Khai Thị Pháp Ngữ Hòa Thượng Thích Thiện Huệ

VTA 20.12.2022

Cùng Tử Và Trưởng Giả

Nguyên do vì đâu kinh Pháp Hoa ví chúng sinh là cùng tử và chư Phật là Trưởng giả?. Trước hết cần hiểu rõ các ẩn dụ bên trong từ cùng tử và trưởng giả.

Thế nào là cùng tử?

Cùng tử là kẻ bần cùng, không tài sản, vô gia cư, phiêu bạt đó đây, xin ăn qua ngày. Chúng sinh cũng có những đặc điểm này như trôi nổi khắp sáu nẻo luân hồi, không có nơi trụ cố định, lang bạt xin xỏ ngũ dục hết đời này sang kiếp khác, xin được đời nào tiêu được đời nấy, đời sau lại trắng tay như ăn mày vô sản, của cải xin được chỉ dùng trong một ngày, không biết chốn về vì vô gia cư, cứ thế mà hết đời này sang đời khác đi kiếm ăn trong cõi luân hồi. Do những lý lẽ này chúng sinh được ví là cùng tử.

Thế nào là trưởng giả.

Trưởng giả là bậc giàu có, với tài sản đồ sộ, của cải dư giả, trưởng giả không biết đến xin mà chỉ biết ban bố cứu giúp những kẻ khốn cùng, lại với dinh cơ nguy nga tráng lệ, trưởng giả không cần lê bước đi đâu mà chỉ trụ tại tư gia đón tiếp nuôi dưỡng những kẻ cơ nhỡ. Chư Phật cũng có những đặc điểm trên, như với tài sản công đức dụng bất tận, chư Phật là đại thí chủ của nhất thiết chúng sinh, ngài không biết cầu xin chỉ biết ban cho chúng sinh mọi thứ tài sản theo nhu cầu của người xin, từ những thứ đủ sống qua ngày cho đến bảo vật vô giá, đó là công đức, ngài chưa từng lìa cung trạch vô trụ niết bàn, có đi cũng không phải để tha phương cầu thực mà để đem những kẻ cùng tử khốn cùng về cố hương, chốn an lạc trang nghiêm.

Tâm trưởng giả và tâm cùng tử.

Trụ tại vô trụ xứ niết bàn, bất động trước mọi ngoại cảnh, ngoại duyên, thường quán sát rõ biết nguyên nhân khổ não của những kẻ lạc loài rời bỏ trụ xứ niết bàn an lạc, khéo dùng phương tiện thiện xảo hiện thân nói pháp theo căn tính chúng sinh để dẫn kẻ lạc lối trở về gia hương, đó là tâm của bậc trưởng giả.

Lang thang bất định, vô phương hướng chẳng biết đâu là nẻo đi chốn về, đã quên mất thân thế nguồn gốc lại chẳng biết quê nhà nơi đâu, cứ lang bạt trôi nổi theo nhu cầu sinh hoạt của kẻ hành khất, của cải có được chỉ đủ cho từng ngày, cứ thế mà cật lực cầu xin mỗi ngày cho đến trọn đời điêu linh, đó là tâm của kẻ cùng tử.

Tâm trưởng giả an trụ trong nhàn nhã, tùy hoàn cảnh của những kẻ cùng tử mà ra tay cứu giúp. Tâm cùng tử tìm đến các trưởng giả cúi đầu khom lưng cầu xin ban bố, chưa hề biết đến thế nào là ban bố cứu giúp, cùng tử cả đời lao nhọc đã chẳng thấy đủ thì nói gì tới một lần được trải nghiệm sự ban bố cho kẻ khác.

Sự khác biệt ấy chẳng qua do một tâm an trụ, thanh tịnh cứu vớt kẻ cùng tử, tâm kia bất trụ bỏ nhà chạy theo dục lạc bốn phương, những tưởng sẽ có hạnh phúc nào dè những dục lạc nọ chỉ là thứ phù phiếm, chợt đến chợt đi, thoạt có thoạt mất, cứ thế mà vui trước buồn sau. Chỉ cần hồi đầu là gia hương, cùng tử phát tâm sẽ trở lại trưởng giả, phát tâm chính là tâm hồi đầu đồng thời cũng là tâm chuyển mê thành ngộ.

Cha và con, cố hương và tha phương.

Cha là người gánh vác trông coi và duy trì sự nghiệp của giòng giống, cũng là người dạy dỗ nuôi dưỡng con trẻ. Con là những người cần được nương tựa chở che và giúp đỡ từ bậc cha ông. Thế nên Phật được ví là cha, vị trưởng giả dưỡng dục che chở cho con trẻ, chúng sinh được ví như bầy con thơ ham chơi, tham hưởng và vô trách nhiệm. Cha con tất nhiên có chung gốc gác, huyết thống, cũng vậy chư Phật và chúng sinh có chung gốc là bản tâm, Phật tính và cùng quê nhà là niết bàn, nên ví Phật như cha và chúng sinh như con.

Cố hương là quê nhà nơi an trụ và chốn về. Tha phương là nơi viễn xứ, phương trời xa lạ. Cố hương được ví là niết bàn, tha phương được coi là cõi mộng ảo. Phật trụ nơi niết bàn vô trụ xứ, chúng sinh phiêu dạt trong cõi mộng ảo.

Trở về.

Trưởng giả tạo mọi phương tiện để đưa gã con cùng tử trở về nhà cũ, giúp chúng phục hồi trí nhớ như xưa, cả thân lẫn tâm đồng trở về chốn cũ. Chư Phật từ vô trụ niết bàn thị hiện vào chốn mộng ảo thức tỉnh kẻ cùng tử hồi phục trí não quay về cõi thật, kinh Pháp Hoa gọi là khai thị chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến, trí huệ phục hồi là ngộ Phật tri kiến, trở về nhà xưa là nhập vô trụ niết bàn. Vì thế kinh nói đại nhân duyên thị hiện vào thế gian của trưởng giả chỉ để khiến mọi kẻ cùng tử ngộ nhập Phật tri kiến. Đệ tử chân chính của chư Phật đều nhận biết nhân duyên hy hữu này nên phát tâm theo ngài trở về bản tâm, đó là hoàn thành sự kết hợp mối lương duyên khai thị ngộ nhập giữa ta và Phật, giữa cùng tử và trưởng giả.

Trở về là sự hồi đầu của tâm tính, chuyển hóa vọng tâm thành chân tâm, xem ra thực giản đơn và dễ dàng, tuy nhiên cùng tử do si mê thâm căn cố đế nên rất sợ hãi khi nghĩ đến hai chữ phát tâm, vì vậy mà ngày t về trở nên quá xa vời, đức Phật vị trưởng giả đã than "trở về không khó nhưng khó vì không chịu phát tâm về".

Trở về đơn giản là phát tâm bồ đề, và tâm này chính là bản tâm xưa nay, nói rõ hơn phát tâm chính là phát tâm hồi đầu trở về chốn cũ, Thai tông gọi là quy bản. Phát tâm lập tức phát sinh công đức, vì sao? Vì phát tâm trưởng giả này tự dưng dễ dàng "đương nguyện chúng sinh" tất cả vì lợi ích hữu tình nên công đức tự thành trong từng cử chỉ động niệm, mà đâu phải chỉ cúng tăng hay chùa chiền mới có. Phát tâm lập tức trừ hết nghiệp tội, vì sao? Vì tâm bồ đề không có ngã chấp, nên trừ tuyệt mọi thứ tham si nơi ngã, mau chóng thành tựu vô dục, mà đâu cần gian khổ kềm chế ngã bằng tỳ kheo giới. Đây là chỗ vi diệu của đại thừa Bồ tát đạo, vì chỉ duy nhất có phát tâm mới làm thành các vị đại Bồ tát mà chúng sinh ngưỡng mộ thờ kính, mà giới tỳ kheo không thể làm được, do đó đồ chúng đại thừa nên giác ngộ mà tôn trọng học tập Bồ tát giới, và đừng quên gieo duyên với Bồ tát giới mới thực sự là gieo duyên xuất gia.

Một số người thiếu huệ chủ trương chỉ nên kết duyên với Bồ tát bằng ngã tu giới Thanh văn, và bác bỏ phát tâm bồ đề cùng hành Bồ tát đạo, những người đó không hiểu rằng gieo duyên với Bồ tát giới hay Bồ tát đạo mới thành Phật quả, bởi gieo duyên với Bồ tát là chọn nhân bỏ pháp, gieo duyên với Bồ tát đạo là chọn pháp bỏ nhân theo đúng lời dạy của đức Phật "y pháp bất y nhân". Dụ như gieo duyên với bác sĩ thì chỉ là bệnh nhân, nhưng nếu gieo duyên với y học thì thành bác sĩ, cũng vậy gieo duyên với Bồ tát thì là chúng sinh, gieo duyên với Bồ tát đạo thì thành Bồ tát.

Trở về trước nhất là tiếp nhận sự khai thị của đức Phật, tin vào bản tâm sẵn có bồ đề đạo quả, để xả bỏ cái mê tâm che lấp bản tâm xưa nay mà ta nhận lầm là tâm khiến ta từ trưởng giả tử bỗng dưng thành kẻ cùng tử tha phương, hãy giác ngộ điều này để hạ quyết tâm trở về bằng con đường duy nhất là phát tâm, tâm này là viên ngọc báu trong chéo áo cùng tử, đồ chúng hãy gieo duyên trở về bằng phát tâm bồ đề, tu Bồ tát giới, hành Bồ tát đạo, vì đó là cách độc nhất và cũng là nhân duyên duy nhất mà chư Phật thị hiện nơi đời để chỉ bày cho đám cùng tử, hãy đừng hồ đồ gieo duyên với Thanh văn giới mà ngây ngô ngỡ đó là gieo duyên xuất gia và kết duyên với Bồ tát.

Tuy rằng cùng tử cương cường khó độ, điên đảo thâm sâu nên sợ hãi phát tâm, nhưng với tâm từ bi độ hóa hữu tình vô động chuyển, chư Phật vị cha già vẫn thiết lập mọi phương tiện cho đến khi nào bầy con cùng tử chấp mê kia chịu phát tâm trở về.

VTA 17.6.2023

Đản Sinh Và Vô Sinh

Khác với các tôn giáo dạy mọi người phương thức để lên cõi thiên đường, đạo Phật chủ yếu dạy diệt khổ, thế nhưng nếu không diệt tận gốc khổ, ắt vẫn phải đối mặt với khổ, bao giờ khổ hoàn toàn bị diệt đồng nghĩa với khổ không còn hiện hữu thì đó chính là thiên đường, giả như có lên cõi trời nhưng khổ vẫn còn chờ chực rình rập đâu đó bên ngoài thì vẫn chưa thực sự giải thoát khỏi khổ, bởi khổ vẫn chờ cơ hội sơ sót sai lầm nào đó của thiên thần để xuất hiện ngay trên cõi trời, qua tôn giáo chúng ta được biết thiên thần vẫn có khả năng sa đọa và điều này cho thấy khổ vẫn nằm vùng trên cõi trời. Vì vậy khác với cõi trời là chốn không có khổ nên con người trông mong được sinh về, và rồi con người mang theo gốc khổ lên thiên đường, giúp khổ vào được cõi trời, niết bàn là cảnh giới của những vị diệt tận khổ, những người chứng được vô sinh mới nhập niết bàn, vì thế khổ chẳng có cơ hội nào để lọt vào niết bàn, nói cách khác niết bàn là chốn triệt để thanh tịnh vô khổ, khổ đã không thì lạc cũng không, không khổ không lạc tất nhiên thanh tịnh bất động, vô sinh gọi là tịch diệt, và tịnh diệt mới thực sự là lạc.

Nhưng muốn diệt sạch khổ cần phải nhổ tận gốc khổ và như thế phải biết rõ khổ thực sự là gì?

Sinh lão bệnh tử.

Tục nhân chỉ biết nghèo là khổ nên cầu tiền, cô đơn là khổ nên cầu tình, bị khinh khi là khổ nên cầu danh, chẳng mấy ai nhận ra gốc khổ là sinh tử và quá trình lão bệnh mà không có sinh tử nào không ngang qua. Phàm có sinh thì có diệt, có đến thì có đi, thế nên mọi thứ hạnh phúc cầu tìm ở đời đã đến tức sinh thì cuối cùng cũng ra đi là diệt, để lại nỗi đau khổ cực lớn của sự mất mát hạnh phúc nhọc nhằn lắm mới có được và ngay đến thân mạng được sinh ra này cũng sẽ bỏ mọi thứ và mọi người thân yêu để độc hành về cõi chết. Mọi thứ tục nhân cho là hạnh phúc diệt khổ như tiền tài, danh vọng, tình yêu, thọ mạng… đều sinh tử, chẳng có thứ nào tồn tại bất tử, và như thế chúng không thể là hạnh phúc có công năng diệt khổ, mà chỉ là thứ phúc gãi ngứa không đủ để trị ngứa, đó là sự ngộ nhận về khổ lạc của nhân sinh, dẫn đến việc muôn đời giáp mặt với khổ và chống khổ đến bất tận.

Diệt khổ thật nghĩa cần nhổ trừ được gốc sinh tử thì khổ diệt tận, do vậy gốc khổ chính là sinh tử, tục nhân trừ ngọn không trừ gốc nên khổ mãi đeo mang. Chúng sinh và vạn vật đều sinh sinh tử tử trong thế gian, nên đạo Phật coi thế gian là căn nhà sinh tử, kinh Pháp Hoa gọi là nhà lửa hàm ý hủy diệt mọi thứ. Bản chất của căn nhà thế gian là sinh diệt nên thế gian cũng chính là nền tảng gốc rễ của khổ, và thế gian lại do một niệm u mê mà hiện hữu, như chiêm bao phát sinh từ một niệm mê rơi vào giấc ngủ. Đã thuộc mê tức huyễn thì không thể diệt được, mà chỉ có thể diệt bằng cách tỉnh giác thoát ly mê huyễn, thế nên ra khỏi nhà thế gian đồng nghĩa với loại bỏ được gốc sinh tử, sinh tử diệt rồi thì khổ tận, cảnh giới vô sinh vô diệt, vô khổ vô lạc đó là tịch diệt an lạc gọi là niết bàn và niết bàn là cảnh giới giải thoát thanh tịnh vô sinh diệt.

Cần lưu ý diệt tận khổ có nghĩa quảng đại là không những diệt khổ cho tự thân mà còn cho muôn loài, và nghĩa thâm mật là đạt đến niết bàn. Nếu chỉ diệt khổ cho bản thân mà thiếu nghĩa quảng đại và thâm mật thì chỉ đạt được tiểu niết bàn, do đây mà phân thành tiểu thừa Thanh văn và đại thừa Bồ tát.

Nhân quả và Niết bàn.

Sự tận diệt khổ nơi bản thân nhẫn đến cho nhất thiết chúng sinh gọi là giải thoát, để thành tựu giải thoát cần phải giác ngộ mọi nhân quả của muôn pháp. Mọi pháp đều có hai mặt sự và lý, hiểu rõ được sự lý thì rõ được tính chất thật của các pháp, tính thật này là thật nghĩa của muôn pháp. Vì vậy nếu chỉ định nghĩa pháp qua sự tức bằng thức sẽ là sai lầm dụ như trăng soi dưới nước, kẻ mê người trí đồng thấy như nhau, nhưng kẻ mê tin theo mắt thấy tai nghe của thức nên phán đoán sai lầm, tin trăng ở dưới nước, song người trí quan sát nhận biết cái thấy của thức chỉ là thấy ảo mà không hề thấy thật, lại dụ như chuyện kẻ ngu ăn muối đại biểu cho việc thấy lý qua sự, cái lý của kẻ ngu ấy đã dẫn đến hành động gây tác dụng phản lại lý của họ, đó là do sự lý bất tương ưng, đưa đến kết quả lý thì bất liễu nghĩa, sự thì bất như ý, sự lý tương phản là nền tảng của mọi tạo tác vọng nghiệp.

Nguyên nhân nào tạo tác vọng nghiệp? Như khi thấy sự nghèo khổ, người mê lý nghĩ có tiền thì hết nghèo, người trí thì nhận ra nghèo là quả của nhân không bố thí, nên phát tâm bố thí sẽ hết nghèo, vấn đề là ai cũng mong có tiền, thế nhưng do đâu người tiêu không hết, kẻ lần không ra, thế thì rõ ràng phúc họa là nguyên nhân chính của giàu nghèo mà không do muốn có tiền là được, và tiền thì thấy được nhưng phúc không thấy, do đó kẻ mê cầu tiền, người trí cầu phúc, chung cục kẻ cầu tiền không cầu phúc đôi khi phản tác dụng đã không giải quyết được khổ nghèo lại thêm khổ tù tội, trái lại cầu phúc không cầu tiền, tiền vẫn theo phúc tìm đến.

Thành bại, phúc họa của thế gian còn cần đến trí nói chi đến sự thành tựu giác ngộ mà bỏ qua thật trí được sao. Do trí nhận ra thật nghĩa tức thật tính của vạn pháp, nhưng trí cũng có trình độ, nếu chỉ hiểu tính chất của phúc họa, thì đó là trí thế gian của các bậc Thánh nhân, nếu hiểu được tính của sinh tử thì đó là trí của Thánh xuất thế, nếu trí không giới hạn ở thế hay xuất thế mà vừa nhiếp hết muôn pháp gọi là quảng đại vừa hiểu chân nghĩa sâu xa của mọi trí thế và xuất thế gọi là thâm mật, trí quảng đại thâm mật này không gì không biết gọi là nhất thiết trí, đó là trí huệ giác ngộ của chư Phật gọi là bát nhã ba la mật đa. Do vậy phải hiểu tính giác ngộ của đạo Phật hàm nghĩa thâm quảng hay vô tận vô biên, không giới hạn, trí huệ vô cùng nên liễu nghĩa. Liễu nghĩa năng sinh phương tiện trí hiểu các nghĩa phương tiện tức các hóa pháp thị hiện, thật trí hiểu rõ bản nguyên của các nghĩa phương tiện cũng chính là thật nghĩa duy nhất của mọi phương tiện nghĩa.

Như vậy người tu học đại thừa phải tu học theo trí tức bát nhã và nghĩa thật của vạn pháp gọi là thật pháp mà không nên theo cách tục nhân học mọi thứ qua thức và chữ nghĩa. Đối với đại thừa đản sinh là nghĩa phương tiện của vô sinh, và vô sinh là thật nghĩa của đản sinh, do liễu nghĩa nên tự tại sản sinh các phương tiện pháp như đản sinh, nhưng cũng do liễu nghĩa mà vô ngại phá bỏ phương tiện đản sinh để hiển thật nghĩa là vô sinh. Chư Phật từ nhất thiết trí liễu nghĩa ứng cơ mà tự tại giả lập các pháp hóa hiện như đản sinh, lại từ không phá bỏ các pháp giả lập để hiển bày thật pháp vô sinh, như tự tại dùng ngón tay chỉ mọi vật, nhưng bác bỏ ngón tay để hiển sự vật muốn nêu, nên một mặt thị hiện đản sinh như ngón tay, mặt khác phủ nhận ngón tay đản sinh để hiển bày cứu cánh vô sinh.

Niết bàn và vô sinh.

Như vậy đản sinh không thật hữu? Đúng vậy đản sinh chỉ là giả hữu, bởi hễ có sinh ắt có tử, thế nên có đản sinh tất có niết bàn, đản sinh đã thị hiện không thật, tất nhiên niết bàn cũng thị hiện không thật, vì Phật và niết bàn chân thật vốn vô sinh diệt, do đó hóa Phật thì có đản sinh nhưng thật Phật thì vô sinh. Lại nữa nếu đức Phật từ thế gian nhập vào niết bàn thì hóa ra niết bàn và thế gian có biên giới, niết bàn được coi là giải thoát rốt ráo có nghĩa nơi đâu cũng giải thoát, nên niết bàn biến khắp mười phương ba đời, ngoài niết bàn không có một vật, thế nên thật sự không có ai nhập được niết bàn và niết bàn cũng chẳng có cửa để vào ra đến đi, đây là nghĩa niết bàn diệu tâm của Phật pháp, diệu tâm niết bàn chính là bản tâm Phật tính của nhất thiết chư Phật và chúng sinh, bản tâm này vốn vô sinh diệt. Kinh Cảnh giới dạy "Tam thế chư Phật giai vô sở hữu, duy hữu thử tâm", ba đời chư Phật đều không có một vật, chỉ có tâm này. Như thế diệu tâm chính là Phật. Chúng sinh vốn đồng với chư Phật sẵn có diệu tâm đầy đủ bốn đức thường lạc ngã tịnh, nhưng do vọng niệm che mờ mất diệu tâm nên nhiễm tâm sẵn đủ tứ điên đảo là vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh xuất hiện và từ đây có chúng sinh. Tính vô thường của nhiễm tâm là gốc sinh diệt, tính khổ là gốc phiền não, tính vô ngã là gốc hư huyễn không thật, tính bất tịnh là gốc tham sân si. Bốn thứ điên đảo này là môi trường dưỡng dục nhất thiết hữu tình và thế giới, vì vậy không ai có thể tìm được sự vĩnh hằng, hạnh phúc, chân thật nào ở thế gian hội đủ tứ điên đảo được, cũng tương tự như làm sao tìm được tự do vĩnh hằng trong nhà tù trừ phi thoát ly khỏi ngục tù, cũng vậy giải pháp duy nhất để thoát kiếp làm tù nhân muôn đời khổ sai trong nhà tù thế gian, chỉ duy có một biện pháp đó là thoát khỏi nhà ngục thế gian, nhưng làm thế nào để thoát ra chỉ có chư Phật mới biết, vì chư Phật là những vị đã ra khỏi nhà lửa thế gian.

Xuất thế gian gia.

Trên trời dưới đất từ thuở khai sơ đến nay chưa hề có Thánh thần hiền triết nào đề cập đến giải thoát, tất cả đều cho trường sinh bất tử là cứu cánh giải thoát, những vị này cố né tránh định luật vô thường nền tảng của thế gian là sinh diệt, để mong sự sinh được bất tử, họ tách cõi trời ra khỏi thế gian để tránh được sự sinh diệt, họ chủ trương cõi trời là nơi trường sinh với sự sống đời đời bất tử, thế nhưng họ không liễu nghĩa để nhận ra định luật sinh diệt không dành riêng cho trời đất hay quốc độ, mà nó là nền tảng của mọi sự vật và chúng sinh, là nhà ở của mọi thứ được sinh và sẽ diệt, do đó nơi nào có chúng sinh và các sự vật hữu hình đều là thế gian và cõi trời cũng không thoát khỏi nhà thế gian, hơn nữa bản chất của loài người là sinh diệt, nên chạy lên trời cũng không thoát khỏi sinh tử, chỉ là thời gian sinh diệt dài lâu hơn ở các cõi kém phúc. Đức Phật nói kệ "Hoặc trên trời dưới biển, hay trốn vào rừng núi không chỗ nào trên đời, tránh được quả ác báo".

Đản sinh hay Vô sinh?

Đạo Phật cho giải thoát là chấm dứt sinh lão bệnh tử, sự chấm dứt này không có nghĩa là trường sinh bất tử, bởi phàm có sinh tất có tử, do đó chấm dứt sinh tử chính là vô sinh. Nhưng vô sinh không có nghĩa là tan biến thành hư vô như ngoại đạo chấp đoạn chủ trương mà vô sinh là thực thể của sinh tử, như sóng không ngừng sinh diệt nhưng nước vẫn vô sinh vô diệt, bất tăng bất giảm, và nước là bản thể của sóng. Bản thể của chúng sinh vốn là diệu tâm niết bàn vô sinh diệt, khi chúng sinh theo dòng vô thường sinh tử vô số lần, bản thể diệu tâm vẫn chưa một lần biết đến sinh tử.

Diệu tâm đã là bản tính chân thật của tất cả chúng sinh, và như thế quay về với bản tâm tất nhiễm tâm tự diệt như khi tỉnh mộng thì tâm mơ tự tan biến, vấn đề chúng sinh phải biết thế gian và mọi hữu tình đều bị vô thường, khổ, vô ngã và bất tịnh chi phối và nhận ra tự tâm là niết bàn đầy đủ bốn đức thường lạc ngã tịnh, để phát khởi diệu tâm bị lãng quên và vứt bỏ tâm nhiễm, một khi diệu tâm hiển hiện, nhiễm tâm tự tan, việc này gọi là nhập niết bàn, chấm dứt hoàn toàn giấc mộng sinh tử lâu nay.

Kinh Hoa Nghiêm dạy "như nhập ám trung thất, vô đăng bất khả kiến, Phật pháp vô nhân thuyết, tuy huệ bất năng liễu.", như vào trong nhà tối, không đèn nên không thấy, Phật pháp không ai nói, dù huệ vẫn không hay. Cũng vậy nếu không có đản sinh tất không ai biết đến vô sinh, nhận ra thật nghĩa của vô sinh sẽ nhận biết ngay trong đản sinh có vô sinh, nếu cho Phật vốn vô sinh nên phủ nhận đản sinh là bất liễu nghĩa, vì chân thật vô sinh thì không ngại bất thứ sinh gì, nếu vô sinh ngoài sinh mới có thì vô sinh tuyệt chẳng phải là vô sinh mà là hư vô. Vô sinh không ngại sự đản sinh, đản sinh không chướng lý vô sinh, như khi nói Phật tính không sinh khi thành Phật, không diệt khi là chúng sinh hàm nghĩa Phật tính bất động, vô sinh vô diệt, thế nên thành Phật hay là chúng sinh cũng không hề tác động hay ảnh hưởng đến Phật tính, đó là thật nghĩa vô sinh của Phật tính và bản tâm hay Phật tính mới là thật Phật, vì vậy kinh Hoa Nghiêm dạy "Tâm, Phật, chúng sinh, thị tam vô sai biệt", tâm, Phật và chúng sinh là ba thứ không sai khác. Đó là khi nhận tâm là Phật thì Phật và chúng sinh cũng đều là Phật, nếu nhận Phật là Phật thì Phật và chúng sinh cùng tâm có khác nhau.

Như vậy chân thật vô sinh tất không ngại đản sinh, bởi đản sinh không hề chướng ngại lý vô sinh, do không có sự đản sinh nào sinh được vô sinh, hơn nữa vô sinh còn là thật nghĩa của đản sinh, trên lập trường thật nghĩa từ vô sinh tự tại thị hiện đản sinh, thị hiện đản sinh nhưng vẫn vô sinh, nói chung vô sinh mà sinh, sinh mà vô sinh, sinh và vô sinh tương tức bất nhị, đó là thực nghĩa đản sinh của đức Phật.

Commented [4]: Vô sinh là không, sinh là sắc, không và sắc tương tức bất nhị, tức không khác mà chính là. Vô sinh mà vẫn sinh, sinh mà vẫn vô sinh đó là thật nghĩa của bát nhã trung đạo, sinh khác với vô sinh đó là nghĩa của giả tức thức

Và đản sinh là cánh cửa mở bày sự giác ngộ giải thoát khỏi sinh lão bệnh tử khổ bằng sự ngộ nhập thật pháp vô sinh của bản tâm còn gọi là niết bàn thanh tịnh vô sinh diệt.

ĐT 1.6.23

Đản Sinh Những Điều Chưa Biết

Phật giáo đồ ai ai cũng biết đản sinh là ngày đức Phật ra đời và biết rất rõ Phật sinh ra ở đâu, ngày tháng nào, nhưng sự hiểu biết này đều thuộc về chúng sinh tri kiến. Thế nhưng có rất nhiều điều chân thật, quan trọng và lợi ích về đản sinh mà hầu hết Phật giáo đồ chưa từng biết, sự không biết ấy dẫn đến thế tục hóa hay si mê hóa pháp thanh tịnh giác ngộ của chư Phật, vì lẽ này chư Phật thị hiện đản sinh thiên bá ức hóa thân vẫn chưa độ tận chúng sinh. Nói đến độ sinh trước nhất cần đến sự khai mở Phật tri kiến cho chúng sinh thông qua chuyển pháp luân, muốn thế chư Phật cần thị hiện các hóa thân thành đạo chuyển pháp luân, sự thị hiện này được khởi đầu bằng đản sinh.

Và đản sinh cần được hiểu đúng nghĩa bằng Phật tri kiến. Theo chúng sinh tri kiến thì đản sinh là ngày đức Phật ra đời, tín đồ vui mừng vì từ đây có bậc Thánh để nương tựa cầu cạnh mong được ban phát các dục lạc thế gian, và đức Phật trở thành đối tượng để cầu xin cho cái tôi và cảnh giới nghiệp báo của cái tôi được đúng ý tôi, thay vì nhận đức Phật là nơi quy y để được chỉ dẫn đâu là con đường quay về với sự thật, giác ngộ là sự nhận ra đường về.

Thị hiện và đản sinh.

Chúng sinh và thế gian là sản phẩm của nghiệp si mê, không si mê tất không có chúng sinh và thế gian, và như thế đản sinh của bậc giác ngộ không thể là kết quả của mối duyên nghiệp nào đó, đã không do nghiệp duyên mà hiện hữu nơi đời nên gọi là thị hiện đản sinh. Phật pháp gọi thị hiện là một hiện hữu phát sinh từ nguyện lực của bi tâm theo tinh thần "nên hiện thân nào độ thì ứng hiện thân nấy" mà không hiện hữu do nghiệp chiêu cảm. Đã không do nghiệp sinh mà do nguyện sinh tất nhiên đản sinh mang ý nghĩa đem pháp xuất thế đến cho thế gian, ý nghĩa đó được đức Phật khẳng định trong kinh Pháp hoa "Như lai vì một đại sự nhân duyên mà xuất hiện nơi đời (đản sinh), đó là chỉ bày chúng sinh hiểu biết và vào trong Phật tri kiến.". Để được ngộ nhập Phật tri kiến tức giác ngộ, chính là pháp quy y, y vào sự chỉ dạy của đức Phật để trở về (quy) với thật trí, sự hiểu biết đúng thật gọi là Phật tri kiến, và như thế đức Phật đản sinh để làm chỗ quy y cho chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến, song chúng sinh tham si sâu dày chỉ biết mong cầu dục lạc nên phụng thờ đức Phật với niềm tin ngài sẽ ban bố mọi thứ dục lạc mà họ thiết tha xin xỏ.

Đức Phật đản sinh như vị trưởng giả đến dẫn dắt cùng tử trở về, song cùng tử nghiệp nặng thích làm kẻ gia nô hơn làm con trưởng giả, vì vậy trong tâm chúng sinh chỉ biết thờ Phật cầu được ăn oản, như người làm công phụng sự chủ để được lương, và vẫn tránh né cho dẫu được Phật nhận làm con đưa về cảnh giới giải thoát. Âu cũng do thói quen cầu xin mà đánh mất cơ hội làm con trưởng giả thoát kiếp cùng tử.

Vô sinh và đản sinh.

Đức Phật từ đâu đản sinh đến thế gian? Ngài đã không do nghiệp báo chiêu cảm mà thọ sinh, tất nhiên phải là từ chốn thanh tịnh vô nghiệp báo, đó là cảnh giới bất động vô sinh vô diệt mà thị hiện đản sinh. Đã từ vô sinh đến hẳn nhiên không phải để nuôi dưỡng hay bảo bọc thân tâm và thế giới sinh tử luân hồi của chúng sinh, bởi những thứ đó hoàn toàn là tạo tác vọng nghiệp, mà để khai mở con mắt huệ tức Phật tri kiến cho chúng sinh thấy được cõi vô sinh, gọi là bờ bên kia của bến sinh tử này, thanh tịnh pháp ấy giúp chúng sinh dứt trừ vọng nghiệp. Thế nhân quan niệm con người từ cát bụi, chết là quay về với cát bụi; cát bụi là thể còn gọi là gốc, thân người là ngọn ngành, thân người có sinh tử, cát bụi vẫn y si không thay đổi từ sinh đến tử của kiếp người. Hay như sóng biển sinh ra biết bao bọt nước, bọt nước có sinh nên có diệt, nhưng biển chưa hề sinh diệt. Bọt nước hay thân người sinh sinh tử tử trong bản gốc vô sinh là cát bụi và biển cả nhưng cát bụi và biển vẫn vô sinh vô diệt.

Đản sinh chỉ dạy cho tín chúng nhận biết Đức Phật như biển vô sinh, chúng sinh như bọt biển chịu sinh tử, nay xả bỏ thứ bọt biển sinh tử quay về bản gốc vô sinh thì chấm dứt mọi sinh tử khổ. Phật là bản thể tức chân tâm tự tính của chúng sinh, vì vậy đức Phật dạy "hết thảy chúng sinh đều có Phật tính" bản thể của chúng sinh đã là Phật thì ai cũng có thể quay trở về và y vào bản tâm, gọi là quy y bản tâm thì đều thành Phật cả, nhưng xét cho cùng thì không có thành Phật mà chỉ là thức tỉnh (giác) nhận ra và về lại gốc thật của ta mà thôi. Mê muội quên gốc vô sinh nên chìm trong mộng trường sinh tử, đức Phật đản sinh để thức tỉnh giấc mơ vô cùng, chấm dứt sinh tử về lại chốn vô sinh. Hiềm nỗi chúng sinh thích mộng ngại tỉnh nên vẫn mong Phật giúp họ kéo dài cơn mơ, bỏ qua cơ hội trăm ngàn ức kiếp mới có được.

Niết bàn và đản sinh.

Phật pháp gọi niết bàn là chỗ tịch tĩnh bất động. Bất động có nghĩa không đổi thay, thường trụ bất biến, lại cũng có nghĩa là không sinh diệt. Đạo Phật là đạo giải thoát khỏi khổ sinh tử, vì vậy bến đỗ là cõi niết bàn vô sinh, và như thế niết bàn là cứu cánh giải thoát, đức Phật đản sinh không ngoài mục đích chỉ ra cứu cánh này.

Niết bàn không phải là cõi để đến hay để sinh về mà là chỗ trở về; khi nói trở về tất cần hiểu rằng niết bàn là chỗ trụ chân thật, là gốc nguồn của mọi hữu tình, ngoài niết bàn vô sinh mọi cảnh giới đều là huyễn mộng. Đã là bản nguyên của chúng sinh dĩ nhiên niết bàn chính là bản tâm, tâm này vô sinh nên chưa từng là Phật hay chúng sinh, bất động nên chưa từng có mê ngộ. Theo tục đế thì niết bàn vô sinh là y báo của chính báo thành Phật, nhưng theo đệ nhất nghĩa đế thì y chính nhị báo của bản tâm vốn là một. Bản tâm vốn sẵn là giác bao gồm hai đặc tính trái ngược là động như phổ quang biến chiếu biểu trưng cho thành đạo và chuyển pháp luân tức chính báo, và tĩnh như bất động vô sinh biểu trưng cho niết bàn tịch tĩnh tức y báo.

Chư Phật từ niết bàn vô sinh thị hiện sinh vào cõi sinh tử, giáo lý nhất thừa gọi là "tùng bản thùy tích" từ gốc hiện nơi ngọn ngành, với mục đích giác ngộ chúng sinh trở về niết bàn vô sinh, nhất thừa pháp gọi đây là "tùng tích quy bản" từ ngọn sinh tử quay về gốc vô sinh, ấy là giải thoát thành Phật, bởi thành Phật đơn giản chỉ là sự quy bản. Bản tâm xưa nay hằng bất động, hằng giác và vô sinh nên không có chuyện thành Phật hay sinh về niết bàn mà hoàn toàn chỉ là ngộ nhập bản tâm xưa nay. Bởi nếu có chúng sinh thành Phật hóa ra chúng sinh là một thực thể, và nếu đã là một thực thể tất không thể thay đổi để từ chúng sinh thành Phật, vã lại nếu Phật từ thứ khác thành thì Phật cũng có thể hóa thành thứ khác và như thế Phật không phải là thực thể, nên là vô ngã, vô thường, nhiễm (bất tịnh) và khổ. Phật đã vô thường và y tha khởi thì niết bàn cũng y theo và chung cục bản tâm cũng vọng huyễn không còn là bản mà trở lại là vọng tâm.

Đản sinh để khai mở Phật tri kiến.

Lý do chân thật của đản sinh là gì? Câu đáp của đức Phật đó là vì một đại sự nhân duyên duy nhất để mở bày cho chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến.

Phật tri kiến nói gọn là Phật trí hay thật trí. Thế nào là Phật trí? Đó là trí biết tính chân thật của mọi pháp, cũng chính là trí nhận biết ra đâu là chân và vọng, nói rõ hơn thật trí là sự nhận biết chân lý. Phật trí nhận ra nguồn gốc của các pháp, nên thấu hiểu được bản tâm chân thật của hữu tình vốn thanh tịnh vô nhiễm, bất động tịch tĩnh không sinh tử, phổ quang biến chiếu không u ám mê mờ, tựu chung bản tâm sẵn đủ mọi yếu tố giác ngộ, tịch tĩnh an lạc của Phật và niết bàn. Chúng sinh được đức Phật khai thị mới nhận ra bản tâm giác tính của mình xưa nay gọi là ngộ Phật tri kiến, và quay trở về bản tâm gọi là nhập Phật tri kiến. Ngộ nhập Phật tri kiến chính là quy y vô thượng tâm. Lại cũng có thể nói theo tục đế phân biệt thì ngộ là lý giải và nhập là sự hành, lý sự viên dung là Phật tri kiến, lại nói quy y là sự lý viên dung, vô thượng tâm là Phật tri kiến.

Nếu đản sinh không để khai thị Phật tri kiến, thì sẽ không có đản sinh, bởi đây là đại sự nhân duyên của đản sinh, điều này chứng minh đản sinh cùng với khai thị và ngộ nhập Phật tri kiến là một.

Ngộ Phật tri kiến và thành đạo.

Nếu không ngộ Phật tri kiến thì không thể thành đạo. Thành đạo là giác ngộ, đạo mà Phật pháp muốn chỉ dạy là đạo giác ngộ, phàm có thật trí nhận ra chân vọng thì mới là giác ngộ, song không phải mọi thứ nhận biết chân vọng của thế tục là giác ngộ, chỉ có sự nhận biết ra nguồn gốc thật của chân vọng tức thực tính của các pháp mới gọi là giác ngộ. Khi giác ngộ nhận biết chân thật tất sẽ thanh tịnh, không còn mê lầm nên vô nhiễm, thanh tịnh vô nhiễm nên thường trụ bất động, vô sinh vô diệt, đó là các đức tính của giác ngộ. Trí huệ giác ngộ ấy là Phật tri kiến, Phật có nghĩa giác ngộ, tri kiến cũng là trí, nên Phật tri kiến còn gọi là Phật trí, người có Phật trí được gọi là Phật.

Phật là bậc giác ngộ nên đạo Phật là đạo giác ngộ, vì vậy đức Phật đản sinh là để giác ngộ hóa chúng sinh, đó là nhân duyên chân chính nhất được kinh Pháp hoa gọi là đại sự nhân duyên, muốn độ hóa tất nhiên phải mở bày Phật trí cho chúng sinh, về phần chúng sinh người nào muốn giác ngộ để giải thoát khỏi dòng sinh tử vô cùng thì phải ngộ nhập Phật trí.

Đản sinh đã không ngoài nghĩa giáo hóa chúng sinh giác ngộ thành đạo, song đa phần tín chúng lại hiểu sai cho rằng đức Phật đản sinh để bảo hộ họ an bình trong nhà lửa của ba cõi. Rõ ràng đức Phật đản sinh không để làm vua che chở cho thần dân, thậm chí ngài cũng thẳng thừng khước từ sự dưng cúng thành Vương xá của vua Tần bà ta la, mà đến để đưa chúng sinh ra khỏi nhà lửa, nếu đến với thế gian để ban bố dục lạc đức Phật đã không từ bỏ ngôi vua. Giữa đời sống ngũ dục vương giả và cuộc sống đạm bạc nghèo nàn của một khất sĩ đức Phật đã chọn làm khất sĩ, ngài Huyền giác gián tiếp giải thích vì sao lại coi khất sĩ hơn cả ngôi vua bằng lời ca trong Chứng đạo ca như sau:

"Cùng Thích tử, khẩu xưng bần,

Thực thị thân bần, đạo bất bần,

Bần tắc thân thường phi lũ hạt

Đạo tắc tâm tàng vô giá trân,

Vô giá trân, dụng bất tận,

Lợi vật ứng cơ chung bất lận."

Cùng Thích tử miệng xưng nghèo

Thật thì thân nghèo, đạo không nghèo

Nghèo nên chỉ mỗi áo nâu sồng

Đạo thì tâm chứa bảo vô cùng

Vô số bảo, dùng không cạn

Tùy cơ lợi vật không hề tiếc.

Khất sĩ thân nghèo nhưng đạo không nghèo nên tùy căn tính mà lợi lạc hữu tình, chả hơn là giàu ngũ dục do tính tranh cướp nên nghèo cùng sự cứu giúp tha nhân. Nhờ vào Phật trí mà thành đạo nhân lợi ích hữu tình, do thiếu Phật trí nên sẵn lòng cướp đoạt của hữu tình, gieo rắc cảnh khổ nạn cho muôn loài. Nếu tiếp thọ được sự khai thị Phật tri kiến của Như lai chắc hẳn đệ tử Phật cầu đạo không cầu dục, và kỉ niệm đản sinh bằng sự lợi vật ứng cơ hơn là dâng lễ cầu xin ngũ dục.

Ngộ Phật tri kiến và chuyển pháp luân.

Nếu không thành đạo thì không chuyển pháp luân. Thành đạo là tự giác, chuyển pháp luân là giác tha. Theo đệ nhất nghĩa đế thì tự giác và giác tha là một, hễ thực sự tự giác ắt sẽ bao gồm giác tha. Bởi giác là ngộ nhập bản tâm tự tính, bản tâm vốn thanh tịnh, bất động vô sinh nên không hề có nhân ngã, mê ngộ, Phật và chúng sinh. Bản tâm là thực thể của mọi pháp nên ngoài bản tâm chẳng thể có bất kì pháp nào.

Phật là bản tâm, bản tâm vốn thanh tịnh và vô hạn nên Phật là thanh tịnh vô hạn, nếu dùng ngôn ngữ tục đế diễn bày thân Phật thì thanh tịnh pháp vô hạn chính là thân Phật, vì vậy theo chân đế thì đâu cũng là Phật.

Do pháp thân thanh tịnh biến khắp mọi nơi không có giới hạn của tự giác hay giác tha mà giác hạnh phải viên mãn, có nghĩa không gì không giác, vì vậy dụng của pháp thân thanh tịnh là tịnh hóa tức giác hóa nhất thiết, thế nên sự giác ngộ viên mãn tự động dẫn đến hai tác dụng là thành đạo tức thành Phật và chuyển pháp luân tức độ sinh, nếu chỉ thành đạo mà không kèm theo chuyển pháp luân thì không thể gọi là giác ngộ viên mãn (viên giác), vì chưa rốt ráo thanh tịnh, nói khác hơn là chưa thành tựu pháp thân thanh tịnh nên không được gọi là Phật, như trường hợp của hàng nhị thừa là Thanh văn và Duyên giác. Do đó thành đạo và chuyển pháp luân là một, thành Phật và độ sinh không hai. Kết hợp hai thứ này thành bản tâm thanh tịnh vô hạn.

Nhập Phật tri kiến và niết bàn.

Phàm nhân thường nhận thức niết bàn là một thế giới an lạc xen lẫn trong các thế giới khác nhưng thuộc cõi sinh hoạt của chư Phật, chư Phật sau khi tịch sinh về cõi này gọi là nhập niết bàn, như người tu tịnh sau khi chết sinh về tịnh độ. Kì thật niết bàn là một cảnh giới vô trụ nên không thể định vị, hơn nữa lại là chốn vô sinh, đã vô trụ lại vô sinh dĩ nhiên không thể có chuyện sinh về niết bàn, thậm chí xuất hay nhập niết bàn. Nói như vậy có nghĩa đâu đâu cũng là niết bàn và niết bàn chính là bản tâm thanh tịnh bất động xưa nay. Thế nhưng do đâu phàm nhân không nhận ra? À! Cũng bởi do tâm mê che khuất bản tâm nên chúng sinh chỉ thấy cảnh giới nhiễm trược của tâm mê, như trong giấc ngủ người vô sự nhập vào ác mộng, họ chỉ thấy toàn cảnh đáng sợ của mộng mị mà thôi, đến khi tỉnh giấc họ thấy an bình và tái hiện vô sự mà nào có đến đi hay nhập cõi bình an vô sự ấy đâu, ác mộng như thế gian, đời thật như niết bàn, phải biết rằng ngay khi sống trong ác mộng (thế gian), sự sống ấy vốn không thật, nên mọi cảm thọ đều là vọng, sự sống thật vô sự (niết bàn) vẫn tồn tại không mất, chỉ cần tỉnh là nhận biết trở lại, đức Phật đản sinh để thức tỉnh những người say giấc mộng ảo, nên gọi ngài là Phật bậc thức tỉnh (giác ngộ).

Người trong mộng không thể đặt câu hỏi "niết bàn ở đâu trong thế giới mộng ảo?", dĩ nhiên là niết bàn vô sở trụ trong cõi mộng, nhưng không phải vì thế mà niết bàn không có thật, ngược lại do cõi ấy không hề có trong thế giới ảo mộng mới biết niết bàn thật sự là cõi chân thật, ngay khi kẻ mộng đánh mất cõi thật, niết bàn không hề diệt, cho đến khi từ mộng bừng tỉnh cảnh thật không hề sinh, nên mới biết niết bàn là chân thật và vô sinh vô diệt.

Tỉnh thức nhận ra sự thật, nên tâm thức tỉnh tức tâm giác hay tâm Phật chính là tâm chân thật và cảnh giới gọi là niết bàn của chân tâm dĩ nhiên cũng chân thật bất sinh bất diệt. Kẻ mơ chỉ nhận biết các thứ ảo mộng không thật nên tâm họ gọi là tâm mê muội vọng tưởng. Niết bàn là cõi tịnh tối thắng có đủ bốn đức "thường lạc ngã tịnh", là cõi vô sinh, cõi chân thật của mọi chúng sinh, khác với tịnh độ là cõi có sinh của người không thấy niết bàn tức chưa giác ngộ. Tỉnh để chân thật về không hơn là mộng đến cõi tịnh sao?. Niết bàn là chân tâm thanh tịnh, tịnh độ là cõi biến hóa của chư Phật còn gọi là hóa thành. Đó là chỗ khác biệt giữa tịnh độ và niết bàn.

Niết bàn có nghĩa tịch diệt, nôm na là vắng lặng, do dứt bặt hết mọi đối đãi phân biệt nên gọi là tịch diệt. Khác với đoạn diệt là biến mất hoàn toàn và vĩnh viễn, tịch diệt là dứt trừ hết mọi nhị nguyên, chấm dứt sinh tử đạt thành trạng thái tịch diệt vô sinh. Vô sinh tịch tĩnh bất động là đặc tính của bản tâm thanh tịnh, nên niết bàn cũng chính là bản tâm, nếu phân biệt cho dễ hiểu thì tính thanh tịnh của bản tâm gọi là chính báo tức thân tâm vô hạn của thật Phật Tỳ Lô Gía Na Phật, còn tính bất động tịch tĩnh của bản tâm gọi là y báo tức niết bàn vô sinh. Trên phương diện chân đế thì Phật và niết bàn đều là chân tâm nên đồng là một.

Giác ngộ tất bao gồm cả nhị báo; chính báo thì thành Phật độ sinh, bao quát thành đạo và chuyển pháp luân, y báo thì nhập niết bàn. Do nhập niết bàn nên dù có thành đạo hay chuyển pháp luân vẫn bất động, do thanh tịnh hóa nên tuy không hề lìa niết bàn bất động mà vẫn thành đạo và chuyển pháp luân. Tuy động nhưng hằng tĩnh, tuy tĩnh nhưng hằng động, động tĩnh viên dung đó là cảnh giới chân giác ngộ, tự tại giải thoát, gọi đó là Phật và niết bàn.

Để dễ hiểu hơn có thể phân biệt theo tục đế niết bàn là bản chốn quay về, gọi là y báo của bản tâm, Phật là ứng tích đưa chúng sinh trở về niết bàn, gọi là chính báo của bản tâm, theo chân đế thi Phật và niết bàn vốn chỉ là nhị báo của nhất tâm nên là một.

Nhập Phật tri kiến và đản sinh.

Phàm nhân thường hiểu đản sinh là sự ra đời của một chúng sinh mà sau đó trở thành Phật, như vậy sự ra đời đó chịu chi phối của nghiệp, từ thân tâm đến cảnh giới nên bất tịnh, và đó là sự hiện hữu của một chúng sinh mang nghiệp nơi cuộc đời thọ nghiệp.

Đản sinh là sự đến với cuộc đời bằng sự thanh tịnh nằm ngoài vùng phủ sóng của nghiệp lực, như hoa sen xuất hiện trong bùn mà không chịu sự chi phối của bùn. Vì vậy ngay khi ra đời đức Phật đã bước đi trên 7 đóa sen và dạy rằng đó là sự đản sinh độc tôn trong thế gian ô trược, rồi cũng do lẽ này mà gọi sự đản sinh thanh tịnh vô nghiệp này là thị hiện.

Như vậy đâu là lý do đản sinh đến cõi nhiễm trược? Thế gian đã là huyễn hóa, mọi thứ thuộc về thế gian đều là vọng không thật, nên chẳng có thứ gì đáng cầu, đáng có ngoài một thứ duy nhất là chứng thật. Tỉnh thức là chứng thật, song thứ duy nhất cần có và đáng có này bị đám chúng sinh say sưa trong cõi mộng mị vô chung bỏ qua trong mê muội thờ ơ bất cần, họ chỉ ngộ ra khi mở bày được Phật tri kiến, thế nên đản sinh là sứ mạng đem Phật trí đến chúng sinh. Bao giờ Phật trí đản sinh được trong mộng tâm, mộng mới diệt, chân mới hiển.

Ngày rằm tháng 4 Phật mới đản sinh, mừng đản sinh bằng lòng thành cùng lễ lộc trang nghiêm cũng chưa phải niềm vui mừng đích thực. Bất luận là ngày nào hễ Phật trí được khai mở đều là ngày đản sinh, vì từ đó mới thật sự quy y giác ngộ qua sự thành tâm cầu tìm đến thành đạo, chuyển pháp luân và niết bàn, sau đó lại đản sinh không chỉ thiên bá ức lần mà đản sinh đến vô cùng nhưng vẫn vô sinh.

Người biết cầu giác ngộ sẽ đạt được giải thoát, đấy là niềm vui tối thượng, và cũng là niềm vui trong sự đản sinh của đức Phật. Đó là chân thật mừng đản sinh.

Nếu Phật không đản sinh thì chúng sinh không thể tự thành đạo, chuyển pháp luân và niết bàn, như kinh Hoa Nghiêm dạy "thí như ám trung thất, vô đăng bất năng kiến, Phật pháp vô nhân thuyết, tuy huệ bất năng liễu", như ở trong nhà tối, không thấy nếu không đèn, Phật pháp không người giảng, không hiểu dẫu sẵn huệ. Nhà tối dụ cho giấc mộng ảo không nhận chân được dù sự chân thật vẫn sẵn có, cho đến khi có người gọi tỉnh, cũng vậy đản sinh để báo thức cho kẻ mộng say.

Tóm lại

Đức Phật từ bản tâm thanh tịnh vốn vô sinh, thị hiện đản sinh vào thế giới bất tịnh hư huyễn để thức tỉnh chúng sinh trở về với bản tâm chân thật bao gồm nhị báo, với chính báo là thành đạo (tự giác) và chuyển pháp luân (giác tha), cùng y báo là niết bàn bất động vô sinh.

Mừng Phật đản là mừng Phật trí từ đây được mở bày, nhờ vậy giác ngộ được nẻo đi lối về niết bàn vô sinh cho ta và chúng sinh, do đây không chỉ mừng cho ta mà còn cho muôn loài, vì đản sinh mang đến tin vui:

Ngã đẳng dữ chúng sinh giai cộng thành Phật đạo.

ĐT 15.5.22

Lại có người thắc mắc ta rốt cuộc thật sự là Phật hay là chúng sinh?

Phật là giác, giác có các đặc tính sau:

- Thanh tịnh không ô nhiễm.

- Không sai lầm nên là thật.

- Thức tỉnh không si mê.

Do các đặc tính này nên biết giác là thật, nên chứng thật là giác ngộ, như vậy bậc giác ngộ tức Phật và cảnh giới giác ngộ tức niết bàn là thật.

Trái lại chúng sinh ô nhiễm mê muội nên không thật, vì vậy biết chúng sinh và thế gian đều hư huyễn không thật.

Điều Cần Biết Về Cúng Dường

Cúng dường là sinh hoạt chính yếu của Phật giáo đồ, là cộng pháp tu hành cho cả tăng lẫn tục, cho cả đại lẫn tiểu thừa. Tuy nhiên đa phần đồ chúng đều hiểu rất mơ hồ và sai lệch với chính nghĩa của pháp này. Vậy thực chất cúng dường đúng nghĩa là gì?

Thật nghĩa của Cúng dường.

Cúng dường là Hán ngữ đọc là cung dưỡng; cung có nghĩa cung kính, kính trọng; dưỡng có nghĩa nuôi dưỡng, do người xuất gia tu hạnh vô dục không tham cầu nên không làm việc kiếm tiền nuôi thân, tích lũy của cải khiến tăng trưởng dục vọng, mà chỉ duy trì sự sống để thành đạo nghiệp bằng đi xin ăn mỗi ngày một bữa ăn, và ai cho gì đều nhận lãnh, không phân biệt dở ngon tốt xấu, nhận lãnh để thí chủ kết duyên với Tam bảo thông qua việc bố thí cho Tăng. Sự bố thí nuôi sống chư tăng được gọi là cúng dường, vì khởi phát từ tâm kính Tăng trọng pháp mà bố thí nên gọi là cung hay cúng, vì bố thí ẩm thực giúp Tăng nhân duy trì sự sống nên gọi là dưỡng hay dường. Do ý nghĩa trên khi cho (bố thí) các tu sĩ không gọi là bố thí thay vào đó vì cho bằng sự kính trọng nên gọi là cúng dường, cụ thể như cho người nghèo thì gọi là bố thí, nhưng khi cho người trên như cha mẹ, sư trưởng hay lãnh đạo thì nói là tặng, còn cho các bậc sư trưởng hoặc các vị cao tăng thì không gọi là tặng mà gọi là cúng dường, tuy cho hay tặng, cúng dường hay bố thí đều chỉ là một nghĩa, nhưng tùy đối tượng mà dùng từ khác nhau. Tặng và cho thường được dùng phổ biến trong dân gian, còn cúng dường và bố thí chỉ được dùng trong đạo Phật.

Bố thí là pháp tu đứng đầu trong sáu pháp ba la mật của Bồ tát. Còn cúng dường là nguyện hành thứ ba "quảng tu cúng dường” trong mười hành nguyện tu bồ đề tâm của Bồ tát Phổ Hiền. Như vậy đủ thấy pháp tu bố thí cúng dường có địa vị quan trọng trong pháp tu của đại thừa Bồ tát, do vậy mà tất cả Bồ tát đều là đại thí chủ bố thí cho hết thảy chúng sinh mọi sự an lạc thanh tịnh thông qua các đại bi nguyện cứu khổ cứu nạn cho đến khi không còn chúng sinh nào chịu khổ nạn nữa mới niết bàn, không chỉ thế chư Bồ tát còn phát nguyện cúng dường hết thảy ba đời mười phương chư Phật. Nhớ rằng bố thí cho nhất thiết chúng sinh là cúng dường chư Phật, và cúng dường chư Phật chính là bố thí cho nhất thiết chúng sinh, điều này sẽ được giải thích trong phần "cúng dường tối thắng”, cả hai có công đức bình đẳng, nếu phân ra hai để lựa chọn thì cúng dường hay bố thí đều vô công đức. Bởi tâm lựa chọn sẽ theo xu hướng tham lợi nên cân nhắc chọn thứ có lợi nhiều, đã vì tham lợi nên tâm bất tịnh, do đó không có công đức. Đồ chúng cả tăng lẫn tục có thói quen dạy bảo và học theo nhau những lập luận phân biệt các việc thiện của pháp bố thí như, phóng sinh không bằng cho người nghèo, cho dân nghèo không bằng cúng chùa, và cuối cùng có cúng chùa đi nữa cũng do bởi tham lợi mà không hề vì trọng pháp kính tăng, tâm ô nhiễm tự lợi làm sao thành được công đức.

Quảng tu cúng dường.

Cúng dường hết thảy ba đời mười phương chư Phật nên gọi là quảng tu, và làm thế nào để có thể thực hành pháp quảng tu cúng dường? Ba đời mười phương chư Phật bao quát chư Phật đã thành trong quá khú, chư Phật đang thành ở hiện tại và chư Phật sẽ thành nơi tương lai. Chư Phật đã thành thì dễ nhận, chư Phật đang thành là các bậc Thánh tăng, chân tu, phát bồ đề tâm cứu độ chúng sinh, chư Phật sẽ thành là nhất thiết chúng sinh, chả phải đức Phật tuyên thuyết "ta là Phật đã thành và hết thảy chúng sinh là Phật sẽ thành” đó sao?, vậy làm thế nào để việc bố thí cho phàm nhân lại trở thành cúng dường các vị Phật sẽ thành? Rất dễ dàng và đơn giản, song lại rất khó hành, đó là chỉ cần người nhận bố thí hay cúng dường phát tâm bồ đề thì sẽ là Phật trong tương lai, chính vì vậy trong kinh Tâm Địa Quán đức Phật tuyên thuyết "thượng phẩm bố thí còn gọi là chân thật bố thí ba la mật đa, đó là chỉ bày tha nhân phát khởi tâm bồ đề”, lời dạy này chứng tỏ cứu cánh pháp thí của đức Phật chỉ cốt để người nghe khai mở tâm bồ đề, vì vậy thính chúng nên phát tâm tiếp nhận pháp thí, và khi ấy có nghĩa vị thuyết pháp giả đang cúng dường một vị Phật sẽ thành; song do chúng sinh cực kì ngoan cố chỉ muốn được chư Phật và Bồ tát bảo hộ mình luôn được như ý, và rất sợ hãi sự thành Phật, đơn giản chỉ vì cho rằng thành Phật sẽ mất đi sự hưởng ngũ dục, cái trí não u mê đó quên rằng nếu họ tin Phật và Bồ tát có khả năng ban bố và duy trì ngũ dục dài lâu cho họ thì tất nhiên quý ngài có thừa dục lạc, thế nhưng Phật và Bồ tát khác với phàm phu không coi dục lạc là thứ hưởng thụ, vì quý ngài có nhiều sự hưởng tối thắng hơn, cụ thể như chủ nhân thừa khả năng chu cấp cho thú cưng gặm xương mỗi ngày đến hết đời của nó, quá sung sướng và hài lòng, thú cưng đâm ra rất sợ hãi nếu trở thành người như chủ nhân, đơn giản chỉ vì như vậy chúng sẽ mất đi sự hạnh phúc được gặm xương mỗi ngày (thú cưng quả là dở hơi).

Bởi mục đích tối thượng của chư Phật là độ sinh, nên mọi cử chỉ động niệm của đức Phật đều là pháp độ sinh. Thế nên ngài dùng pháp độ sinh này cúng dường đến “chư Phật sẽ thành” hay bố thí cho phàm nhân thông qua các pháp phương tiện của bố thí ba la mật như pháp thí (thuyết pháp), tài thí (cứu tế bần nhân), vô úy thí (phóng sinh giải nạn), chúng sinh nào do tiếp nhận các pháp phương tiện này mà khai mở tâm bồ đề thì sẽ là Phật tương lai, và qua đó đức Phật đang cúng dường vị Phật tương lai, bằng như chỉ mở bày tâm hoan hỷ tiếp thọ vật chất nhẫn đến giáo pháp thì đó chẳng qua chỉ là đức Phật bố thí giúp cho kẻ phàm phu ấy hữu duyên với pháp bố thí ba la mật. Như vậy khi cầu xin đức Phật bố thí bất kể pháp hay tài đều cần thọ nhận bằng tâm tương ứng với tâm bố thí của chư Phật, đó là bồ đề tâm, dĩ nhiên đức Phật bố thí bằng tâm bồ đề mà không bằng tâm cầu công đức nên tín chúng cũng phải phát tâm bồ đề tiếp nhận, nhờ vậy sẽ mở bày Phật trí và tương lai ngộ nhập thành đạo bồ đề. Chiều ngược lại khi tu pháp quảng tu cúng dường, hành giả phải phát tâm bồ đề, vì đại sự nhân duyên là phát tâm tức khai thị và thành tựu tức ngộ nhập tâm bồ đề mà dùng tâm này cúng dường hết thảy chư Phật, cũng như bố thí đến nhất thiết chúng sinh. Do vậy mà nhất thiết Bồ tát phát tâm bồ đề đều tu pháp quảng tu cúng dường, nên các ngài cúng dường nhất thiết chư Phật bằng bố thí cho hết thảy chúng sinh, Bồ tát lại bố thí tối thắng cho chúng sinh bằng hồi hướng mọi công đức cúng dường chư Phật đến muôn loài. Chúng sinh mê muội vô trí ngỡ rằng cúng dường chỉ là pháp phương tiện để cầu phúc báo thế gian cho bản thân, nên hành cúng dường bố thí bằng tâm cầu tự lợi mà bỏ qua tâm bồ đề, vì vậy cho dù cúng dường độ tăng, xây chùa tạo tượng rất nhiều như vua Lương Vũ đế vẫn bị Tổ sư Đạt Ma phán là không hề có công đức, tuyệt đại đa số Phật giáo đồ nhất là đồ chúng đại thừa đều nghe qua rất nhiều lần bài học "không công đức của vua Lương” vậy mà cứ vẫn như đá ngây ngô không hiểu vì sao Tổ sư nói năng ngược đời quá vậy, nên vẫn lơ là bỏ qua bài học quý báu này, và từ đó cho đến nay, trải qua 16 thế kỷ, Tăng tục vẫn tiếp nối dạy và học theo sự cúng dường không công đức của Lương vũ đế, vẫn xây chùa tạo tượng bằng tâm cầu tự lợi, những kẻ tu học dung tục này đã không sao tiếp nhận được sự cúng dường pháp của Tổ sư, nên không thể thay đổi tâm cúng dường.

Nếu cứ dùng mọi vật chất cúng dường để đổi lấy phúc ngũ dục, đó là tà kiến. Hãy cúng dường mọi trí huệ cho đến vật chất để thành tựu công đức thanh tịnh. Công đức thuộc về vô ngã nên thanh tịnh, tư duy vô ngã là trí tuệ, hành động vô ngã là từ bi. Phúc đức thuộc về ngã nên bất tịnh, tư duy của ngã là si mê, hành động của ngã là tham sân. Trí giả cầu công đức, mê giả cầu phúc báo. Trí giả tu bố thí cúng dường để thành tựu công đức, càng công đức càng an lạc, mê nhân hành bố thí cúng dường để cầu phúc báo, càng có phúc càng có họa, bởi phúc họa là cặp song sinh không thể phân ly.

Người cúng dường bằng bồ đề tâm là Bồ tát hành Bồ tát đạo được công đức vô lậu, người cúng dường bằng tâm cầu lợi là phàm phu chỉ được chút phúc có họa đi kèm. Người nhận sự bố thí cúng dường bằng bồ đề tâm là vị Bồ tát hành bồ tát đạo khiến thí chủ được công đức vô lậu, người nhận bố thí bằng tâm cầu lợi là phàm phu phổ thông, kẻ nhận cúng dường bằng tâm mưu lợi là đang vay nợ và phải trả nợ trong đời sau bằng thân trâu ngựa.

Có tỳ kheo tăng hỏi “phải chăng người tu như phiến đá mài, càng nhận cúng dường càng bị bào mòn?” Đáp “sao không phát tâm bồ đề biến mình thành ngọn lửa trí huệ soi sáng cho thế gian tăm tối của hữu tình, như vậy thí chủ sẽ nhận được ánh sáng nhờ vào cúng dường mà ánh sáng của ta chẳng hề bị lu mờ suy yếu”.

Bồ tát vì phát bồ đề tâm không ngại thọ nhận cúng dường vì đó là phương tiện lợi ích hữu tình, phàm phu không phát tâm thọ nhận thì một là phúc đức bị bào mòn, hai là tăng trưởng tham tâm.

Cúng dường tối thắng.

Trong pháp quảng tu cúng dường, Bồ tát Phổ Hiền dạy rằng người đem vô số tài bảo thế gian cúng dường khắp ba đời mười phương chư Phật không sót một vị công đức sẽ không thể nghĩ bàn, tuy nhiên nếu cúng dường chư Phật qua 7 việc gọi là “cúng dường pháp” thì công đức của người cúng dường không thể nghĩ bàn trên không thể so sánh với công đức của người thực hành 7 việc cúng dường pháp, đó là:

1. Tu hành theo lời Phật dậy để cúng dường.

2. Làm lợi ích cho chúng sinh để cúng dường.

3. Chịu khổ thế cho chúng sinh để cúng dường.

4. Nhiếp thọ chúng sinh để cúng dường.

5. Chăm tu tập căn lành để cúng dường.

6. Không bỏ hạnh bồ tát dể cúng dường.

7. Chẳng lìa bồ đề tâm để cúng dường.

Bảy việc này gọi là “pháp cúng dường”, vì không như sự cúng dường phổ thông luôn dùng đến hoa hương, tài bảo làm phẩm vật cúng dường, còn pháp cúng dường dùng sự hành lợi lạc chúng sinh bằng đại bi tâm là phẩm vật cúng dường, chính vì vậy gọi đó là pháp cúng dường. Đây là sự cúng dường tối thắng có công đức lớn vượt xa mọi công đức cúng dường tài bảo vật chất, đến mức không thể tính đếm hay thí dụ được, bởi đây là công đức độ sinh thành Phật. Bàn về bố thí thì pháp thí tức giảng nói giáo pháp cho chúng sinh là bố thí có công đức cao nhất trong các hành bố thí, tuy nhiên nếu so với pháp cúng dường thì không viên mãn bằng.

Do pháp cúng dường bao quát bố thí pháp, như có người hỏi "nếu một vị pháp sư không phát tâm bồ đề, không hành bố thí phóng sinh, chỉ tập trung cả đời vào thuyết giảng giáo pháp thì cũng vẫn có công đức và giải thoát chứ?”, dĩ nhiên là có công đức, nhưng chỉ là bán phần mà không phải viên mãn, vì chỉ thuần lý mà thiếu sự, chỉ bố thí pháp mà không hành cúng dường pháp nên không lợi lạc quảng đại chúng sinh, bởi khi pháp thí chỉ một số giới hạn người được nghe pháp, và may ra trong đó có đôi người lãnh hội được chính pháp, còn nếu hành theo 7 pháp cúng dường của Bồ tát Phổ Hiền thì vô số chúng sinh được ân triêm lợi lạc, giả như có người không được công đức hiểu và hành đạo đi nữa, chí ít cũng được phúc báo thoát khổ giải nàn, vì vậy quảng tu cúng dường là pháp thành tựu công đức viên mãn. Nếu chỉ thuần lý mà vô hành thì cho dù có trí huệ như Phật nhưng vắng sự độ sinh thì chỉ chứng quả Thanh văn mà không thể chứng Phật quả. Kinh Thuyết Vô Cấu Xưng dạy "có trí huệ mà thiếu sự hành là trói buộc. Có trí huệ và sự hành kèm theo là giải thoát”.

Trong 7 pháp cúng dường có công đức tối thắng đều lấy pháp hành độ sinh làm chính, và pháp giảng thuyết chỉ là một phương tiện trong số các pháp hành độ sinh. Điều lạ lùng là tuyệt đại đa số tín đồ cả tăng lẫn tục đều hầu như chưa từng nghe, chưa từng biết mảy may gì về "quảng tu cúng dường” nói gì đến "pháp cúng dường”, mặc dầu hầu hết đồ chúng đại thừa đều thuộc nằm lòng “thập đại nguyện” và cũng có rất nhiều người từng tụng qua phẩm Phổ Hiền Hạnh Nguyện, đó là lý do vì sao xưa nay tín đồ dù thường xuyên thực hành mọi thứ cúng dường theo sự hô hào của tu sĩ và chùa chiền với lời hứa hẹn ngọt mật chết ruồi là sẽ “được vô lượng công đức” điều mà đồ chúng rất mong được, thế nhưng chung cục qua bao lần cúng dường vẫn bước theo sự hướng dẫn của vua Vũ đế cùng nhau đến bến "không công đức”, đó chẳng phải lỗi của cúng dường mà lỗi nơi người cúng dường tà kiến nên được quả báo tà, vì vậy người Phật tử chính kiến phải học hỏi và thực hành 7 pháp cúng dường trên để thực sự được công đức vô lượng, vì khiến vô lượng chúng sinh được hoan hỷ và an lành.

Người tại gia và pháp cúng dường.

Phật giáo đồ được chia làm hai hàng chính là xuất gia hay tu sĩ và tại gia hay cư sĩ. Hàng cư sĩ có bổn phận nuôi dưỡng bằng hình thức cúng dường tứ vật dụng cho các tu sĩ, sự cúng dường giúp người tu sĩ định tâm tu hành nên thí chủ được quả phúc đức. Tuy nhiên để được phúc đức cần có những điều kiện nơi người cúng và đối tượng,

Điều kiện nơi người cúng chính là tâm cúng dường, do bởi cúng dường phát xuất từ tâm tin kính vào chính pháp và sự tu giải thoát, tâm này là tâm thanh tịnh, nên người cúng dường phải phát tâm thanh tịnh để thành tựu sự cúng dường thanh tịnh, nhờ vậy thí chủ đạt được công đức thanh tịnh, nếu cúng dường không bằng tâm tôn kính tăng và pháp, mà bằng tâm tự lợi chỉ lo cầu phúc cho tự thân thì đó là tâm cúng dường bất tịnh, do đó may ra chỉ được thứ phúc bất tịnh.

Điều kiện về đối tượng chính là những vị tu sĩ nỗ lực tu tập giác ngộ. Sự cúng dường chân chính luôn nhằm vào mục đích “kính chính pháp trọng chân tăng”, vì thế chẳng lạ gì khi đối tượng cúng dường phải là các vị chân tu. Cúng dường thanh tịnh đến các vị chân tu là gián tiếp để duy trì chính pháp được cửu trụ, đồng thời để có nhiều cao tăng đắc đạo xuất hiện hơn. Nhờ vào cúng dường thanh tịnh mà chính pháp cửu trụ, Thánh tăng ra đời, nên pháp cúng dường thanh tịnh có công đức thù thắng, đó là lý do vì sao cúng dường là hành nguyện của Bồ tát Phổ Hiền.

Nếu cúng dường cho phàm tăng sẽ chỉ có nhân duyên với hàng phàm phu và tục pháp, đồng nghĩa với các nhân duyên phiền não.

Tuyệt đại đa số người tại gia biến cúng dường thành công cụ cầu lợi của tâm bất tịnh nên không cần biết đối tượng, cứ ngỡ là hễ cúng dường là được phúc, nên bao giờ cần cầu phúc thì cứ cúng dường bất luận cho ai, tâm tham lợi này dễ bị tâm bất lương lợi dụng để trục lợi, trường hợp kẻ cúng người nhận đều dùng tâm bất tịnh lợi dụng nhau tất nhiên làm thế nào được quả thiện nghiệp thanh tịnh của công đức hay phúc đức. Cần hiểu rõ rằng thực hành cúng dường chân chính sẽ thành tựu công đức, mọi quả công đức đều phát sinh từ nhân cúng dường vì tôn kính chính pháp và người hành trì, nếu dùng tâm thanh tịnh này cúng dường Thánh tăng tất được công đức vô lậu, thậm chí cúng dường phàm tăng vẫn có công đức tuy không thù thắng bằng cúng dường Thánh tăng. Còn nếu như dùng tâm tự lợi bất tịnh cúng dường cho Thánh tăng sẽ không đạt được công đức nhưng cũng được phúc đức lớn, còn nếu dùng tâm bất tịnh tự lợi cúng dường cho phàm tăng thì được phúc le lói như đom đóm lập lòe. Đó là nhân quả cúng dường mà đệ tử tại gia cần thông suốt.

Nói chung trong tu pháp quảng tu cúng dường đồ chúng tại gia cần phải kén chọn đối tượng là các vị tu sĩ tinh tiến tu tập, hoặc hành pháp lợi sinh, cũng như các công trình xây cất có cần thiết hay không và cúng với tâm thanh tịnh tức tâm duy trì chính pháp qua các vị tu sĩ có đạo tâm lợi lạc chúng sinh và các chùa chiền truyền dạy chính pháp. Bỏ đi sự suy nghĩ cố hữu là cúng cái gì cho sư, cho chùa, thậm chí cho tượng Phật đều có "công đức vô lượng”, chỉ nên học tập phương cách khởi tâm thanh tịnh, không mưu cầu lợi dưỡng mới có công đức.

Người xuất gia và pháp cúng dường.

Người xuất gia tu học pháp đại thừa bó buộc phải tu tập và nắm vững đâu là điểm tối thắng của pháp quảng tu cúng dường, và dĩ nhiên không được phép ngộ nhận cúng dường chư Phật có nghĩa là chỉ cúng dường các vị đã thành Phật, mà phải cúng dường ba đời chư Phật như đã nói trong phần "Quảng tu cúng dường”, và trong pháp cúng dường bao quát pháp bố thí ba la mật. Một số bệnh phổ thông của người xuất gia dẫn đến tội tăng phúc diệt mà người tu trí huệ phải biết để tránh đó là:

Căn bệnh thứ nhất là đa phần giới xuất gia vì tự nhận mình là phúc điền của chúng sinh, nên mặc tình nhận cúng dường, mà không thấy có trách nhiệm cúng dường cũng như bố thí, có cúng dường chăng nữa cũng chỉ giới hạn trong phạm vi chư Phật và các đại Bồ tát mà thôi, còn bố thí cho chúng sinh ư? Họ phải cúng cho ta để có phúc, cớ gì ta phải bố thí cho đám phiền não u mê ấy. Sự tư duy và hành động đó của tu sĩ chỉ khiến cho họ là con nợ lớn của thí chủ, như vậy xem ra sự nghiệp tu hành của họ sẽ đưa đến thảm họa cho họ trong đời sau, đã không lo hồi tâm tránh nghiệp lại tự cho mình là phúc điền, đây mới thực là loại bệnh kiêu ngạo hoang tưởng cần phải trị liệu kịp thời, để càng lâu tội càng tăng phúc càng diệt. Những tu sĩ này quên rằng chỉ những vị tu hành có trí huệ từ bi độ sinh mới là phúc điền, còn hàng chỉ mặc áo tu sĩ mà vô huệ thì không hề là phúc điền mà ngược lại là gánh nặng cho đạo pháp và con nợ lớn của tín đồ.

Căn bệnh thứ hai là lại thêm ngớ ngẩn hiểu lầm hễ là tu sĩ thì đều là mạng mạch của Phật pháp, đúng vậy giới luật của tu sĩ chính là mạng mạch, vì giới luật là nền tảng của thanh tịnh pháp tức chính pháp, nếu tu sĩ không tuân thủ giới luật sẽ dẫn tới sự ô nhiễm bất tịnh hủy diệt Phật pháp, như sư tử trùng gặm nhắm thịt xương sư tử, vì thế giới luật thanh tịnh mới là mạng mạch, mà đừng nhận vơ tu sĩ là mạng mạch. Mạng mạch là giới đức của tu sĩ, mà nào phải là chiếc áo của thầy tu, chiếc áo không làm nên một thầy tu nên đừng nhận vơ khoác y là tu sĩ. Những kẻ hiểu sai lệch đó trở thành cục máu đông hơn là mạng mạch, vì vậy mà việc hành pháp cúng dường thì bỏ bê chẳng màng cho đến không hề muốn hành, thế nhưng thọ nhận cúng dường thì hả hê, chưa từng biết đủ, đây cũng là bệnh hoang tưởng khiến tội tăng phúc giảm.

Nói chung những tu sĩ mắc bệnh cần hiểu rõ ba nghĩa của tỳ kheo bao gồm:

Khất sĩ hàm nghĩa duy trì sự sống chỉ để tu thành đạo nghiệp mà không có nhu cầu nào khác, nên ngày chỉ ăn một bữa bằng ôm bát xin ăn.

Phá ma có nghĩa nhờ vào tâm thanh tịnh vô dục diệt trừ nội ma, và khiến ngoại ma như các loài thiên ma quỷ mỵ phải sợ hãi né tránh.

Bố ác hàm ý đến ma quỷ còn sợ hãi nói gì đến những kẻ ác hung hổ báo dung tục, đều khiếp sợ oai đức không dám làm hại, nếu có gia tâm hãm hại chung cục cũng quy hàng.

Tu sĩ tức tỳ kheo tăng đủ ba nghĩa này mới là phúc điền ở thế gian và mạng mạch của đạo pháp. Tỳ kheo mà tham ăn, sợ ma và hùa theo kẻ ác thì chỉ xứng danh sư tử trùng. Đó là tư cách ứng cúng của tỳ kheo tăng.

Để chữa trị hai căn bệnh trên, tỳ kheo phải tu tập thường xuyên pháp bố thí và cúng dường hầu phục hồi tâm thanh tịnh. Còn tư cách ứng cúng của đại thừa Bồ tát tăng thì sao?. Bố thí là pháp tu vô dục của đại thừa Bồ tát, có hai hình thức tu hạnh vô dục của tiểu thừa và đại thừa. Pháp tu vô dục của tiểu thừa là hành hạnh đầu đà, không thọ nhận mọi thứ tài vật cúng dường, sống vô sản để thành tựu hạnh vô dục, do hạnh này chỉ tự lợi mình mà không lợi người nên tiêu cực. Đại thừa tu vô dục bằng hạnh quảng tu bố thí cúng dường, tận xả mọi thứ của cải mình có cứu giúp những chúng sinh cần đến, sự tận xả bố thí nêu lên tinh thần vô dục tích cực của đại thừa Bồ tát đạo giúp muôn loài được ân triêm lợi lạc, thế nên trong đại thừa không có pháp tu đầu đà. Vì vậy đại thừa Bồ tát là bậc phúc điền, là mạng mạch, là bậc Ứng cúng của muôn loài, do đó cúng dường cho Bồ tát hay các vị cao tăng đại thừa đều có công đức thù thắng, ngược lại các vị hành giả đại thừa cũng thọ nhận cúng dường bằng tâm lợi tha giúp thí chủ hữu duyên với chính pháp và chân tăng, và vì tâm vô dục tận xả nên đại thừa hành giả tuy thọ nhận mọi cúng dường mà vẫn vô dục, tuy vô dục nhưng vẫn có của cải để tận thí cho muôn loài, đó là điểm tu vô dục vi diệu của đại thừa Phật pháp qua việc hành pháp “quảng tu bố thí cúng dường” lợi mình lợi người.

Về phần các tu sĩ còn sơ cơ vẫn có thể thọ cúng và thí chủ cũng sẽ được phúc báo với điều kiện khi lãnh thọ cúng dường chỉ bằng một tâm giúp thí chủ có phúc báo, để được như vậy người xuất gia đối trước sự cúng dường của thí chủ cần phải có trạng thái tương xứng với người cúng dường, đại để như đức Phật và chư Thánh tăng bố thí pháp bằng tâm bồ đề, tăng nhân cũng phải dùng tâm bồ đề nhận lãnh, nhờ vậy mà được khai thị ngộ nhập Phật tri kiến, khi thí chủ dùng tâm thanh tịnh cúng dường tài vật, thậm chí cho dù thí chủ cúng dường bằng tâm bất tịnh mưu lợi đi nữa, tăng nhân cũng phải tiếp thọ bằng tâm thanh tịnh. Phải biết rằng cúng dường là việc làm công đức, vì đó là hành động nuôi dưỡng những tăng nhân tu hành của người tại gia, vì vậy tu sĩ đại thừa không những phải thường hành pháp quảng tu cúng dường, mà còn phải chỉ dạy cho đồ chúng tại gia hiểu biết và thực hành đúng pháp cúng dường để Phật pháp trụ thế lâu dài, người tu dễ thành đạo quả, nhờ vậy thí chủ được công đức tối thắng. Nếu xuất gia nhưng không thích nỗ lực tu hành, mà chỉ thích nhận cúng dường, những kẻ đã không thích tu tập thì dĩ nhiên không đáng được cúng dường, và hàng lợi dưỡng bất tịnh đó nằm ngoài nghĩa vụ cúng dường của tín đồ tại gia, nếu ham nhận cúng dường thì họ sẽ rước họa vào thân, vì đây chỉ là sự vay mượn lừa dối và sẽ trả nợ cho các thí chủ trong tương lai bằng kiếp trâu ngựa. Chỉ cần nỗ lực tu tập, cho dù có chứng quả hay không cũng vẫn có thể tiếp nhận sự cúng dường mà không sợ đọa thân trâu ngựa, và thí chủ vẫn được phúc. Nghiêm khắc mà nói thì phải là bậc tu hành chứng quả Thánh A la hán trở lên mới thực sự là bậc xứng đáng được cúng dường, vì nhờ cúng dường Thánh tăng mà thí chủ đạt được công đức, và các vị Thánh tăng bằng tâm thanh tịnh nhận tứ sự cúng dường chỉ để cho thí chủ được công đức thanh tịnh vô lậu. vì vậy A La Hán mới có nghĩa là Ứng cúng.

Bậc Ứng cúng.

A la hán có ba nghĩa. Thứ nhất là Ứng cúng, vì bậc này đạt đạo chứng diệt, thanh tịnh vô dục, là phúc điền của thế gian, nên xứng đáng được tôn kính cúng dường, vì vậy gọi là Ứng cúng.

Thứ hai là Sát tặc, tặc chỉ cho mọi thứ bất tịnh chướng ngại cho hạnh thanh tịnh giải thoát như phiền não, tham dục, cho đến thiên ma quỷ vương. Sát tặc là diệt sạch mọi thứ bất tịnh khiến thân tâm thanh tịnh. Sát tặc cũng có nghĩa là đoạn trừ được hai đế khổ tập.

Thứ ba là Vô sinh, vô sinh có nghĩa không còn thân hậu hữu tái sinh nữa, đó là nhân vô sinh, cũng không còn tạo tác các pháp hữu lậu, đó là pháp vô sinh. Nhân pháp đều vô sinh vô diệt là niết bàn. Vô sinh cũng đồng nghĩa với thành tựu hai đế đạo diệt.

Bậc thanh tịnh giải thoát mới thực sự là bậc ứng cúng xứng đáng được cúng dường, tuy nhiên những người tu tập dù chưa chứng Thánh quả nhưng đang trên đường tiến đến giải thoát là bậc Thánh tương lai cũng xứng đáng được cúng dường.

Tổng quan.

Tóm lại nếu dùng tâm tôn kính chính pháp và chân tăng cúng dường tất có công đức, nếu dùng tâm tự lợi cúng dường thì vô công đức. Lại nếu cúng dường bậc chân tu thì được công đức, như kinh 42 chương nói cúng người càng có quả chứng cao càng có công đức, nếu cúng dường cho hàng tu lợi dưỡng thì chỉ là cho kẻ ấy vay trước rồi hắn sẽ trả sau. Người xuất gia phải cẩn thận, nếu tu hành vì đạo nghiệp mới nên nhận cúng dường, và nhận bằng tâm tu hành thanh tịnh hồi hướng cho thí chủ được phúc báo thanh tịnh, nếu nhận vì tham tài vật thì tương lai làm quyến thuộc của trâu ngựa.

Người xuất gia phải học hiểu, thông suốt thật nghĩa của pháp cúng dường để tránh lạm dụng pháp này một cách bất tịnh, bằng cách khai thác sự cầu phúc của tục gia đệ tử chỉ dạy và kêu gọi cúng dường mọi thứ qua khẩu hiệu "được công đức vô lượng” để mưu cầu tự lợi, chung cục không chỉ hạ thấp mà còn làm hoen ố pháp cúng dường thanh tịnh cao thượng. Người tu nhờ hiểu rõ vừa tôn trọng thực hành vừa chỉ dạy đồ chúng tu pháp quảng tu cúng dường bằng tâm thanh tịnh, hành đạo như vậy thân tâm mới thanh tịnh và trở thành bậc ứng cúng.

Ngoài ra người Phật tử chân chính cần phải có trí huệ để nhận ra đâu là chính, đâu là tà. Cung kính cúng dường thân cận các vị chân tu, vẫn kính nhưng tránh gần những người không chân chính, không loạn phê bình người tu. Ngày nay có rất nhiều kẻ ngoại đạo và cư sĩ thiếu trí huệ không tu học, giáo lý kém cỏi, chỉ giỏi phỉ báng chê bai, những kẻ này tự phong hàng cao tăng, và tự phê hàng phàm tăng, họ chẳng khác nào kẻ trình độ mẫu giáo mà phê bình các tiến sĩ này giỏi và các tiến sĩ khác dở, lại cũng như người mù mà bình luận về thẩm mỹ đẹp hay xấu, nếu là người có tư cách thanh cao thay vì mắng nhiếc bằng lời lẽ thô lỗ, hãy lo giữ gìn và chứng tỏ phẩm cách cao thượng bằng sự khiêm cung và độ lượng, biết cái hay để học, biết cái dở để tránh là người có trí, nếu chỉ biết để tùy tiện khen chê hủy báng thì chẳng những không học được gì mà lại tự chứa những thứ mình lớn tiếng chửi mắng chê là rác rưởi vào tâm trí mình, thế không phải là người vô trí đó sao, nếu không đủ tư cách học theo lẽ phải, thì cứ thẳng thắn phê bình chê bai kẻ xấu một cách công bằng "bạn chỉ là kẻ tồi tệ thấp hèn y như tôi vậy”. Phật tử có trí huệ không để những kẻ thô bạo, bàn tay của ma quậy phá đạo pháp dẫn dắt sự hiểu biết của mình, người mắt sáng không nghe theo bình luận đẹp xấu của người mù.

Tỳ kheo không đúng pháp còn bị chê trách huống hồ cư sĩ không ra gì lại còn lên lớp dạy tăng tất nhiên tự khiến ta tội nghiệp gia tăng, phúc báo tự diệt, rước họa vào thân. Cầu chư Phật gia hộ cho tất cả.