnh phúc được khi tương lai phải đối đầu với những nghiệp quả như vậy, khi quả trổ có cầu cứu thần linh hay đức Phật đi nữa cũng quá muộn màng rồi, chính vì muốn cứu chúng sinh truớc khi quả khổ xẩy ra, đức Phật mới dậy phát tâm từ bi, cứu tế chúng sinh, chặn đứng nghiệp sát của bản thân, tích tập nhân cứu tế để đền bù tội sát trong quá khứ, nhờ vậy được quả an lành nơi tương lai, lại giúp chúng sinh gieo duyên với Phật pháp, để chúng sinh nương pháp này sinh khởi từ bi và trí huệ, diệt tận mọi khổ được đại an lạc. Đó là lý do thường xuyên thực hành phóng sinh.

Khi phóng sinh, vì súc sinh ám tế ngu si, kêu cứu còn không được, hà huống tự quy y, nên thí chủ phải quy y cho chúng, mang nghiệp súc sinh mà có thể được quy y tam bảo là điều hy hữu nan đắc, những chúng sinh này nhờ nhân duyên ít ỏi với người con Phật mà còn được cứu thoát, nay lại được quy y, tăng trưởng nhân duyên với Phật pháp nên cơ hội thoát khổ càng tăng, do nhân duyên quy y hy hữu này mà chúng có thể được thân người nơi đời sau, lại do nhân duyên với Phật pháp nên thành người tin Phật, nhờ vậy biết tu học huệ và hành bi, thành tựu huệ mạng không còn ám tế ngu si, do đó vĩnh viễn lìa tam ác đạo. Như vậy phóng sinh là cứu mạng hiện đời và thành tựu huệ mạng cho những đời sau, đó là phương tiện thiện xảo để độ những chúng sinh trong tam ác đạo. Nên nói phóng sinh là gieo nhân duyên đắc độ cho những chúng sinh ám tế vô minh. Đó là động lực tu phóng sinh.

Càng hành phóng sinh càng tiêu trừ tội khổ tam đồ, và càng gieo duyên Phật pháp cho biết bao chúng sinh chịu nghiệp vô minh này, khiến chúng quy y tam bảo, đó là sự nghiệp hoằng pháp lợi sinh của người con Phật. Hoằng pháp không chỉ làm cho nhân loại quy y tam bảo mà cho nhất thiết chúng sinh trong tam giới lục đạo, quỷ thần, địa ngục súc sinh đều quy y tam bảo. Đó một trong những nguyên nhân hành phóng sinh hạnh.

3. Phóng sinh để tu phúc huệ.

Trong cảnh giới đầy khổ não, con người tùy theo phúc nghiệp mà tránh được nhiều hay ít khổ, phúc chỉ có thể giúp né tránh được khổ nhất thời, huệ mới đưa đến sự diệt khổ hoàn toàn. Vì vậy chư Phật chỉ dậy chúng sinh tu phúc để tạm thời giảm thiểu nỗi khổ đau, và tu trí huệ để vĩnh viễn giải thoát sinh tử khổ. Phúc tạo nên mọi thứ may mắn, tức được nhân sinh như ý, như ý thuộc về pháp hữu vi, như tiền tài danh lợi quyền lực sắc đẹp, những thứ này dựa vào phúc mà được. Huệ tạo nên giải thoát mọi khổ, giải thoát thuộc về vô vi, đời và đạo viên mãn là phúc huệ song toàn.

Thế nhân cho quyền lợi, tiền tài là cứu cánh hạnh phúc của đời sống, nên chỉ lo tìm cách tranh giành, mà không dè càng mưu toan tính toán càng tổn phúc, phúc giảm sẽ đưa đến tai họa, tiêu tan hết sự nghiệp hay khổ não và chết vì sự nghiệp đó. Cho dù có đạt được phúc hữu lậu đó, một mai tử thần đến cũng phải theo tử thần ra đi với hai bàn tay trắng, mọi tiền tài bảo vật, bao quyền lực tình cảm, tích chứa bằng tranh giành cả một đời đều không mang theo được thứ gì, ngoài nghiệp thiện ác trong đời đã gieo, nghiệp này dẫn dắt họ đến vận mạng mới trong tương lai, như cổ đức nói, nhất nhật vô thường đáo, phương tri mộng lí nhân, vạn ban tương bất khứ, duy hữu nghiệp tùy thân (một khi vô thường đến, mới hay mình trong mộng, chẳng mang được một vật, chỉ có nghiệp theo thân). Truy cầu ngũ dục, tạo tác bao ác nghiệp, để rồi ra đi với nghiệp ác này, bỏ lại mọi thứ mà cả đời truy cầu, để đến một tương lai nghèo khổ đầy tai ương, chẳng bằng dùng ngũ dục tu phúc, cuối cùng ra đi với phúc nghiệp, đến một tương lai an lành, đầy đủ hạnh phúc. Chạy theo ngũ dục là tham ái, sử dụng ngũ dục như công cụ tu phúc thành được công đức.

Nhờ thiện nghiệp phóng sinh đời sau được phúc báo trường thọ, nhiều người xả thân theo giúp, không bị người giết, tránh được mọi tai họa. Lại do gây nhân cho súc sinh có duyên với Phật pháp nên tăng trưởng được duyên lành với bồ tát đạo và chư bồ tát nên bi trí được tăng tiến. Đó là lý do thường hành phóng sinh.

Có vô lượng lý do hành phóng sinh, nay chỉ đơn cử vài điểm chính yếu, qua đó cũng thấy trong hạnh tu phóng sinh có đủ giới định huệ. Phật pháp lấy độ sinh làm con đường đến bồ đề quả. Huệ quán chiếu thấy mọi nhân quả thiện ác ba đời. Giới ngăn nhân ác, chặn đứng quả khổ. Định nên không cần dựa vào duyên để khởi giới và huệ, mà thường hằng quán chiếu và đoạn ác hành thiện. Phóng sinh là pháp tự lợi lợi tha, tự lợi là tăng trưởng thiện căn, lợi tha là cứu và giúp chúng sinh có nhân duyên đắc độ nơi đương lai. Phóng sinh là tam tụ tịnh giới, cứu chúng sinh khỏi sự chết là bạt khổ (đoạn ác), ban sự sống và kết duyên Phật pháp cho chúng sinh là ban vui (hành thiện), làm chúng sinh lợi lạc là nhiêu ích hữu tình.

Cầu chư Phật gia hộ tất cả chúng sinh, dứt trừ hết mọi ác nhân ác quả, thành tựu nhất thiết thiện nhân và thiện quả.

Phóng Sinh Và Từ Thiện

Trên thế gian này hội từ thiện nhiều hơn hội Lưu Thủy, con người chỉ biết thương đồng loại mà không biết thương muôn loài, từ bi của Phật pháp trải đến muôn vật, từ con người đến muôn thú đều là chúng sinh trong cõi luân hồi, nay người mốt thú, nếu thâm hiểu nghĩa luân hồi tất cứu trẻ sơ sinh, người già bệnh, người bần cùng hay cải thiện người ác đều đồng với hành phóng sinh. Từ thiện hàm nghĩa cứu tế những chúng sinh đau khổ và cần cứu ngay. Thử hỏi chúng sinh nào đau khổ nhất, nếu không là những chúng sinh mất thân người?, thử hỏi chúng sinh nào ngu muội và ác nhất (ác phải hiểu theo nghĩa không hề biết và hành được thiện pháp cứu giúp chúng sinh) nếu không là súc sinh, như thế phóng sinh há không phải là bao quát mọi thiện pháp khác sao? Vì thế mà Liên tông thập tổ Hành sách đại sư mới tuyên thuyết "trong muôn hạnh lành, phóng sinh là hạnh lớn hơn cả". Lại chưa nói đến phóng sinh có lực cứu mạnh nhất, đó là khiến súc sinh trở lại thân nhân thiên, có duyên với Phật pháp là nhân để thành quả Phật sau này, một người nuôi trẻ mồ côi, giúp người tật bệnh, rất có phúc báo nhưng thiếu công đức độ sinh, họ có phúc cứu sinh mà không phải là công đức độ sinh. Xem ra ngoài pháp thí là công đức thứ nhất sau đến phóng sinh là công đức độ sinh, mà các từ thiện khác chưa hẳn đã có những công đức này. Rất nhiều người không tin sâu pháp phóng sinh nên thường cho từ thiện vẫn hơn phóng sinh. Từ thiện là thiện pháp cứu khổ cứu nạn, phóng sinh là pháp tiếp dẫn của Phật Di Đà khiến chúng sinh chuyển đổi tâm linh và cảnh giới, thế nên được chư tổ Tịnh độ tuyên dương. Đa số đệ tử Phật thời nay không hiểu và nắm vững công đức phóng sinh và sự cần được cứu bằng phương pháp này của súc sinh, nên thờ ơ lãnh đạm không hề nhắc và dậy đồ chúng thường hành. Họ không hề hiểu biết phóng sinh bao quát cả từ thiện lẫn cứu độ, cả đời lẫn đạo, nguyên nhân cũng vì có cái nhìn thiển cận thấy người và vật vĩnh viễn là 2 loài khác nhau, và lực từ bi không đủ rải đến muôn loài. Họ cũng không nhận ra mối liên hệ nhân duyên giữa ta và muôn loài, họ cũng không tin vào lực quy y Tam bảo có thể cải thiện cảnh giới cho súc sinh, họ cũng không tin vào lực hộ niệm "niệm Phật danh" cho súc sinh được vãng sinh về lại cõi nhân thiên, họ nói họ tin người ngu kẻ ác nghe Phật danh khi lâm chung có thể vãng sinh mà lại không tin loài súc sinh ngu muội kia nghe Phật danh cũng được vãng sinh chuyển kiếp thoát khỏi tam ác đạo, như thế đức tin của họ vừa yếu kém vừa ác, vì không muốn cho súc sinh nghe Phật danh do tưởng rằng súc sinh có nghe cũng vô ích vì ngu muội, thế thì kẻ ngu gã ác khi lâm chung cũng không nên hộ niệm vì chẳng chút lợi ích?

Từ bi của người tu thường chỉ giới hạn nơi loài người, nên họ sẽ cảm động khi thấy người giúp người nhưng không đủ mạnh rải từ bi đến muôn loài để cảm động và tán thán người phóng sinh cứu độ chúng sinh. Đức Phật nói trong các bố thí, bố thí pháp là cao thượng và công đức nhất, nói như thế có nghĩa bố thí tài vật, giúp đỡ và nuôi dưỡng chúng sinh tuy có phúc báo nhưng kém bố thí pháp vì chỉ cứu giúp tạm thời mà không khai mở và kết nhân duyên Tam bảo cho chúng sinh, ta gọi đó là từ thiện, do vậy từ thiện có phúc báo nhân thiên nhưng không có công đức cứu độ như bố thí pháp.

Pháp phóng sinh vừa có từ thiện vừa thêm công đức cứu độ chuyển hóa nên là hạnh lành lớn nhất trong muôn hạnh lành, Liên tông thập tổ hiểu rõ công đức của vãng sinh nên tán thán hành phóng sinh, bởi chỉ có phóng sinh là mang lại kết quả lớn "vãng sinh về lại thân người" cho chúng sinh, một thân người hữu duyên với Phật pháp.

Phàm nhân một mặt ca ngợi pháp vãng sinh, mặt khác nghi ngờ pháp này qua hạnh phóng sinh, thực là niềm tin mơ hồ. Chính do vậy mà người hành từ thiện thì nhiều mà người phóng sinh vẫn ít.

Hành giải tương ưng với người tu Bồ tát đạo chính là giảng pháp trừ mê tình, cổ lệ tha nhân hành thiện pháp phóng sinh, từ thiện, khiến cho thiện pháp ngày một thêm lớn trong cõi bất thiện nghiệp, người hành thiện đông hơn kẻ làm ác, nhờ vậy ai ai cũng được nhờ, thiên hạ thái bình, cửa thường bỏ ngỏ, chúng sinh an lạc, người người hạnh phúc, đó không phải là nhân thành tựu tịnh độ sẽ đưa đến quả tùy nguyện vãng sinh sao?

Người tu học đời nay thiếu quán nhân duyên nên tu học mâu thuẫn, một mặt tu niệm Phật tam muội, một mặt niệm thế gian, gia đình việc làm, tài sản...quả là chẳng khác người nấu hắc thạch mật, vừa đốt lò vừa quạt cho mật nguội. Một mặt tin ta chỉ cần niệm Phật là vãng sinh mà không cần tu thiện cải ác, hay tu huệ trừ ngu, mặt khác không tin loài súc sinh nghe danh hiệu Phật được lợi ích vãng sinh cõi người, vì cho chúng ngu muội, thế thì do đâu người ngu lại có thể vãng sinh về cõi Phật? Thiếu quán nhân duyên không biết súc sinh kia từng làm thân bằng quyến thuộc của ta, nên khinh rẻ súc sinh, không hành 1 pháp nào đem lợi ích lại cho chúng. Thiếu quán nhân duyên nên hành sự và tư tưởng không quảng đại, ý tưởng hẹp hòi, hành động ích kỉ. Thiếu quán nhân duyên nên gọi phóng sinh là vứt tiền xuống nước, mà không hiểu đó là đem của cải vô thường chuyển thành công đức vô lậu. Tựu chung do thiếu sức quán nhân duyên mà một đời tu hành chẳng chân thật lợi ích cho chúng sinh, khác nào kẻ sơn dã ngồi kiệu gieo hạt. Đáng tiếc và đáng thương lắm thay!.

Sài gòn 22/12/10.