Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

Khác Biệt Giữa Phật Và Bồ Tát

Thưa Sư ông, Theo như lời Sư ông giảng, thì Phật cũng là Bồ tát vì Ngài cũng độ sinh. Còn Bồ tát thì có vị đã thành Phật rồi, có vị chưa hoặc sắp thành Phật. Con hiểu như vậy có đúng không ạ? Xin Sư ông giải thích thêm sự khác biệt giữa Phật và Bồ Tát.

Kính Tri ân Sư ông

Đáp.

Đức Phật dạy "A Dật Đa! nếu không có bò tất không có đề hồ, cũng vậy nếu không có phát tâm tất không có Phật chủng. Nếu có bò tất có đề hồ, do vậy, nếu có phát tâm tất Phật chủng không dứt". Kinh Hoa Thủ.

Bồ tát là chúng sinh đã phát tâm đại đạo, vì vậy bồ tát là nhân và Phật là quả. Thấy có phát tâm, tức có bồ tát thì biết có thành Phật.

Bồ tát là bồ đề tát đỏa. Chúng sinh phát đại đạo tâm cần tu tập cho đến khi tâm đại đạo viên mãn, khôbg còn gì khác ngoài đại đạo. Tâm là đại đạo, đại đạo là tâm, như thế mới thực là tâm đại đạo viên mãn. Khi đại đạo viên mãn thì không còn năng sở, tức người phát và tâm được phát, cả người (năng) lẫn đại đạo (sở) đều chỉ là nhất tâm, và nhất tâm này mới thực là đại đạo, bấy giờ bồ đề tát đỏa không còn tát đỏa nữa, chỉ còn lại bồ đề được gọi là giác hay Phật. Đó là sự khác biệt giữa Phật và bồ tát.

Trên thế tục đế thì Phật hoàn toàn khác với bồ tát và chúng sinh, nhưng trên chân đế thì không khác. Vì thật tính của cả ba đều là Phật tính. Như lời Lục tổ Huệ Năng nói: " người thì có kẻ nam người bắc, sang hèn khác nhau (tục đế), nhưng Phật tính thì không hề sai khác (chân đế).

Phật và bồ tát cùng chúng sinh bất nhất không phải một, nhưng Phật tính vốn đồng nên bất dị. Phật tính là tính thật của chúng sinh nên Phật có ở mọi chúng sinh trong tam giới, vì vậy kinh Tứ thập nhị chương gọi Phật là vô vị chân nhân (bậc chân nhân không có địa vị nhất định, vì thông suốt mọi địa vị)*.

Hơn nữa Phật thị hiện mọi sắc thân địa vị cứu độ chúng sinh, nên nói Phật là bồ tát, là chư thiên, là nhị thừa hay chúng sinh, thì đều là mà cũng không là.

Bồ tát từ sơ phát đại đạo tâm cho đến thâm sâu được chia làm mười bậc gọi là thập địa. Vượt qua hàng thập địa mới là đẳng giác, tức gần viên mãn tâm đại đạo, thành quả bồ đề.

Tóm lại con đường tu tập thành Phật gọi là đại thừa, lấy phát đại đạo tâm làm điểm xuất phát, không phát tâm không có thành Phật và đại thừa pháp.

Không phát tâm dù học đại thừa, đại thừa sẽ thành tiểu thừa pháp, do không thể thành Phật. Đại nạn của tín đồ đại thừa là không biết phát tâm là gì và tại sao phải phát tâm, nên đồ chúng đại thừa tâm địa vẫn yếu kém trong việc "phụng sự chúng sinh để báo đáp hồng ân chư Phật".

Bỏ lỡ sự phát tâm là bỏ qua cơ hội giải thoát sinh tử, thành Phật độ chúng sinh.

Cầu chư Phật gia hộ cho người hữu duyên khai mở huệ nhãn, phát tâm lập nguyện.

PVVT

Báo Ân 6.6.2021

Chú thích

* Do chính báo vô vị nên y báo vô trụ. Chính báo vô vị nên hiện hữu khắp mọi vị, gọi là biến nhất thiết tướng. Y báo vô trụ nên có khắp mười phương, gọi là biến nhất thiết xứ.

Chính báo nào cũng là, y báo nào cũng là gọi là Tỳ lô giá na. Tỳ lô giá na hàm nghĩa không gì không là, không gì không hiện, gọi là biến nhất thiết xứ.

Do nghĩa này Đạo Nhất thiền sư mới nói với chúng Tăng: "chỉ cho tôi chỗ nào không có Phật để nhổ đàm".

Ba Loại Điền

Bạch Hòa thượng.

Con từng nghe có vị giảng về phúc đức cúng dường, ca ngợi việc cúng dường Tam Bảo là chính, còn việc lo chúng sanh là phụ, vị ấy nói "Phước điền có 3 thứ là kính điền, phước điền và khổ điền. Khổ điền là bố thí cho người nghèo cùng... Phước điền là phụng sự sư trưởng và phụ mẫu, còn Kính điền là cúng dường Tam bảo thì cao nhất, vậy thì quý vị nên chọn cái nào?". Con mong hòa thượng chỉ dạy để hành cho đúng với chính pháp.

A Di Đà Phật

Đáp:

Bố thí và cúng dường khác từ nhưng đồng nghĩa, nếu cho người dưới thì gọi là bố thí, nếu cho người trên thì gọi là cúng dường.

Khi chia làm ba loại điền (ruộng), đó là theo quyền pháp. Người thì có kẻ nam người bắc, kẻ sang người hèn, người dưng và quyến thuộc, nhưng Phật tính thì bổn vô sai biệt. Nên về mặt quyền pháp thì phân ba. Còn về thật pháp thì chỉ là một bình đẳng

Chúng ta sẽ phân tích cúng dường và bố thí thế nào thì có công đức vô lậu.

A. Phân tích về lợi và hại của pháp cúng dường bố thí theo quyền giáo hay thế tục đế. 1. Cúng dường theo quyền pháp chỉ được phúc đức hữu lậu (hữu hạn), vì ưu tiên cho tính toán lợi mình, sau đó mới quyết định cúng. Bởi tâm cúng không thật, tâm cầu lợi mới thật, như thế sự cúng sẽ bất tịnh nên chỉ có thiểu thiện căn phúc đức, thứ phúc hữu lậu không đáng kể và thuộc về nhân thiên phúc báo.

Đặt lợi mình lên trước sự cúng dường và bố thí, tâm ấy đã thuộc về bất tịnh. Công đức lại không bao giờ sánh đôi với tâm bất tịnh, thế nên tổ sư mới thẳng thừng đáp Vũ đế "không có công đức"(1). Câu nói này dấy lên thắc mắc cho những tâm hồn bất tịnh và quyền giáo, nhưng lại "dĩ nhiên là vậy" đối với người hiểu thật pháp.

2. Người tính toán làm thiện theo lợi cho bản thân, sẽ chọn phúc điền vì tình thân và kính điền vì lợi, họ sẽ bỏ qua khổ điền, và khổ điền sẽ thành cánh đồng hoang khô cằn, thiếu người giúp đỡ như đồng khô thiếu nước. Khổ điền còn bi thảm như thế hà huống súc sinh càng không được phóng sinh giải thoát.

Tôi đã nghe nhiều người bảo rằng thầy họ dậy "cho người nghèo không hơn thả chim cá sao?" Rồi lại đến lập luận "cúng chùa không hơn là cho dân nghèo à". Thế là phóng sinh bị cúp, bố thí bị cắt, bao nhiêu về chùa cả. Chùa vét sạch phúc mọn của súc sinh và khổ điền.

Nghĩ xem cách chọn cá kén canh trên cũng gián tiếp gây tổn hại cho khổ điền và súc sinh tất nhiên chịu tổn phúc phần nào. Vì vậy phúc báo có được chẳng là bao lăm.

3. Tăng ni duy trì chính pháp và gánh vác chúng sinh nên là tập thể bảo duy nhất trong mọi tập thể. Vì thế Tăng bảo được coi là hàng ứng cúng, tức đáng được cúng dường. Nhiệm vụ hoằng pháp (thâm nhập kinh tạng) độ sinh (thống lý đại chúng) thực là cao thượng, xứng đáng được tôn trọng, thế nhưng không phải ai cạo tóc vào chùa đều sẽ làm được. Nay nhiều vị đồng hóa phàm thánh với nhau, ai cũng như ai, nên cung kính cúng dường bình đẳng, mặc dù cao tăng thì hoằng pháp lợi sinh, phàm tăng thì thờ Phật ăn oản, hai việc làm không đồng, hai công đức cách biệt. Vì vậy kính điền thật sự là hàng thánh tăng, cao tăng vì các bậc này mới là bậc ứng cúng.

Nay chữ kính điền được sử dụng cho thánh phàm lẫn lộn, khiến cho các vị phàm cũng ngỡ mình là hàng kính điền, nghiễm nhiên thọ nhận cúng dường không chút "thổn kỉ đức hạnh, toàn khuyết ứng cúng"(2).

Có nhiều tăng nhân lý luận rằng hễ cạo tóc xuất gia đều là mạng mạch của chư Phật. Mạng mạch hay sư tử trùng (3)" chưa biết chừng. Không hiểu kính điền chân thật là những ai, mà dám đồng hóa thánh phàm với nhau là một lỗi hủy báng, lại khiến đám phàm ngộ nhận mình thật là mạng mạch của Như lai và đáng được ứng cúng, nên phạm vào lỗi tăng thượng mạn.

Suy ra sự chỉ dậy chọn lựa ba điền để hành có nhiều điểm tai hại. Hàng tại gia thì do tính toán cho bản thân, tăng trưởng tâm hám lợi nên sẽ không chu toàn "nguyện tu nhất thiết thiện", bỏ hết các việc cứu khổ cứu nạn như bố thí phóng sinh. Họ sẽ cúng kính điền bằng tâm bất tịnh vì lợi hơn vì kính.

Hàng xuất gia thì không trau giồi kỷ đức hạnh bằng "tu nhất thiết thiện" mà lo trau chuốt hình tướng bên ngoài với chuỗi dài chuỗi ngắn trên thân, vì họ biết tín chúng chỉ thấy oai nghi thân mà không nhận ra oai nghi tâm (4). Điều này cho thấy họ không thật hiểu kính điền nên tự cho mình là kính điền.

B. Tam điền với thật trí. Thấy có ba điền để lựa chọn là quyền trí. Thấy có lợi nhiều ít để chọn là tà trí. Chỉ thấy có thiện pháp cần hành là thật trí thanh tịnh.

Nếu không có thật trí, không hiểu thật pháp, người ta dễ tạo phúc bằng cách gây họa, một lối u mê được suy nghĩ và hành động phổ biến khắp cõi Ta bà, cũng vì thế mà Ta bà chết tên "ngũ trược ác thế".

Muốn cho đồ chúng có công đức hãy dậy họ thanh tịnh tâm, thay vì dạy họ biết chọn lựa thứ nào phúc nhiều.

Làm mọi việc thiện với tâm thanh tịnh không vì lợi dưỡng bản thân như kinh Hoa nghiêm dạy: "bất vị tự thân cầu khoái lạc, đản vị cứu hộ chư chúng sinh" khoing vì sự lợi của bản thân, chỉ vì cứu giúp mọi chúng sinh.

Để dậy họ thanh tịnh tâm hãy nhắc nhở họ "nguyện tu nhất thiết thiện". Điền nào cũng cúng với tâm bình đẳng, có nghĩa tâm không thiên hướng về phúc nhiều ít, chỉ cúng vì đó là nghĩa vụ của tâm thanh tịnh. Nhờ vậy đạt được công đức cúng dường cả ba điền, thành tựu tu nhất thiết thiện và quan trọng hơn cả là tâm mỗi lúc mỗi thanh tịnh.

Nếu dậy dỗ đồ chúng nguyện tu nhất thiết thiện, bình đẳng cúng dường bố thí, thì hết thẩy chúng sinh được ân triêm, không ai bị thiệt hại, thế không phải là công đức mà các vị bồ tát thường làm đó sao?. Vì vậy tu nhất thiết thiện với tâm bình đẳng thanh tịnh chính là bồ tát đạo, con đường bồ tát đi.

Đức Phật thường dạy "phụng sự chúng sinh là cúng dường chư Phật" đây là tổng tướng của 7 pháp cúng dường công đức viên mãn nhất của bồ tát Phổ Hiền. Cho dù đức Phật là đệ nhất bảo ứng cúng trong mười phương, nhưng ngài thường khuyên hành mọi việc lợi sinh mà không bảo đồ chúng thay vì bố thí phụng sự chúng sinh hãy chỉ cúng dường phục vụ ngài để có công đức nhiều hơn. Bởi đức Phật xuất hiện nơi đời vì đại nguyện cứu độ chúng sinh, không vì mục đích để cho chúng sinh cúng dường. Như lời ngài dạy trong Phật báo ân kinh "Như lai nhờ chúng sinh mới thành đạo, nên Như lai nguyện độ chúng sinh để trả ơn". Đức Phật còn tri ân chúng sinh, đệ tử Phật sao lại dám coi thường chúng sinh, thái độ coi thường chúng sinh là vô lễ với đức Phật.

Do đó cúng dường chư Phật với tâm cung kính, đừng cúng bằng tâm lợi dưỡng, hối lộ làm hoen ố tâm cúng dường thanh tịnh.

Đó là cúng dường bố thí theo thật pháp.

C. Sự khác biệt giữa thật và quyền giáo. Để giúp cho mọi người sáng tỏ hơn giữa thật và quyền, chúng ta hãy so hai pháp này với nhau.

Không hàm nghĩa là tất cả.

Cúng dường là pháp bản (gốc) chỉ có một và là năng. Đối tượng cúng là ba điền và là sở. Pháp bản vốn Không tính và là bản, là gốc của cả ba điền, nên cả ba điền cũng không tính. Do năng sở đều không tính nên bình đẳng, như vậy xét từ bản pháp là thật trí mọi thứ đều bình đẳng, như thế thật trí nắm rõ từ bản đến thùy của nhất thiết pháp. Vì vậy nên kết luận Không (bản) cũng là nhất thiết (thùy).

Quyền trí nhận thấy mọi thứ thuộc phạm vi thùy đều khác nhau, nên khởi trùng trùng phân biệt, tác ý vọng tưởng, vọng hành vọng nghiệp, chiêu cảm đủ nghiệp báo khổ lạc. Quyền trí không những mê pháp tức mê sự do phân biệt mà cũng mê cả lý vô phân biệt của bản pháp. Thế nên quyền trí nhìn nhất thật hóa thành vô số sai khác.

Quyền trí chọn đối tượng (phân biệt pháp) để cúng nên còn gọi là phân biệt trí. Thật trí chọn "pháp bản" đồng với không chọn đối tượng nên thật trí còn gọi là vô phân biệt trí, hay nhất thiết trí.

Thật trí tuy là "pháp bản" vô phân biệt nhưng bình đẳng đối với các pháp phân biệt, do đó bình đẳng cúng dường nhất thiết đối tượng.

Không có nghĩa "là mọi thứ" nhưng "không là thứ nào".

Nếu hỏi bạn chọn điền nào trong ba điền? Người "chọn Không" sẽ đáp tôi không chọn điền nào, nhưng nếu khổ điền cần, tôi chọn khổ điền, nếu phúc điền cần, tôi chọn phúc điền, nếu kính điền cần, tôi chọn kính điền.

Như vậy không chọn chính là chọn tất cả, chọn tất cả nên là không chọn thứ nào. Đây là nghĩa của không. Nếu theo thế tục chọn một điền thì sẽ bỏ các điền kia.

D. Kết luận. Tà trí dùng tâm lợi dưỡng cúng dường bố thí nên bất tịnh và không thật tâm hành thiện nên không phúc báo. Quyền trí dùng tâm trọng nhân không trọng pháp cúng dường đức Phật, nên công đức hữu lậu. Thật trí dùng tâm trọng pháp hơn trọng nhân cúng dường đức Phật nên công đức vô lậu (5). Bởi nhân (Phật) thuộc giả, pháp mới thật là Phật.

Công đức nhiều ít là do tâm có thanh tịnh và có thật tâm bố thí hay cúng dường không, mà không hẳn chỉ nhằm vào đối tượng nào còn tâm tịnh hay bất tịnh không quan trọng.

PVVT

Báo Ân 9.4.2021

Chú thích (1). Vua Lương Vũ đế hỏi Đạt ma tổ sư "trẩm từ ngày lên ngôi báu đến giờ xây chùa tạo tượng, in kinh ấn tống, thiết trai cúng dường vô số, công đức có nhiều không?". Tổ sư đáp "không công đức gì hết".

Chúng ta đã hiểu vì sao, qua các bài giảng trước.

(2). Đây là quán thứ 2 trong ngũ quán, xét đức hạnh của bản thân có xứng đáng thọ nhận cúng dường hay không.

(3). Trong kinh A Nan thất mộng kể chuyện A Nan mộnng thấy sư tử chúa chết đi, các loài như kên kên, sói lang đều không dám tới gần, nhưng từ trong thân sư tử sinh ra loài trùng gặm nhắm xác. Sau khi nghe A nan kể, đức Phật nói "đó là điềm báo trước, sau khi Như lai diệt độ, tất cả ngoại đạo, ma vương đều không phá chính pháp được, chỉ có đệ tử ta mới hủy diệt chính pháp của ta được.

(4). Trong kinh Tâm địa quán đức Phật chê trách hàng thân tướng xuất gia nhưng tâm vẫn tại gia. Hàng này đã bị quở tất nhiên không thể là mạng mạch của Phật pháp được, đức Phật còn coi trọng và tán thán hàng tại gia nhưng tâm đã xuất gia hơn hẳn người xuất gia mà tâm tại gia.

(5). Phổ Hiền bồ tát nói "cúng dường theo pháp là hơn mọi thứ cúng dường".

Phụ lục 1 Ai cũng phải cày để sống và duy trì sự sống. Người may thì có ruộng để cày, phúc nhiều thì ruộng nhiều. Tăng nhân sở dĩ phúc nhiều là do gánh vác chúng sinh mà không hề do cạo tóc khoác cà sa. Phàm nhân kém phúc do chỉ biết gánh mình, khá chút thì gánh thêm quyến thuộc.

Hạnh phúc hơn nhau không ở tài sắc danh thực thùy những thứ thuộc thân, mà hạnh phúc là ở nơi tâm luôn an lạc.

Nói chung hạnh phúc tùy theo phúc nhiều ít, vì vậy ai cũng cầu phúc, nhưng phần đông không biết phúc được tạo ra qua hành động mà không tạo ra qua cầu xin.

Ai cũng dùng phàm trí suy luận làm sao cho có phúc nhiều, mà mấy ai hiểu được trí thanh tịnh không tham lam mới hướng dẫn hành động đến phúc lợi.

Phàm trí thấy có ba thửa ruộng, chọn một trong ba để cầy, vì vậy phàm nhân luôn là cùng tử nghèo nàn, có nhiều nhất là một thửa ruộng.

Thật trí thấy ba thửa ruộng như nhau, không cần kén chọn, bỏ này lấy kia, vì vậy thật trí có cả ba thửa ruộng để cày, nên luôn là trưởng giả phú hộ.

Chúng ta đã hiểu và sẵn sàng canh tác không bỏ rơi thửa nào trong ba thửa, để trở thành trưởng giả đại điền chủ.

PVVT

Báo Ân 1.5.2021

Phụ lục 2 Chữ cày tượng trưng cho lao lực nhọc nhằn. Còn gian lao nào hơn khi không phải cứ cày là có ăn, mà cày được phải cần đến thiên thời địa lợi nhân hòa, thiếu một trong ba thì không cày được. Đâu ai ngờ rằng cả ba yếu tố đó đều có sẵn đủ trong phúc. Vậy nên có phúc thì cày 1 ngày ăn một đời, thiếu phúc thì cày cả đời vẫn chẳng đủ ăn.

Bồ tát cày ruộng công đức, dùng tâm thanh tịnh lợi lạc muôn loài, nơi nào có hữu tình nơi ấy đều là ruộng phúc của bồ tát, thậm chí đến tam ác đạo là chỗ thảm họa của muôn loài không ai cày được, vẫn thuộc ruộng phúc của bồ tát. Vậy mới biết bồ tát là đại trưởng giả, phúc đức vô hạn, ruộng phúc của bồ tát, cò bay thẳng cánh đến tận vị lai cũng không đến biên tế được, cho đến cân đẩu vân của Tề thiên cũng không vượt thoát nổi. Đó là công đức vô lậu của bồ tát thật đại thừa.

Cày ra phúc mà hễ phúc thì an lạc, vì vậy bồ tát càng cày càng an lạc, muôn loài được triêm ân. Đó cũng là lý do vì sao bồ tát thường độc hành, thường độc bộ mà vẫn thường tinh tiến, không tự thối thất.

Phàm phu ngưỡng mộ tịnh độ, hẳn là vì tịnh độ luôn sẵn đủ thiên thời địa lợi và nhân hòa, đó chẳng do Phật trời nào ưu đãi cho tịnh độ mà do nơi ấy tập hợp tòan bộ các nhà cày cuốc ruộng phúc ở ba đời mười phương kết thành một cõi công đức vô lậu.

Muốn tham gia hội tịnh độ phải là thành viên chuyên cày ruộng phúc, không nên mê tín ảo tưởng xin về đề ngồi không hưởng phúc, sự ngu si, tham lam, hung dữ không thể bén mảng tới cõi tịnh được.

Vì vậy Ôn chăm chỉ cày, nếu không sẽ chịu mệt mỏi với thế gian tham sân mê muội này.

Có can đảm vác cày ra mọi thứ ruộng sẽ cảm nhận được, thứ này không học trong sách vở hay qua kiến thức của người khác, mà phải tự trải nghiệm như thiền tông nói "lãnh noãn tự tri" nóng lạnh tự biết.

PVVT

Báo Ân 1.5.2021

Bản Và Tích

Giáo lý nhất thừa của Phật pháp được coi là cứu cánh pháp hay chân thật pháp, ngoài ra đều là quyền pháp. Theo kinh Pháp Hoa nhất thừa chính là bảo sở, từ bảo sở nhất thừa này năng lưu xuất nhất thiết bảo pháp ứng cơ với nhất thiết chúng sinh, bố thí các pháp bảo phương tiện này khiến chúng sinh được giác ngộ.

Bảo sở là bản, lưu xuất bố thí pháp bảo khiến chúng sinh giác ngộ là thùy tích hay ứng tích. Sở dĩ gọi là bản vì đó là nguồn gốc, là bản thể của nhất thiết chư Phật và chúng sinh. Bản là nói tắt của bản thể, bản giác, Phật tính, chân như, bảo sở, cứu cánh pháp, pháp thân, Phật tri kiến…Tích là vết tích, chỉ Như Lai ứng tích nơi đời, để khai thị chúng sinh có trí huệ nhất thừa tức bất nhị pháp, để ngộ nhập trở về với bảo sở nhất thừa tức bản giác.

Chư Phật và nhất thiết chúng sinh đều đồng bản thể là tính giác hay Phật tính, chân như, nên vì vậy đức Thế Tôn tuyên thuyết “nhất thiết chúng sinh giai hữu Phật tính”, tất cả chúng sinh đều đã có sẵn đủ Phật tính, nên “tất cả chúng sinh là Phật sẽ thành”, đồng với nghĩa tất cả chúng sinh đều có khả năng thành Phật đạo. Lãnh hội được tư tưởng nhất thừa này, ngài Huệ Năng đáp lời Ngũ tổ Hoằng Nhẫn “nhân tuy hữu nam bắc, Phật tính bổn vô nam bắc. Cát liệu thân dữ Hòa thượng bất đồng. Phật tính hữu hà sai biệt?”, người tuy có nam có bắc, nhưng Phật tính không có nam bắc, thân mọi rợ này với Hòa thượng không đồng, nhưng Phật tính nào có khác biệt?”.

Do nơi bản là cứu cánh pháp, nên nhất thiết chúng sinh cùng Phật bình đẳng trên bản thể tức bản, song vì chúng sinh mê chấp nhận vọng làm thật, nên chư Phật từ bản ứng tích, “ưng dĩ hà thân đắc độ gỉa, tức hiện hà thân nhi vị thuyết pháp”, khai thị cho chúng sinh thật pháp nhất thừa tức bản, để chúng sinh từ tích quy hồi bản, tức thành Phật quả. Vì vậy Như Lai biết chắc rằng chúng sinh nào cũng có thể thành Phật, và sau khi các chúng sinh được khai thị, đều tin chắc rằng chính mình cũng sẽ thành Phật. Muốn từ tích hồi quy bản, tất diệt trừ vọng nghiệp, vì do vọng nghiệp mà quên mất bản, sống lang thang cùng khổ trong cảnh giới uế độ của nghiệp lực tạo nên, như trưởng gỉa tử quên mất nguồn gốc, liền trở thành gã cùng tử, nay được trưởng gỉa thùy tích thiết lập phương tiện pháp dẫn dắt cùng tử trở về cội nguồn trưởng gỉa. Muốn diệt trừ nghiệp chướng tất phải phát đại nguyện “quy bản thùy tích”.

Bản và tích là điểm khác biệt lớn giữa Phật pháp thật đại thừa và các tôn giáo, cũng như Tiểu thừa Phật giáo, thậm chí cả quyền đại thừa.

Đối với mọi Tôn giáo, con người vốn do Thượng đế sáng tạo nên, từ đó con người hiện hữu bất diệt (chấp thường), có những tông phái của tôn giáo thì cho chết là hết hẳn (chấp đoạn). Phái chấp thường chủ trương, hạnh phúc cao tột của loài người, chính là được sống trong sự chở che của Thượng đế ở cảnh giới thiên đường, bằng đời sống tôn thờ và phụng sự Thượng đế.

Tiểu thừa Phật giáo nhận Phật và chúng sinh bình đẳng nơi (căn) bản, nhưng bản này không phải bản giác hay Phật tính, mà là bản lai Phật và chúng sinh đều là phàm nhân, chúng sinh nhờ tu tập trí huệ mà thành người giác ngộ, được gọi là Phật. Phật và chúng sinh bình đẳng theo Phật giáo tiểu thừa và đại thừa khác nhau ở bản và tích. Phật chẳng qua là phàm nhân cộng với tu hành (phàm + hành), còn phàm phu là những kẻ không hề trải qua sự tu tập định huệ nên bị nghiệp khổ kéo lôi, gọi là chúng sinh. Lại nữa do nơi chưa được khai thị về bản và tích, nên những người tu thiền định khi vào được cảnh giới diệt đế, không còn khổ tập, liền trụ trong cảnh giới an lạc niết bàn này, không tiến tới bảo sở nhất thừa, bằng thùy tích ứng hóa độ sinh. Nói chung là không phát bồ đề tâm nguyện, nên không quy bản và thùy tích, vì vậy chỉ chứng quả A La Hán. Nếu A La Hán phát bồ đề tâm nguyện tất sẽ quy bản thùy tích ứng hóa độ sinh, nhờ đó lìa quả vị La Hán chứng thành Phật quả. Song như đa phần người tu tập ngày nay chỉ cầu tiểu quả tức phúc báo nhân thiên mà không hề phát tâm dõng mãnh cầu vô thượng đạo quả, ngay thời Như Lai thuyết pháp nhất thừa “quy bản thùy tích”, có đến 5 ngàn người lìa bỏ pháp hội không muốn nghe pháp thậm thâm, an phận với tiểu quả, không cần cầu “cứu cánh pháp”, vì cho là nan hành. 5 ngàn người này bị Như Lai quở trách là hàng tăng thượng mạn không hội đủ nhân duyên nghe pháp cứu cánh nhất thừa, nên khó thành Phật quả.

Đại thừa Phật giáo nhận Phật và chúng sinh bình đẳng nơi căn bản, bản này là bản giác, Phật và chúng sinh bổn lai đều là giác, do một niệm vô minh quên mất thực thể, nhận vọng hoặc làm thực thể, giống như người bệnh tâm thần, quên mất mình là ai, nhận mình là một người khác, chúng sinh cũng giống vậy, mê muội tính bản giác, vọng nhận mọi thứ nhân duyên gỉa hợp làm ngã và ngã sở, tạo thành thân phàm phu và cảnh giới tương ưng gọi là thế giới phàm tục. Người bệnh tâm thần khi hành theo lời y sĩ dần dà khôi phục lại nguyên trạng, biết mình vốn thật là ai, diệt bỏ hết các thứ vọng tưởng điên đảo, khôi phục lại trí hiểu biết cũ, tất khỏi bệnh, khỏi bệnh chỉ là khôi phục lại mọi thứ căn bản của mình, mà không phải là đắc hay chứng được điều gì khác. Tu hành cũng vậy, giác ngộ là do hành theo lời dậy của đại y vương mà khôi phục lại được tính giác xưa nay, diệt sạch mọi vọng tưởng hiện tại. Tính giác tức giác, xưa nay tức bản, gọi là bản giác. Bản này mới là căn bản của mọi thứ. Trí Gỉa đại sư gọi đây là bản môn.

Tích là dấu vết, đại thừa cho các pháp tu hành hay độ sinh của chư Phật thuộc về tích, còn bản là “bản lai là Phật” . Như vậy bản và tích bao gồm hai phương diện.

Thứ nhất bản và tích của Phật, bản là chư Phật cùng chúng sinh đồng chân như tính, Phật từ căn bản này thùy tích ứng hiện vô lượng thân, hành vô lượng pháp, độ vô lượng chúng sinh, mà vẫn bất động nơi căn bản, vì hiện thân nào đi nữa cũng không hề có hiện, do nơi Phật không có thân tướng nhất định, nên không thật có từ tướng này hiện ra tướng khác, như đồng làm thành nhiều hình dạng, nhưng chung cục đồng vẫn không có hình dạng nào nhất định cả, do vậy tích không làm thay đổi bản, bản không trở ngại tích. bản và tích dung thông viên mãn, bản là thể, tích là dụng, thể và dụng không hai.

Thứ hai bản và tích theo chúng sinh, chúng sinh vốn cùng chư Phật đồng chân như tính, song do mê muội chân như này thành chúng sinh, sau đó nhờ hành theo lời giáo hóa của chư Phật mà khôi phục lại tính chân như, gọi tiến trình này là thùy tích của Như Lai khiến chúng sinh quy bản. Như vậy đối với đại thừa giáo, tiểu thừa hay phàm phu tu tập chỉ đơn thuần thuộc về tích của đại thừa, mà chưa thấy bản của đại thừa.

Hành theo tiểu thừa sẽ đưa đến kết quả siêu việt phàm phu và thế giới của phàm phu cho chính mình (tự giác), nhưng không độ nhất thiết chúng sinh được, vì chỉ nhận ra mình và người cùng chư Phật vốn đều là phàm nhân, nay nhờ tu hành mà mình và chư Phật được siêu việt thế gian. Hành theo đại thừa tức dùng tích (sự tu hành) để đạt bản (tự giác), đạt bản rồi tất rõ ngã và nhất thiết chúng sinh đồng tính giác, nên từ bản lại thùy tích ứng hóa lợi sinh (giác tha), khiến chúng sinh đồng nhập vào tính giác xưa nay.

Thùy tích chính là nguyện, do nguyện mà quy bản, Vì vậy bản nguyện của nhất thiết chư Phật chính là thượng cầu hạ hóa. Thượng cầu là quy bản, hạ hóa là thùy tích. Thượng cầu gồm hai phương diện, cho ta và cho người, khai ngộ độ hóa cho người là thượng cầu cho người đó, và cũng chính là thượng cầu cho bản thân. Hạ hóa cũng có hai phương diện tự và tha, dùng trí thượng cầu tự hóa độ, và hóa độ chúng sinh. Không thể có hóa độ nếu không có trí thượng cầu, không thể có thượng cầu nếu không có trí hóa độ, nên thượng cầu và hóa độ bất nhị, vì vậy bản và tích không hai đó mới chân thật là bản môn.

Bản môn dung nhiếp bản và tích, đồng với nguyện “thượng cầu hạ hóa”, chúng sinh do nghiệp vong thất đại nguyện này của bản môn, nên xa lìa tính giác đắm trong vọng nghiệp. Do vậy chư Phật dùng bản nguyện “hạ hóa, thệ độ nhất thiết chúng sinh” làm phương tiện để nhiếp chúng sinh vào cảnh giới nguyện của chư Phật gọi là tịnh độ, một khi chúng sinh đã được “cảnh giới bản nguyện” nhiếp thì thượng cầu là việc làm duy nhất còn lại của chúng sinh.

Niệm Phật cầu sinh tịnh độ kì thật không giống như tín chúng của các tôn giáo phụng sự Thượng đế cầu sinh thiên đường. Niệm Phật cầu sinh tịnh độ để “quy bản thùy tích” mới thật sự là pháp thậm thâm nan tín, là pháp mà chư Phật lục phương đều hộ niệm.

Không có bản nào không thùy tích, cũng chẳng có thùy tích nào không quy bản. Nếu muốn quy bản thùy tích tất phải lập nguyện để ra khỏi lưới nghiệp. Nhờ bản nguyện mà lìa nghiệp quy bản, quy bản nhưng vẫn tự tại thùy tích trong nghiệp cảnh, đó là thật cảnh giới của nhất thiết chư Phật. Niệm Phật là niệm nhất thiết trí huệ và công đức này. Nhất thiết trí huệ và công đức là bản nguyện của chư Phật.

Côn Minh 14/6/09

Bảo Vệ Chùa Liệu Có Bảo Vệ Được Phật Pháp Hay Không ?

Năm 24 tuổi Đạo Nguyên qua Tống cầu đạo, khi tiếp xúc với một vị phương trượng, vị này bận lo đi tiếp một viên quan lớn và nói với Đạo Nguyên "Như chú cũng đã biết, tiếp quan lớn là việc làm cần thiết để bảo vệ chùa chiền". Đạo Nguyên thưa "Vâng! Công việc này có thể bảo vệ chùa, nhưng..." Phương trượng hỏi "nhưng, cái gì?", ngài thưa "Nhưng... liệu nó có bảo vệ được Phật pháp hay không?" Phương trượng bực dọc phất tay áo bỏ đi. Đạo Nguyên vẫn phủ phục cho đến khi phương trượng khuất bóng, ngài tự nhủ "Phải chăng đó chỉ là việc tự lợi"

Đại chúng quý mến

Về mẩu đối thoại giữa ngài Đạo Nguyên và phương trượng quanh vấn đề bảo vệ chùa nhưng liệu có bảo vệ Phật pháp được không?. Chúng ta đặt trọng điểm tư duy vào 2 chữ bảo vệ.

Dụ như cõi địa ngục không biết đến Phật pháp nên không có lối giải thoát, vì vậy tam ác đạo dễ vào mà khó ra, có thể nói là không có lối ra, vì cửa ra là Phật pháp nhưng nơi này không hề nghe chứ đừng nói là thấy hay biết Phật pháp, ngược hẳn với tịnh độ vô tam ác đạo. Địa ngục vốn vô tam bảo.

Ví lý do này ngài Địa Tạng chống tích trượng cầm minh châu xuống địa ngục làm cửa nẻo thoát ly cho cảnh địa ngục, bằng cách khiến địa ngục biết đến cứu pháp của Phật pháp là phát tâm xả bỏ cái "ngã địa ngục" đó đi, thì "ngã không địa ngục" sẽ xuất hiện, nhờ vậy thoát ly ngục cảnh. Tùy theo cấp độ xả bỏ, như đức Thế Tôn trong quá khứ ở nơi địa ngục Hỏa xa "vì tha nhân xả ngã" bị quỷ đầu trâu A Bàng đâm chết, nhờ vào phát tâm vì người (kinh Phật báo ân), nên diệt trừ được tâm địa ngục, do vậy lập tức thoát khỏi cảnh địa ngục (chúng ta nên nhớ rằng phát tâm nào sinh vào cảnh giới ấy). Thế nên không có Địa Tạng dân địa ngục không thể biết được cửa ra khỏi địa ngục ở ngay nơi mình, hễ phát tâm thì cửa này liền mở, ngược lại cổng vào địa ngục cũng ở ngay nơi phát tâm ác. Tâm là nẻo vào ra của nhất thiết cảnh giới, nên nói "nhất thiết duy tâm tạo".

Sự vào địa ngục của Địa Tạng bồ tát là để cứu độ dân địa ngục, đồng nghĩa với bảo vệ cho chúng sinh ở đây, nếu không có ngài tất nhiên chúng sinh đó chỉ là "đàn con dại từ lâu vất vưởng", không biết đến 2 chữ "bảo hộ", trong cả nghĩa được và hành.

Do đó sự có mặt của Bồ tát ở Địa ngục là hiện thân cho 2 chữ "bảo hộ" hay "bảo vệ", hoặc "cứu độ". Đến khi chúng sinh cõi này quy hướng về pháp "giải thoát địa ngục" phát tâm thoát ly, tức cầu xả thân tâm địa ngục ( nhớ rằng không nên thoát ly ra khỏi địa ngục bằng thân tâm địa ngục, vì như thế kẻ đào tẩu này sẽ thực hành địa ngục ở cảnh giới khác, thì thật là nguy hại), theo Bồ tát phát nguyện hành "xả thân tâm địa ngục", tất sẽ tùy sự phát tâm mà lìa địa ngục, vãng sinh về chốn tương ưng với tâm phát, ví dụ như tâm phát chỉ lợi kỉ thì sinh thiên, phát vì chúng sinh thì sinh về cõi Phật. Bấy giờ gỉa như từ Diêm chúa đến quỷ sứ chịu phát tâm để thoát ly nghiệp địa ngục, vì cho dù làm vua chúa ở cõi này đi nữa, cũng chỉ ở trong cảnh ác đạo, như vậy mọi sự phát tâm theo Bồ tát đều được Bồ tát và "sự phát tâm" của chính mình bảo hộ hay bảo vệ mình, mà không hề là Diêm chúa và quỷ sứ bảo vệ bồ tát Địa Tạng và Phật pháp.

Sự phát tâm “xả thân tâm địa ngục” là sứ mạng của Bồ tát không chỉ ở địa ngục mà còn ở khắp tam giới, lục đạo, có nghĩa sau khi xả thân địa ngục được thân “nhân thiên”, nhận thấy cõi nhân thiên vẫn bị sinh tử luân hồi chi phối, nên một lần nữa nương theo chư Phật phát tâm xả bỏ cái “thân tâm nhân thiên”, bằng thân tâm của 10 phương ba đời chư Phật, đó là bồ đề tâm: nguyện độ nhất thiết chúng sinh (tâm Phật), hành bồ đề nguyện, độ nhất thiết chúng sinh (thân Phật). Nương vào phát bồ đề tâm nguyện đó mà nhất định vãng sinh về cõi Thường Tịch Quang.

Giờ đây những người được chư Phật và Phật pháp khai thị giải thoát tri kiến, được Phật pháp cứu độ bảo hộ này, lại nói ngược là hành vi nương vào sự bảo hộ nói trên là "tôi bảo hộ Phật pháp và chư Phật", thì thật là điên đảo. Chính họ đã dùng hết tự lực vào việc nương nhờ tha lực của Phật và pháp để sự "bảo vệ" vĩnh viễn gắn liền với thân tâm họ, nhờ vậy mà bình an ở khắp mọi cảnh giới, bất luận là tịnh hay uế, khổ hay lạc, tịnh hay bất tịnh, nên nói "đâu mà không phải là tịnh độ", nhờ thế tịnh cảnh này THƯỜNG, ở bất cứ cảnh giới nào cũng không động nên TỊCH, luôn không mê thất thân tâm nên QUANG, gọi chung là cảnh giới Thường Tịch Quang. Do vậy làm gì có chuyện ai bảo hộ hay bảo vệ được Phật pháp, ngoài Phật pháp duy nhất là hiện thân của "bảo vệ" cho từ người đến cảnh.

Chúng ta thường cho rằng vua chúa có khả năng bảo vệ Phật pháp. Vậy chúng ta thử nghĩ sao về câu hỏi của "Phật tâm thiên tử" Lương Vũ đế trước Đạt Ma tổ sư "Trẩm từ khi lên ngôi đến nay, xây chùa tạo tượng, in kinh độ tăng vô số, có công đức không?". Qua câu hỏi này chúng ta nhận thấy rõ ràng nhà vua hành Phật pháp để cầu công đức cho bản thân, nói theo nghĩa khác là dùng công đức đó để bảo vệ cho thân tâm mình, mà không phải cho Phật pháp hay cho chúng sinh, khác hẳn với sự vào địa ngục của bồ tát Địa Tạng, chỉ để làm cửa nẻo cho chúng sinh thoát ra khổ cảnh, mà không để cầu công đức cho tự thân, vì vậy "bảo vệ" là tâm địa của ngài, thân tâm bảo vệ đó có trách nhiệm bảo vệ hết thẩy chúng sinh, do lẽ đó "thân tâm bảo vệ" này chỉ chấm dứt trách nhiệm khi không còn một chúng sinh để bảo vệ, vì vậy phải là “thân tâm” lìa ác đạo cuối cùng, như lời nguyện "địa ngục vị không thệ bất thành Phật". Tất cả Bồ tát và chư Phật đều phát nguyện độ nhất thiết chúng sinh, đó chính là "thân tâm bảo vệ". Ai có thể bảo vệ được "thân tâm bảo vệ" đó của chư Phật và chư Bồ tát, nếu có chăng thì cũng chính là tự bảo vệ cái "thân tâm bảo vệ" của tự thân, tức phát và hành bồ đề nguyện.

Bồ đề tâm nguyện đó không còn chút “thân tâm ngã chấp” tức vô ngã chấp, chỉ có “thân tâm cứu độ nhất thiết chúng sinh”. “Thân tâm” này sẽ là “thân tâm” sau cùng giải thoát thành Phật vì hạnh nguyện bảo vệ chúng sinh “chúng sinh độ tận, phương chứng bồ đề”. Vì lý do này Triệu Châu hòa thượng dậy cho bà lão phương pháp thành Phật nhanh nhất, chính là “phát nguyện vì chúng sinh nên thành Phật sau cùng”.

Lương vũ đế chỉ muốn có công đức để giữ vị trí làm vua lâu dài hay vĩnh cửu, cũng tựa như tất cả thế nhân đều muốn giữ cái vị trí hiện hữu, tức cái ngã hiện tại này cho bền lâu trong hoàn cảnh tốt đẹp, mà không muốn giải thoát ra khỏi “thân tâm bất an cần được bảo vệ” này, nên họ không phát nguyện để chuyển hóa "thân tâm cần được bảo vệ" thành "thân tâm bảo vệ". Tức chuyển hóa nghiệp thành nguyện, chúng sinh thành Phật. Như đức Thế Tôn đã ân cần dậy bảo trong kinh Đại Phương tiện Phật báo ân "Phát tâm là cội gốc của đạo Vô thượng bồ đề", không nguyện thì không thành Phật.

Tóm lại, Phật tâm thiên tử bảo vệ Phật pháp hay Phật pháp bảo vệ nhà vua? Câu trả lời ngay chính đương sự qua câu hỏi có công đức hay chăng. Do chỉ muốn có công đức để duy trì "thân tâm sinh tử" thay vì dùng công đức vào việc giải thoát "thân tâm sinh tử", đó là trí tư duy điên đảo của nhà vua và hết thẩy chúng sinh, nên Đạt Ma tổ sư chẳng khách khí đáp "không công đức", bởi nếu công đức trói ta vào sự sinh tử thì không thể nào là công đức được. Công đức phải đồng với sự giải thoát. Người học Phật nên nghiền ngẫm bài học này, để khỏi lãng phí công đức.

Vã lại nếu vua chúa có khả năng bảo vệ Phật pháp, thì lý do gì các bậc vương tôn trí huệ đều đổi ngai vàng lấy Phật pháp? Điển hình các vị Thái tử như Tất Đạt Đa, Đạt Ma. Kim Kiều Giác, An Thế Cao, vua Trần Nhân tôn, Thuận trị nhà Thanh... Sao những vị này không ở ngôi vua bảo vệ Phật pháp? Chẳng phải do vì các vị trí huệ này đều nhận chân rằng thế gian này như nhà lửa chỉ có Phật và giáo pháp của ngài mới bảo vệ được cho nhất thiết chúng sinh và cảnh giới, nếu ai cũng biết "phát thân tâm bảo vệ" tất nhiên tam giới đều thành tịnh độ.

Trên mặt tướng, hay cú thì vua chúa dường như bảo vệ được Phật pháp, nhưng trên phương diện thật nghĩa thì chính họ bảo vệ Phật pháp để được Phật pháp bảo vệ bằng hình thức gọi là công đức. Thế nên các bậc vương gỉa trí huệ hiểu là ngai vàng vô thường, luân hồi lôi kéo chúng sinh đến mọi cảnh, cảnh nào cũng là cảnh chiêu cảm của nghiệp thức, nên không mong cửu trụ, chỉ muốn thoát ly ra khỏi các nghiệp cảnh, muốn vậy phải thay đổi gốc sinh nghiệp, đó là thân tâm, phế bỏ "nghiệp thân tâm" bằng "nguyện thân tâm", vì vậy không để nghiệp dẫn dắt thân tâm mà dùng nguyện dẫn dắt, nguyện đó là đại nguyện của Phật và pháp "nguyện bảo vệ nhất thiết chúng sinh" hay còn gọi là "nguyện độ nhất thiết chúng sinh".

Do đó các vị này phát nguyện “bảo vệ”, xả nghiệp thống trị, bỏ ngai vàng cầu Phật pháp. Chỉ có "thân tâm bảo vệ nhất thiết chúng sinh” mới tự bảo vệ "thân tâm" của bản thân được, bất luận đó là "thân tâm bảo vệ" của tha nhân hay của tự kỉ, nhưng chính yếu vẫn là “thân tâm bảo vệ" chúng sinh của chính mình. Ban sơ nương vào "thân tâm bảo vệ chúng sinh" của chư Phật để được khai thị, đủ sức tín vào pháp này, để phát nguyện "bảo vệ nhất thiết chúng sinh" tức "đương nguyện chúng sinh", sau đó hành sự "bảo vệ" này nơi mọi thời không. Đó gọi là "y tha thành tự". Y tha là nương tha lực để được "khai thị", được khai thị rồi liền dùng tự lực thực hành bằng tín nguyện hành, nhờ vậy thành tựu "thân tâm bảo vệ" tức ngộ nhập.

Phật pháp sở dĩ gọi là bảo bởi chỉ có Phật pháp mới bảo vệ được nhất thiết chúng sinh và mọi cảnh giới, ngoài ra không có sự bảo vệ nào mang đủ tính bảo vệ, để bảo vệ con người được bình an nơi mọi thời không.

Khi đối thoại với phương trượng, Đạo Nguyên lóe lên ý tưởng về 2 chữ bảo vệ, nên mới thưa với phương trượng "quan lớn có thể bảo vệ chùa chiền (đúng), nhưng liệu có bảo vệ nổi Phật pháp không?". Bảo vệ chùa thì ai cũng bảo vệ cả, nhưng chẳng có mấy ai trong số cả đời bảo vệ chùa này, bảo vệ được Phật pháp hà huống là giác ngộ. Ngay tại xứ Nhật các cao tăng như Nguyên Không của Tịnh độ tông, Đạo Nguyên của Thiền Tông, Tối Trừng của Thiên thai tông... đều từng là nạn nhân cay đắng của những người bảo vệ chùa. Họ nhân danh bảo vệ chùa và Phật pháp để tấn công các vị cao tăng này. Việt Nam cũng không tránh khỏi nhân danh bảo vệ chùa mình, để làm đủ chuyện phi pháp lợi dưỡng.

Ý tưởng của Phương trượng gợi lên cho ngài Đạo Nguyên ý nghĩa về 2 chữ "bảo vệ". Chưa hẳn bảo vệ chùa đã là mục tiêu cao nhất trong mọi Phật sự, đôi khi "bảo vệ chùa" đánh lạc hướng "bảo vệ chúng sinh" tức chính pháp. Do đó chỉ nghĩ đến chùa để lột tài sản chúng sinh, mà không nghĩ đến vấn đề nỗ lực tạo dựng cho chúng sinh một đức tin có đầy đủ nguyện và hành. Vì thế câu hỏi ngược của ngài Đạo Nguyên, như "nhất tiễn xạ song điêu", thứ nhất "bảo vệ chùa" chưa đủ "bảo vệ Phật pháp", thứ hai quan lớn, vương gỉa thực chất không đủ trí huệ và công đức "bảo vệ chính pháp", khi chính bản thân họ cũng cần có phúc báo hay công đức che chở, đời sống họ dẫy đầy bất an bằng chứng luôn cần có vệ sỹ quanh mình, vệ sỹ không phải là cách bảo vệ họ tốt nhất, chỉ có công đức của Phật pháp mới "bảo vệ" họ an toàn vĩnh viễn. Thế nên tìm sự bảo vệ ở những thứ bất an toàn không viên mãn, tất nhiên không phải là giải pháp trí huệ. Hãy tìm sự bảo vệ viên mãn của Phật pháp và sẵn có đầy đủ nơi thân tâm ta, hãy dậy cho chúng sinh biết về tính bảo vệ quý báu hy hữu này, hãy kêu gọi họ đóng góp việc bảo vệ đó vào sự nghiệp tu hành, như vậy không cần bảo vệ chùa bằng tiền tài hay quan lớn, chùa vẫn phát triển và thanh tịnh theo đúng tinh thần của chính pháp bảo vệ nhất thiết chúng sinh và cảnh giới.

Chỉ có thiền sư mới có tâm tôn kính Phật pháp quyết liệt như vậy, nên Bảo Chí hòa thượng dậy "chung nhật thiêu hương trạch hỏa, nhi bất tri thân thị đạo tràng" có nghĩa cả ngày lo đốt đèn thắp hương, mà chẳng ngờ thân này mới chính là đạo tràng.

Vậy muốn bảo vệ cái đạo tràng thân tâm này, còn cách gì hơn là dùng nó "bảo vệ nhất thiết chúng sinh", đó chính là bảo vệ cái đạo tràng chân chính Phật pháp này cho ta và người. Không thấy chăng, A Di Đà Phật và thế giới Cực Lạc chẳng phải từ "thân tâm bảo vệ nhất thiết chúng sinh" thành tựu sao?. Như vậy các bậc tôn túc trí huệ như Bảo Chí hòa thượng hay Đạo Nguyên thiền sư không có lý lắm ư?.

Chúng sinh sở dĩ trù trừ không dám phủ nhận quyền lực hay lợi dưỡng thế gian, chung quy cũng do đức tin về Phật pháp còn yếu quá, nên cho rằng Phật pháp cần được thế gian bảo vệ, một ý tưởng điên đảo cực kì. Chẳng lẽ Đức Phật tự dưng đem Phật pháp đến cho chúng sinh thêm cái để bảo vệ??? trong khi chúng sinh vốn đã không thể tự bảo vệ được, phải luôn tìm chỗ dựa, nay lại bảo chúng sinh bảo vệ Phật, để Phật bảo vệ chúng sinh, nếu không thì Phật cũng nguy, thế thì ai bảo vệ ai đây?. Và như thế sự đản sinh của đức Phật cũng như chuyển pháp luân hay thành đạo và niết bàn có gì là hy hữu để nói "bách thiên vạn kiếp nan tao ngộ". Phải hiểu rằng Phật xuất hiện nơi đời, như Địa Tạng bồ tát vào chốn ác đạo, là cơ hội duy nhất cho chúng sinh được giải thoát, là pháp duy nhất bảo vệ nhất thiết chúng sinh và nhất thiết cảnh giới. Chẳng có một phàm phu lưu chuyển nào có khả năng "bảo vệ Phật pháp" hay "bảo vệ Phật". Chúng sinh đã chẳng thể bảo vệ nổi Phật tất nhiên cũng không sao bảo vệ nổi pháp của ngài, ngoài phương cách dùng pháp bảo vệ này bảo vệ cho chính mình bằng cách “bảo vệ nhất thiết chúng sinh”.

Đối với Đạo Nguyên động lực phải dùng đến các thứ ngoài chính pháp để bảo vệ chùa chiền, đều phát sinh từ tinh thần tự lợi, tức củng cố cho ngã và ngã sở. Bảo vệ chùa bởi chùa là ngã sở, ngã sở vững chắc tất vị trí của ngã kiên cố. Tổ sư thường dùng đến chính pháp tức tinh thần độ sinh để bảo vệ nhất thiết chúng sinh và hoàn cảnh, dĩ nhiên bao quát cả chùa chiền, gia đình, xứ sở… trong đó.

Từ đó có thể kết luận rằng, phàm nhân thường cần dựa vào tha nhân để được bảo vệ, Thánh nhân thường mang thân tâm ra làm chỗ nương cho tha nhân, khiến nhất thiết chúng sinh được bảo vệ. Đồng nghĩa với chỉ có chinh pháp là sự bảo vệ viên mãn, và Phật là người bảo vệ duy nhất.

Cầu chư Phật gia hộ cho tất cả chúng sinh đồng phát tâm “bảo vệ nhất thiết chúng sinh”, đồng sinh Phật quốc, đồng thành Phật đạo.

Côn Minh 20 8 09

Bất Muội Nhân Quả

Khi được hỏi “bậc đại tu hành còn trong (rơi vào) nhân quả không?” 大修行人还洛因果也无？Vị tăng đáp “không còn trong (rơi vào) nhân quả nữa” (bất lạc nhân quả 不落因果) vì câu đáp này vị tăng đọa thân cáo đồng 500 kiếp cho đến khi gặp ngài Bách Trượng giải đáp mối nghi này bằng câu “không còn mê lầm nhân quả nữa”(bất muội nhân quả不昧因果) mới thoát khỏi thân cáo đồng.

Vì sao bất lạc nhân quả lại dẫn tới kiếp đọa lạc?

Nhân quả là định luật bất di dịch của mọi pháp. Thánh quả là quả giải thoát ra khỏi mọi điên đảo u mê, nhất thiết điên đảo mê muội chính là sự không tin cho đến nhầm lẫn mọi nhân quả, do không tin nên không gieo nhân, và do lầm lẫn gieo sai nhân nên thật quả không thành.

Chúng sinh gồm cả hai hạng không tin và mê muội nhân quả, nên chi mọi quả chúng sinh gặt hái được đều không đúng ý. Dụ như ai cũng thích quả hạnh phúc và nỗ lực truy cầu thế nhưng chỉ thâu lượm về toàn những thứ quả chua chát đắng cay khổ thống mà ai cũng chán ghét, như thiên Đế Thích thắc mắc “lẽ ra thứ mà ai cũng ghét phải chịu tận diệt, và thứ mọi loài đều mong cầu phải tràn lan, nhưng vì đâu khổ lại lan tràn mà hạnh phúc lại thiếu vắng ở mọi nơi?”

Câu trả lời chính xác và dễ hiểu nhất đó là do hầu hết cúng sinh đều bất tín và mê muội nhân quả. Do bất tín nên không gieo nhân hầu được quả, do mê muội nên gieo lầm nhân khổ vì vậy mà khổ tràn lan như loài cỏ hoang. Chỉ thiểu số thâm tín và liễu tri nhân quả thì bước vào dòng Thánh qua bờ diệt khổ, không còn là chúng sinh bất tín và mê muội.

Vì vậy nhân tố chính để chuyển phàm thành Thánh ngoài nhân quả ra không có gì khác hơn được. Chắc chắn rằng mọi thứ nhân bất tín và mê muội nhân quả sẽ dẫn đến kết quả không như ý đồng với khổ, vì yếu tố chắc nịch này là duy nhất và không thể thay đổi nên gọi mối nhân quả này là đế, tức khổ và tập đế.

Và chỉ có duy nhất nhân không mê muội mới dẫn đến quả như ý diệt tận khổ nên goi mối nhân quả này là đạo và diệt đế.

Như vậy thánh và phàm khác nhau duy nhất ở điểm mê muội nhân quả và bất muội nhân quả. Đạo Phật không tin vào bất kì phép lạ nào ngoài phép lạ nhân quả, nên bốn diệu pháp đều chỉ rõ yếu tố khổ cũng như thoát khổ đều thuộc về nhân quả mà không thuộc về phép lạ nào khác từ đức Phật hay bất cứ quỷ thần hoặc thượng đế nào.

Trí huệ đồng với bất muội nhân quả, vô minh đồng với bất tín và mê muội nhân quả. Bất muội nhân quả là bậc thánh, mê muội nhân quả là hàng chúng sinh còn bất tín là ngoại đạo. Ngoại đạo ở đây có nghĩa không sao nhập đạo được bởi đạo là thâm tín và liễu tri nhân quả nên còn gọi là nhất xiển đề (tín bất cụ).

Từ sinh thiên cho đến sinh tam ác đạo đều do yếu tố nhân quả quyết định tiếp dẫn, nhân quả không những quyết định chuyện sinh về đâu mà còn khiến cho chốn sinh về tức thập pháp giới hiện thành. Như vậy sinh và cảnh sinh về đều do nhân quả mà thành, vì vậy ngay đến vãng sinh và tịnh độ hẳn nhiên cũng tùy thuộc nhân quả mà thành tựu, không thể do một yếu tố nào khác thành được dù đó là phép lạ của Phật hay thượng đế. Bằng vào sự thâm tín nhân quả chúng ta sẽ khẳng định do tâm sinh tịnh độ vì thế tùy theo tâm tịnh mà Phật độ tịnh. Quán kinh xác định thâm tín nhân quả là yếu tố vãng sinh thượng phẩm.

Dựa vào thâm tín và liễu tri nhân quả mà thành Phật quả, nên nhân quả là nền tảng của Phật và cõi Phật, liễu tri nhân quả là nhân, nhất thiết trí là quả, tính liễu tri của chư Phật bao gồm cả ba vô lậu học giới định huệ. Không chỉ nhờ vào nhân quả để thành Phật mà ngay đến chuyện độ sinh cũng chỉ có pháp nhân quả mới độ được, do đó thâm tín và liễu tri nhân quả là chính nhân của đại trí huệ công đức giải thoát, nếu bất tín và mê muội tất nhiên đồng với bỏ đi hết mọi trí huệ công đức giải thoát nên gọi mê muội nhân quả là điên đảo, gọi bất tín nhân quả là vô minh.

Nếu nói người giải thoát không còn rơi vào nhân quả tất nhiên là tà kiến vì giải thoát cần có nhân quả, nay nói quả giả thoát là quả sạch bóng nhân quả, tất nhân quả không đồng nên gọi là tà kiến. Do nhân thâm tín và liễu tri nhân quả nên thành tựu quả giải thoát, giải thoát đồng nghĩa với tự tại với mọi nhân quả, gieo nhân gặt quả tự tại đúng như ý, lại tùy thuận nhân của chúng sinh mà tự tại thị hiện nhân quả độ sinh, do yếu tố này gọi bậc giác ngộ giải thoát là pháp vương. Bỏ nhân quả tất không thành tam thân Phật và mất hết công năng độ sinh, một khi Phật mất công đức thì chúng sinh mất đi người cứu và chỗ dựa. Người giác ngộ lìa bỏ nhân quả chỉ e lập tức trở về bến mê, tiếp tục kiếp sống cùng tử sinh hoạt bằng sự mê muội nhân quả trong cảnh khổ của vô thường sinh tử. Do đó với nhân kiến giải bất lạc nhân quả đã đưa đến quả của 500 kiếp làm thân cáo đồng, cho đến khi nhận ra ý nghĩa bất muội nhân quả cáo đồng trở thành đại tu hành giả, còn như đại tu hành giả tin vào bất lạc nhân quả thì nhị báo tức thân và cảnh giới cáo đồng tự hiện thành.

Đệ tử Phật không thể dựa vào phép lạ hay thần thông của Phật mà chỉ bằng vào sự y lời Phật dậy thâm tín nhân quả thông qua sự liễu tri nhân quả của tự tâm và thực hành mọi chính nhân để chứng chính quả. Câu chuyện này đã cho ta biết thế nào là đại ý của Phật pháp.

CM 2007

Bi Nguyện Độ Tha

Trước nhất chúng ta thường hay lầm lẫn bi với tình cảm, và độ tha hay lợi tha với đồng lõa. Sự thật hoàn toàn tương phản, tình cảm là chướng ngại duy nhất của bi, đồng lõa là giặc giết hại lợi tha.

Phàm nhân hay lợi dụng sự ngộ nhận này của chúng ta để khiến chúng ta đồng lõa hành ác, hay tiếp tay hoặc bao che cho ác, mà cứ ngỡ rằng mình từ bi và lợi tha.

Dụ như họ muốn thực hiện một điều gì đó, được thúc đẩy bởi lòng tham dục, họ muốn ta giúp, nên thường đánh động tình cảm của ta, khiến ta động lòng, như nói, chị không giúp tôi thì chị ác lắm, tình nghĩa với nhau bao lâu nay, mà chị nỡ làm ngơ không giúp, vậy thì từ bi của chị để đâu? Như vậy chị là người không tốt ích kỷ, không biết cứu giúp tha nhân. Những lời lẽ này nếu đối tượng là thân bằng quyến thuộc, anh em cha mẹ, nhất định càng làm ta áy náy lương tâm. Và lương tâm vô trí này sẽ dầy vò trách cứ ta, tại sao không giúp (đồng loã) họ, mà lại ích kỷ (tình cảm ) vậy. Và vì ngộ nhận từ bi và lợi tha, ta bằng tình cảm nhúng tay vào đồng lõa với người ác. Giúp họ hoàn thành điều ác là hại họ, nên đồng lõa giết mất sự lợi tha.

Chúng ta cũng đều biết, bi năng bạt khổ, có nghĩa diệt tội khổ cho chúng sinh là bi. Diệt tội khổ là diệt nhân gây khổ cho họ, đừng hiểu lầm diệt khổ cho họ là làm thỏa mãn dục vọng của họ, như diệt cái khổ cho người ghiền ma túy, là giúp họ hồi đầu cai chừa ma túy, mà không hề là giúp họ thỏa mãn cơn ghiền.

Do bi tâm phát khởi sự cứu tế, nên giúp họ hồi đầu, cai nghiện tức diệt gốc khổ, đó là hành vi lợi tha dựa vào bi tâm, nên bi tâm không cho phép ta tình cảm tội nghiệp trước sự mong cầu giúp đỡ cho họ thỏa mãn cơn ghiền, do bi nên biết tội nghiệp con nghiện, mà không cần chờ quả trổ mới thương hại, sự thương hại này muốn trị tận gốc khổ. Do tình cảm nên chỉ biết tội nghiệp khi con nghiện lên cơn, do vậy nếu hết lên cơn thì hết tội nghiệp, vì vậy chỉ cứu tế khi hậu quả xẩy ra, và cứu nhất thời cho qua cơn mà thôi, sau đó thì ngưng cứu tế, vì cứu nhất thời nên căn khổ hãy còn, vì vậy khổ quả sẽ tiếp nối. Như nếu vì tình cảm, thấy con nghiện tội nghiệp quá, nên tìm ma túy cho họ thỏa mãn để họ hết khổ, thì đó là tình cảm và đồng lõa, hại người hơn giúp người. Vì điều này không thật sự đem đến lợi chân thật cho tha nhân tức diệt khổ vĩnh viễn, nên không phải lợi tha. Tính tình cảm và hành động đồng lõa này chỉ kiến người nghiện thêm tránh né hồi đầu cai nghiện, vì vậy hại tha hơn là lợi tha. Họ không thực hết khổ, vì khổ gốc còn đó nên lại sinh khổ sau này, nên nếu diệt khổ bằng tình cảm và đồng lõa thì chỉ khiến sự giúp đỡ của mình và nghiệp khổ người kia luân hồi không ngừng, cứ tái phát mãi không thôi.

Muốn hành bi nguyện cần phải có trí huệ, trí huệ thấy thật nghĩa của mọi pháp, như biết thế nào thật sự là bi, thế nào là chân chính hành bi, nhờ vậy mới hành bi được, mà không bị tình cảm dối gạt, mạo nhận làm bi để khiến lương tâm ta thất thoát lương tâm, đồng lõa với ác, mà ngỡ là bi và lợi tha. Biết bao người tu học là nạn nhân của tình cảm, một thứ ái dục có muôn mặt xảo ngụy, mà chư Phật bắt phải xả bỏ mới vào được đạo. Chính vì lẽ đó chúng ta mới cần hợp lực tư duy và bổ túc khiếm khuyết cho nhau, làm thành thiện hữu tri thức của nhau, để chống trả với tâm xảo ngụy này.

Còn về vấn đề từ thiện, nếu như có điều kiện cũng nên hành, nhưng vẫn biết từ thiện chỉ cứu giúp nhất thời, nhưng sự nhất thời này đôi lúc cũng rất cấp bách cho tha nhân. Như Trang tử đến Lam hà hầu vay gạo, Lam nói, đợi đến cuối năm tôi thu thuế xong, khi đó dư gỉa sẽ cho ông vay ba trăm lạng vàng, ông thấy thế nào? Trang tử đáp, hôm qua khi đi đường nghe có tiếng gọi, quay đầu nhìn lại, mới thấy trong vết xe đọng nước có con cá chép, tôi mới hỏi, bạn ở đó làm gì vậy? Cá nói tôi vốn là thủy quan, vì tai nạn mà rơi vào hoàn cảnh này, ông có gáo nước nào giúp tôi khỏi chết không? Tôi nói được rồi đợi ta di du lịch nước Ngô nước Việt, dẫn nước sông Tây về cứu bạn, chờ nhá. Cá nghe xong nổi giận nói, ta chẳng may lâm vào hoàn cảnh này chỉ cần một gáo nước để tạm sống, chờ gì đến dẫn nước sông tây về cứu mạng ta, khác gì lấy nước sông xa cứu nạn cháy gần, chỉ e khi ông trở về chỉ tìm thấy ta trong đám cá khô. Trang tử nói xong bỏ ra về, để Lam ngồi đó với nỗi sượng sùng .

Chúng ta cũng biết đức bổn sư, hằng bao đời xả thân vì chúng sinh, bất luận là người hay súc sinh, mỗi một kiếp xả thân cứu một chúng sinh, tích tụ trong vô lượng kiếp cứu vô lượng chúng sinh, hạnh tu này được gọi là nan hành đạo (con đường khó làm), nhờ vậy phát tâm sau bồ tát Di lặc nhưng thành đạo trước. Đức bổn sư lấy độ sinh làm hành bồ tát đạo, trong lúc xả thân thường hồi hướng đến quả vô thượng bồ đề cho mình và cho ngưòi mình cứu giúp, đó là tu hồi đầu, xả mọi thứ ái nhiễm như quốc thành thê tử, thậm chí đến sắc thân đều xả bỏ, như bỏ đờm dãi không chút tiếc nuối. Hễ có cơ hội là tế độ, nhưng tâm bất động có nghĩa chỉ cần phát tâm cứu, còn cứu được hay không chẳng quan tâm dính mắc, vì được hay không còn do nghiệp lực của người mình cứu. Bồ tát trọng nhân không trọng quả, phàm phu trọng quả bất trọng nhân. Bồ tát hành đạo không bị quả dao động, bất động trước mọi thành bại mới thật sự thành tựu giải thoát.

Vì vậy cứu tế bằng tình cảm nhất thời, không bằng ngồi yên trong rừng núi tu hành, cho đến khi định huệ đủ mạnh để cứu mình và người, bấy giờ xuất hiện nơi đời thuyết pháp độ sinh. Như đức bổn sư bỏ người thân ra đi ẩn tu biệt tích, cho đến khi thành đạo mới trở lại. Thế nhưng nếu được như tổ sư ngồi yên trong núi rừng chuyên tu, thì không cần hành từ thiện mà vẫn có công đức, nhưng nếu sống lẫn lộn trong cuộc đời, thì vẫn phải tu phúc hành từ thiện, cứu tế tha nhân, nhưng không bằng ái kiến đại bi, tức tình cảm, mà bằng bi nguyện, hồi hướng cho ta và người do nhân duyên này hướng đến vô thượng bồ đề, xả bỏ tài lợi của mình mà ban bố cho thiên hạ, coi nhe vật dục hữu lậu, nhờ vậy đắc được tài bảo công đức vô lậu của hạnh bố thí, gọi đó là bố thí ba la mật đa.

Tùy duyên hành, khi ẩn tu thì đừng để chuyện thế gian gây náo thân tâm, chuyên tu thiền định ba la mật đa. Khi ở trong thành thị tụ lạc thì không thể thiền định được, nên tu hành bố thí ba la mật đa, như vậy ở bất cứ nơi nào cũng tu thành ba la mật đa. Mà không nên làm trái lại, ở trong rừng một mình tu hành bố thí, và về thành thị tu hành thiền định.

Bi nguyện độ sinh là độ chúng sinh được hiện thế an lạc, bằng cách cứu tế chúng sinh thoát khỏi hiểm nạn hiện tại, và được cứu cánh an lạc tức bằng nhân duyên với pháp Phật của ta đưa chúng sinh qua bờ bên kia. Đó mới là bi nguyện chân chính.

Kết luận có bốn đừng cần nhớ.

1. Đừng lầm bi với tình cảm

2. Đừng lầm lợi người bằng cách đồng lõa với người hành ác.

3. Đừng lầm từ thiện là chuyện không cần thiết. Mà từ thiện vì tình cảm nhất thời mới không cần thiết.

4. Đừng lầm cứ thân bất động, ngồi yên tu thiền định là cần thiết, mà nên tu tập thiền định để tâm bất động, năng tùy duyên cứu tế, dù thành hay bại cũng không động mới là cần thiết.

Bi nguyện độ tha, là giúp tha nhân hồi đầu, gọi đó là chân lợi tha, muốn vậy phải thuyết phục tha nhân biết thế nào là lợi và hại, mà không để tha nhân dùng tình cảm thuyết phục và không chế ta. Tình cảm là chiều theo tha nhân, đồng lõa cùng họ hướng hạ, hại mình hại người, vì khiến họ không chịu hồi đầu. Bi nguyện không sợ bị người dùng tình cảm trách móc. Tình cảm khi nào cũng sợ bị trách, nên phải đồng lõa với thiên hạ, để có ảo giác an tâm mình là người bạn tốt, biết giúp đỡ tha nhân.

Đừng bao giờ đồng hóa tình cảm với từ bi.

Cầu Phật gia hộ cho tất cả.