Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

ĐT 2.2.23

Bố Thí Đúng Pháp

Hỏi.

Bạch Sư Ông! như vậy con hiểu rằng bản tâm tức Bồ đề tâm (Đại thừa) là kết quả hay là đích của việc con tu theo hai phương tiện thùy tích từ bi đến quy bản trí tuệ để thành Phật, như vậy mọi thứ tu tập đều tập trung vào việc phát triển tâm từ bi, và điều chính yếu để phát triển cùng tăng trưởng tâm từ bi chính là pháp bố thí mà đức Thế tôn đã từng tu tập khi còn hành Bồ tát đạo. Nếu như vậy những người như con không hiểu nhiều về Lý Luận của nhà Phật thì có thể tu bố thí đúng Pháp để thành tựu đại sự nhân duyên giác ngộ với chư Phật, vậy vấn đề thế nào là con tu bố thí đúng pháp ạ? con xin Sư Ông chỉ dạy!!!!! Adidaphat!

Bạch Sư Ông! từ Bố Thí quá rộng, con ngồi làm việc có rất nhiều tổ chức đến xin đóng góp và họ gọi là từ thiện, và nhiều người đến kêu khó khăn xin giúp đỡ, không phải lúc nào con cũng giúp được vậy mình có sai không?

Đáp.

Tâm đức Phật là tâm thanh tịnh nên không bị tham dục chi phối, nhờ vậy mới xóa sổ tham sân, và lợi lạc muôn loài. Diệt tận tham dục nên được niết bàn an lạc, lợi ích muôn loài khiến nhất thiết chúng sinh đồng được niết bàn. Cần hiểu rõ lợi lạc hữu tình chính là độ sinh, và độ sinh có nghĩa khiến chúng sinh trở về với bản tâm thanh tịnh bằng cách phát tâm nhiêu ích hữu tình, không có tâm thanh tịnh nào hơn được tâm giáo hóa chúng sinh phát tâm thanh tịnh. Bất cứ chúng sinh nào phát tâm thanh tịnh độ sinh đều trở thành Bồ tát bậc Pháp vương tử. Trong kinh Tâm Địa Quán, đức Phật dạy "bố thí ba la mật có ba phẩm. Hạ phẩm còn gọi là danh tự bố thí, đó là xả bỏ mọi thứ của cải của mình cho mọi người. Trung phẩm còn gọi là thân cận bố thí, đó là xả bỏ đầu mắt chân tay cho chúng sinh. Thượng phẩm còn gọi là chân thật bố thí ba la mật, đó là chỉ bày cho chúng sinh phát tâm thanh tịnh bồ đề.". Cho của cải chỉ có giá trị vài ngày, cho thân thể có giá trị được vài năm, cho sự phát tâm có giá trị đến muôn đời, người tiếp nhận sự bố thí này sẽ vừa lợi mình vừa lợi người, sự bố thí thượng phẩm này chính là bố thí pháp, bố thí này cao nhất trong các bố thí.

Sau khi đã hiểu rõ mối quan hệ mật thiết giữa phát tâm thanh tịnh và pháp bố thí, thì đồ chúng đại thừa sẽ phát tâm và sau đó tu tập pháp bố thí. Thành tựu tâm bồ đề là chứng quả bồ đề, muốn thành tựu tâm này cần phải duy trì bằng cách "đương nguyện chúng sinh" tức tư và hành mọi thứ vì muôn loài, cho đến khi nào cử chỉ động niệm đều lợi lạc muôn loài, khi ấy tâm thanh tịnh không cần duy trì mà vẫn chi phối mọi tư duy và hành động lợi sinh, gọi đó là thành tựu thanh tịnh tâm chứng bồ đề quả. Do vậy không cần

phải hiểu rõ mọi lý luận của Phật pháp mới tu được, ngược lại nhờ tu mới nhập nghĩa của mọi lý luận được.

Về vấn đề bố thí thế nào là đúng pháp. Bố thí nhằm mục đích cứu giúp muôn loài, như bố thí cho người bần cùng, phóng sinh cứu mạng các loại điểu ngư. Hành giả hành bố thí thường tư duy và quán sát đâu là đối tượng cần cứu giúp để hành động, như vậy bố thí là tổng hợp của tâm cứu và thân hành cứu, pháp bố thí này gọi là Bồ tát đạo. Khác với tổ chức từ thiện cá nhân phi quốc tế chuyên đi quyên góp của người khác mà không bỏ của mình để làm bố thí theo kiểu mượn đầu heo nấu cháo, từ thiện kiểu này thường phát sinh scandal. Hành giả tu bố thí không xin hay quyên, thay vì xin và quyên hành giả chỉ khuyên bảo mọi người phát tâm cứu giúp tha nhân. Đức Phật bao đời hành bố thí chưa bao giờ biết quyên hay xin, Quan Thế Âm bồ tát cũng chưa từng quyên góp trong việc cứu khổ cứu nạn muôn loài.

Do vậy đồ chúng đại thừa tu tập Bồ tát đạo bố thí cũng không quyên hay xin xỏ, hãy giúp tha nhân trọn vẹn bằng tấm lòng và hành động của chính mình mà không vay mượn của thiên hạ theo kiểu của người phúc ta, đó là chiêu trò của nhiều người làm từ thiện, vì vậy bố thí mà quyên góp và ép người phải đóng góp thì ta và người đều không có phúc đức gì cả, vì người thì cho gượng, mình thì tính toán lợi dụng sự nhẹ dạ và ngại chối từ của tha nhân.

Nếu khởi thắc mắc mình không có vật chất để bố thí lại cũng không quyên xin thì bó tay. Đừng bao giờ nghĩ vớ vẩn như vậy, bố thí không chỉ có tiền tài thực phẩm, mà có đủ mọi thứ làm phương tiện để bố thí, đức Phật dùng đầu mắt tay chân bố thí, nay ta cũng bố thí đôi tay dìu dắt, bồng bế người già bệnh tật, bố thí đôi chân lặn lội đi an ủi người neo đơn, bố thí đầu óc suy nghĩ làm sao cho tha nhân được an vui, bố thí thời gian chăm sóc cho những ai bị bỏ rơi, cái gì thuộc về thân tâm mình đều có thể dùng bố thí được, thậm chí hoan hỷ khi thấy ai đó hành các thiện pháp, chỉ chừng ấy cũng đủ sinh công đức.

Vấn đề cuối cùng là chị có sai không, khi từ chối các tổ chức từ thiện? Chị đừng sợ sai khi mình từ chối những tổ chức bất thiện ấy. Bố thí trong đạo Phật là tự mình phát tâm, tự mình bố thí những thứ của mình, chư Phật và Bồ tát Quan Âm không hề đi quyên góp để cứu khổ cứu nạn, ngài chỉ kêu gọi mọi người phát tâm cứu theo tinh thần bố thí không tính toán lợi dụng, không mượn hoa cúng Phật. Người nào muốn hợp tác thì đó là họ tự nguyện mà không phải "bị xin", nếu chị bị xin mà không giúp thì áy náy nên đành gượng cho, như thế lâu ngày chị sẽ có vấn đề với việc bố thí và hành thiện, khiến chị nảy sinh những suy nghĩ tiêu cực về bố thí. Hành thiện mà bị ép buộc vì ngại mình không giúp người thì đó là bị đòi nợ và phải trả nợ mà không phải hành thiện. Hơn nữa những kẻ thích quyên ưa xin của thiên hạ để mình đi làm phúc thường hay lợi dụng lòng tốt của

người khác và biết cách ép thiên hạ phải cho, họ xin hết lần này đến lần khác không biết chán, khi nào bị chối từ thì họ sẽ tỏ thái độ thù địch chỉ trích.

Vì vậy tôi hành Bồ tát đạo bằng chính thân mình và tài sản của mình, không xin ai cả, có vậy mới chính xác là hành thiện pháp bố thí, ai tự nguyện đóng góp mà không do bị ép qua sự xin xỏ thì mới có phúc báo.

Tôi nhắc chị cách hành bố thí đúng pháp của tôi như sau: Tôi tự nguyện bố thí và bố thí bằng mọi thứ tôi có, không xin của bất kì ai. Tôi không cho các tổ chức nhân danh từ thiện đi xin, mà thường đi cho các nơi hẻo lánh bị xã hội quên lãng dù họ chưa từng xin tôi. Với tôi những người bị cuộc đời bỏ rơi, họ cô chiếc đến độ không biết xin ai, tôi tìm đến những người này để giúp và an ủi, khiến họ không chỉ vui với món quà nhỏ nhưng rất to lớn đối với họ, mà cũng rất sung sướng khi biết cũng còn có người nghĩ đến họ, điều này làm họ cực kì hạnh phúc và tôi cũng được chia sẻ hạnh phúc đó, tôi cũng tìm đến các chúng sinh không biết cầu cứu, dù chúng luôn sống trong thập diện mai phục, bị hiểm nguy vây khổn ba bề bốn phía để cứu chúng thoát khỏi hiểm nguy bằng pháp phóng sinh, pháp này thuộc về vô úy bố thí. Đó là lý do tôi lặn lội đến các nơi khỉ chê cò trốn bất kể ở non cao heo hút hay biên địa khô cằn. Đó là pháp bố thí của tôi bấy lâu nay.

Tóm lại bố thí đúng pháp là tự mình muốn cho và cho thứ mình có, không xin hay quyên, ai tự nguyện góp phần thì đó là họ phát tâm mà không bị xin nên họ mới có công đức. Đó là bố thí đúng pháp.

VTA 16.7.2023

.

Bố Thí Và Xuất Gia

Tuy là Phật giáo đồ nhưng nếu cho chọn lựa giữa được đạo hay vật chất thế gian hẳn là tuyệt đại đa số không chút lưỡng lự bỏ đạo chọn vật chất, vì vậy chỉ dăm người hy hữu đạt đạo trong biển người quy y tam bảo. Một tôi không thể thờ hai vua, không ai vừa thờ đạo vô dục của đức Phật, vừa thờ vật chất dục lạc của Ma được, đã thờ dục lạc tất sẽ bỏ đạo, nếu thờ đạo sẽ từ bỏ vật chất. Kẻ thờ dục lạc không ngại ngùng thường đối trước tôn tượng đức Phật cầu xin mọi thứ dục lạc. Người thờ đạo từ bỏ ngũ dục được thể hiện qua việc bố thí mọi thứ thế gian không tiếc nuối, thế nên người thờ đạo vô dục giải thoát thường hành bố thí. Bố thí là pháp hành đầu tiên trong sáu ba la mật mà hành giả tu Bồ tát đạo cần phải tu tập thông qua sự thực hành. Bố thí được chia làm ba nhóm gồm pháp, tài và vô úy.

Bố thí

Bố thí pháp thường được hiểu là dạy đạo, bố thí tài là ban bố vật chất, bố thí vô úy là không dạy đạo cũng chẳng cho vật chất mà mang đến sự an lành, cụ thể là phóng sinh. Tóm lại giảng pháp dạy đạo là bố thí pháp, ban bố tiền tài thực phẩm là bố thí tài, cứu khổ nạn đem lại sự bình an là bố thí vô úy.

Trong ba bố thí này, bố thí pháp được cho là công đức hơn cả, vì sao? Đơn giản vì pháp là trí huệ từ bi, nếu không hiểu pháp tất thiếu trí huệ, do vậy không có tâm từ bi nên đưa đến mọi suy nghĩ hành động đều gieo rắc ác nhân thọ lãnh ác quả, để rồi chính họ phải cần được tâm bi trí cứu giúp bằng ba thứ bố thí. Người hiểu pháp do có bi trí nên thường hành nhân từ bi cứu giúp thông qua ba thứ bố thí, nên thành tựu quả công đức giải thoát khỏi mọi đau khổ cần được cứu giúp. Vì vậy dạy đạo là giáo hóa tha nhân phát tâm bi trí khiến họ thành tựu công đức giải thoát, sự giáo hóa này mới thực sự là chân chính bố thí pháp, không nên ngộ nhận dạy họ tu tập cầu phúc báo cho bản thân như cúng dường có công đức hơn cho người bần cùng là bố thí pháp.

Đã hiểu bố thí pháp có công đức giải thoát mà hai thứ bố thí kia không có được, tất nhiên khi bố thí phải hồi hướng đến pháp có nghĩa bất luận hành bố thí nào cũng cần cầu cho pháp bố thí được kiên cố bất thối và luôn tăng trưởng, hồi hướng như thế cả ba bố thí đều trở thành pháp bố thí tức quả bi trí công đức giải thoát, do thành tựu công đức giải thoát nên được gọi là bố thí ba la mật đa.

Như vậy không cầu phúc báo vật chất dục lạc khi hành bố thí thì đó là bố thí ba la mật đa. Hầu hết đồ chúng hành bố thí đều hồi hướng cho bản thân được thiện quả thế gian như vật chất, sức khỏe, danh thanh… Thậm chí ngay đến dạy đạo giảng pháp cũng chỉ bày mọi thứ tu phúc thế gian, nghiêm khắc mà nói thì đây không thật là bố thí pháp mà thuộc về bố thí tài qua giảng dạy, trái lại nếu dạy đạo bố thí ba la mật và hành bố thí theo tinh thần hồi hướng đến quả ba la mật đa thì mọi thứ bố thí đều là bố thí pháp và đạt được công đức giải thoát, thậm chí công đức này cũng tác động đến người nhận thí, tạo thành nhân duyên đắc độ cho ngay người được thí. Tựu chung pháp bố thí này tự độ và độ tha nên là ba la mật đa.

Những người thờ đạo vô dục cầu giải thoát thường ưa hành bố thí mà không nhằm vào mục đích cầu dục, do ưa thích bố thí nên luôn hồi hướng mọi bố thí hành đến việc tăng trưởng pháp bố thí. Tục nhân tôn thờ dục lạc nên hồi hướng mọi bố thí hành đến việc tăng trưởng ngũ dục, điều này là bất tịnh thí ngược hẳn với bố thí ba la mật đa.

Bố thí là trung tâm tu hành của đại thừa Bồ tát, nhưng nhiều người xuất gia học đạo thiếu hiểu biết về sáu ba la mật nên cho rằng bố thí cúng dường là việc làm và bổn phận của người tại gia, không phải của người xuất gia, đồng thời dạy bảo hàng tại gia thay vì bố thí thì hãy cúng dường vì cúng dường có công đức hơn bố thí rất nhiều, hơn nữa bố thí là kết duyên với bần cùng ngu si, còn cúng dường được duyên với chư Phật chư tăng, khiến đồ chúng vì tham lợi lớn nên không hành bố thí chỉ lo cúng dường. Đồ chúng ngây ngô không hiểu vâng lời Phật dạy hành bố thí là kết pháp duyên với chư Phật, và đó là một trong bảy pháp cúng dường có công đức tối thượng, trái lại nếu vì tâm trục lợi mà cúng dường là tăng thượng duyên với tham dục, đoạn mất nhân duyên với chư Phật và đạo vô dục của ngài. Vì những lý do không y pháp, y trí và nghĩa này nên đại bộ phận chúng tại gia và xuất gia đều không ưa thích hành pháp bố thí, do vậy trực tiếp phế bỏ toàn bộ sáu ba la mật và gián tiếp thủ tiêu đại thừa pháp, làm trợ thủ đắc lực cho Ma hủy diệt chính pháp.

Giải thoát.

Như thế với tâm bi trí dùng bố thí tăng trưởng pháp thì bất luận bố thí thứ gì cho ai, nhỏ như giọt nước lớn như đại dương đều là pháp công đức giải thoát, đây là pháp tu của Bồ tát. Nếu tâm si mê dùng bố thí tăng trưởng dục lạc vật chất thế gian thì mọi bố thí đều không thành công đức giải thoát, nên không gọi đó là bố thí ba la mật đa, đây là pháp tu chướng ngại không giải thoát của tục nhân, chỉ được phúc báo vô thường của thế gian.

Kinh Kim Cương dạy khi bố thí không trụ tâm vào sắc thanh hương vị xúc pháp thì công đức vô cùng. Pháp trong sáu trần chỉ cho pháp thế gian như phúc báo lợi lộc. Không trụ tâm có nghĩa khi bố thí không dựa vào duyên để sinh, vì nếu dựa duyên sinh, khi duyên tàn thì bố thí diệt, nếu tức tâm tức bố thí thì bố thí không cần đến duyên, nên không hề sinh diệt, nhân bố thí quả bố thí, nhân tức quả, quả tức nhân, nhân quả bất nhị, nên vô sinh vô diệt, bố thí như vậy công đức không cùng tận gọi là ba la mật đa.

Do vậy hành giả cầu quả bồ đề tu Bồ tát đạo phải hành sáu ba la mật và độ sinh bằng bốn nhiếp pháp, cả hai pháp phương tiện tự giác và giác tha đều được dẫn đầu bằng bố thí, điều này nói lên tầm quan trọng của bố thí trong việc tự độ và độ tha.

Xuất gia theo tứ y.

Xuất gia được giải thích rõ qua các bài "Chuyện xuất gia" hay "Hóa pháp và Thật pháp". Trong bài này chúng ta sẽ dùng tứ y để nhận định thế nào là chân thật xuất gia, có chân thật xuất gia mới là mạng mạch của chư Phật.

Thứ nhất y pháp bất y nhân.

Để xét đoán đó là một tăng sĩ, nếu y nhân có nghĩa dựa vào hình tướng để nhận ra, nếu y pháp tất y vào pháp hành độ sinh hơn là hình tướng, bởi chiếc áo không làm nên một tu sĩ.

Thứ hai y trí bất y thức.

Thức thấy biết mọi thứ qua căn trần, trí nhận ra mọi thứ không qua căn trần, đại để thức chỉ thấy biết mọi hóa pháp, trí không những thấy hóa pháp mà còn thấy cả thật pháp, thế nên thức thấy nhân không thấy pháp, trí nhận biết cả nhân lẫn pháp. Do vậy không y thức tức tránh được lỗi trông mặt mà bắt hình dong, bởi tri nhân tri diện bất tri tâm, do vậy tri diện không đủ để tri nhân, y trí tất tri diện lẫn tri tâm nên mới chân thật tri nhân. Vì vậy y trí bất y thức.

Thứ ba y nghĩa bất y cú.

Y và bất y này có nghĩa không nên y vào câu cú hay lời nói mà nên y vào nghĩa lý của nó. Ở đây y cú tương ưng với y thức và y nhân, còn y nghĩa tương ưng với y pháp và y trí. Khi nói xét đoán về thế nào là chân thật tăng tất nhiên phải xét người ấy có đúng nghĩa là một tu sĩ không, và nếu có pháp, có trí là đúng nghĩa, nếu chỉ có hình thức mà vô nghĩa thì khác gì tượng. Do vậy y nghĩa bất y cú.

Thứ tư y liễu nghĩa bất y bất liễu nghĩa.

Liễu nghĩa tức hoàn toàn thông triệt nghĩa lý không bị chướng ngại nên không có giới hạn. Áp dụng vào chủ đề của chúng ta thì hễ y vào ba y trên thì chính là y liễu nghĩa.

Xuất gia gieo duyên.

Xuất gia gieo duyên nghĩa là gì? Xuất gia có nghĩa giải thoát ra khỏi thế gian sinh diệt vô thường, do nghiệp duyên trói buộc, chúng sinh hết sinh tới tử, hết đến rồi đi nhưng kỳ thực chẳng hề đến đi sống chết mà vẫn luẩn quẩn ngay trong thế gian này, chẳng qua chỉ do thay đổi nghiệp của nhị báo mà thấy có sinh tử đến đi. Giải thoát khỏi sinh tử tất nhiên là ra khỏi thế gian, hay ngược lại ra khỏi thế gian thì giải thoát khỏi luân hồi sinh tử. Ra khỏi thế gian chính là xuất gia, thoát khỏi luân hồi là giải thoát, thế nên xuất gia và giải thoát không hai mà chính là.

Gieo duyên là tạo dựng nhân duyên cho quả nơi tương lai, muốn thành quả cần phải chăm sóc cho nhân duyên thắm màu, đồng thời loại bỏ và ngăn chặn các nghịch duyên mang tính hủy diệt, dụ như trồng rau không chỉ cần chăm bón phân nước, còn phải trừ sâu diệt cỏ, nào phải cứ gieo hạt là xong.

Quan niệm xuất gia của đồ chúng là cạo tóc khoác cà sa, nên gieo duyên xuất gia là xuống tóc đắp y, nhưng chiếc áo và tóc chẳng có liên quan gì đến xuất gia giải thoát, nếu chỉ cạo đầu khoác y thì khác gì cư sĩ trọc, sở dĩ gọi là cư sĩ vì không hề có ý tưởng xuất gia giải thoát mà thích làm tu sĩ tại gia tức làm một phàm tăng, có nghĩa một tu sĩ sống chết với thế gian, hàng tăng nhân này bị đức Phật chê trách là thân tu mà tâm chẳng tu nên xứng gọi là cư sĩ trọc. Đồ chúng hồ đồ không ngờ rằng gieo duyên xuất gia kiểu đó lại chính là gieo duyên tại gia, phi xuất gia. Hơn nữa gieo duyên để đó không buồn chăm lo vun tưới bằng sự hành đạo mà vẫn tiếp tục không ngừng hăng say vun trồng gieo vô số duyên bám trụ vào thế gian, để những thứ tục duyên này chôn vùi hủy hoại thứ duyên mong manh bị ruồng bỏ mà thiên hạ gọi là gieo duyên xuất gia, những người gieo duyên ấy ngây ngô không hiểu rằng đến như Phật tính là căn bản nhân của chúng sinh bị tham sân si chôn vùi hằng bao lâu nay và vẫn tiếp tục cho đến khi nào chúng sinh tỉnh ngộ phát tâm, khi ấy Phật tính mới hiển bày. Phật tính còn bị chôn lấp lâu đời như vậy nói gì đến cái gọi là gieo duyên xuất gia phù phiếm kia, đừng mê tín tin rằng cứ gieo duyên rồi thì sẽ sinh quả, không vun bồi duyên chẳng có nhân nào sinh quả.

Người chân thật muốn xuất gia giải thoát không cầu và mộ làm một tu sĩ tại gia (thế gian) mà cầu được xuất thế gian gia, người xuất thế gian gia mới là tu sĩ đích thực, người tu sĩ chôn chân tại thế gian là cư sĩ trọc.

Chân thật gieo duyên xuất gia chính là gieo các duyên xuất gia ngay trong các nhật thường sinh hoạt từ sự ăn uống ngủ nghỉ, tư duy và hành động. Ăn ngủ chỉ để duy trì sự sống, sống để suy nghĩ và làm mọi việc lợi lạc chúng sinh như bố thí, phóng sinh, cứu khổ nạn. Mọi sinh hoạt nhật thường không nhằm vào tìm kiếm hưởng thụ dục lạc mà vì lợi ích chúng sinh như kinh Hoa Nghiêm dạy "bất vị tự thân cầu khoái lạc, đản vị cứu hộ chư chúng sinh", không vì bản thân cầu khoái lạc, chỉ vì cứu độ mọi chúng sinh. Gieo duyên chân chính như vậy sẽ đem lại kết quả khôi phục Phật tính dẫn đến sự xuất gia giải thoát, thế nên mọi công phu tu tập như lễ bái tụng kinh, trì giới hành thiện của tăng ni là sự gieo các duyên để xuất thế gian gia, như vậy hàng tăng ni mới thực sự là người đang gieo duyên xuất gia, bởi họ chưa thành tựu được sự nghiệp ra khỏi nhà tam giới, nếu bảo tăng ni đã thực xuất gia thì đó chẳng qua là hiểu theo hình thức mà hình thức không dẫn đến sự thành tựu xuất gia, vì vậy tăng ni cần phải tu tập đến hết đời. Đừng ngộ nhận một cách ngớ ngẩn gieo duyên xuất gia chỉ là nhất thời đến chùa xuống tóc mặc y, sau đó về lại với những sinh hoạt nhật thường cố hữu, bỏ lại sự gieo duyên ấy mục nát trong lãng quên.

Bố thí đã có công đức ba la mật đa xuất thế gian nên bố thí là pháp tu giải thoát không thể thiếu được. Nhưng do thiểu trí phần lớn tăng tục không cho hành bố thí là pháp giải thoát, họ tin vào việc thờ phụng cầu nguyện và nhất là phải cạo tóc khoác y mới là tu tập, do vậy một số đồ chúng gieo duyên xuất gia thông qua hình thức xuống tóc mặc y. Họ không biết rằng nhờ hành bố thí mà giải thoát khỏi mọi quả khổ, do diệt trừ được nghiệp tham sân si của tập đế, thế nên hành bố thí pháp là gieo trồng các duyên giải thoát, cho đến khi viên mãn thì xuất ra khỏi nhà thế gian vô thường, hoàn toàn giải thoát.

Kỳ thật không có việc gieo duyên để đó như tục nhân ngộ nhận, mà gieo duyên là thường gieo không ngừng, duyên gieo để đó thì không thể thành quả được. Đúng hơn chính các vị hòa thượng, thượng tọa mới thật sự là người gieo duyên xuất gia nhờ thường hành gieo các duyên gọi là tu tập phi thế tục như trì giới hành thiện, lễ bái tụng niệm, còn như những người "xuất gia gieo duyên" nọ chỉ là tập sự hay trải nghiệm xuất gia trong thời gian ngắn, và họ vẫn sinh hoạt hằng ngày bằng các duyên thế tục như kiếm lợi cho bản thân và gia đình, các duyên thế tục chồng chất theo thời gian chôn vùi lấp mất cái duyên xuất gia èo ọt kia không để lại chút dấu vết. Về vấn đề gọi là xuất gia gieo duyên của người tại gia thì đức Phật đã chỉ dạy pháp thọ bát giới, những ai thường xuyên thọ giới này là đang tập sự xuất gia và đó chính là xuất gia gieo duyên đúng nghĩa, do không thông hiểu bát giới nên mới tạo ra thứ gọi là gieo duyên xuất gia thuần trên hình thức.

Xuất gia chân thật.

Chân thật luôn là thành quả của liễu nghĩa, và mơ hồ điên đảo lại là kết quả của không liễu nghĩa khi đức Thế Tôn dạy y vào liễu nghĩa không y vào bất liễu nghĩa hàm nghĩa y vào chân thật (chân lý) đừng y vào sự mơ hồ không sáng tỏ rõ ràng, bởi đơn giản trí huệ là rõ nghĩa và ngu si là khg rõ nghĩa. Nghe pháp hay xem kinh cốt để hiểu nghĩa mà không chỉ để ghi nhớ câu kinh văn tự, nếu không hiểu nghĩa nghe nhiều xem rộng cũng vô ích như trường hợp đa văn của ngài A Nan.

Kinh văn, hình tướng tăng ni chỉ là cú và nhân biểu tượng cho nghĩa và pháp, chúng sinh coi trọng kinh và tăng mà coi thường lơ là với nghĩa và pháp, nên chung cục không đắc pháp và hiểu nghĩa. Bồ tát trái lại coi trọng sự đắc pháp và liễu nghĩa nên có năng lực giác ngộ độ sinh, bởi giác ngộ chính là liễu nghĩa của vạn pháp. Do lẽ này xuất gia chân thật là cầu tìm học tập pháp ở nơi nhân, trí ở nơi thức phân biệt và nghĩa thú ở văn tự ngôn ngữ để nhập chân thật nghĩa, và không chỉ trụ ở sự tụng kinh văn mà bỏ nghĩa, khoác hình tướng mà bỏ pháp và chỉ nhận thức những thứ này là xuất gia, hiểu như vậy rõ ràng là bất liễu nghĩa, rủi thay những người bất liễu nghĩa này chỉ dạy cho đồ chúng xuất gia và gieo duyên xuất gia theo lối bất liễu nghĩa ấy.

Bồ tát trọng pháp và liễu nghĩa nên tự tại hiện đủ mọi tướng nói mọi nghĩa khai mở trí huệ giác ngộ cho chúng sinh mà không nhất thiết phải bám trụ vào tăng tướng, thế mới biết pháp và nghĩa là thứ độ ta và chúng sinh mà không phải là tướng và văn tự, nhờ vậy pháp, nghĩa và trí huệ mới phát sinh mọi công đức giải thoát thượng cầu và hạ hoá. Phương tiện để thành Phật là độ sinh, độ sinh không gì bằng hành bố thí ba la mật, phương tiện để độ sinh là thành Phật, thành Phật không gì bằng độ sinh. Vì vậy bố thí ba la mật là pháp tu căn bản để giác ngộ giải thoát cho ta và muôn loài.

Tóm lại xuất gia chân thật do y pháp nên quy y pháp, do hiểu nghĩa nên thâm nhập pháp, do y trí nên hiểu biết như hải, do y liễu nghĩa nên thành tựu cả hai vế thượng cầu và hạ hóa.

GK 9.5.2023

Bốn Động Tâm

Đức Phật dạy "sau khi Như lai niết bàn, người nào đến chiêm bái bốn nơi động tâm là đản sinh, thành đạo, chuyển pháp luân và niết bàn là người hữu duyên với Như lai". Sở dĩ nói bốn nơi này là động tâm vì khi đến chiêm bái đồ chúng sẽ sinh lòng tin và phát tâm tu tập.

Động tâm theo nghĩa thế gian là sự rung động vì cảm xúc, theo nghĩa xuất thế là sự chuyển từ phàm tâm sang bồ đề tâm.

Đến bốn động tâm theo nghĩa thế gian (thuộc thức phân biệt) là đến chiêm bái bốn địa điểm gồm Lâm tỳ ni, Bồ đề đạo tràng, Lộc uyển và Câu thi na. Theo nghĩa xuất thế (trí vô phân biệt) thì đến có nghĩa đạt đến sự và lý của bốn tướng này.

Chúng ta đều đã đến bốn động tâm bằng sự, giờ thì sẽ đến bằng lý theo lộ trình dưới đây.

Thị hiện.

Để hiểu cho chính xác nghĩa của tứ tướng hầu không đến sai chỗ, trước tiên phải biết cả bốn tướng ấy theo đại thừa đều là hóa pháp thị hiện. Và thế nào là thị hiện? Vì khai mở sự giác ngộ cho chúng sinh mà xuất hiện nơi đời gọi là thị hiện. Như kinh Viên giác nói chư Phật mượn sự tham dục để vào cõi này hầu khiến chúng sinh xả bỏ ái dục, đó là hình thức thị hiện.

Thị hiện lại có nghĩa sự xuất hiện của Chư Phật bồ tát ở cõi hư huyễn để thức tỉnh chúng sinh đắm chìm trong mộng ảo. Dĩ nhiên chư Phật không thật sự vào cõi hư huyễn ảo mộng mà dùng phương tiện thiện xảo hóa hiện hợp với mộng ảo của chúng hữu tình để hiện hữu trong cõi huyễn, kinh Viên giác gọi là mượn tham dục vào cõi nhiễm để độ sinh.

Theo nghĩa thị hiện thì chúng sinh và mọi thứ ở thế giới đều là ảo mộng, cho nên ngay đến Phật và pháp trong thế gian cũng gọi là hóa Phật và hóa pháp. Hóa là thị hiện nên không thật là Phật, là pháp.

Đản sinh.

Nhân sao quả vậy, người thanh tịnh sinh về cõi tịnh, kẻ dục nhiễm sinh về cõi dục, nay Phật vốn thanh tịnh vô nhiễm nhưng vì bi tâm độ sinh mà lập phương tiện sinh vào cõi dục nên gọi là thị hiện đản sinh. Do thị hiện nên thân đản sinh gọi là hóa thân không phải thật thân. Chân thân Phật chính là thanh tịnh pháp bản tính của giác tâm tức chân tâm. Từ chân tâm thanh tịnh thị hiện thiên bá ức hóa thân độ vô số chúng sinh theo tinh thần nên hiện thân nào độ sinh thì hiện thân ấy như kinh Pháp hoa phẩm Phổ môn hiển bầy.

Thị hiện đản sinh vào thế gian khác với sự thác sinh do nghiệp nhân chiêu cảm để thọ quả báo thế gian. Thị hiện đản sinh do nguyện lực đến để giác ngộ chúng sinh, thác sinh do nghiệp nhân là để lãnh thọ mọi quả báo thiện ác của nghiệp nhân đó. Do thị hiện nên tự tại quan sát thế gian mà tùy ý thị hiện đản sinh, thọ thân ra sao, và ở đâu khi nào đều như ý muốn. Do thác sinh nên bị nghiệp trói buộc và chi phối chỗ sinh và lúc nào sinh.

Như vậy đản sinh là một hiện hữu chỉ để xoa dịu khổ đau và chấm dứt sinh tử cho chúng sinh bằng sự giác ngộ của bồ đề tâm. Nếu hiểu được nghĩa đản sinh thì mới thật sự là đến và có nhân duyên với đức Phật.

Thành Đạo.

Theo chúng sinh tri kiến thành đạo có nghĩa trải qua bao đời khổ tu công đức độ sinh ta sẽ tiến hóa dần từ phàm lên thánh, rồi từ thánh lên Phật. Theo Phật tri kiến cái ta của chúng sinh là không thật, đó chỉ là cái ta trong mộng mị, thế nên sự tu hành không phải để cái ta lên ngôi thánh hay Phật mà là rũ bỏ cái ta, bỏ cho đến khi nào chẳng còn chút ta nào trong tâm trí, bấy giờ Phật trong ta tự hiện, đó là thật thành đạo. Sự thành đạo này khiến ta thấy không có cái ta nào thành đạo, và như thế mới thật thành đạo. Đại thừa gọi là vô tu vô chứng, bởi vì không có ngã để tu nên cũng chẳng có ngã để chứng, tựu chung vô tu vì vô ngã, vô chứng vì vô pháp. Phật và pháp là tâm bản lai sẵn có, không phải nhờ tu mà mới thành có.

Thành Phật đã không phải là thành, vì có ta hiện hữu ắt không có Phật, và thành Phật thì chẳng có ta, như người mơ thấy mình làm bướm, tỉnh dậy thì thấy mình thành người ư? Mình không thật là bướm chỉ vì mê ngỡ mình làm bướm, nay tỉnh ra mới biết xưa nay mình là người mơ làm bướm, chẳng phải bướm kia thành người. Trong mơ là bướm, lúc tỉnh là người, cũng vậy khi mê là chúng sinh, lúc tỉnh là Phật, không hề có chúng sinh hay ta nào thành Phật.

Tu tập thế nào để diệt ngã? Đó là pháp tu của nhất thiết chư Phật khi còn là Bồ tát và pháp tu này được gọi tên là Bồ tát đạo. Vậy thế nào là bồ tát đạo? Phát tâm lập nguyện là nền tảng của bồ tát đạo, phát tâm là Bồ tát, đại nguyện là đạo tức con đường tu tập của Bồ tát, nói chung Bồ tát đạo chính là phát tâm lập nguyện.

Phát tâm bồ đề thượng cầu hạ hóa, lập bồ đề nguyện nguyện thành Phật độ chúng sinh. Đại nguyện của bồ tát đạo là "đương nguyện chúng sinh", Bồ tát lấy chúng sinh làm đối tượng tu hành để thành đạo, lại thành đạo cũng chỉ để độ hóa chúng sinh. Do độ sinh mới thành Phật nên chúng sinh quả thực là công đức điền thù thắng của bồ tát đạo.

Hạ hóa độ sinh để thượng cầu Phật đạo, Bồ tát dùng huyễn ngã hành mọi công đức đều hồi hướng đến thành đạo quả vô thượng bồ đề, ngã chỉ là phương tiện để phục vụ cho bi nguyện độ sinh, trái với chúng sinh tri kiến chỉ dùng thiện pháp mưu cầu lợi ích cho ngã. Vì vậy phàm nhân càng tu ngã càng tăng trưởng, điều này đồng nghĩa với huyễn tăng, tham sân phát triển. Đối lại Bồ tát càng tu pháp càng trưởng dưỡng, đồng nghĩa với thật pháp tăng thượng, vô số chúng sinh được cứu độ, vì vậy bồ tát đạo là pháp tu duy nhất tăng thượng pháp và trừ diệt ngã. Cần hiểu rằng diệt ngã không có nghĩa xóa sổ ngã, mà là khiến ngã trở thành phương tiện công cụ tu pháp, khác với phàm nhân dùng pháp làm phương tiện phục vụ cho ngã.

Tựu chung thành đạo chân thật là sự giác ngộ thức tỉnh về lại với bản tâm như người mơ thức giấc, mà không hề có cái ta nào trong mơ thành Phật cả. Hiểu được nghĩa này thì thật sự đến chỗ thành đạo.

Chuyển pháp luân.

Sau khi thành đạo, đức Phật chuyển bánh xe pháp khai mở Phật tri kiến cho chúng sinh. Chư Phật từ niết bàn diệu tâm thị hiện hóa thân vào cõi trần gian huyễn mộng thức tỉnh chúng sinh bằng hóa pháp.

Hóa thân là phương tiện của chân thân, hóa pháp là phương tiện của thật pháp, vì vậy pháp có hai loại là thật pháp và hóa pháp.

Thật pháp còn gọi là cứu cánh pháp, vô phân biệt pháp, xuất thế pháp, gọi chung là chân đế. Hóa pháp tức phương tiện pháp, quyền pháp, phân biệt pháp, thế gian pháp, gọi chung là thế tục đế.

Do vì chúng sinh quen theo thức phân biệt nên chỉ hiểu được các pháp thế tục, vì thế họ không thấy được thật Phật, chính vậy chư Phật phải thị hiện hóa thân để chúng sinh thấy được, và nói hóa pháp để chúng sinh nghe ra.

Song hóa thân và hóa pháp cũng có mặt hại vì chúng sinh quen phân biệt nên có thể ngộ nhận hóa Phật là Phật thật, hóa pháp là pháp thật, như người mù khi được giải thích màu trắng giống như sữa, họ quen theo xúc chạm nên hiểu lầm màu trắng là ướt. Hóa pháp chỉ là ngón tay chỉ bày ánh trăng thật pháp, mà không hề là ánh trăng.

Đa phần đồ chúng tin hóa Phật hóa pháp là thật, vì thế họ chẳng có một ý niệm nào về thật Phật, thật pháp và như thế chẳng còn cơ hội giác ngộ.

Thành đạo tất phải hiểu rõ thật pháp, thật pháp chỉ có một nên tất cả Bồ tát thành đạo đều chứng một thật pháp duy nhất ấy nên đồng thành Phật không sai khác. Kinh Hoa nghiêm nói "Thập phương tam thế Phật, đồng cộng nhất pháp thân, nhất tâm nhất trí tuệ, lực vô úy diệc nhiên", mười phương ba đời Phật, cùng chung một pháp thân, một tâm một trí huệ, lực vô úy cũng vậy.

Một thật pháp duy nhất ấy chính là bản tâm thanh tịnh mà nhất thiết chư Phật chúng sinh đều cùng có như nhau. Kinh Kim cương nói "tất cả chúng sinh đều có tính Phật", tính Phật là tên gọi khác của bản tâm.

Chỉ có chư Phật mới thấy biết (tri kiến) bản tâm, cũng có thể nói thấy biết được bản tâm tức quy hồi bản giác, đó chính là thành đạo. Vì vậy mục đích cứu cánh và cũng là đại sự nhân duyên của hóa thân là khai mở Phật tri kiến đó cho chúng sinh (kinh Pháp hoa). Chuyển pháp luân (độ sinh) là nhân cho thành đạo và thành đạo cũng là nhân cho chuyển pháp luân. Thành Phật và độ sinh chung quy chỉ là một tâm bồ đề.

Do chúng sinh dùng thức tình thấy có Phật và pháp, nên khi chuyển "hóa pháp luân" để thích ứng với căn tính thức tình phân biệt của chúng sinh, đức Phật phải phương tiện nói thứ lớp từ nơi vốn không phương tiện thứ lớp của thật pháp (theo lời thỉnh cầu của Bồ tát Phổ Hiền trong kinh Viên Giác), thành thử có các pháp sai biệt như tam thừa hay các loại pháp đối đãi như giới định huệ khác với tham sân si, các pháp này có tướng, có tu, có nói, có nghe, có đắc, có chứng, có bến này và bờ kia.

Ẩn trong sự chuyển pháp luân hóa pháp để đáp ứng với thức phân biệt, là sự chuyển pháp luân thật pháp vô phân biệt mà chỉ có trí vô phân biệt mới nhận ra. Sự chuyển này chuyển mà vẫn bất động, bất động nhưng vẵn hằng chuyển. Pháp này hằng chuyển nơi mọi thời không, không đâu không lúc nào mà pháp không vận chuyển, bất kể Phật nói hay không nói, Phật hiện hay không hiện, pháp vẫn không hề ảnh hưởng mà vẫn thường chuyển bất biến. Liễu ngộ được pháp này tất không gì không phải là Phật pháp, nên thành được bất động bình đẳng tức thành tựu giới định huệ viên mãn. Vì khi ấy tham sân si cũng là giới định huệ, như kinh Chư pháp Vô Hành dạy "Tham dục tiện thị đạo, si khuể diệc phục nhiên. Như thị tam sự trung, hữu vô lượng Phật đạo" có nghĩa tham dục chính là đạo, sân và si cũng thế, trong ba thứ tham sân đó, có biết bao đạo pháp. Đó là thật pháp nhất thừa, bất động bình đẳng, vô phân biệt, trung đạo, tuy không chuyển mà chuyển, tuy chuyển mà không chuyển.

Vì thế nên chuyển pháp luân thành có hai loại là có pháp thấy "chuyển pháp luân" (tam thừa hữu vi) gọi là phương tiện chuyển pháp luân, có pháp không thấy chuyển pháp luân (nhất thừa vô vi) gọi là cứu cánh chuyển pháp luân.

Niết bàn.

Niết bàn có nghĩa tịch tĩnh vắng lặng. Là cảnh giới nhất thật của chư Phật, sở dĩ gọi là nhất thật vì không có sự phân biệt của nhị biên, có nghĩa do không có khổ nên chẳng có lạc để cầu, không có sinh cũng chẳng có tử, bởi sinh tử vốn là một, khổ lạc cũng chẳng phải hai, phàm có cái này tất có cái nọ, hễ không cái này tất chẳng có kia, nhưng cả hai đều sinh từ một gốc, như ngày và đêm tuy hai nhưng cùng là một dòng thời gian. Chúng sinh phân biệt thủ xả khiến tâm động loạn bất an, Bồ tát hiểu tính thật chỉ là một nên vô thủ xả do vậy tâm bất động an lạc. Tâm bất động an lạc này là niết bàn và cũng là thật pháp.

Phật và niết bàn là nhị báo thanh tịnh sẵn có của bản tâm, ngoài bản tâm không có Phật và niết bàn. Vì vậy theo Thai tông thành đạo là từ tích quy hồi bản tâm. Đồ chúng tâm mê nên không nhận ra bản tâm thật pháp, nên mê muội lang thang như cùng tử trong chốn hồng trần, để đem chúng sinh về lại cội nguồn bản tâm, chư Phật thị hiện hóa thân thùy tích mở bày Phật tri kiến cho họ ngộ nhập.

Do thức tình phân biệt của chúng sinh chỉ có thể nhận ra hữu tướng niết bàn, nên Như Lai phải tùy thuận căn tính ấy mà thị hiện niết bàn. Do đó chúng sinh ngỡ niết bàn là cảnh giới chỉ có sau khi chết, Phật và chúng sinh là hai, nên cảnh Phật tức niết bàn với sinh tử cũng là hai. Vì vậy khi Như lai sống thì sống trong sinh tử, nhưng khi ngài viên tịch thì vào cảnh giới niết bàn.

Thứ hai do trí bất động hiểu rằng Như Lai nhập niết bàn vô tướng, tức không có tướng nhập, vì vậy nhập niết bàn này không liên quan gì đến lúc sống hay khi chết, mà khi nhập niết bàn tức lìa hết mọi sống chết, sống chết chỉ còn là thị hiện tùy duyên của "niết bàn bất động không sống chết". Mọi sống chết đều nhiếp trong niết bàn này, nói đúng hơn mọi thời không của sống chết đều thuộc về niết bàn đó như là mọi hoa đốm sinh diệt đều dựa vào hư không, hay như sóng sinh diệt trong biển. Do vậy niết bàn này vô tướng, vô trụ biến nhất thiết xứ. Một khi chứng đạo tất giác ngộ sinh tử chỉ là ảo vọng, không liên can gì tới thật ngã bản tâm, như lời đại sư Huyền Giác cảm thán sau khi đắc pháp Tào khê "tự tùng nhận đắc Tào khê lộ, liễu tri sinh tử vô tương quan". Niết bàn vốn tự thanh tịnh không sinh tử, mà không phải tạo tác nên một niết bàn vô sinh vô tử, như kinh Viên Giác Phật dạy Bồ tát Văn Thù "phi tác cố vô, bản tính vô cố".

Nếu hiểu nghĩa này thì tự tạo niết bàn mà không cần cầu sinh vào niết bàn của ai, bởi niết bàn chân thật là cảnh giới tự thọ dụng không ai ở nhờ ai được, vì niết bàn chỉ có chỗ cho một người, đó là Phật, không phải Phật thì không thể trụ niết bàn, chính vì thế mà chưa từng nghe chuyện Phật tiếp dẫn ai về niết bàn.

Tổng kết.

Từ đản sinh đến niết bàn tức một đời thị hiện của hóa thân chỉ nhằm vào một đại sự nhân duyên mở bày Phật tri kiến cho chúng sinh ngộ nhập đó là tâm vô thượng bồ đề trên cầu thành Phật dưới độ chúng sinh. Thượng cầu là thành đạo, hạ hóa là chuyển pháp luân. Tâm này là bản tâm của tất cả chư Phật và chúng sinh, ngộ nhập tâm này gọi là giác ngộ vì Phật và niết bàn vốn sẵn là bản tâm. Nói đúng hơn giác ngộ không gì khác hơn là trở về với bản tâm đánh mất lâu nay.

Chúng sinh mê muội mất bản tâm lại nhận tâm mê này làm tâm nên quên mất nguồn gốc vốn là Phật nơi niết bàn, bỗng dưng thấy mình là chúng sinh trong chốn triền phược. Để đem chúng sinh về lại cội nguồn giải thoát các hóa thân từ niết bàn bản tâm thùy tích vào cõi trần lao để chỉ bày cho chúng sinh khai mở Phật tri kiến tức bản tâm của chính mình để ngộ nhập vào tri kiến này tức trở về bản tâm.

Động tâm là khi được khai mở Phật tri kiến, ánh sáng của bản tâm soi sáng bóng tối của nhiễm tâm mở ra một cảnh giới thành Phật độ sinh và niết bàn, sự thay đổi từ nhiễm tâm sang tịnh tâm gọi là đản sinh, và khi bản tâm được đản sinh thì thành Phật, độ sinh và niết bàn sẽ hiển bày.

Nói chung bốn pháp này bất dị nhi tức thị, vốn là một. Do thức tình phân biệt của chúng sinh mà bốn pháp này phân thành hai thứ bốn pháp phương tiện và bốn pháp cứu cánh.

Bốn phương tiện pháp thì hữu tướng, hữu trụ, hữu hạn, hữu tu hữu chứng theo thức tình hữu hạn của chúng sinh, như bốn động tâm ở Ấn độ. Bốn cứu cánh pháp theo bất nhị trí thì vô tướng, vô trụ, vô hạn, vô tu vô chứng, do vô nên biến khắp thời không.

ĐT 30.1.22

Bốn Hạng Điên Đảo

Điên đảo là từ ngữ đức Phật dùng để gọi chúng sinh, bởi chúng sinh mê muội nhận vọng làm chân, điên điên đảo đảo nhận giặc làm con, lấy khổ làm vui, coi vui là khổ. Vì điên đảo nên cương cường khó độ, dù phải chịu luân hồi khổ vẫn từ chối giải thoát.

Điên đảo có thể phân làm bốn hạng như sau:

1/ Hạng thứ nhất không biết mình điên, nên ngược lại coi người không điên là điên, như chúng sinh điên đảo coi mọi huyễn hóa là thật hữu, khởi tâm tắng ái thủ xả, tạo mọi hoặc nghiệp đưa đến khổ, báo, nghiệp chướng, lại không biết rằng mọi thứ lạc do thủ xả pháp thế gian là nhân của quả khổ, nên điên đảo lầm khổ là lạc, tưởng lạc là khổ. Hạng này do vô minh sâu dày không tin vào thiện pháp thế gian hà huống tịnh pháp xuất thế gian của Phật pháp.

2/ Hạng thứ hai biết mình là điên nhưng có lúc nhận ra có lúc không nhận ra, nên khi nhận ra thì biết cầu thuốc, lúc lên cơn điên lại từ chối thuốc cho rằng mình không điên, như người khi khổ não thì cầu trời khẩn Phật giúp mình thoát khổ, đến lúc qua rồi lại từ chối mọi thứ trị liệu thoát khổ như là hành thiện và đoạn ác để thực sự thoát khổ báo và phiền não, mà lại tiếp tục tạo nhân khổ, để rồi khi quả đến lại cầu cứu từ người đến quỷ thần, cứ vậy mà lưu chuyển.

3/ Hạng thứ ba tuy biết mình điên nên tìm cầu thần y cho thuốc trị liệu, nhưng vẫn còn bị cơn điên tác động nên vẫn điên trong pháp trị liệu, như dùng thuốc không đúng liều lượng, hay phải uống ba hợp chất thuốc thì chỉ dùng có một loại, nên bệnh không khỏi được, như người quy y Phật pháp tu học giới định huệ, song chỉ tu tiểu giới (hình thức bên ngoài mà không chú trọng đến nội dung, là đoạn ác, hành thiện và độ sinh) định huệ thì phế bỏ, học Phật thì chỉ nghe pháp còn tư tu thì hờ hững không màng, do vậy mà vẫn điên, đó là do người bệnh không y giáo phụng hành mà chẳng phải vì Phật pháp vô năng.

4/ Hạng thứ tư là hạng tưởng mình hết điên, với những cách dùng thuốc thiếu sót và sai phạm nói trên, qua thời gian ngắn cho mình là thật bình phục nhờ phục dược, nhưng kì thực do dùng thuốc sai cách và không đủ nên hãy còn điên. Vì vậy khi điên thì A tưởng mình là B, nhưng trong khi chữa trị lại ngỡ mình vốn là B nay hóa thành A.

Lắng tâm quán sát để biết ta có điên không, và nếu có thì thuộc loại nào trong bốn loại trên. Có nhận ra ta có bệnh điên mới chịu nghe lời bậc y vương dùng pháp dược trị liệu, thành người vô bệnh, vô não, thân tâm an lạc.

BA 9.6.2022

Cầu Xin Và Nguyện Hành

Theo tục nhân cầu và nguyện thường đi đôi với nhau và có cùng chung ý nghĩa, nên hợp thành danh từ cầu nguyện. Kỳ thật cầu và nguyện có ý nghĩa khác biệt, ta sẽ phân tích các sự khác biệt giữa hai từ này.

Cầu xin.

Khi xin một điều gì từ tha nhân thì đó là cầu, còn gọi là cầu xin. Phàm nói xin thường hàm nghĩa "cho mình" hơn là cho người.

Cầu xin là dựa vào tha lực, nên tâm cầu thuộc về yếu hèn vô lực. Những người bám trụ tâm này sẽ phải ăn xin một đời, nên tâm cầu là tâm cùng tử. Thế nhân thường coi khinh sự xin ăn của người nghèo khổ, nhưng ai cũng quên mất bản tính ăn xin của tự thân trong đời sống. Thật vậy con người có nhiều thứ làm ăn mày, họ ăn xin tình yêu, danh lợi, vật chất, quyền hành bằng sự lấy lòng, luồn cúi, a dua, dối trá bất kể thủ đoạn miễn sao được tha nhân ban bố thứ họ cầu xin. Nào phải chỉ có người nghèo ăn xin, kẻ giàu có cũng cầu xin với Phật trời hay quỷ thần để được thêm của cải dục lạc.

Người cầu xin cho bản thân tất nhiên chẳng bao giờ biết đến sự bố thí chia sẻ cho tha nhân, đơn giản chỉ vì đã xin tất có thấy dư đâu mà cho, như thế cầu xin đồng nghĩa với sự không thể làm cho chúng sinh được lợi lạc, vì vậy tâm cầu xin là chướng ngại lớn nhất cho Bồ tát đạo những người tu tập lục độ mà đại biểu là bố thí ba la mật đa. Do lẽ này muốn tu học Bồ tát đạo điều tiên quyết là phải phát tâm bồ đề, nguyện làm các việc nhiêu ích hữu tình, cho hơn là xin, giúp người hơn giúp mình. Bồ tát thường nguyện độ sinh, chúng sinh cầu được cứu độ, vì vậy Bồ tát là trưởng giả, chúng sinh là cùng tử.

Tâm cầu xin đã không thể khiến chúng sinh lợi lạc, tất nhiên sự cầu xin không thể mang lại công đức, có chăng cũng chỉ là thứ phúc báo vô thường, gọi là nhân thiên phúc báo. Thứ phúc này thoạt có rồi không như mũi tên bắn lên trời, hết lực sẽ lao trở lại mặt đất. Do không thông hiểu điều này nên phàm nhân vì cầu xin mới chịu làm phúc, thế nhưng tâm xin xỏ phúc này thực sự chẳng mang lại phúc đức đáng kể nào, bởi chung quy động lực làm phúc đều vì mình hơn là vì chúng sinh, do đó Tổ sư Đạt Ma phán Lương Vũ đế vị vua có biệt danh Phật tâm thiên tử không hề có công đức dù xây chùa tạo tháp rất nhiều nhưng chỉ để cầu phúc báo, thế mới biết công đức chỉ có trong tâm nguyện cứu khổ cứu nạn của Bồ tát tâm, nên Lục tổ Huệ Năng nói "công đức tại pháp thân trung", công đức ngay trong tự tính pháp thân sẵn có mà không do các hành động tu phúc không được thực hiện bằng tâm bồ đề. Kinh Hoa Nghiêm còn nhấn mạnh "ly bồ đề tâm, nhất thiết sở tác, giai thành ma nghiệp", bỏ tâm bồ đề làm bất cứ gì cũng thành ma nghiệp.

Nguyện hành.

Khi tha thiết muốn thực hiện điều gì cho mọi người thì gọi là phát nguyện, hàm ý nguyện làm thứ gì đó nên nguyện thường đi chung với hành, gọi là nguyện hành. Phàm nói nguyện hàm ý mong mỏi thực hiện một việc tốt lành cho tha nhân hơn là cho bản thân.

Trái với cầu là hoàn toàn dựa vào sự ban bố cứu giúp từ tha nhân hay quỷ thần, nên người cầu xin hoàn toàn vô lực, chỉ nằm chờ sung rụng; Nguyện là phát huy tự lực thực hiện điều mong muốn, nên nguyện là hùng lực, là sức mạnh duy nhất có thể đánh đổ mọi nghiệp. Những người phát tâm sẽ cả đời là trưởng giả, viễn ly nghiệp cùng tử, do vậy tâm phát nguyện không chỉ là chỗ dựa vững chắc cho người tu bồ tát đạo mà đồng thời cũng chính là chỗ cho muôn loài nương nhờ, thế nên mọi công đức thù thắng vô lậu đều sinh ra từ tâm này. Vì lẽ này ngài Tỉnh Am nói "tu hành cấp vụ lập nguyện cư tiên", lập nguyện là việc tu hành cấp bách nhất cần phải tu. Tuy nhiên đại đa số tín đồ coi cầu xin là chuyện tu hành cấp bách và chính yếu nhất, đến độ chùa chiền đành phải phục tùng coi việc cúng bái cầu xin cho đồ chúng quan trọng hơn việc khai mở Phật tri kiến cho họ. Bất kỳ ai tìm đến với Phật giáo chỉ để cầu xin như kẻ cùng tử đều không sẵn lòng phát nguyện và điều này đi ngược lại với bản hoài cứu hộ chúng sinh của chư Phật.

Đức Phật và chư Bồ tát đều lập nguyện và giáo hóa chúng sinh phát nguyện, bởi lẽ người tu có lập nguyện độ sinh mới là phúc điền của chúng sinh, nếu không lập nguyện thì đúng nghĩa là kẻ ăn mày vô dụng. Hàng xuất gia mà không lập nguyện độ sinh thì chỉ là cùng tử sống bám vào hình nghi của nhà Phật để được đồ chúng nuôi dưỡng và rồi đời sau mang thân trâu ngựa trả nợ cơm áo cho tín chúng như lời ngài Triệu Châu.

Nhờ phát nguyện nên hành được mọi pháp nhiêu ích hữu tình từ bố thí ba la mật đa, và nhờ đó thành tựu Bồ tát hành. Tâm phát nguyện mở toang cánh cửa bồ đề khiến cho bi trí bị nhốt kín lâu nay hiện hành ra thế gian, rải lợi ích đến muôn loài, giúp thế giới ác trược vơi đi ô nhiễm, tăng trưởng công đức.

Cầu và Nguyện nên hay không nên.

Nguyện hay cầu đều có hai mặt thiện và ác, mặt ác như cầu cho kẻ ta ghét phải chịu đau khổ, hay phát nguyện báo thù hoặc nguyện tiêu diệt một chủng tộc nào đó, như Lưu ly nguyện tiêu diệt xứ Ca tỳ la. Đây là những điều không nên cầu hay nguyện.

Đối với hàng Phật giáo đồ, chúng ta chỉ bàn đến mặt tích cực của cầu và nguyện. Trong những sự cầu xin thông thường của đồ chúng phần lớn là cầu xin ngũ dục thuộc pháp thế gian, ngược lại với chính pháp xuất thế gian. Lý do là vì hàng tín đồ này ôm giữ vọng tâm nên bám chấp vào pháp thế tục, coi thân tâm và cảnh giới của thân tâm này là chân thật nên không thâm nhập được sự hiểu biết chân chính của Phật tri kiến qua lời chỉ dạy của đức Phật, vì thế cứ mãi u mê cầu xin ngũ dục thay vì phát tâm cầu được giác ngộ. Tâm cầu xin ngũ dục là sợi dây trói chặt chúng sinh trong cõi nhân thiên, bởi mọi thiện pháp của tâm này không chỉ loay hoay trong nhân thiên mà còn cản trở sự giác ngộ giải thoát, nên phẩm Ly thế giới kinh Hoa nghiêm khuyến cáo "xả bồ đề tâm, phàm sở tu thiện, ma sở nhiếp thọ", lìa tâm bồ đề, làm bất cứ điều thiện nào cũng thành nghiệp ma. Thế nên cầu xin ngũ dục cho bản thân chính là pháp hủy hoại công đức.

Tuy nhiên có những điều nên cầu, và những thứ cầu này phát sinh công đức, đó là cầu cho chúng sinh phát bồ đề tâm. Nhiều người tụng kinh hồi hướng cầu cho người người khỏe mạnh, những ai bị gông cùm tù tội đều được tự do… cầu như vậy thực vô ý thức vì gây nguy hiểm bởi biết bao nhiêu kẻ khủng bố, giết người cướp của mà mạnh khỏe lại tự do nữa thì xã hội bất ổn, cuộc sống đầy bất trắc, ai cũng khỏe thì nơi nào cũng thành võ đài, ai cũng tự do thì kẻ ỷ mạnh sẽ bất trị thế giới sẽ là chốn rừng hoang, nếu thương yêu chúng sinh và có trí tuệ hãy cầu cho họ phát tâm vì mọi người, nếu ai cũng phát tâm thì thế giới hòa bình, chúng sinh an lạc, cầu như vậy tất phát sinh công đức.

Hồi hướng công đức cũng là một thứ cầu có công đức, dụ như khi bố thí nên hồi hướng cầu cho người nhận và ta do nhân duyên bố thí này sẽ đời đời kiếp kiếp có nhân duyên với pháp bố thí. Khi phóng sinh cũng hồi hướng cho ta và chim cá muôn đời cùng kết duyên giải thoát khổ nạn cho nhau. Cầu như vầy là hồi hướng cho ta và người tăng thượng duyên với thiện pháp thay vì tăng dục lạc nên có công đức. Phàm nhân quen mượn thiện pháp bố thí để hồi hướng cầu ngũ dục cho bản thân, thói quen này phá hỏng cơ hội phát sinh công đức. Tựu chung thay vì cầu dục lạc cho ta hay người hãy cầu cho chúng sinh có nhân duyên với tịnh pháp và biết phát tâm.

Điều duy nhất nên cầu và nguyện.

Chư Phật thị hiện nơi đời chỉ bày Phật tri kiến cho chúng sinh gọi là thắng giải, sự hiểu biết thù thắng ấy giúp chúng sinh phát sinh niềm tin vào chính pháp. Niềm tin này đồng với sự xuất hiện của tâm bồ đề, gọi chung là sơ phát tâm, đây là bước đầu của Bồ tát hành thẳng tiến đến chỗ cùng tột của bồ tát đạo gọi là Vô thượng bồ đề.

Đức Phật thị hiện nơi đời đã không để dạy đồ chúng thờ cúng ngài, mặc nhiên cũng sẽ chẳng có chuyện hứa ban ngũ dục nếu họ cầu xin, ngài là người duy nhất đến thế gian với mục đích duy nhất là giác ngộ cho chúng sinh, ngoài đó ra đều chỉ là phương tiện của Phật pháp. Tất cả những người tiếp thọ được pháp giác ngộ của ngài đều phát nguyện được giác ngộ viên mãn tức tự giác, giác tha, giác hành viên mãn, sự lãnh thọ thắng pháp đó chính là phát tâm lập nguyện sau khi được khai mở Phật tri kiến.

Phật giáo đồ bao gồm hai xu hướng. Xu hướng thế tục chỉ thờ Phật cầu xin ngũ dục, do không thể phát tâm cầu giác ngộ. Xu hướng xuất thế gian y giáo phụng hành phát nguyện thành Phật độ sinh. Xuất gia thực nghĩa chính là xu hướng xuất thế gian phát tâm lập nguyện, mà không ngu ngơ mê muội tin rằng cứ cạo tóc khoác cà sa là đã xuất gia. Nếu dùng thức phân biệt trên hình tướng thì xuất gia là mặc cà sa, nhưng dùng trí quán thì xuất gia đích thực là phát tâm xuất thế gian tức tâm bồ đề mới thực sự là xuất gia, bất kể vào y phục và đầu tóc, thế nên có câu "chiếc áo không làm nên tu sỹ", và phần lớn hình tướng các vị Bồ tát đều không hẳn là tướng tỳ kheo.

Thật vậy! Do thiếu vắng trí xuất thế gian mà nhất thiết chúng sinh từ con người đến thú cưng được nuôi đều không cầu cải thiện thân tâm mà chỉ cầu được tốt hơn trong vị trí hiện hữu của mình, thế nên mọi cầu xin này đều là những cầu mong không xứng đáng được cầu nguyện, mà hẳn nhiên chỉ những người học Phật chân chính khai mở được Phật trí sẽ chẳng bao giờ cần đến sự cầu xin này.

Chú cún dẫu được đại gia nuôi dưỡng chăm sóc, nhưng vẫn là kiếp chó cần phải có chủ biết thương yêu và nuôi mình no đủ, nếu nó biết cầu xả thân chó thì chẳng còn cần đến các cầu xin nọ. Con người cũng thế, cầu cho tôi lấy được người tôi thương, cầu cho tôi được buôn may bán đắt, cầu cho tôi thoát khỏi khổ nạn, luôn được mạnh khỏe, thậm chí khi nghĩ đến sự chết thì cầu được siêu thoát, cầu được vãng sinh… nếu họ cầu xả được thân tâm này tất họ không cần cầu "lắm chuyện" như vậy.

Cho dù con người có cầu cho "cái tôi" u mê này được lên thiên đường hay về cõi Phật đi nữa vẫn chẳng bằng như cầu cho "cái tôi" u mê đó không còn là tôi nữa. Vậy mới biết thế nhân chưa biết "nguyện" hay "cầu" là gì cả, và mọi sự cầu nguyện của phàm phu đều rất vớ vẩn nếu không nói là cực kỳ dở hơi.

Đã không nhận chân được ý nghĩa thù thắng của "cầu" và "nguyện", nên mọi điều "cầu" và "nguyện" của họ vẫn vô nghĩa, vì chỉ lẩn quẩn trong cảnh biến đổi vô thường của thế gian, đã cầu sướng tất phải kề bên khổ mới thấy được sướng, đã cầu thiên đường, tất có địa ngục cạnh bên… cứ thế mà suy ra mọi thứ. Nói chung đã cầu cho cái tôi thì mọi ước nguyện đều có 2 đặc tính, một là vị kỷ, hai là đầy tính nhị nguyên.

Do vậy "nguyện" hay "cầu" của Bồ tát đều "đương nguyện chúng sinh" không có tôi trong đó, chỉ có vì chúng sinh, chính vì thế mà mọi cái tôi trong ba đời mười phương đều nhất trí cho đó là điều "khó làm", nhưng tâm "đương nguyện chúng sinh" lại thấy cần làm cho dù khó khăn đến mấy đi nữa vì đó là lợi ích thật sự duy nhất cho ta và người, còn như xin xỏ là chuyện dễ hơn nhưng không thật sự đem đến sự an lạc và bình an lâu dài nên cứ xin suốt đời này qua đời khác, như thế xem ra xin không những không thực lợi mà còn chẳng hề dễ nếu không nói là điều nan cầu nan hành nhất trong mọi cái nan. Nguyện tuy có vẻ như khó hơn xin nhưng đem lại lợi ích và bình an muôn đời cho ta và người, và đó lại là nguồn sinh mọi công đức nên chung cục lại dễ hành và dễ thành hơn.

Những "nguyện" và "cầu" mang hương vị dục lạc của tính vị ngã kia chính là xiềng xích trói buộc mới thật chặt ta vào cảnh giới không "hành" không "nguyện" nên không tài nào giải thoát được cho ta và người. Đức Phật nói kệ "sắt dây gai trói buộc, người trí xem không chặt, tham châu báu vợ con, trói buộc mới thật bền".

Thế nên cần phân biệt rõ "xin xỏ" và "nguyện". Phát tâm xin xỏ Phật và Bồ tát điều gì cho bản thân đều không phải là nguyện, mà nguyện là phát tâm y giáo phụng hành thực hiện sự cứu độ muôn loài của chư Phật và Bồ tát mà quý ngài đã luôn mong mỏi chúng sinh có được, để gia nhập hàng ngũ thánh chúng thanh tịnh.

Nên người đệ tử Phật chân chính "không xin, chỉ nguyện". Xin là cầu cho mình, nguyện là cầu cho nhất thiết chúng sinh. Chỉ cần ghim ý tưởng này trong tâm khảm mãi mãi không quên thì phát sinh trí huệ và công đức vô lượng. Phát tâm cầu cho chúng sinh duy nhất một điều là cầu cho họ biết phát tâm, lập nguyện lợì lạc chúng sinh cũng một điều duy nhất là làm mọi thứ, nói mọi lời sao cho họ phát tâm, vì hễ phát tâm sẽ vĩnh viễn không cần đến mọi thứ cầu an hay siêu, đó là công đức của phát tâm lập nguyện mà chư Phật muốn chúng sinh tin hiểu thực hành và chứng nghiệm.

Những lời lẽ này tuy không là vật chất nhưng có trọng lượng rất nặng mà chỉ có người phát tâm mới vác nổi.