Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

Người Không Dễ Sân Tử Cống Chi Thí

Có ba vấn đề chính được nêu lên qua câu chuyện trên.

1. Bàn luận thị phi, câu chuyện thường nhật của mọi người.Cổ đức nói, tĩnh tọa thường tư kỷ quá, nhàn đàm mạc luận nhân phi, có nghĩa ngồi yên tĩnh thường suy xét lỗi mình, trò chuyện đừng nhắc lỗi người. Phần đông đề tài câu chuyện của mọi người đều quay quanh chuyện thị phi của người. Bàn việc xấu tốt của người có hai loại, một là bàn để giải trí giết thì giờ, để khen chê theo ý, vọng sinh tắng ái, không đưa đến sự giáo dục cho mình và cho người, chuyện thị phi này người học đạo tuyệt nhiên không nên phạm, loại thứ hai là luận thị phi của người để tự giáo dục mình hay giáo dục người khác, lấy đó làm gương mà sửa đổi hoặc noi theo, như Khổng tử nói trạch kì thiện nhi tùng chi, trạch kì ác nhi cải chi, có nghĩa lấy cái thiện của người để làm theo, coi cái ác của người mà sửa mình, như vậy thì mọi thị phi là thầy mình, là sự giáo dục cho mọi người, nếu thị phi chỉ đưa đến sự dè bỉu khinh chê người khác, hay moi móc lỗi người để ngầm khoe đức mình, thì đó là thị phi vô giáo dục, không phải chuyện của người trí đức.

2. Háo danh nên dễ sinh đấu tranhDanh có vô lượng danh, gọi nôm na là tiếng, như tiếng giầu, tiếng đẹp, tiếng tốt, tiếng hào hoa, đủ mọi thứ tiếng, thế nhân đều ham danh, nhưng trong vô lượng danh đó, con người ưa chuộng nhất là tiếng tốt. Mặc tử nói, khen một người không đúng sự thật có thể làm họ phản cảm, như khen một người nghèo cùng là giầu, hay một người ngu là thông minh, hoặc một người xấu xí là đẹp, họ sẽ không vui và không tiếp nhận lời đó vì họ nghĩ là đang bị mỉa mai, thế nhưng bất cứ ai khi được khen là người tốt, đều vui vẻ tiếp nhận lời khen, cho dù là gã bất lương hay đạo tặc cũng rất thích được khen là người tốt. Như vậy bất chất sự thật đến thế nào đi nữa mọi người đều sung sướng đón nhận lời khen họ là người tốt. Vì vậy khi bị phê bình là người không tốt, tất nhiên họ sẽ không vui đến mức giận dữ, sinh hồ đồ, và điều này chứng tỏ quả nhiên họ tốt không đúng thật, nói cách khác là không thật sự tốt.

3. Thế nào là người tốt đúng thật.Đúng thật có nghĩa phù hợp với sự thật. Sự thật của tốt không có nghĩa một người tốt với mình là thật tốt, như quan niệm phổ thông của thế gian, vì nếu một người tốt với mình, dụ như họ giúp mình làm hại người, hay bao che tội ác của mình, như vậy đối với mình thì tốt nhưng với tha nhân thì lại bất lương vô cùng, do đó không thể gọi là tốt đúng thật được. Thế gian chỉ thất cái tốt ngụy mà không thấy được cái tốt chân thật, nên loạn thuyết tha nhân thị phi, kì thật thì chẳng hiểu cái thật của thị phi là gì, chỉ thấy cái gỉa tốt tức cái tốt không đúng với thật. Nên mọi đàm luận về thị phi đều trở thành một sự thị phi vô giáo dục, không đem đến một sự cải thiện hay hiểu biết thực cho mình và người.

Nói chung người tốt đúng thật là người đối xử mọi người bình đẳng, giữ gìn thiện pháp không để mất vì ngũ dục.

4. Thái độ khi nghe thiên hạ thị phi về mình.Thói thường thiên hạ rất hoan hỷ khi nghe người ca tụng, cho dù không trúng sự thật, và rất bất mãn hoặc phẫn nộ khi nghe người chỉ trich chê bai, bất luận trúng hay sai. Vì tâm lí chỉ thích được khen, nên càng kị sự chê, tâm lí này đưa đến thái độ chỉ để tâm ý đến khen chê, mà chẳng màng đến sự thật của sự khen chê này. Nên rất dễ dao động trước lời khen chê, Phật pháp gọi là bát phong.

Đức Phật dậy hàng đệ tử, khi nghe một lời chê chớ nên vội buồn, mà hãy suy xét xem lời chê có đúng thật không, nếu đúng thì nên sửa hơn là nên buồn, còn nếu sai thì người bị chê đó thực chẳng phải là mình, nên chẳng có gì để buồn, vì trí gỉa chỉ để tâm đến sự thật, chỉ buồn nếu mình thực sai, còn phàm phu chỉ để tâm đến lời khen chê, nên chỉ buồn nếu bị chê, và vui khi được khen dù sự thật rất tệ. Ngài lại dậy, khi nghe một lời chớ nên vội vui, mà hãy suy xét lời khen này có đúng thật không, nếu đúng thì chẳng có gì để vui, nếu không đúng thì lại càng không thể vui. Phàm phu được khen sai cũng vui, vì không cần sự thật chỉ cần lời khên, và nếu khen đúng cũng rất vui, nhưng nếu đúng thì tự mình vui lâu nay, cần gì đợi đến khi có lời khen mới thấy vui.

Tóm lại câu chuyện này cho ta thấy rằng, thiên hạ đa số đều hồ đồ như gã đánh người, vì khi chỉ coi trọng lời khen chê mà coi thường sự thật thì rất dễ vui giận với lời khen chê, nên dễ nổi nóng vì lời chê và đã nổi nóng thì hành động lỗ mãng. Thậm chí người tu hành cũng không thoát tâm ý này, nếu không thường quán sát thật tướng của mọi pháp, nhất là hàng tu hành chỉ trọng hình thức bề ngoài để được lợi dưỡng mà không hay cứu xét tâm tính.

Mặt khác của câu chuyện, đó là nhiều khi đính chính lại là xác nhận, và đôi khi chấp nhận lại là lời đính chính hay nhất. Như gã sân này, đánh người để đính chính rằng tôi là người không dễ sân, mà nó dám nói là tôi dễ sân, nên đập một trận cho chừa tính vu khống, nhưng chính hành động đính chính này lại là lời xác nhận hùng hồn cho thấy gã này quả dễ sân si và hành động nông nổi. Ví dụ như gã vào xin lỗi và cám ơn người đã chỉ trích đúng về gã, thì ai nấy lại thấy gã đâu có sân chút nào, và người kia nói không đúng sự thật. Cho nên người biết nhận lỗi tức là người biết điều, người không nhận lỗi tức người không biết điều. Lỗi là ở sự không biết điều, biết điều chưa bao giờ là lỗi. Thế nên Thế tôn khen người biết nhận lỗi là bậc trí (kinh Niết bàn).

Thế nhưng sân có sân hận của phàm phu và huệ sân (crazy wisdom) của bồ tát, đó là sự dùng nghịch cảnh để đưa chúng sinh đến chỗ hồi đầu, tùy theo tâm tính chúng sinh, có những chúng sinh cần dùng nghịch cảnh để độ (hàng này chiếm đa số) thì dùng ác đạo, có những chúng sinh cần dùng thuận cảnh để độ, thì dùng tịnh độ. Thế nên Như lai vừa xuất hiện ở Ta bà thuyết pháp cho ngũ trược ác thế chúng sinh, đồng thời vừa hiện thân thuyết pháp cho bồ tát ở Bảo trang nghiêm tịnh độ. Trợ duyên cho chúng sinh nơi ngũ trược là sân pháp, khiến chúng sinh giác ngộ được bản chất khổ, và bất như ý của thế gian hầu sinh tâm yếm ly ta bà, mà hân cầu tịnh độ. Nếu nơi ngũ trược mà cho như ý ắt khiến chúng sinh phát khởi tham tâm bám víu thế gian hơn nữa. Như Hòa thượng đánh nai để cứu, tức dùng sân pháp độ súc sinh. Bồ tát thường dùng gậy khổ, vô thường, phiền não đánh cho chúng sinh chạy qua bờ kia. Như phương pháp cứu hỏa của Huyền sa Sư bị.

Như lai khi độ hóa ngũ tỳ kheo đã tam chuyển pháp luân. Lần đầu khai thị chân tướng tứ đế gọi là tướng chuyển. Đây là khổ có tính bức bách, đây là tập có tính chiêu cảm, đây là diệt có tính khả chứng, đây là đạo có tính khả tu. Phật dậy năm tỳ kheo chân tướng tứ đế để khuyên y pháp tu hành.

Lần nhì khuyến tu chuyển. Đây là khổ nên biết, đây là tập nên đoạn, đây là diệt nên chứng, đây là đạo nên tu.

Lần thứ ba tác chứng chuyển. Dùng Phật tự chứng minh. Đây là khổ ta đã biết, đây là tập ta đã đoạn, đây là diệt ta đã chứng, đây là đạo ta đã tu.

Đối với Phật pháp điều căn bản để phát tâm tu hành là chân nhận thức nhân sinh thị khổ, nếu chúng sinh không nhận ra điều này tất tâm tu hành sẽ bị tâm ái nhiễm thế gian tiêu diệt. Vì vậy khổ là trợ duyên tu hành của người học Phật bao quát cả đại lẫn tiểu thừa.

Nhân Quả Quy Luật Tự Nhiên

Vạn pháp bất luận vô tình hay hữu tình đều được vận hành dựa theo một quy luật tự nhiên, không do ai đặt để và sửa đổi được. Do không một sự vận hành nào của vạn pháp ra ngoài khuôn khổ này nên nói nó là quy luật, do không một Thượng đế hay quỷ thần nào sáng tạo ra, nên nói là tự nhiên. Quy luật tự nhiên này chính là nhân quả.

A. Oai lực của quy luật tự nhiên.

Quy luật của nhân quả không do ai sáng tạo, nên không ai thay đổi hoặc ra ngoài quy luật này được. Mọi pháp, mọi sự, mọi lý đều trong vòng nhân quả, nếu nằm ngoài nhân quả thì bị coi là vô lý và điên rồ.

Đại để nhân quả có các oai lực sau:

- Nhân quả không hề bị bất kì ai chi phối, dù đó là Phật trời hay ma vương vẫn phải tuân thủ quy luật của nhân quả.

- Nhân quả không hề thưởng thiện phạt ác mà chỉ tùy theo nhân mà hiện quả, cho dù có tin hay không tin vào nhân quả tất cả muôn loài vẫn chịu sự chi phối của quy luật này.

- Từ đức Phật cho đến mọi Thượng đế quỷ thần không ai sửa đổi hay xóa bỏ được quy luật "nhân nào quả nấy" của nhân quả pháp. Và cũng không một sự cầu cúng nào làm thay đổi được.

- Không một quyền năng nào vượt lên trên quy luật nhân quả được, mọi cảnh giới từ tịnh độ, thiên đường xuống đến địa ngục đều chịu sự chi phối của nhân quả. Nói chung mọi y báo đều do nhân quả mà thành hình.

- Mọi hình hài tốt đẹp của chư thiên cho đến hung tợn của quỷ dữ cũng do nhân quả mà thành. Thân người, thân súc, xấu đẹp, trí ngu, khổ lạc, tất cả đều là quả của nhân tương ưng chiêu cảm thành. Nói chung mọi chính báo cũng đều thuận theo quy luật của nhân quả mà hiện hữu.

- Nhân quả làm thay đổi nhị báo của thiên thần quỷ vật, và ngược lại không một quỷ thần nào thay đổi được quy luật của nhân quả. Chứng tỏ lực của nhân quả mạnh hơn lực của quỷ thần, thế nhưng do vô trí phàm nhân hay cúng tế quỷ thần những mong quỷ thần sẽ dùng oai lực thay đổi quả cho những nhân tai họa mà mình đã gieo. Phải biết lực của quỷ thần chỉ là châu chấu đối với lực nhân quả như một cỗ xe tăng vậy.

B. Tính bình đẳng của nhân quả

Nhờ vào uy lực mạnh mẽ lại chí công vô tư, không thể mua chuộc bằng cúng tế thờ phụng nên quy luật của nhân quả vận hành và chi phối mọi thế giới và muôn loài một cách bình đẳng.

Khởi điểm của muôn loài trong hiện kiếp chỉ là sự tiếp nối trong chuỗi nhân quả ba đời, nên thoạt mới sinh ra đã có khác biệt về họa phúc, sự khác biệt này không do ông trời hay Thượng đế nào sắp đặt mà chỉ là quả của nhân quá khứ.

Nếu cho rằng không có kiếp quá khứ tiếp nối với hiện kiếp, và rằng hiện kiếp là kiếp khởi đầu do Thượng đế sáng tạo thì vì sao Thượng đế lại tạo ra vô vàn bất bình đẳng, xấu đẹp, ngu trí, khỏe yếu, thiện ác, sướng khổ... Tại sao ngài lại tạo ra số đông chịu khổ và thiểu số được vui? Hẳn nhiên tuyệt đối tất cả những người khốn khổ không hề muốn hiện hữu chỉ để nếm vị cay đắng và gánh nhọc nhằn cho đến hơi thở cuối. Tất nhiên là không có Thượng đế nào lại nhẫn tâm tạo ra khổ đau, chẳng qua là do con người tự tạo thông qua nhân quả của chính họ đó thôi. Vì vậy hiện kiếp không phải là kiếp được ông trời sáng tạo đầu tiên mà nó chỉ là một kiếp ngắn ngủi trong chuỗi kiếp vô tận của ba đời nhân quả.

Vì lẽ này khác với mọi tôn giáo coi trọng quyền năng của thần linh, Phật giáo đề cao vai trò chính yếu của nhân quả trong mọi phương diện như phúc họa, khổ lạc cho đến giải thoát hay khổ đọa.

Phật giáo nhận rằng sức mạnh của nhân quả vượt xa sức mạnh của tất cả mọi quỷ thần. Tín đồ thần giáo tin vào lực ban phúc giáng họa của quỷ thần, nên xem thường và không tôn trọng nhân quả, họ mê muội nhân quả, gieo rắc vô số nhân si mê tham ác, chỉ tin vào sự cúng bái quỷ thần sẽ giúp mọi việc ngu ác của mình đạt được hạnh phúc lợi lộc như ý.

Phật giáo bác bỏ quyền năng thay đổi mọi quả báo của nhân đã tạo, tự tại ban phúc giáng họa của quỷ thần, nên không cho phép tín chúng thờ cúng quỷ thần bằng tinh thần ngốc nghếch nói trên và gọi đó là tà tín hay mê tín.

Đừng quên rằng Thượng đế và cõi trời đều là thiện quả được hình thành từ các thiện nhân. Cũng như thế quỷ vương và cõi ác được hình thành từ ác nhân. Như vậy từ thiên thần, quỷ vương cho đến thiên đường địa ngục đều do nhân quả tạo thành, và dĩ nhiên chịu sự chi phối của nhân quả.

Nhân quả pháp chiếu theo nhân mà cho ra quả, gọi là nhân nào quả nấy. Bất kể là quỷ thần hay phàm nhân, cứ y nhân mà nhận quả. Không ai mua chuộc được nhân quả như thường mua chuộc quỷ thần qua cúng tế. Nhân quả vô úy và không tránh bất kì ai, có là thần tiên hay quỷ vương cũng không ra ngoài quy luật của nhân quả được.

Chính vì vậy nên những vị trụ trong sự thâm tín nhân quả cũng vô úy và mọi quỷ thần đều phải tôn trọng và không thể xâm hại được. Đó là lý do chư thiên và quỷ vương đều tôn trọng các vị chứng thánh quả như A la hán hay Bồ tát.

Do vậy Phật giáo vô cùng coi trọng và đề cao sự thâm tín nhân quả, gọi đó là chính tín, tin nhân quả là tin Phật, tin Phật là tin vào nhân quả. Tin Phật mà khg tin nhân quả, đức Phật gọi là nhất xiển đề¹, ngay đến niềm tin cho là uy lực của một vị Phật hay bồ tát có thể giúp ta né tránh được quả báo cũng bị coi là mê tín.

Nhân Quả Và Ba Nghiệp

Mọi vô tình và hữu tình đều vận hành theo quy luật của nhân quả, tuy nhiên nhân quả của hữu tình khá phức tạp so với vô tình.

A. Nhân quả và ý nghiệp

Vô tình chỉ có hình hài sắc chất mà không có ý và khẩu nghiệp, nên chỉ có một nhân một quả. Hữu tình do ba nghiệp năng tạo ba nhân khác nhau nên quả báo cũng chia chẻ phức tạp.

Ví dụ như người chăn nuôi gia súc để giết thịt, họ chăm sóc nuôi dưỡng, chữa bịnh cho gia súc là hành động tốt, nhưng với ý giết thịt để kiếm lợi là ý xấu, như thế thân nghiệp tốt nhưng ý nghiệp xấu, vậy thì quả báo của họ tốt hay xấu?

Câu đáp là vừa tốt vừa xấu. Tương lai họ nhận được sự nuôi dưỡng chăm sóc và đồng thời cũng chịu quả "chỉ để giết thịt".

Hoặc đem lời ngon ngọt dẫn người đến chỗ chết, khẩu thiện nhưng ý ác, quả báo tương lai họ cũng được vui thích với những lời dụ ngọt của kẻ sẽ đẩy họ vào khổ cảnh.

Do ý nghiệp là thể của ba nghiệp, thân và khẩu nghiệp chỉ là công cụ nên nhân quả của ý nghiệp mới mạnh nhất và chính nhất. Thế nên đối với mọi người nếu được chăm sóc, được nghe lời bùi tai mà bị hại, thì thà rằng bị bỏ lơ, bị nghe lời chói tai mà được vô sự.

Người nói hay làm tốt với ý xấu vẫn bị coi là có tội. Như vậy ý nghiệp tùy theo thiện ác định hướng cho quả báo đến chỗ phúc họa khổ lạc¹.

B. Nhân quả và phát tâm.

Phát tâm là phương cách thanh tịnh hóa ý nghiệp nói riêng và cả ba nghiệp nói chung. Một khi ý nghiệp đã thanh tịnh thì mọi hành nhân đều được ý thanh tịnh hướng dẫn đến quả thanh tịnh.

Vì lẽ này đức Phật dạy người phải phát tâm trước nhất. Phàm đã phát tâm lợi lạc chúng sinh, tất nhiên ý nghiệp sẽ thuần thiện tức thanh tịnh. Khi ý nghiệp thanh tịnh thì hai nghiệp thân khẩu cũng tự nhiên thanh tịnh. Một khi ba nghiệp đều tịnh sẽ tổng hợp thành một nhân duy nhất gọi là chính nhân, và chính nhân sẽ đưa đến chính quả.

Nếu không phát tâm, chúng sinh sẽ luôn ôm giữ tâm tham dục, luôn nghĩ lợi cho bản thân. Ý nghiệp tham dục này vì lợi kỉ sẵn sàng nói hay làm tốt để dối gạt người cầu lợi cho mình, vì vậy phải chịu quả báo luôn bị phỉnh gạt, dối lừa từ người nọ đến người kia. Hơn nữa người không phát tâm đồng với chung thủy với tâm tham dục có tu học đi nữa vẫn không thanh tịnh vì chỉ tu học thứ nào có lợi cho tham dục, hoặc giả dùng sự tu học phục vụ cho tham dục của bản thân. Những người này đức Phật gọi là ngoại đạo trong nhà Như lai. Nhân tu học bất tịnh của họ không thể thành quả thanh tịnh chính giác, và chỉ thành ngoại đạo hay xiển đề, bởi lẽ học Phật mà vẫn tà thì còn thứ gì cải tà cho họ nổi, nên biết đó là chủng tử ngoại đạo và xiển đề.

Do vậy có phát tâm mới thâm tín nhân quả, và thâm tín nhân quả tất dễ phát tâm. Sự phát tâm tạo ra năng lực hành mọi thiện pháp lợi lạc muôn loài, bỏ mọi ác pháp gây tổn hại chúng sinh, do tâm này nhiếp nhất thiết thiện đồng thời vô nhiễm bất kì một ác pháp nào dù là vi tế, nên được gọi là thanh tịnh tâm, lại chẳng có sự thanh tịnh nào vượt trên tâm này nên gọi là vô thượng tâm, hay gọi chung là vô thượng thanh tịnh tâm.

Trong việc hành nhất thiết thiện dĩ nhiên bao quát việc độ nhất thiết chúng sinh, tâm như vậy là nhân và Phật là quả, nên gọi tâm này là bồ đề tâm. Mọi sinh hoạt tức mọi hành nhân của Phật và chư bồ tát đều hướng đến thành tựu đại nguyện bao la của việc thực thi nhất thiết thiện, nên tâm này còn được gọi là đại đạo tâm.

C. Nhân quả và pháp hồi hướng.

Ý nghiệp là chủ thể của ba nghiệp nên có khả năng định hướng và lèo lái mọi nhân dẫn đến quả thanh tịnh theo mong muốn của ý. Dụ như nghiệp thân khẩu tuy tốt nhưng ý xấu thì nghiệp này vẫn là ác nghiệp, ngược lại hai nghiệp kia tuy ác nhưng với ý tốt thì vẫn thành thiện nghiệp.

Vì vậy khi phát tâm vô thượng, đồng nghĩa với vạch cho ý nghiệp theo quy tắc thanh tịnh, liễu tri và thâm tín mọi chính nhân chính quả, và định hướng cho tất cả mọi nhân hướng đến một quả duy nhất là quả giải thoát, đại thừa Phật giáo gọi sự kiện này là "phổ giai hồi hướng".

Thế nào là phổ giai hồi hướng? Phổ là khắp mọi thứ nhân hành, giai là đều cùng, hồi hướng là hướng về một quả, nói chung là mọi nhân hành đều chỉ hướng về một mục tiêu, một quả báo duy nhất.

Như ta đã biết, phát tâm hàm nghĩa thanh tịnh hóa ý nghiệp. Ý nghiệp thanh tịnh này tịnh hóa mọi nhân hướng đến quả thanh tịnh. Nhân thanh tịnh là nhân lợi lạc muôn loài, hướng nhân này đến quả thanh tịnh là quả độ sinh, quả độ sinh lại là nhân lợi lạc hữu tình, dòng nhân quả cứ vậy trôi chảy khiến thanh tịnh đạo thành tam muội bất diệt. Do vậy kinh điển mới nói chư Phật đi đứng nằm ngồi, nói năng động tĩnh không gì không phải vì độ sinh, gọi đó là đại bi tâm.

Phàm phu do không phát tâm nên dục tâm (ý nghiệp) lèo lái mọi nhân thiện ác đến quả có lợi cho bản thân, và ba nghiệp như thế gọi là bất tịnh nghiệp. Nghiệp bất tịnh tạo ra mọi nhân quả bất tịnh, cộng nghiệp bất tịnh của chúng sinh tạo thành cõi ác, khổ nhiều vui ít. Do vô minh tham ác chúng sinh không biết cõi ác và quả khổ do chính mình tạo, lại dùng tâm ý tham dục hối lộ cúng bái thần linh giúp mình né tránh nhân quả của mình thích gieo.

Chúng sinh đã dùng ý nghiệp bất tịnh để tự tạo nhị báo ô nhiễm thì dĩ nhiên cũng có thể dùng ý nghiệp thanh tịnh để xây dựng nhị báo trang nghiêm. Muốn thế điều tiên quyết phải phát khởi tâm vô thượng, nhiếp ý cho thanh tịnh hướng dẫn mọi nhân đến quả thanh tịnh.

D. Lực sáng tạo của nhân quả.

Hầu hết các tôn giáo đều tin vào sức sáng tạo nên muôn loài và thế giới của thần linh. Họ tin rằng mọi phúc họa hoàn toàn đều do các vị thần ban phát, nên xu hướng thờ phụng thần linh luôn tồn tại với thời gian.

Riêng đạo Phật nhận rằng mỗi chúng sinh đều có khả năng tự sáng tạo ra chính mình và cảnh giới phúc họa, khổ lạc của riêng mình, và không liên quan gì đến mọi quỷ thần. Họ là thượng đế của chính họ, họ tự ban phúc giáng họa thông qua nhân quả "tự tác tự thọ" của chính họ. Điều này giải mã cho lý do vì sao mỗi chúng sinh có một "số mệnh" khổ lạc khác nhau, và minh oan cho Thượng đế đã sáng tạo một cách ẩu tả bất công.

Do vô minh con người không nhận ra mọi phúc họa rõ ràng do mình tự tác (nhân) và tự thọ (quả), mà khư khư tin vào điều mơ hồ rằng phúc họa là do thần linh hay bồ tát thưởng phạt. Vì vậy mà bỏ qua sự sáng tạo cho bản thân một chính báo hạnh phúc và một y báo an lạc bằng sự thâm tín nhân quả, thay vào đó chỉ miệt mài chí thành với việc cầu thần khấn quỷ phò trì không thật có, mà bất chấp với mọi nhân quả, nên gọi là mê tín.

Bản chất của thế giới loài người luôn nhiễu nhương bất ổn, chiến tranh thường xuyên, hòa bình chỉ là giấc mộng, nguyên nhân là do gieo nhân tham ác bừa bãi hợp cùng sự mê tín đã sáng tạo nên mọi thứ bất an từ thân tâm đến thế giới.

Trái với thế giới loài người, cõi trời luôn an lành, không có đấu tranh thù hận, đó là quả được sáng tạo từ các nhân lợi lạc cho mọi người quanh mình.

Nếu Thượng đế có sức sáng tạo vô giới hạn thì vì sao ngài lại sáng tạo kẻ ác đông hơn người thiện, cõi trời ít hơn địa ngục?

Rõ ràng là con người tự sáng tạo ra thế gian hỗn loạn, và thần linh tự sáng tạo cõi trời, mạnh ai nấy sáng tạo quả theo quy luật của nhân quả, mà không hề liên quan tới nhau.

E. Nhân quả và tịnh độ.

Phàm phu do tham dục vô minh nên chỉ sáng tạo được thế gian ô nhiễm bằng thứ nhân quả ngu ác. Chư thiên do hiểu biết thiện pháp nên sáng tạo được thiên đường bằng thứ nhân quả thiện lương.

Chư Phật do liễu tri nhân quả nên tạo ra cảnh giới thanh tịnh gọi là tịnh độ bằng hành nhân bi huệ thanh tịnh.

Tóm lại tịnh độ là quả của nhân hành thanh tịnh, thiên đường là quả của nhân hành thiện pháp, trần gian là quả của nhân nhiễm tịnh hỗn loạn, địa ngục là quả của hành nhân cùng hung cực ác.

Đối với Phật giáo, tâm của mỗi chúng sinh đều có năng lực sáng tạo hết mọi thế giới, từ tịnh độ đến địa ngục, từ thế gian đến xuất thế gian². Phương tiện để tâm sáng tạo cảnh giới chính là nhân quả, bất cứ cõi nào cũng phải được sáng tạo theo đúng quy luật của nhân quả.

Tâm khởi ý, ý khiến thân khẩu hành nhân, từ đó sinh quả báo. Phàm phu tâm mê muội nên chỉ sáng tạo ra cõi u mê từ thế gian trở xuống, chư thiên tâm trong sáng hơn nên sáng tạo được thiên đường, tránh được các cõi ác. Chư Phật với tâm thanh tịnh vô thượng sáng tạo ra thế giới thanh tịnh viên mãn, không đâu không thanh tịnh nên tịnh độ không có thiên đường và địa ngục.

Vậy thanh tịnh là gì? Thiện ác đối đầu, có thiện tất có ác, hay ngược lại. Người thiện vẫn thù ghét cái ác, và muốn trừng phạt kẻ ác, người thanh tịnh không còn chút thù ghét nên thay vì trừng phạt thì thanh tịnh hóa tức độ kẻ ác. Không những thanh tịnh hóa tâm thô ác của kẻ dữ, mà còn thanh tịnh hóa luôn cái ác vi tế trong tâm người thiện, khiến mọi sự thương ghét thiện ác chuyển thành thanh tịnh. Sự độ sinh chính là khai mở tâm thanh tịnh cho chúng sinh.

Thiện ác thương ghét quấy nhiễu nội tâm, khiến tâm luôn bất an. Thanh tịnh không bị các pháp đối đãi gây nhiễu loạn nên tâm bất động an tĩnh, đức Phật tuyên thuyết "không hạnh phúc nào sánh bằng sự an tĩnh của tâm".

Vì vậy những người thanh tịnh gọi là thánh chúng, cảnh giới của họ là tịnh độ, họ luôn trụ trong niềm an lạc bao la vô tận. Đó là chính báo và y báo của thế giới tịnh độ, gọi đủ là thanh tịnh an lạc độ.

Như vậy tâm chúng sinh có khả năng tạo nên mọi cõi, chỉ cần khởi ý tạo nhân thì quả thành. Tiếc rằng tâm chúng sinh yếu kém thiện pháp, không biết gì đến thanh tịnh, nên chỉ sáng tạo nổi thân tâm tham dục và hoàn cảnh bất ổn khổ đau cho ta và người. Đó cũng là lý do đức Phật khuyên người tu thiện và quan trọng nhất là phát tâm vô thượng thanh tịnh. Có phát tâm mới sáng tạo ra cõi tịnh được³.

F. Đâu là cửa vào các cõi?

Phàm có cửa cần có canh gác, nếu không sẽ có kẻ gian lẻn vào. Các cõi trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục đều không có cửa, nên không ai lẻn vào được, kẻ ác không lén vào cõi trời được, chư thiên không vào địa ngục được.

Lý do là vì cửa vào các cõi này chính là tâm, tâm thiện thì sinh cõi trời, tâm ác thì sinh về địa ngục... sinh vào một cảnh giới nào đều phải tương ưng với nhân quả tức hành nghiệp thuộc tâm của chúng sinh, nhân quả không bao giờ cho sinh lầm chỗ, vì mỗi chúng sinh được nhân quả tức hành nghiệp thuộc tâm họ đưa họ vào mà không qua cánh cửa có canh gác nào, và do thông qua cánh cửa tâm mà không bao giờ sinh sai cõi, nên người thiện không bị sinh lầm vào địa ngục, và kẻ ác không thể may mắn nhờ lầm lẫn mà sinh thiên. Như vậy hành nghiệp của nhân quả là người tiếp dẫn chúng sinh sinh vào các cõi.

Vãng sinh tịnh độ cũng không ngoại lệ, nhờ vào hành nghiệp thanh tịnh mà được sinh về tịnh độ, nếu không đủ thanh tịnh thì sinh cõi trời hay thai cung như kinh Vô Lượng Thọ đề cập. Sinh về phẩm nào trong cửu phẩm đều tự động theo trình độ thanh tịnh của tâm⁴. Do vậy để vãng sinh thượng phẩm cần phải phát bồ đề tâm.

Trong kinh miêu tả những ai vãng sinh sẽ được chư Phật tiếp dẫn về tịnh độ. Kì thật đức Phật chính là thanh tịnh tâm, người phát tâm tu hành thanh tịnh, khi thanh tịnh viên mãn thì tâm thanh tịnh này với tâm Phật là một, gọi là nhất tâm bất loạn, đã là một với tâm Phật nên cõi Phật cũng chính là cõi họ sinh về. Nói sinh về nhưng thật thì họ không sinh mà tự trở về với cảnh thật như người mơ chợt tỉnh, mơ tan thật hiện.

Do nhân quả nơi tâm là cửa vào các cõi, nên ma quỷ nào muốn vào thiên đường cần phải tu thiện, muốn vào tịnh độ cần phải tu tịnh. Nếu không phát tâm thiện ma quỷ không vào thiên đường được, và nếu không phát tâm thanh tịnh thì chúng ma không thể vào tịnh độ được.

Vì tâm thiện ác đối nghịch chướng ngại nhau nên ma không vào thiên đường và thiên thần cũng không thể vào địa ngục. Nhưng với tâm thanh tịnh viên mãn không có thiện ác đối nghịch, nên cõi thanh tịnh không có giới hạn, biến khắp 10 pháp giới nên ra vào các cõi vô ngại, vì vậy bồ tát tự tại hóa mọi thân hiện mọi cõi độ sinh vô ngại tự tại.

Bằng tâm thanh tịnh như một chìa khóa đa năng, bồ tát ra vào mọi cõi tự tại vô ngại, bồ tát vào cõi trời mà không nhiễm tâm chư thiên, vào cõi ác cũng không nhiễm tâm ma quỷ, đó là tính vô nhiễm đặc trưng của tâm thanh tịnh.

Bằng các lý lẽ trên, đệ tử Phật muốn tu hành giải thoát không thể không phát tâm. Không phát vô thượng thanh tịnh tâm không thể thành tựu quả giải thoát viên mãn với đủ mọi đặc tính vô ngại, tự tại, vô biên và vô nhiễm.

Ngoài tâm vô thượng ra, cho dù có phát tâm gì đi nữa vẫn chỉ thành tựu thân tâm và cảnh giới hữu hạn, như người sinh cõi trời vẫn còn cõi ác bao quanh. Người sinh cõi tịnh vẫn còn cõi uế kề bên. Nên sinh cõi nào cũng không thể giải thoát tự tại, do phát tâm còn giới hạn thì nhị báo tức thân tâm và cảnh giới còn giới hạn. Chỉ có phát vô thượng thanh tịnh tâm mới thành tựu nhị báo trang nghiêm vô biên với đủ mọi đức tính tự tại giải thoát và vô nhiễm.

Tu giải thoát chỉ nhằm vào mọi nghi lễ và làm thiện khi cần, mà không phát tâm vô thượng khác nào lấy cát nấu cơm. Không gạo thì không có cơm, không phát tâm thì không có giải thoát tự tại.

PVVT

PT 8.7.2021

Chú thích:

1. Đức Phật nói kệ trong kinh Pháp Cú:

Tâm chủ, tâm tạo tác, tâm dẫn đầu mọi pháp, nếu nói hay hành động với tâm tư ô nhiễm, khổ não sẽ theo ta, như xe theo bò kéo.

Bất luận nói hay hành động tốt nhưng với tâm ô nhiễm đều chịu quả khổ.

2. Kinh Hoa Nghiêm nói "nhất thiết duy tâm tạo" tâm tạo ra hết thảy mọi thứ.

3. Do tâm tạo ra mọi thứ nên nếu không phát tâm thanh tịnh thì không tạo nên cõi tịnh được. Kinh Duy Ma nói "tùy kì tâm tịnh, tức Phật độ tịnh" cõi Phật thanh tịnh tùy vào tâm tịnh.

Điều này đưa đến kết luận "duy tâm tịnh độ" tịnh độ chỉ có nơi tâm. Không nên ngộ nhận cho rằng "chỉ có nơi tâm" đồng với chỉ có trong ý nghĩ, phải hiểu duy tâm có nghĩa "duy tâm tạo" tức do tâm tạo thành tịnh độ.

4. Đức Phật nói kệ "Dục cầu tịnh độ, đản tịnh kì tâm" muốn có tịnh độ chỉ cần thanh tịnh tâm, tức phát tâm thanh tịnh sẽ có tịnh độ.

Ngài nói tiếp "tùy kì tâm tịnh tức Phật độ tịnh" cõi Phật của ta thanh tịnh theo cấp độ thanh tịnh của tâm ta. Cấp độ chỉ cho cửu phẩm.

Nhất Chân Nhất Thiết Chân

Khi đã thấy chính xác được căn nguyên của sự đấu tranh, đó là ngã chấp, nếu tiếp tục suy luận cho ta thấy tiếp, người ta bảo vệ ngã hơn là bảo vệ chân lý. Nếu bảo vệ chân lý thì biết chấp nhận sự thật hay lý lẽ chân thật của tha nhân để sửa sai và hồi đầu. Như Khổng tử nói, "người chỉ cho ta thấy cái sai của ta là thầy ta, kẻ nói cái sai không thật của ta là người ganh ghét ta". Điều này chứng minh Khổng tử coi trọng sự thật tức chân lý hơn bản ngã, và sẵn sàng bỏ ngã để được chân lý, biết quán xét theo thật đức năng những lời phê bình về mình, để biết lời nói đó có gía trị hay không, đồng thời còn biết thế nào mới thực sự là một người thầy, tổng hợp những điều trên cho ta kết luận Khổng tử thật sự là người chân thật cầu học và biết học, vì vậy mới được 1 tỷ 300 triệu người tôn là vạn thế sư biểu (bậc thầy mô phạm của muôn đời). Một bậc vạn thế sư biểu mà sẵn sàng nhận lỗi, và kính trọng người chỉ lỗi đó như thầy mình, còn phàm phu thì sao? vì ngã mà chống trả lại sư trưởng nếu bị chỉ lỗi, Cái học của bậc thánh với phàm khác nhau nơi ngã. Thánh bỏ ngã để được lẽ phải. Phàm bác bỏ lẽ phải để bảo vệ ngã.

Còn về Phật pháp, đức Phật dậy, nếu gặp bậc hiền trí, chỉ lỗi và khiển trách, như chỉ chỗ chôn vàng, hãy kết thân người trí, làm bạn với người ấy, chỉ có lợi không hại. Khi phát tâm học đạo là phát tâm tìm kiếm những sai lầm của ta trong ba nghiệp, song ta khó thấy được ta, bằng thiện tri thức, nên nhờ nương thiện tri thức để chỉ ra cái vô minh trước đã, diệt vô minh rồi thì huệ sinh, ôm giữ vô minh không xả thì trí huệ nào trộn lẫn với vô minh đều có mùi hắc ám, như sâm nhung hòa chung với nước mắm, vì vậy muốn được sâm nhưng trước phải súc bình cho sạch, cũng vậy muốn được trí huệ phải biết sám hối mọi nghiệp tội trong quá khứ và hiện tại, tức súc cho sạch ba nghiệp trước khi thu nhận chính pháp. Vì vậy người chỉ lỗi và khiển trách chính xác là thiện tri thức của ta, là thầy ta, nhận lỗi và sám hối là xả vọng quy chân, nhờ vậy trí huệ mới nẩy sinh, nên được đức Phật khen là một trong bậc trí huệ ở thế gian (kinh Đại bát niết bàn). Thế nhưng đa số người học đạo, vác cái ngã tổ bố đi lượm nhặt kiến thức của sách vở, của giảng sư, thành bệnh béo phì ngã chấp, dùng pháp này bảo vệ và che đậy cho ngã bằng đủ mọi ngụy biện của ngôn từ, mà người Việt hay nói, cái lưỡi không xương nhiều đường lắt léo. Chính vậy từ đức Phật đến các thành nhân thế gian như Lão tử, Khổng tử, Mạnh tử đều phủ nhận ngôn từ chẳng phải là đạo. Ngay từ căn bản họ đã ngộ nhận, học đạo để giúp ngã tăng trưởng kiến thức, phúc báo ngũ dục, lợi mình lấn người, mà không biết đó là cách học đạo bội giác hợp trần. Điều kiện tiên quyết để nhập đạo của Phật pháp là cắt ái từ thân, xuất gia nhập đạo. Ái là mạng mach của ngã, cắt ái thì ngã tử vong. Thân là thân bằng gia đình họ hàng thân thuộc, nhưng chẳng thứ nào trong đó là thân bằng vĩnh hằng bằng mọi thói quen của ngã, những thói quen này theo ngã từ vô lượng kiếp nay. Từ thân là từ bỏ mọi thói quen tức ngã sở pháp. Nói chung cắt ái từ thân là bỏ ngã và trừ ngã sở. Gia là nghiệp, ngã luôn tạo nghiệp lực đạo luân hồi, nên nhà của ngã chính là tam giới lục đạo, ngã thay đổi nhà và trụ xứ trong vô lượng kiếp, lúc ở dinh thự, khi nằm gầm cầu, lúc ở chuồng heo, khi ngự thiên đường, nhưng vẫn nằm trong tam giới không thay đổi, nên tam giới gọi là gia, như người ở trong nhà có nhiều phòng, khi ở phòng này, lúc ở phòng kia, phòng tuy nhiều, nhưng nhà chỉ một. Xuất gia là ra khỏi căn nhà vĩnh hằng xưa nay là vọng nghiệp, không phải căn nhà bằng gạch hiện tại. Nhập nghĩa là vào, hễ bước ra khỏi nhà là rơi ngay vào trong đạo, nên nói xuất gia thì mới nhập được đạo, như người ra khỏi nhà tất thấy đường xá cảnh vật. Song bởi vọng thức, hiểu lầm bỏ nhà bỏ luôn cha mẹ, từ gĩa người thân, vác hết hành trang, trong đó có ngã và ngã sở lên đường vào chùa thế phát, gọi đó là cắt ái từ thân, xuất gia nhập đạo, tựa hồ ngốc tử khen cha, làm thiên hạ nghi ngờ công đức của xuất gia, bởi cắt ái phụ mẫu, thay bằng ái thầy ái huynh đệ, từ thân bằng nhưng kết bổn đạo làm thân bằng, bỏ nhà nhưng coi chùa như nhà ta, bởi vậy đạo vẫn ở đằng sau ta. Muốn thấy đạo cần hồi đầu. Đức Phật rõ biết chư căn tính dục của chúng sinh nên căn dặn một điều quan trọng khi đối đầu với u mê khổ quả. Hồi đầu thị ngạn. (Đến đây lại sản sinh thêm nhiều chi tiết, nhưng chúng ta chỉ lấy một chi tiết liên quan đến chi tiết ban đầu).

Thế nhưng người đời luôn luôn trọng ngã hơn trọng chân lý, nên thà chối bỏ chân lý nhưng không chối bỏ ngã, do đó mới gọi là u mê và vô trí, vì vậy trí huệ như chư Phật chỉ bầy cặn kẽ song vẫn không hiểu hoặc chỉ hiểu lầm theo ngã kiến, nhưng tựu chung vẫn bất khả thi. Do vậy có tu học đến đâu đi nữa mà còn ngã thì còn chướng ngại. Như tại sao phát bồ đề tâm được mà hành lại không được, tại vì phát tâm bồ đề vì ngã, không thật vì chúng sinh, nếu vì chúng sinh thì một khi phát tâm rồi, mọi hành động sẽ là bi nguyện lợi tha. Vì ngã cho nên chúng sinh vẫn chẳng được chút lợi lạc nào với bồ đề tâm mà Phật pháp ca ngợi, vì bồ đề tâm đó vẫn cố chấp không chịu đổi ngã lấy chân lý. Như vậy phát bồ đề tâm đó chỉ là phát bồ đề khẩu, và đương nhiên những người phát tâm này là những gã ngốc tử khen cha. Biến bồ đề tâm thành trò đùa, và công đức của bồ đề tâm bị nghi ngờ. Như cha của ngốc tử bị vạ lây vậy. Phải hiểu rõ chân phát bồ đề tâm chính là xả ngã vì chúng sinh, với lời nguyện "đương nguyện chúng sinh" Có ngã tất không thể vì ai được, đó là một sự thật thấy được ở khắp nơi và mọi lúc, chỉ có u mê cực độ mới đui mù không thấy được cái sự thật đầy dẫy ở thế gian và nó sống chung với mình hằng bao đời nay.

Lại nữa như con đề cập đến sự đấu tranh. Đấu tranh là xấu hay tốt? Đấu tranh vì ngã là điều tệ hại, vọng tác vô biên nghiệp khổ cho mình và người. Đấu tranh cho sự nghiệp an lạc của chúng sinh là điều mà chư vị bồ tát thường làm. Giả như tranh chấp giữa hai người, có thể cả hai cùng sai nếu đều vì ngã, có thể người trúng kẻ sai, như một người theo ngã, một người theo chân lý, hai cái thấy này không trùng hợp, người theo chân lý là vì sửa cái sai nguy hiểm cho kẻ ôm giữ ngã, nên là bồ tát đạo, kẻ khư khư giữ chặt bản ngã sợ mất như thể mất vợ, là kẻ quấy. Chúng ta phải phân biệt như vậy để vẫn đấu tranh mà không đấu tranh, như tay không cầm cán cuốc. Vì ngã khởi tranh gọi là đấu tranh, như tay đã cầm vật tất bận buộc không cầm được vật gì nữa. Vì chân lý khởi đấu tranh không gọi là đấu tranh, bởi chân lý vốn vô ngã, nên đấu tranh mà không bận buộc, có nghĩa cầm mà vẫn rảnh như tay không, thuật ngữ trong thiền tông gọi trình độ này là thùy thủ nhập triền, có nghĩa thỏng tay vào chốn chợ triền, vào chốn bận buộc mà vẫn an nhàn, đồng với cầm mà vẫn như không cầm. Đừng quên là vì chân lý mà không phải vì bất cứ thứ gì thuộc thế gian, như dân tộc hay xứ sở. PonPot, Hitler đều nhân danh này đấu tranh, đưa đến thảm họa cho nhân loại, gỉa như những kẻ này đừng vì họ đấu tranh thì họ hạnh phúc hơn nhiều. Tất cả những danh từ hoa mỹ chính nghĩa đó cũng chỉ là ngã sở mà thôi. Do vậy đức Phật không khi nào có tinh thần dân tộc chủ nghĩa, nhất thiết chúng sinh, bất luận mầu da chủng tộc đều bình đẳng trước nhân quả, và bình đẳng trên ước vọng được sống an lành, nên Ngài tuyên thuyết "không có giai cấp (chủng tộc) trong nước mắt cùng mặn, trong máu cùng đỏ". Do thấy nhất thiết chúng sinh bình đẳng, nên không một dân tộc nào bị thù ghét hay khủng bố, mà chỉ có nguyện độ nhất thiết chúng sinh. (Đến đây lại sinh ra nhiều chi tiết để nhận chân, nhưng sp chỉ nhặt lấy một chi tiết trong đó để tiếp tục suy luận).

Chúng sinh bình đẳng bao hàm mọi cái ngã đều bình đẳng, trong đó có cái ngã của ta. Đã bình đẳng thì không cần chọn lựa, dụ như trong bát nước rau, thì không cần phải chọn chỗ nào để múc, vì vị đều vô sai biệt, do đó phụng sự cho ngã hay cho tha nhân, nào có khác biệt, nhờ vậy mới có thể hành theo bồ đề tâm "đương nguyện chúng sinh" được.

Nếu chân phát tâm tất phải cứu xét tâm tính thường xuyên, để thấy bồ đề đi một đường, tâm đi một nẻo, chỉ gặp nhau ở cửa miệng mà thôi. Phát bồ đề tâm là lấy tâm ta quy y với bồ đề, gọi là tự quy y. Đem tâm này quy y bồ đề có nghĩa, ngã chịu khuất phục trước chân lý là sự giác ngộ. Giác ngộ là xả vọng quy chân, vọng là ngã, chân là bồ đề. Vọng diệt chân hiện, bấy gìơ bồ đề tâm tự tại tác dụng, đi đứng nằm ngồi đều độ chúng sinh, quá sức bận rộn, nhưng chẳng thấy có ngã độ sinh và chúng sinh tức ngã nào để độ, nên nhàn quá mức, đó cũng là nghĩa tay không cầm cán cuốc, đi bộ ngồi lưng trâu.

Còn như có người cho rằng có nhiều thầy vì hành bồ đề tâm mà không tự lượng sức mình, nên hoàn tục lấy vợ, thì xin thưa những người này vì tà tâm mà kề cà nữ sắc, nếu thật vì bồ đề tâm mà gần thì vẫn vô nhiễm, như câu chuyện Huệ sân nhắc tới trong một bài phát biểu, về hai huynh đệ gặp cô gái ở bờ sông. Nếu ta hiểu lầm thì sẽ cho vì bồ đề tâm mà nhiều người tu gục ngã, vì những người này không lượng sức bồ đề tâm của mình. Oai lực của bồ đề tâm rất vô cùng, chính vậy mà căn bản tu hành phải phát bồ đề tâm. Người tu gục ngã do không phát bồ đề tâm, mà không hề phải do bồ đề tâm yếu, một người chân phát tâm, lập tức có năng lực phi thường vượt qua mọi phàm tâm vọng thức. Đừng dùng vọng thức phát bồ đề tâm, rồi tự suy bản thân thấy theo quý thầy phát tâm hoài, mà dục vọng vẫn còn, nên nơi vọng sinh vọng cho là bồ đề tâm có yếu như mình và mạnh như chư tổ sư.

Không thấy đức bổn sư do phát bồ đề tâm mà làm được việc khó làm, khiến lục phương Phật phải hiện tướng lưỡi dài rộng xưng tán (kinh A di đa) đó sao. Nếu không phát và cứ mãi tự lượng sức mình thì chẳng biết ngài giờ đi làm trong hãng nào, và chúng ta thì đang lặn trong dòng sông nào đó với lưới bủa vây, hay bay vất vưởng trong những khu rừng sâu tìm sâu bọ sống qua ngày tháng. Những người này không hiểu khi phát bồ đề tâm, là tâm và bồ đề bất nhị gọi là bồ đề tâm, tâm không lìa bồ đề, bồ đề bất ly tâm, có nghĩa lấy giác quán tâm, lấy tâm quán vọng, tâm quy y bồ đề nên bội trần hợp giác. Chỉ một phen quán chiếu thấy ngã này, thân là gốc sinh muôn tội, tâm là nguồn ác (Bát đại nhân giác) thì có đủ sức mạnh để hồi đầu. Đừng do vọng thức mà gián tiếp cho rằng những người mới phát bồ đề tâm sẽ rất nguy hiểm dễ ngã gục, vì không lượng sức bồ đề tâm của mình, khiến cho người chưa phát thì không dám phát, kẻ phát rồi thì sợ hãi không dám hành bồ đề tâm.

Nếu chỉ biết nói là bồ đề tâm thì làm cái gì cũng đúng, nhưng không biết đúng theo thật đức năng về bồ đề tâm, thì chỉ là lời lẽ của ngốc tử khen cha.

Phàm sự tu học đời hay đạo đều cần đến hai lực là tự và tha, thiếu một trong hai sẽ thất bại. Người đời nói không thầy đố mày làm nên, rất đúng nhưng chỉ là điều kiện ắt có mà chưa đủ, vì phải cần đến sự nỗ lực của mày nữa, nếu mày suốt đời thân cận người có trí mà không nỗ lực thì như đức Phật dậy, người ngu dầu trọn đời, thân cận ngưòi có trí, không hiểu chân diệu pháp, như muỗng đối với bùi. Vì vậy cần phải nương tha lực để phát huy tự lực, điều này nẩy sinh hai xu hướng y văn hiểu nghĩa, điển hình là hai phái ngốc tử khen cha của thiền và tịnh. Hai hàng hiểu lầm giáo nghĩa chân thật của Thiền và Tịnh. Thế nào là phái tịnh độ của ngốc tử khen cha, đó là tư tưởng không tu hành bất cứ thiện pháp nào để cầu thanh tịnh hóa thân tâm, chỉ cứ dựa vào niệm danh xưng Phật là đủ, và ngoài lúc niệm Phật thì niệm vợ con tài sản, tổ sư của tịnh độ dậy, ái bất trọng bất sinh ta bà, niệm bất nhất bất sinh tịnh độ (ái mà không nặng không sinh ta bà, niệm mà không chuyên nhất không sinh tịnh độ). Kinh A di đà nhấn mạnh, điều kiện vãng sinh cần phải nhất tâm bất loạn, tâm vô nhị niệm, nay chúng ta luôn khởi nhị niệm, thì sao gọi là chuyên nhất nói gì đến nhất tâm, một khi đạt được nhất tâm, gọi đó là niệm Phật tam muội, có nghĩa chẳng còn chút tạp niệm của chúng sinh xen vào tam muội này được, tạp niệm của chúng sinh có vô số nhưng từ một gốc ngã sinh, như rễ sinh ra muôn vàn hoa lá. Nếu không nhất tâm, tất tâm nhị pháp (phân biệt) hãy còn, song gỉa sử vẫn được vãng sinh, thì một khi vãng sinh rồi vẫn nhân ngã thị phi náo động cõi tịnh, khiến tịnh thành uế. Bấy giờ không phải chỉ hủy báng đức Phật và tịnh độ bằng lời như ngốc tử mà ác hại hơn nhiều bằng chính hành động. Nơi nào có ngã nơi đó có bất đồng và tranh chấp đừng quên điều này. Điều này luôn theo sát ta trong đời sống mà sao không chiu thấy. Cho nên chư Phật và các vị tổ sư dậy niệm Phật không phải niệm Phật không thôi, mà có thêm chi tiết làm sao niệm cho được từ chuyên nhất đến tam muội. Chuyên nhất là bất loạn, nhất tâm là tam muội. Lại có người sẽ lý luận rằng khi đái nghiệp vãng sinh rồi, nhờ đức Phật A di đà khai thị ta sẽ chứng quả, dứt nhân ngã sống an bình bất động trên tịnh độ. Họ quên mất trong đời sống họ tạo tác biết bao nghiệp quả, nay họ trốn được nghiệp báo nhờ xin tỵ nạn ở tịnh độ? Đức Phật dậy, hoặc trên trời dưới biển, hay trốn vào rừng núi, không chỗ nào trên đời, trốn khỏi quả ác nghiệp. Chắc chắn đức Phật A di đà không phá đám định luật nhân quả này ở thế giới Ta bà, bằng cách cho kẻ ác tỵ nạn. Ít ra những kẻ ác đó phải hồi đầu tu tịnh nghiệp sám hối nghiệp chướng, thanh tịnh thân tâm mới có thể mang dư nghiệp vãng sinh, như vậy rõ ràng phải nỗ lực trì giới hành thiện tích tụ công đức thanh tịnh như kinh Duy ma dậy, dục cầu tịnh độ, đản tịnh kì tâm, tùy kì tâm tịnh, tức Phật độ tịnh (muốn cầu vãng sinh, chỉ cần tịnh tâm, tùy theo tâm tịnh mà Phật độ của ta tịnh theo). Kinh A di đà cũng dậy, bất khả dĩ thiểu thiện căn phúc đức nhân duyên đắc sinh bỉ quốc (không thể dùng chút ít thiện căn mà vãng sinh được) . Chư Phật biết chúng sinh thường niệm ái dục nên phương tiện bầy niệm danh chư Phật để trừ bớt ái dục niệm. Nếu chuyên niệm hồng danh Phật phải như Liên tông cửu tổ Ngẫu ích dậy rằng, thực có thể niệm Phật buông bỏ thân tâm tức đại bố thí, thực có thể niệm Phật không khởi tham sân si tức đại trì giới, thực có thể niệm Phật chẳng so đo nhân ngã thị phi tức đại nhẫn nhục, thực có thể niệm Phật không chút gián đoạn giáp tạp tức đại tinh tiến, thực có thể niệm Phật không còn vọng tưởng đeo đuổi tức đại thiền định, thực có thể niệm Phật không còn gì mê hoặc được nữa tức đại trí huệ . Chữ đại ở đây là ba la mật đa. Những người ngộ nhận niệm Phật thì lai rai, niệm đời thì trong mọi động tác, không cần trì trai giữ giới, hành thiện như cứu tế người bị nạn, ăn chay, phóng sinh làm những việc mà các vị tổ sư Liên tông thường khuyên dậy và thực hành, mà mong vãng sinh, thì thật tham lam muốn bỏ công ít mà được quả nhiều. Cầu một chút phúc hèn của thế gian cũng trầy da sứt vẩy, những thứ hạnh phúc mong cầu của nhân sinh không có thứ nào dễ được, những thứ dễ lại là những thứ chúng sinh sợ hãi cực kì. Sở dĩ mỗi chúng sinh có mỗi cảnh giới phúc họa sang hèn, trí ngu khác nhau đều do nơi tâm huân tập thiện hay ác nghiệp, như vậy suy ra không huân tập thiện nghiệp thì đến Phật pháp cũng vô duyên, nói gì đến gặp Phật văn pháp, là những nhân duyên hy hữu vô cùng. Hiện tại phúc huệ không tu, làm sao có cơ hội gặp Phật khai ngộ. Tu tịnh nghiệp như vậy sẽ khiến những người khác chê bai chỉ trích pháp môn niệm Phật. Nếu cứ nhị tâm niệm Phật thử hỏi khi vô thường đến ta đi về nẻo nào? Chắc chắn lúc đó ta như con ngựa đi theo đường cũ. Trong đời sống ta niệm Phật và niệm thế gian, bên nào trọng bên nào khinh? Điều này lại cần đến vấn đề cứu xét tâm tính, tự vấn lòng mình thì rõ.

Đến tu thiền thì vọng cho là cứ ngồi yên bất động là thiền định, mà không thấy Mã tổ bị Nam nhạc bác, Vĩnh gia bị Huyền sách phê phán. Chỉ biết thân định mà không biết thử tâm thường định bất ly thiền, nên hành trụ tọa ngọa đều thiền định. Lại vọng chấp phá tướng, mà chê bai tụng kinh lễ Phật, song chẳng hiểu tự ta đang chấp vào pháp chấp nói trên, thành như ngoại đạo sinh hoạt. Bị che mắt không thấy Ngũ tổ và lục tổ dậy người tụng trì kinh Kim cương. Cũng chẳng nhận ra lục tổ dậy Pháp đạt, kinh có lỗi gì mà không tụng. Tự cho mình là tự lực khinh chê Tịnh độ là chỉ biết nương tha lực, mà không nhận chân thiền hay tịnh đều phải nương vào chư Phật, mà ra sức tu hành mới đạt được thành quả. Nghe tổ sư nói tức tâm tức Phật, liền chấp lấy, vỗ ngực nói ta cũng là Phật nên chẳng cần lậy Phật, mà không hiểu tổ sư nói tức tâm tức Phật là chân tâm, nào phải cái tâm tham dục huyễn hóa hiện tại của ta. Những kẻ tự nhận là thiền này, chỉ khiến tha nhân hiểu lầm thiền tông là vô kỉ cương, khùng khùng điên điên, mà chê cười, như ngốc tử khen cha.

Suy luận sẽ không cùng…..Từ một thật luận ra vô lượng thật, phá trừ vô luợng vọng chấp.

Phóng sinh, thiện pháp thuộc bồ tát đạo

Hôm qua tôi và quý thầy cô cùng các Phật từ 3 nước Bắc Âu đến, đi phóng sinh cho các Phật tử ở khắp nơi phát tâm, nhờ đạo tràng Côn minh thực hiện dùm. Một lần không thể phóng hết được, nên cứ hai ngày đi phóng sinh một lần từ giờ cho đến ngày Vu lan, mỗi lần từ 3 đến 400kg cá lươn. Sau khi sám hối và quy y cho bầy cá xong, từng chậu và thùng cá được trút xống hồ nước, dường như để đền đáp, bầy cá trình diễn màn nhẩy lượn trên mặt nước, coi rất vui mẳt, 5 Phật tử trẻ đến từ 3 nước Nauy, Đan mạch và Thụy điển, đều moi máy hình ra chụp và quay cảnh tượng tung tăng giải thoát nói trên.

Suốt từ mùa Phật đản đến giờ, biết bao sinh mạng đã được bi nguyện của Phật pháp cứu thoát. Một khi trở về Âu châu dưỡng gìa, niềm bất nhẫn nhất của tôi chính là mình sẽ không còn dịp hành thiện pháp này, để giúp cho biết bao sinh linh thoát khỏi thảm tử. Đời sống của người phát bồ đề tâm phải có ích lợi thiết thực cho nhất thiết chúng sinh, mà không chỉ hạn hẹp nơi loài người. Đức Phật cứu độ không giới hạn nơi nhân loại, từ bi của ngài trải đến muôn loài, con người khinh bỉ súc sinh, coi chúng như lương thực, mặc tình cắt chặt thân thể chúng, nướng xào kho hầm, chẳng màng đến cái đau đớn của chúng sinh, chỉ vì cái ngon miệng trong chốc lát, đâu ngờ rằng vị thì mất mà nghiệp thì còn. Vị ngon qua khỏi cổ lập tức biến thành oán nghiệp. Mạt lợi phu nhân chỉ vì làm thịt dê cho người chồng yêu thương của mình ăn, theo lời yêu cầu của người này, mà hai vợ chồng đó phải chịu số kiếp cắt cổ chặt đầu nhiều như số lông trên người con dê (xem kinh Vị tằng hữu), nghĩ thử xem chúng ta "làm thịt" chúng sinh bao nhiêu lần rồi? Và chẳng khởi được mảy may bi nguyện nào đến với loài này, một bi nguyện hạn hẹp, "kì thị chủng loại" như vậy, mà được gọi là bồ đề tâm sao? Ăn chay chỉ là mặt tiêu cực của trì bất sát giới, phóng sinh mới là mặt tích cực của gìới này, giữ cả hai mặt này là giữ giới bất sát viên mãn.

Phóng sinh là thiện pháp rất được chư vị tổ sư của Liên tông tán thán và khuyến khích, đặc biệt nhất là lục tổ Vĩnh minh Diên thọ, người được coi là hóa thân của Phật A di đà, và bát tổ Vân thê Liên trì đại sư. Ngũ giới cũng lấy bất sát sinh là giới trọng đầu tiên, vì Phật pháp lấy từ bi làm nền tảng tu hành.

Một phần lý do nào mà chư tổ sư khuyến khích mọi người tu hành thiện pháp này, tôi đã nói qua bài phóng sinh gửi đến cho mọi người, nhưng đó chỉ là phần nhỏ trong vô lượng nguyên nhân, khiến chúng ta tu thiện nghiệp này.

Hôm nay chúng ta thảo luận đến một mặt của thiện pháp phóng sinh. Nhân ngày Vu lan chúng ta hay gọi là ngày xá tội vong nhân, có nghĩa nhờ nương công đức an cư tu hành của chư tăng mà địa ngục và ngạ quỷ được nghỉ ngơi sự đau khổ, và đâu phải chỉ có hai đạo này được lợi lạc, mà súc sinh đạo cũng được nương, nhờ tháng 7 trở thành tháng tu tập, nên đa số Phật giáo đồ bắc truyền đều ăn chay và phóng sinh, như vậy cả tam ác đạo đều nhờ công đức tu hành của Phật giáo đồ, hay nói rõ hơn là do công đức của Phật pháp, mà được an lành.

Chúng ta đã biết Phật pháp lấy từ bi làm nền tảng tu hành, bất luận tiểu thừa, đại thừa đều không ra ngoài từ bi, nếu ngoài từ bi tất thành ngoại đạo. Có thể nói cả đại lẫn tiểu thừa đều lấy từ bi làm phương tiện tu hành để đạt được trí huệ giải thoát, nhưng đại thừa không dừng từ bi ở chỗ giải thoát tự thân, mà phát huy từ bi để độ sinh, như đã dùng từ bi để độ mình. Do vậy từ bi này được gọi là từ bi tam muội, bất động (là nghĩa của tam muội) mà không ngừng tác dụng (độ sinh) nên còn gọi là vô duyên từ bi, còn từ bi của Thanh văn được gọi là Pháp duyên từ bi, vì do duyên nơi pháp khởi bi tâm, hành bi pháp độ chúng sinh, cho đến khi giải thoát, đại khái như chúng ta khi tu bát trai giới, vì nương theo giới pháp, mà khởi bi tâm, khi xả giới pháp, thì xả luôn bi tâm, sát sinh hại mạng lại như thường. Còn từ bi của chúng ta là chúng sinh duyên từ bi, có nghĩa phải duyên vào cảnh thống khổ của chúng sinh mới khởi tâm hành bi pháp, cứu tế chúng sinh, như các việc từ thiện thế gian hay làm, còn nếu không gặp các duyên này thì từ bi nghỉ xả hơi. Vô duyên từ bi không cần vào các duyên này cũng như không cần duyên pháp mà vẫn khởi từ bi, nói khởi là cưỡng nói, từ bi này thật sự không theo duyên hiện mà khởi, cũng chẳng theo duyên diệt mà mất, nên mới là tam muội bất động.

Từ bi là tâm cứu độ, bao hàm hai phương diện Thứ nhất là cứu độ thân nghiệp mạng, thứ hai là cứu độ huệ mạng.

Thứ nhất cứu độ những nổi khổ quả nơi thân tâm huyễn hóa của chúng sinh, đó là những điều cầu cứu khổ của tuyệt đại đa số tín đồ đại thừa, trong ba đời, đã, đang và sẽ tiếp tục cầu cứu như vậy. Chúng ta gọi đây là sự cứu độ thân mạng ở thế gian, tức thuộc về phương tiện thế gian pháp.

Phật pháp phương tiện dậy chúng sinh tập không sát trước, rồi mới phóng tức cứu. Không sát là mặt tiêu cực của từ bi, giúp chúng sinh tránh quả ác, và cũng có nghĩa đoạn ác. Cứu mạng sống là mặt tích cực của từ bi, giúp chúng sinh đắc phúc báo thiện quả, cũng có nghĩa là hành thiện. Hoàn thành cả hai phương diện mới là mặt từ bi viên mãn về thế gian, cứu khổ cho người và cho ta, không rơi vào ác đạo, được vãng sinh cõi Phật. Đây mới thật là tam tụ tịnh giới.

Thứ hai, nhờ thân nghiệp mạng được cứu bằng xả ác hành thiện rồi, nên đủ phúc được thân cận thiện tri thức, cho đến thân cận chư Phật bằng vãng sinh. Đủ huệ nghe hiểu được thật nghĩa của Phật pháp. Thấy Phật pháp từ kim khẩu Như lai cho đến muôn sự muôn vật đều diễn dương Phật pháp, như gío thổi cây rung, nuớc chẩy chim hót đều là diễn dương Phật pháp, không chỉ ở tịnh độ mà ngay uế độ cũng không khác, nên Phật dậy, nhất thiết pháp giai thị Phật pháp. Do hiểu được Như lai chân thiệt nghĩa nên huệ mạng tăng trưởng, thấy cảnh giới giải thoát tức cảnh giới chư Phật tự hiển bầy, không cần phải đi một bước nào để vào, như cổ đức nói bất lao đàn chỉ đáo tây phương (đến tây phương còn khỏe hơn búng tay).

Quan âm bồ tát cứu khổ huệ mạng cho chúng sinh bằng cách dậy chúng sinh tu tập trí huệ quán chiếu ngũ uẩn giai không, ngũ uẩn đã không tất ngã không, ngã không thì khổ bám vào nơi nào để tác dụng, nên nói là độ nhất thiết khổ ác, xa lìa mọi điên đảo vọng tưởng của ngã, nên đạt được cứu cánh niết bàn thanh tịnh vô vi bất động. Tu huệ lấy diệt ngã làm đầu, ngược lại đa số chúng sinh nghĩ tu huệ để nâng cao ngã, khiến mọi người vị nể, nào hay ngã càng tăng thì càng vô minh, vô minh đến độ bất phục thiện. Để bảo vệ ngã, thậm chí còn khởi tâm tranh chấp cả với sư trưỏng, mà quên mất rằng từ công phu thực tiễn tu hành cho đến sự hiểu biết mình đều không sánh được, nhưng hễ trái với ngã thì lập tức dùng "ngã trí" biện luận với "thật trí vô ngã". Phật pháp gọi những người này là tăng thượng mạn, vì vậy diệt mất huệ mạng, tạo nghiệp vô minh, đưa đến cảnh giới tam ác đạo. Phàm phu không biết gốc ác và vô minh của ngã hiển bầy ngay trong những ý tưởng và hành động nói trên. Do đó chư Phật chư bồ tát mới dậy quán tứ đại phi hữu, ngũ uẩn giai không để diệt cái gốc của ác và vô minh là ngã. Đây gọi là cứu cánh pháp cứu độ chúng sinh xuất thế gian.

Chúng ta vì thiếu bi trí, không thể tự lực tiêu trừ nghiệp chướng, nên phải dựa vào tha lực từ bi trí huệ của chư Phật để học và hành pháp trừ diệt nghiệp chướng, loài súc sinh do nghiệp vô minh mà thành, vì vậy dĩ nhiên chúng còn tệ hơn chúng ta rất nhiều, không chút chủng tử phúc đức và trí huệ, nên hoàn toàn bị nghiệp dẫn dắt, do vậy phải dựa vào tha lực bi tâm của chúng ta, vì chúng chưa đủ phúc huệ biết đến tam bảo, nên chúng ta giúp chúng quy y phóng sinh cứu thân nghiệp mạng của chúng, để do quy y khiến chúng được kết duyên với tam bảo, hành động cứu mạng sống của chúng là cột nhân duyên chúng vào với chúng ta. Như chư Phật thường đi khất thực để cột nhân duyên cho thí chủ với ngài, hầu cho họ có nhân duyên đắc độ. Nay chúng ta nguyện hành bồ tát đạo, từ bi thiết lập phương tiện nhân duyên đắc độ cho chúng, ta lấy giải thoát làm sự nghiệp, nên chúng có nhân duyên với ta, tức đồng nghĩa có nhân duyên với giải thoát. Đó là cách thức độ những chúng sinh nan độ, nan độ do thiếu nhân duyên, nếu nhân duyên đầy đủ tất dị độ. Như những người có nhân duyên với Như lai đều đắc độ, còn có nhân duyên với ngoại đạo, vẫn mệt nhoài trôi giạt trong ngũ thú. Chúng ta do có nhân duyên với Phật pháp chậm trễ nên hiện giờ vẫn còn xa vời với trí huệ của Phật pháp.

Như vậy phóng sinh là một cách phát bồ đề tâm hành bồ tát đạo, tự lợi lợi tha. Hiện tại cứu thân mạng, và gieo duyên Phật pháp đắc độ cho chúng, nhờ nhân duyên đắc độ này, mà đời đương lai chúng mới có duyên với chính pháp, đã có duyên với chính pháp tất không còn mang thân ngu si của súc sinh nữa, một khi chúng có được thân người, ta mới có thể khai mở huệ mạng cho chúng. Đừng quên rằng ngay chính đức bổn sư còn từng đọa thân súc sinh (kinh Vị tằng hữu), hà huống chúng ta. Trong mọi tha lực chúng sinh có thể nương được ở thế gian, chỉ là những tha lực đòi hỏi điều kiện, mà sự cứu giúp lại rất nhất thời, như khi ta cầu cạnh đến sự cứu giúp của bất kì ai, người này luôn có điều kiện để đáp ứng. Chỉ có tha lực của Như lai là vô điều kiện và cứu tế vĩnh hằng. Chính vì vậy Như lai và trí lực này mới là chỗ nương và cầu (quy y) duy nhất của chúng sinh.

Còn những kẻ lý luận, phóng sinh là khuyến khích người bắt cá nhiều hơn. Bản thân tôi thường hành phóng sinh đơn độc với dăm ba người bên cạnh hằng bao năm nay, chứng tỏ rất ít người phát tâm từ bi cứu tế muôn loài, cho dù nhiều lần "phát bồ đề tâm" thệ độ nhất thiết chúng sinh, trong mọi thời kinh, tha thiết muốn chư Phật, đại biểu là Quan âm bồ tát bảo hộ cho ta và thân bằng quyến thuộc được luôn an lành trong sáu thời. Nhưng không suy tự thân, có chúng sinh nào mà không khát khao sự an lành? Vì sao ta muốn an lành giết hại chúng sinh? Quan âm bồ tát sẽ bảo vệ ta tạo một đời sống như vậy? Đừng quên hãy bảo vệ nhất thiết chúng sinh để ta được an lành. Như vậy đủ thấy thiện pháp này không được hưởng ứng, có hưởng ứng cũng chỉ ba bẩy hai mốt, từ bi và hành nguyện không bền vững, nay phát mai thu hồi, nên tu học Phật mới khó tiến bộ. Tuy nhiên cho dù như vậy, tức rất ít người phóng sinh thường xuyên, tôi vẫn chưa hề thấy người ta bớt đánh cá mảy may nào đâu. Chẳng hiểu những người lí luận trên dựa vào đâu mà đổ hết lỗi đánh cá cho người phóng sinh, mà bỏ qua những người hay ăn thịt cá, chân lý của họ còn trong cơn mộng mị, đi chơi đâu mất rồi. Một khi biết đổ thừa, thì nên lắng tâm suy nghĩ lại, nên cản người phóng sinh hay nên cản người sát hại chúng để thỏa mãn môi miệng. Xin suy gẫm lại để khỏi hủy báng thiện pháp mà chư Phật và chư tổ sư khen ngợi.

Nhân mùa Vu lan coi đây như một món quà gửi đến trước nhất cho thân mẫu và sau đó cho mọi người trong đạo tràng vô trụ. Hồi hướng công đức đến với mười phương chúng sinh (nhớ là chúng sinh không phải chỉ là nhân loại).

Nam mô Vu lan hội thượng Phật bồ tát.