Luận Hiển Dương Thánh Giáo Trọn Bộ 2 tập

Quyển Chín

Phẩm Hai

NHIẾP TỊNH NGHĨA (Phần 5)

[521b11] Dị luận có nhiều thứ: Là mười sáu thứ dị luận. Những gì là mười sáu? Có bài chỉnh cú ôn-đà-nam:887

Chấp trong nhân có quả

Hiển liễu, khứ lai hữu Ngã, thường, túc tác nhân

Tự tại đẳng, hại pháp, (tụng 6)

Biên, vô biên, kiểu loạn

Kiến: vô nhân, đoạn, không

Chấp thắng, tịnh, cát tường

Là mười sáu dị luận. (tụng 7)

[521b17] Mười sáu dị luận: 1. Nhân trung hữu quả luận; 2.

Tùng duyên hiển liễu luận; 3. Khứ lai thật hữu luận; 4. Kế ngã [thật hữu] luận; 5. Kế thường luận; 6. Túc tác nhân luận; 7. Tự tại đẳng tác giả luận; 8. Hại vi chánh pháp luận; 9. Hữu biên vô biên luận; 10.

303b~313a.

888 Thập lục dị luận 十六異論: Cũng gọi Thập lục ngoại luận, Thập lục ngoại đạo, Thập lục kế, ngoại đạo thập lục tông. Chỉ cho 16 tông phái của ngoại đạo Ấn Độ thời xưa. Là một trong những cách phân loại ngoại đạo Ấn Độ, do ngài Khuy Cơ thuộc tông Pháp tướng căn cứ vào Thập lục dị luận được nêu trong luận Du-già sư địa, quyển 6 & 7, và luận Hiển dương thánh giáo, quyển 9 & 10, có sửa đổi chút ít về tên gọi mà lập thành. Theo Đại thừa pháp uyển nghĩa lâm chương, quyển 1, phần đầu, 16 tông ấy là: 1. Nhân trung hữu quả tông, cũng gọi Nhân trung hữu quả luận 因中有果論: Tông này vọng chấp nhân của các pháp là thường hằng và đã có tánh chất của quả. Cứ theo Pháp hoa văn cú, quyển 9, và Chỉ quán phụ hành truyền hoằng quyết, quyển 10, phần 1, thì đây là vọng chấp của ngoại đạo Số luận. Nhưng theo thành Duy thức luận thuật ký, quyển 1, phần cuối, thì vọng chấp này là của ngoại đạo Vũ chúng. Có thuyết cho rằng ngoại đạo Số luận tức là ngoại đạo Vũ chúng.

Như lúa nếp hương lấy hạt thóc nếp hương làm nhân, muốn có lúa nếp hương thì phải gieo hạt thóc nếp hương mới có, chứ không thể gieo hạt lúa mì mà mong có được lúa nếp hương, cho nên trong nhân lúa nếp hương đã có tính nếp hương; 2. Tùng duyên hiển liễu tông, cũng gọi Tùng duyên hiển liễu luận 從緣顯了論: Tông này vọng chấp thể của âm thanh hoặc pháp là thường hằng, nhưng phải nhờ các duyên mới lộ rõ được. Đây là thuyết của ngoại đạo Thanh luận và ngoại đạo Số luận; 3.

Khứ lai thực hữu tông, cũng gọi Khứ lai thực hữu luận 去來實有論: Tông này vọng chấp quá khứ và vị lai đều có thật chứ chẳng phải có giả, chính là Biến thường luận nói trong Phạm võng lục thập nhị kiến. Đây là thuyết do ngoại đạo Thắng luận và ngoại đạo Thời luận chủ trương; 4. Kế ngã thực hữu tông, cũng gọi Kế ngã thực hữu luận計我實有論. Tông này vọng chấp ngã tức uẩn, ly uẩn và ngã phi tức uẩn, phi ly uẩn, chấp trước ngã là có thật, là thường nhất. Cũng tức là chấp có ngã, có Tát đỏa (chúng sinh), có mệnh giả (mệnh sống), có sinh giả (người), đây là do sinh khởi Ngũ giác mà biết có ngã, là Biến thường luận trong Phạm võng lục thập nhị kiến. Tất cả ngoại đạo như Số luận,Thắng luận, Ly hệ, Thú chủ, Xích y, Biến xuất và Độc tử bộ của Tiểu thừa đều chủ trương thuyết này; 5.

Chư pháp giai thường tông, cũng gọi Kế thường luận 計常論: Tông này vọng chấp toàn bộ hoặc một phần các pháp là thường trụ. Cũng tức là chấp trước ngã và thế gian đều là thường trụ. Đây là Biến thường luận và Nhất phần thường luận trong Phạm võng lục thập nhị kiến. Ngoại đạo Số luận chủ trương thuyết này; 6. Chư nhân túc tác tông, cũng gọi Túc tác nhân luận 宿作因論: Tông này vọng chấp cái khổ mà con người phải chịu ở hiện tại, đều là do nhân xấu ác đã tạo ở quá khứ. Nếu ở đời hiện tại tinh tiến tu hành, các nghiệp cũ dần dần tiêu trừ, đồng thời không tạo nghiệp mới, thì cuối cùng sẽ được giải thoát. Đây là thuyết do ngoại đạo Ly hệ (Ni kiền tử) chủ trương; 7. Tự tại đẳng nhân tông, cũng gọi Tự tại đẳng tác giả luận 自在等作者論: Tông này vọng chấp các pháp đều do trời Tự tại biến hiện ra. Tức chấp trước các pháp do trời Đại tự tại, Trượng phu, Đại phạm, hoặc do các nguyên nhân như thời, phương, không, ngã... biến hóa ra. Đây là Nhất phần thường luận trong Phạm võng lục thập nhị kiến. Các Luận sư Ma hê thủ la chủ trương thuyết này; 8. Hại vi chánh pháp tông, cũng gọi là Hại vi chánh pháp luận 害為正法論: Tông này lấy việc ăn thịt và giết hại sinh vật làm chánh tông. Tức các người Bà la môn vì muốn ăn thịt mà bịa ra rằng nhờ các nghi thức cúng tế, chú thuật và giết các sinh vật để cúng tế... mà người tế cũng như vật tế đều được sinh lên cõi trời. Đây là chủ trương của Bản kiếp luận giả; 9. Biên vô biên đẳng tông, cũng gọi là Hữu biên vô biên luận 有邊無邊論: Tông này vọng chấp thế gian là có biên hoặc không có biên. Đây là Hữu biên đẳng luận trong Phạm võng lục thập nhị kiến; 10. Bất tử kiểu loạn tông, cũng gọi Bất tử kiểu loạn luận 不死矯 亂論: Tông này vọng chấp Phạm thiên không chết. Nếu có người hỏi đạo thì đáp bằng những lời giả dối, lấy sự hiểu biết của người khác để đặt thành vấn đề mà giải đáp. (Ví dụ: Về nghiệp báo thiện ác, cứ theo sự hiểu biết của riêng mình mà giải đáp cho người khác. Về đời khác có hay không, cứ theo ý kiến của người hỏi mà đáp đúng thế đúng thế. Về thiện, bất thiện, lại đáp chẳng phải thiện chẳng phải ác.) Đây là Bất tử kiểu loạn luận nói trong Phạm võng lục thập nhị kiến; 11. Chư pháp vô LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 [521b23] 1. Nhân trung hữu quả luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Nhân của các pháp thì thường hằng, có đủ tánh của quả”, chính là kiến chấp của ngoại đạo Vũ chúng889 .

Hỏi: Vì lý do gì chư vị ngoại đạo khởi kiến như vậy, lập luận như vậy, cho rằng trong nhân của các pháp đã có tánh của quả?

Đáp: Do giáo và lý. (1) Do giáo, là bậc thầy của họ đã lập ra giáo tạng, họ nghe theo, rồi truyền trao triển chuyển đến nay, tuyên thuyết rằng: “Trong nhân trước đã có quả.”

(2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa.890 Họ tư duy như vầy: Nếu thể này từ thể kia sinh, vậy thì tất cả người thế gian cùng hiểu biết, cùng xác lập rằng, cái kia là nhân của cái này, chẳng phải cái khác. Lại nữa, người trên thế gian muốn tìm quả này thì chỉ cần chọn lấy nhân này, không chọn lấy nhân khác. Lại nữa, ngay trong các sự kia, gia công kiến tạo như vậy như vậy, không phải [gia công kiến tạo] ở sự khác. Lại nữa, nếu quả kia chính là từ cái kia sinh, không từ cái khác sinh, cho nên trong nhân nhất định đã có quả. Nếu điều đó không đúng thì nên lập “Tất cả pháp đều là nhân sinh tất cả pháp.”891 Lại nữa, tìm một quả bằng cách chọn lấy tất cả pháp làm nhân.892 Lại nữa, nơi tất cả sự, gia công kiến tạo để tìm một quả.893 Lại nữa, từ tất cả pháp sinh ra tất cả quả.894 Tóm lại, do sự kiến tạo, do chọn lấy, do tác sự, do sinh ra, chư vị ngoại đạo thấy “trong nhân thường có tánh của quả.” [521c11] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Tướng nhân và tướng quả là khác nhau hay không khác nhau? (1) Nếu tướng nhân và tướng quả không khác nhau thì không xác định được thể nào là nhân, thể nào là quả. Do đó, tướng nhân và tướng quả không có sai biệt, thế mà nói trong nhân có quả, điều đó không đúng đạo lý. 895 (2) Ông nghĩ thế Ngoại đạo Vô nhân chủ trương thuyết này; 12. Thất sự đoạn diệt tông, cũng gọi Đoạn kiến luận 斷見 論: Tông này vọng chấp rằng quả báo ở 7 nơi như: Thân chúng sinh ở cõi Dục và những người trời cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, sau khi chết đều đoạn diệt. Đây là đoạn diệt luận được nói trong Phạm võng lục thập nhị kiến do ngoại đạo Đoạn kiến chủ trương; 13. Nhân quả giai không tông, cũng gọi Không kiến luận 空見論: Tông này phủ nhận thuyết Nhân quả, vọng chấp tất cả đều là không; 14.

[522a02] Hỏi: Vì lý do gì luận sư nhân trung hữu quả chủ trương trong nhân của các pháp trước có tánh của quả, từ duyên mới hiển lộ nhận biết?

Đáp: Do giáo và lý. (1) Do giáo, là bậc thầy của họ đã lập ra giáo tạng, họ nghe theo, rồi truyền trao triển chuyển đến nay, tuyên thuyết rằng: “Trong nhân của các pháp trước có tánh của quả, từ duyên mới hiển lộ nhận biết.” (2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Họ tư duy như vầy: Quả vốn có từ trước và từ nhân sinh ra. Điều này không đúng đạo lý. Chẳng lẽ không dụng công mà thành tựu quả? Lại lấy duyên gì để làm công dụng? Chẳng lẽ chỉ vì sự hiển lộ nhận biết quả mà chư vị ngoại đạo khởi tư duy tùy tiện như vậy, rồi nói ra tùng duyên hiểu liễu luận?

[522a09] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Không có chướng duyên vẫn có chướng ngại, hay có chướng duyên mới có chướng ngại?

(1) Nếu nói không có chướng duyên, tức là nói không có chướng duyên vẫn có chướng ngại. Điều này không đúng đạo lý [vì tự mâu thuẩn].

(2) Nếu nói có chướng duyên, thì cái nhân thuộc quả, tại sao nó không có chướng ngại khi cùng hiện hữu với quả? Thí dụ, bóng tối chướng ngại nước trong cái vại, thì cũng có thể chướng ngại cái vại.898 (3) Nếu nói chướng duyên cũng là chướng nhân thì nên nói đến cái nhân hiển lộ cũng bị chướng ngại, thế mà ông chỉ nói trong cái nhân hiển lộ trước đã có tánh của quả, mà không đề cập gì đến cái nhân hiển lộ. Điều này không đúng đạo lý.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 nào, nếu nhân quả khác nhau896, thế thì ở trong nhân, thể của quả là chưa sinh tướng, hay là đã sinh tướng? (a) Nếu nói chưa sinh tướng thì ở trong nhân kia, quả còn chưa sinh mà nói là đã có quả, điều này không đúng đạo lý. [Nên kết luận rằng, trong nhân không có quả.] (b)

Nếu nói đã sinh tướng, tức là thể của quả đã sinh, vì sao lại nói quả từ nhân sinh, điều này không đúng đạo lý. [Nên kết luận rằng, quả của tất cả pháp không từ nhân sinh.] Tóm lại, trong nhân trước chẳng có quả, hẳn nhiên là có nhân cần phải đợi duyên thì mới sinh. [521c19] Về pháp hữu tướng kia, ở trong pháp hữu tướng, do liễu tri năm tướng khả đắc: 1. Liễu tri xứ sở khả đắc: như nước trong cái vại; 2. Liễu tri sở y chỉ khả đắc: như nhãn thức trong mắt; 3. Liễu tri nơi tự tướng khả đắc: như tự thể của nhân, không do so sánh; 4.

Liễu tri nơi nghiệp tự tác khả đắc; 5. Do nhân biến dị nên quả biến dị khả đắc, hoặc do duyên biến dị nên quả biến dị khả đắc. Qua năm tướng này mà chư vị ngoại đạo thường xuyên và vĩnh viễn nói rằng “trong nhân có quả.” Do những nghĩa này, chư vị ngoại đạo đã lập luận, nói năng không đúng đạo lý.

Như vậy, tướng nhân và tướng quả không khác nhau, tướng nhân và tướng quả khác nhau, chưa sinh tướng quả, đã sinh tướng quả đều không đúng đạo lý. [521c27] 2. Tùng duyên hiển liễu luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Thể của tất cả các pháp thì tự nó vốn có, từ các duyên mới hiển lộ rõ ràng, không phải do duyên sinh ra nó.” Luận sư Nhân trung hữu quả và luận sư Thanh tướng897 khởi chấp như vậy.

ưng với đối tượng nên không thể thủ đắc. Như lập luận “trong nhân có quả, từ duyên hiển lộ” là không đúng đạo lý. Nên biết lập luận của Thanh tướng cũng không đúng đạo lý. Chỗ sai biệt ở đây là các luận sư Ngoại thanh khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Thanh tướng là bản hữu, không sinh không diệt, do nói ra mới hiển lộ nhận biết được, nhưng thể của âm thanh là thường hằng.” Luận thuyết này không đúng, nó giống luận thuyết “tùng duyên hiển liễu.”

[522b10] 3. Khứ lai thật hữu luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn ở trong pháp này, do không chánh tư duy mà khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Có quá khứ, có vị lai; tự tướng [của quá khứ và vị lai] thành tựu cũng như hiện tại thật có, chẳng phải giả.”

Hỏi: Vì lý do gì chư vị ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

Đáp: Do giáo và do lý. (1) Do giáo thì như trước đã nói.

[522b16] Lại nữa, đối với pháp này chư vị ấy đã không có sự tư duy đúng đắn về nhất thiết hữu được dẫn trong kinh giáo. Như trong kinh có nói: “Nhất thiết hữu tức là mười hai xứ.” Tự tướng của mười hai xứ này là hữu. Lại như đức Bạc-già-phạm nói: “Có nghiệp quá khứ.”899 Lại trong kinh có nói: “Có sắc quá khứ, có sắc vị lai, [có sắc hiện tại,] cho đến thức cũng như vậy.”900 [522b20] (2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 [522a15] Tôi lại hỏi ông, vì tánh hữu là chướng duyên, hay vì tánh quả là chướng duyên? (1) Nếu nói tánh hữu là chướng duyên, thế mà tánh hữu ấy thường không hiển lộ nhận biết [nó là chướng duyên].

Điều này không đúng đạo lý. Lại nữa, nhân cũng là tánh hữu, tại sao nó không là chướng duyên. (2) Nếu nói tánh quả là chướng duyên, thì như vậy một pháp vừa là nhân, vừa là quả. Như mầm (: nhân) là chủng tử, quả là thân, cành, lá v.v... Nhân và quả là một pháp mà vừa hiển lộ, vừa không hiển lộ, điều này không đúng đạo lý.

[522a20] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Sự hiển lộ và pháp bản hữu là một, hay là khác? (1) Nếu nói là một thì pháp bản hữu kia thường hiển lộ, hiển lộ rồi, hiển lộ lần nữa. Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu nói là khác thì sự hiển lộ này là không có nhân, hay là có nhân? (a) Nếu không có nhân, thì làm sao không có nhân mà hiển lộ.

Điều này không đúng đạo lý. (b) Nếu có nhân, thì tánh của quả có thể hiển lộ, không phải là tánh của nhân [có thể hiển lộ]. Cái nhân không hiển lộ mà có khả năng hiển lộ ra quả, điều này không đúng đạo lý.

Như vậy, không có chướng duyên, có chướng duyên, tướng hữu, tướng quả, hiển lộ là một, hiển lộ là khác, đều không đúng đạo lý. Vì vậy ông nói, nếu pháp tánh mà không thì không có tướng; nếu pháp tánh mà có thì có tướng; nếu pháp tánh là không, thì không thể hiển lộ nhận biết; nếu pháp tánh là có, thì có thể hiển lộ nhận biết. Tất cả đều không đúng đạo lý.

các căn bị tổn hoại nên không thể thủ đắc, hoặc chưa được trí tương LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 tùy tư duy quán sát hành địa. Họ tư duy như vầy: “Nếu một pháp an trú tự tướng thì pháp ấy là chân thật có. Nếu một pháp là không có ở vị lai, là do chưa thọ nhận tự tướng vào thời gian đó. Nếu một pháp là không có ở quá khứ, là do thoái mất tự tướng vào thời gian đó.” Nếu lập luận như vậy thì tự tướng của các pháp ắt phải không thành tựu, bởi tánh của các pháp là không chân thật. Luận điểm này không đúng đạo lý là do chư vị ngoại đạo tư duy như vậy, khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Tánh tướng của quá khứ và vị lai là thật có.”

[522b27] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Hai tướng quá khứ và vị lai cùng với tướng hiện tại là không khác tướng, hay là khác tướng?

(1) Nếu không khác tướng thì lập ra tướng ba đời là không đúng đạo lý. (2) Nếu khác tướng thì nói tánh tướng thật có là không đúng đạo lý. [522c01] Tôi xin hỏi ông, ông đáp tùy ý. [Luận điểm] rơi vào pháp ba đời là tướng thường, hay là tướng vô thường? (1) Nếu là tướng thường thì rơi vào ba đời, điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu là tướng vô thường thì ở trong ba đời hằng luôn thật có, điều này không đúng đạo lý.

[522c04] Tôi xin hỏi ông, ông đáp tùy ý. Có phải ông chấp pháp vị lai đi đến đời hiện tại? Chấp vị lai diệt mất rồi sinh đời hiện tại?

Chấp pháp trú ở vị lai, pháp ấy làm duyên sinh đời hiện tại? Chấp vốn không có nghiệp dụng, nay có nghiệp dụng? Chấp tướng vốn không viên mãn, nay tướng viên mãn? Chấp tướng vốn khác, nay tướng khác?

Chấp vị lai có phần tướng của hiện tại?

[522c09] (1) Nếu nói pháp vị lai đi đến đời hiện tại, thì phải có phương sở; vị lai và hiện tại phải không sai biệt, và phải là thường.

Điều này không đúng đạo lý.

(2) Nếu nói vị lai diệt mất rồi sinh đời hiện tại, nghĩa là nói pháp vị lai không sinh bây giờ, pháp hiện tại vốn không sinh bây giờ. Lại nữa, pháp vị lai chưa sinh mà nói diệt mất, là không đúng đạo lý. (3) Nếu nói pháp trú ở vị lai, pháp ấy làm duyên sinh đời hiện tại, thì pháp ấy phải là thường. Lại nữa, vốn là không có mà nay sinh, chẳng phái pháp vị lai sinh, là không đúng đạo lý.

(4) Nếu nói vốn không có nghiệp dụng, nay có nghiệp dụng, nghĩa là nói vốn có, nay có, rồi lại có. Lỗi ở đây như trên có nói, nó không đúng đạo lý. Lại nữa, ông nghĩ thế nào về nghiệp dụng? Nghiệp dụng này cùng với bản pháp kia là có khác tướng, hay là không khác tướng? (a) Nếu khác tướng thì tướng của nghiệp dụng này không có ở vị lai. Điều này không đúng đạo lý. (b) Nếu không khác tướng thì vốn không có nghiệp dụng mà nay có nghiệp dụng. Điều này không đúng đạo lý.

[522c21] Nếu như chấp không có nghiệp dụng là có lỗi lầm, thì những sự chấp tướng vốn không viên mãn, nay tướng viên mãn; tướng vốn khác, nay tướng khác; vị lai có phần tướng của hiện tại cũng có lỗi lầm. Chỗ khác biệt ở đây là cái lỗi về tự thể tạp loạn, cho nên không đúng đạo lý: như vị lai hướng tới hiện tại, như hiện tại hướng tới quá khứ. Tùy theo trường hợp mà có những lỗi lầm, nên biết.

Trên đây là các lý do của sự chấp, và đã nói đạo lý phá các chấp ấy. Như vậy, quá khứ vị lai thật hữu luận đề cập đến tự tướng, cộng tướng; pháp vị lai đi đến đời hiện tại; vị lai diệt mất rồi sinh đời hiện tại; pháp trú ở vị lai làm duyên sinh đời hiện tại; vốn không có nghiệp dụng, nay có nghiệp dụng; tướng vốn không viên mãn, nay tướng viên mãn; tướng vốn khác, nay tướng khác; vị lai có phần tướng của hiện tại. Tất cả đều không đúng đạo lý.

[522c29] Như vậy là đã phá các chấp rồi, lại có nạn vấn: Nếu không biết nơi vô, nên không quán sát một cách liên tục các pháp sở tri, đây là [sự thực hành] không đúng đạo lý.

Lại nữa, nói rằng “Có nghiệp quá khứ”, là do nghiệp này mà chúng sinh nhận chịu cảm thọ có tổn hại, cũng như cảm thọ không tổn hại.901 Những cảm thọ ấy cũng dựa vào tập khí kia902, mật ý giả nói các pháp là có. Ở trong các hành từng có nghiệp tịnh hay bất tịnh sinh diệt; do nhân duyên này, các hành kia vượt trội, biến khác, tương tục mà chuyển, gọi là tập khí. Do sự tương tục nhiếp giữ tập khí mà sinh ra quả [dị thục] khả ái hay không khả ái. Qua đây, tôi không có lỗi, còn ông không có đạo lý.

[523a24] Lại nữa, tuy nói rằng “Có sắc quá khứ, có sắc vị lai, có sắc hiện tại, cho đến thức cũng như vậy.” Đây cũng dựa vào ba thứ hành tướng, mật ý mà nói, đó là nhân tướng, tự tướng và quả tướng903 .

Dựa vào nhân tướng, mật ý nói có vị lai. Dựa vào tự tướng, mật ý nói có hiện tại. Dựa vào quả tướng, mật ý nói có quá khứ. Vì vậy tôi không có lỗi.

[523a29] Lại nữa, không nên nói quá khứ và vị lai là hữu tướng thật. Vì sao? Nên biết vị lai có mười hai thứ tướng: 1. Tướng nhân đã hiển lộ; 2. Tướng thể chưa sinh; 3. Tướng đợi duyên; 4. Tướng chủng loại đã sinh; 5. Tướng pháp phải sinh904; 6. Tướng pháp không thể sinh905; 7. Tướng tạp nhiễm chưa sinh; 8. Tướng thanh tịnh chưa sinh;

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 quá khứ, vị lai là không có, vì sao duyên vào cái không có mà có sự hiểu biết chuyển? Nếu nói duyên vào cái không có mà có sự hiểu biết chuyển, vì sao không có lỗi đi ngược với giáo pháp, như nói “Nhất thiết hữu tức là mười hai xứ” ?

[523a03] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Thế gian thủ đắc hiểu biết cái không có, là khởi hiểu biết hay là không khởi hiểu biết?

(1) Nếu nói không khởi hiểu biết thì sự hiểu biết của [trí] năng thủ vô ngã, về sừng thỏ, đứa con của người đàn bà vô sinh v.v... phải không có. Điều này không đúng đạo lý. Lại nữa, đức Bạc-già-phạm có nói: “Chư vị Thanh văn vô siểm khi chánh tu hành theo lời Ta dạy, nếu có biết là có, nếu không có biết là không có.” Như vậy [không khởi hiểu biết là] không đúng đạo lý.

(2) Nếu nói khởi hiểu biết, theo ý của ông, sự thủ đắc không có hiểu biết là tác hữu hành, hay là tác vô hành?

(a) Nếu là tác hữu hành, thì sự thủ đắc không có hiểu biết mà tác hữu hành là không đúng đạo lý.

(b) Nếu là tác vô hành, theo ý của ông, sự hiểu biết mà vô hành là duyên với hữu sự mà chuyển, hay là duyên với vô sự mà chuyển?

(b1) Nếu là duyên với hữu sự mà chuyển, thì sự hiểu biết mà vô hành duyên với hữu sự mà chuyển là không đúng đạo lý. (b2) Nếu là duyên với vô sự mà chuyển, thì không có duyên với [đối tượng nào cả], không có sự hiểu biết, điều này không đúng đạo lý.

[523a13] Tuy nói “Nhất thiết hữu tức là mười hai xứ”, nhưng đối là hữu. Nếu có điều gì khác, thì đó là các vị tu hành chỉ biết nơi hữu, LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 9. Tướng nên mong cầu906; 10. Tướng không nên mong cầu907; 11. Tướng nên quán sát; 12. Tướng không nên quán sát.

Nên biết hiện tại cũng có mười hai thứ tướng: 1. Tướng quả đã hiển lộ; 2. Tướng thể đã sinh; 3. Tướng các duyên tụ hội; 4. Tướng chủng loại đã sinh; 5. Tướng sát na; 6. Tướng không sinh pháp lần nữa; 7. Tướng tạp nhiễm hiện; 8. Tướng thanh tịnh hiện; 9. Tướng khả hỷ lạc; 10. Tướng bất khả hỷ lạc; 11. Tướng nên quán sát; 12. Tướng không nên quán sát.

Nên biết quá khứ cũng có mười hai thứ tướng: 1. Tướng nhân đã qua; 2. Tướng duyên đã qua; 3. Tướng quả đã qua; 4. Tướng thể đã hoại; 5. Tướng chủng loại đã diệt; 6. Tướng không sinh pháp lần nữa;

7. Tướng tạp nhiễm lặng yên; 8. Tướng thanh tịnh lặng yên; 9. Tướng nên lưu luyến xứ908; 10. Tướng không nên lưu luyến xứ909; 11. Tướng nên quán sát; 12. Tướng không nên quán sát. [523b15] 4. Kế ngã [thật hữu] luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Có ngã, có tát-đỏa910 , có mạng giả, có sinh giả, có dưỡng giả, có số thủ thú giả, đại loại như vậy911 là chắc thật, là thường còn.” Chư vị ngoại đạo khởi kiến chấp như vậy.

362 363

Hỏi: Vì sao chư vị ngoại đạo khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

Đáp: Do giáo và do lý. Do giáo thì như trước đã nói.

Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Có hai nguyên do: 1. Trước không tư duy để hiểu biết, thiếu cân nhắc mà có hiểu biết về tát-đỏa; 2. Trước có tư duy để hiểu biết, sau mới có sự tạo tác.

Họ tư duy như vầy: Nếu không có ngã thì đối với năm sự912, không nên khởi năm hiểu biết về hữu ngã: 1. Thấy sắc hình, chỉ nên khởi hiểu biết về sắc, không nên khởi hiểu biết về tát-đỏa; 2. Thấy các hành thuận khổ và lạc, chỉ nên khởi hiểu biết về thọ, không nên khởi hiểu biết về tát-đỏa có hơn, có kém; 3. Thấy cái tên được lập ra, và tên ấy tương ưng hành, chỉ nên khởi hiểu biết về tưởng, không nên khởi hiểu biết về tát-đỏa gồm có sát-đế-lợi, bà-la-môn, phệ-xá, thú-đạt-la, Phật-thọ, Đức-hữu913 v.v...; 4. Thấy việc làm tịnh, bất tịnh tương ưng hành, chỉ nên khởi hiểu biết về hành, không nên khởi hiểu biết về tát-đỏa rằng có người trí, người ngu; 5. Thấy nơi cảnh giới có thức tùy chuyển, chỉ nên khởi hiểu biết về tâm, không nên khởi hiểu biết về tát- LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 sự tạo tác: Tôi dùng con mắt sẽ thấy các sắc, đang thấy các sắc, đã thấy các sắc. Hoặc là khởi tâm: Tôi không nên thấy. Những tác dụng đại loại như vậy đều do hiểu biết về ngã, mà hành đi trước dẫn dắt. Giống như con mắt và sự thấy, tai, mũi, lưỡi, thân và ý, nên biết cũng như vậy. Lại nữa, tạo tác thiện nghiệp, đình chỉ thiện nghiệp, tạo tác bất thiện nghiệp, đình chỉ bất thiện nghiệp, đại loại những sự như vậy đều do trước hết tư duy để hiểu biết, sau mới có được tác dụng. Những tác dụng như vậy chỉ ở nơi các hành là không đúng đạo lý. Do tư duy như vậy nên nói là có ngã.

[523c14] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Ông ngay nơi sự được thấy mà khởi hiểu biết về tát-đỏa, hay là khác biệt với sự được thấy mà khởi hiểu biết về tát-đỏa? (1) Nếu ngay nơi sự được thấy mà khởi hiểu biết về tát-đỏa, thì ông không nên nói ngay nơi sắc, thọ, tưởng v.v...

chấp có ngã, vì đó là sự hiểu biết điên đảo. (2) Nếu khác biệt với sự được thấy mà khởi hiểu biết về tát-đỏa, thì ngã có hình lượng là không đúng đạo lý; ngã có hơn có kém, hoặc ngã là sát-đế-lợi, bà-la-môn v.v..., hoặc ngã là người trí, người ngu; hoặc ngã là thủ chấp cảnh giới của các sắc, thọ, v.v... thảy đều không đúng đạo lý. [523c21] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Là chỉ nơi tự thể của pháp này mà khởi sự hiểu biết về pháp này, hay là nơi thể của pháp khác mà khởi sự hiểu biết về pháp này? (1) Nếu chỉ nơi tự thể của pháp này mà khởi sự hiểu biết về pháp này, tức ngay nơi sự được thấy, khởi hiểu biết về ngã của pháp này mà không cần gọi tên, là sự hiểu biết điên đảo. (2) Nếu nơi thể của pháp khác mà khởi sự hiểu biết về pháp này, tức tên gọi của tất cả cảnh giới là cái nhân của sự hiểu biết tất cả cảnh giới, điều này không đúng đạo lý. [523c26] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Là khởi hay không khởi sự hiểu biết về hữu tình nơi một số vô tình? Là khởi hay không khởi sự hiểu biết về vô tình nơi một số hữu tình? Là khởi hay không khởi sự hiểu biết về hữu tình nơi một số hữu tình khác? (1) Nếu là khởi sự hiểu biết, thì vô tình phải là hữu tình, hữu tình phải là vô tình, hữu tình khác phải là hữu tình khác nữa. Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu không khởi sự hiểu biết, thì bác bỏ mọi hiện lượng, cũng không đúng đạo lý.

[524a02] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Sự hiểu biết chấp ngã là lấy nghĩa hiện lượng, hay là lấy nghĩa tỷ lượng? (1) Nếu sự hiểu biết chấp ngã là lấy nghĩa hiện lượng, thì chỉ có sắc uẩn, thọ uẩn, v.v... là nghĩa hiện lượng, còn ngã không phải nghĩa hiện lượng. Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu sự hiểu biết chấp ngã là lấy nghĩa tỷ lượng, thì những người ngu si ấu trĩ chưa thể suy lường, họ sẽ thiếu cân nhắc mà khởi sự hiểu biết về ngã.

[524a06] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Sự tạo tác của thế gian là lấy sự hiểu biết làm nhân, hay là lấy ngã làm nhân? (1) Nếu lấy sự hiểu biết làm nhân, thì sự chấp rằng ngã có tạo tác là không đúng đạo lý. (2) Nếu lấy ngã làm nhân, thì trước đã tư duy để hiểu biết rồi có được sự tạo tác, điều này cũng không đúng đạo lý. [524a10] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Nhân tạo tác mọi sự là vô thường, hay là thường? (1) Nếu nhân là vô thường, thì thể của nhân tạo tác là biến khác mà chấp ngã có tạo tác. Điều này không đúng đạo lý.

(2) Nếu nhân là thường, thì không có biến khác, không có pháp biến khác mà chấp có tạo tác. Điều này không đúng đạo lý.

[524a14] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Ngã là có động tác mà có năng lực tạo tác, hay ngã là không có động tác mà có năng lực tạo tác? (1) Ngã là có động tác mà có năng lực tạo tác, tức là thường tác, không phải tác lần nữa. (2) Ngã là không có động tác mà có năng lực LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 tạo tác, thì tánh không động tác mà có tạo tác, là không đúng đạo lý. [524a19] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Là có nhân nên ngã có tạo tác, hay là không nhân nên ngã có tạo tác? (1) Nếu có nhân nên ngã có tạo tác, thì ngã ấy cũng nên do những nhân tố khác thúc đẩy phát khởi mới có tạo tác. Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu không có nhân nên ngã có tạo tác, thì phải ở mọi thời gian tạo tác tất cả sự. Điều này không đúng đạo lý.

[524a23] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Ngã ấy dựa vào tự thân nên có năng lực tạo tác, hay ngã ấy dựa vào người khác nên có năng lực tạo tác? (1) Nếu ngã dựa vào tự thân, thì ngã ấy chính nó tạo ra các khổ già, bệnh, chết, các sự tạp nhiễm, thanh tịnh v.v... Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu ngã dựa vào người khác, thì sự chấp rằng ngã có tạo tác là không đúng đạo lý.

[524a27] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Sự thi thiết hữu ngã là ngay nơi uẩn? Là ở trong các uẩn? Là chỗ khác ở ngoài uẩn? Là không phải uẩn tánh?

(1) Nếu sự thi thiết hữu ngã là ngay nơi uẩn, thì ngã và uẩn không có sai biệt, nhưng lại chấp có cái ngã là chắc thật, là thường còn.

Điều này không đúng đạo lý.

(2) Nếu sự thi thiết hữu ngã là ở trong các uẩn, thì ngã ấy là thường, hay là vô thường? Nếu ngã ấy là thường, thì cái ngã thường trú phải không bị tổn ích bởi các khổ lạc. Điều này không đúng đạo lý. Nếu không có tổn ích mà lại sinh khởi pháp và phi pháp914, là không đúng đạo lý. Nếu không có sinh khởi pháp và phi pháp thì các uẩn thân phải hoàn toàn không sinh khởi. Lại nữa, nếu không do dụng công, ngã ấy phải thường giải thoát. Nếu ngã ấy là vô thường, thì tách rời uẩn thể mà các pháp ở ngoài có sinh, có diệt, lưu chuyển liên tục là không thể có được. Điều này không đúng đạo lý. Lại nữa, ở nơi này hoại diệt, sau đó ở nơi khác không tạo tác mà có được. Vì có lỗi lầm lớn nên không đúng đạo lý.

(3) Nếu sự thi thiết hữu ngã là chỗ khác ở ngoài uẩn, thì cái ngã mà ông chấp vào phải là vô vi.915 (4) Nếu sự thi thiết hữu ngã là không phải uẩn tánh, thì ở trong mọi thời gian, ngã phải không có nhiễm ô. Lại nữa, ngã ấy và thân thể không nên phụ thuộc lẫn nhau. Điều này không đúng đạo lý.

[524b11] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Cái ngã ông chấp vào chính là sự thấy, nghe, hay, biết916, hay là tách rời sự thấy, nghe, hay, biết?

(1) Nếu cái ngã ông chấp vào chính là sự thấy, nghe, hay, biết, thì ngay trên sự thấy, nghe, hay, biết, giả lập có chủ thể thấy, nghe, hay, biết917? Hay là tách rời sự thấy, nghe, hay, biết, biệt lập có chủ thể thấy, nghe, hay, biết?

Nếu ngay trên sự thấy, nghe, hay, biết, giả lập có chủ thể thấy, nghe, hay, biết, tức là sự thấy, nghe, hay, biết là chủ thể thấy, nghe, hay, biết. Qua đó ông thiết lập ngã là chủ thể thấy, nghe, hay, biết. Điều này không đúng đạo lý, bởi vì không có sai biệt giữa chủ thể thấy, nghe, hay, biết và sự thấy, nghe, hay, biết.

(2) Nếu tách rời sự thấy, nghe, hay, biết, biệt lập có chủ thể thấy, nghe, hay, biết, thì các pháp được thấy, nghe, hay, biết là nghiệp dụng được hoàn thành bởi ngã, hay là công cụ được chấp trì bởi ngã? 914 Chánh hành là pháp. Tà hành là phi pháp.

915 Uẩn là vô thường, nên là hữu vi. Nếu ngã ở một chỗ khác nằm ngoài uẩn thì ngã ấy phải là vô vi, vì chỗ khác đó khác biệt với uẩn.

916 Kiến, văn, giác, tri: Thấy, nghe, hay, biết: 4 chữ bao gồm 6 thức: thấy là nhãn thức, nghe là nhĩ thức, hay là tỷ thức, thiệt thức và thân thức, biết là ý thức. 917 Chánh văn là năng kiến giả đẳng tướng 能見者等相, chỉ người thấy, người nghe, người hay, người biết. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 (a) Nếu các pháp là nghiệp dụng được hoàn thành bởi ngã, thì cái ngã ấy (a1) ví như là chủng tử, nó phải vô thường. (a2) Nếu giả lập sĩ phu918, ví như người thợ gốm, [tạo tác mọi thứ đồ dùng] 919, thì ngã ấy phải là vô thường, phải là giả lập, mà ông cho là thường còn, là chắc thật. Điều này không đúng đạo lý. (a3) Nếu giả lập sĩ phu, ví như người đầy đủ thần thông, tùy ý tự tại tạo tác mọi thứ920, thì ngã ấy phải là vô thường, phải là giả lập. Điều này cũng như ví dụ trên, không đúng đạo lý. (a4) Nếu ví như địa đại, ngã ấy phải là vô thường. Lại nữa, cái ngã mà ông chấp vào, nó không như địa đại, vì rõ ràng địa đại có tác nghiệp. Điều này không đúng đạo lý. Vì sao? Địa đại ở thế gian tạo tác nghiệp dụng, rõ ràng có thể biết được, nghĩa là nó duy trì vạn vật khiến không ngã đổ. Ngã không có nghiệp dụng rõ ràng có thể biết được như địa đại. (a5) Nếu ví như hư không, ngã ấy phải là không có các pháp. Điều này không đúng đạo lý. Vì sao? Chỉ vì các sắc không có nên giả lập hư không. Hư không tuy là giả có, vẫn có nghiệp dụng rõ ràng có thể biết được, không phải như cái ngã được chấp. Điều này không đúng đạo lý. Hư không nơi thế gian, tạo tác nghiệp dụng, rõ ràng có thể biết được, nghĩa là do có hư không mới có được các nghiệp dụng đứng lên, đi lại, co duỗi v.v... Cho nên sự thấy, nghe, hay, biết là nghiệp dụng được hoàn thành bởi ngã. Điều này không đúng đạo lý.

(b) Nếu các pháp là công cụ được chấp trì bởi ngã, (b1) thì ví như cái liềm, như tách rời cái liềm mà có vật khác cũng có tác dụng cắt đứt; như vậy, tách rời sự thấy, nghe, hay, biết, ở trên vật khác không thể có được nghiệp dụng thấy, nghe, hay, biết. Điều này không đúng

368 369

đạo lý. (b2) Nếu ngã ví như lửa, thì là uổng công chấp trước nơi ngã.

Điều này không đúng đạo lý. Vì sao? Lửa ở thế gian, lìa người thiêu đốt, nó cũng có tánh tự thiêu đốt. Nếu nói tách rời chủ thể thấy, nghe, hay, biết, riêng có cái ngã, tức là nói các sắc thái của ngã được chấp thì trái ngược với tất cả lượng921. Điều này không đúng đạo lý.

Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Cái ngã ông chấp vào là tương ưng với sắc thái nhiễm tịnh mà có nhiễm tịnh, hay là không tương ưng với sắc thái nhiễm tịnh mà có nhiễm tịnh? (1) Nếu cái ngã ông chấp vào là tương ưng với sắc thái nhiễm tịnh mà có nhiễm tịnh, tức là ở trong các hành có bệnh dịch, tai họa đột ngột, và chúng ngưng dứt những thuận ích có được: tức là các hành kia tuy không có ngã mà nói chúng tương ưng với sắc thái nhiễm tịnh. Đối với ngoại vật, nội thân cũng vậy, tuy không có ngã cũng có nghĩa nhiễm tịnh thành lập. Vì lẽ đó ông chấp ngã, điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu cái ngã ông chấp vào là không tương ưng với sắc thái nhiễm tịnh mà có nhiễm tịnh, thì lìa sắc thái nhiễm tịnh mà nói ngã có nhiễm tịnh, là không đúng đạo lý. [524c17] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Cái ngã ông chấp vào là tương ưng với sắc thái lưu chuyển mà có sự lưu chuyển và ngưng dứt, hay là không tương ưng với sắc thái lưu chuyển mà có sự lưu chuyển và ngưng dứt? (1) Cái ngã ông chấp vào là tương ưng với sắc thái lưu chuyển mà có sự lưu chuyển và ngưng dứt, thì đối với các hành, có năm sắc thái lưu chuyển: 1. Có nhân; 2; Có thể sinh; 3.

Có thể diệt; 4. Triển chuyển liên tục sinh khởi; 5. Có biến dị. Trong các hành có những sắc thái lưu chuyển này, tức là có tác dụng lưu chuyển, như ở thân thể, cái mầm, dòng sông, đèn cầy, cỗ xe v.v..., tuy LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 không có ngã nhưng các hành ấy vẫn có sự lưu chuyển và ngưng dứt. Vì sao phải chấp ngã? (2) Cái ngã ông chấp vào là không tương ưng với sắc thái lưu chuyển mà có sự lưu chuyển và ngưng dứt, tức là ngã ấy không có sắc thái lưu chuyển mà có sự lưu chuyển và ngưng dứt, là không đúng đạo lý.

[524c27] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Có phải cái ngã ông chấp vào là biến khác do cảnh giới sinh ra, như khổ, vui, gọi là thọ giả; biến khác do tư duy và tác nghiệp, gọi là tác giả, và biến khác do phiền não, tùy phiền não v.v... [không còn], gọi là giải thoát giả? Có phải cái ngã ông chấp vào là không có biến khác của những điều trên mà gọi là thọ giả, tác giả và giải thoát giả? (1) Nếu ngã là sự biến khác của những điều trên, tức là nói các hành chính là thọ giả, tác giả và giải thoát giả. Vì sao ông phải chấp ngã? Giả thử cho đó là cái ngã, thì ngã ấy phải vô thường. Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu ngã không có sự biến khác của những điều trên, tức là ngã ấy không biến khác, mà nói ngã chính là thọ giả, tác giả và giải thoát giả, là không đúng đạo lý.

[525a06] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Có phải ông chỉ vin vào ngã mà nói là tác giả, hay là vin vào pháp nào khác mà nói là tác giả? (1) Nếu chỉ vin vào ngã, thì người thế gian không nên nói lửa là người thiêu đốt, ánh sáng là nguồn soi chiếu. (2) Nếu vin vào pháp nào khác, thì ngay nơi các căn của sự thấy, nghe, hay, biết đều gọi là tác giả. Vô ích để phân biệt ngã, vì điều này không đúng đạo lý.

Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Có phải ông chỉ vin vào ngã mà kiến lập làm ngã, hay là vin vào pháp nào khác mà kiến lập làm ngã?

(1) Nếu vin vào ngã mà kiến lập làm ngã, thì người thế gian không nên giả thuyết cái thân sĩ phu kêu là Đức-hữu, Phật-thọ, v.v... (2) Nếu vin vào pháp nào khác mà kiến lập làm ngã, thì chỉ ở nơi các hành giả thuyết gọi là ngã, cần gì chấp có cái ngã riêng biệt ư? Vì sao? Các người thế gian chỉ nơi cái thân sĩ phu giả thuyết, khởi ý tưởng về hữu tình, lập cái tên của hữu tình, nói mình và người có sai biệt.

Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Cái thấy chấp ngã là thiện, hay là bất thiện? (1) Nếu cái thấy chấp ngã là thiện, thì tại sao người cực ngu si khởi ngã kiến một cách thâm sâu? Lại nữa, cái thấy ấy không do phương tiện, thiếu cân nhắc vẫn khởi được. Lại nữa, cái thấy ấy có thể làm cho chúng sinh sợ hãi đối với sự giải thoát. Lại nữa, cái thấy ấy có năng lực tăng thêm các điều ác, tội lỗi. Những điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu cái thấy chấp ngã là bất thiện, thì không nên nói [hữu ngã] là đúng và [hữu ngã] là không phải điên đảo. Thể của cái ngã được chấp là thật có, đó là ý tưởng điên đảo, không đúng đạo lý. [525a22] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Cái thấy không có ngã là thiện, hay là bất thiện? (1) Nếu cái thấy không có ngã là thiện, thì ở trên cái ngã thường trú, thật có kia, thấy không có cái ngã, mà thấy đó là tánh thiện, không phải cái thấy điên đảo. Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu cái thấy không có ngã là bất thiện, thì những gì mà tất cả người trí tuyên thuyết, như sự tinh cần, phương tiện được sinh khởi khiến cho chúng sinh không sợ hãi đối với sự giải thoát, có thể mau chứng quả bạch tịnh, như thật đối trị các điều ác, tội lỗi, đều là không đúng đạo lý. [525a28] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Ngay nơi ngã tánh, tự chấp có ngã? Là do ngã kiến? (1) Ngay nơi ngã tánh, tự chấp có ngã, thì ở trong mọi thời gian không nên có cái nhận biết không có ngã. (2) Nếu do ngã kiến, thì tuy không có thật ngã, nhưng do cái lực của ngã kiến mà ở trong các hành, vọng gọi là có ngã. Cho nên ông chấp có cái ngã chắc thật cố định, là không đúng đạo lý. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 [525b04] Như vậy, (1) trước không hiểu biết, [thiếu cân nhắc] mà khởi hiểu biết về tát-đỏa; (2) trước có tư duy để hiểu biết, thấy có sự tạo tác; (3) ở trong các uẩn kiến lập là có; (4) do nơi các tướng ở trên kiến lập làm có; (5) kiến lập tạp nhiễm và thanh tịnh; (6) kiến lập lưu chuyển và ngưng dứt; (7) kiến lập thọ giả, tác giả và giải thoát giả;

(8) thi thiết có tác giả; (9) thi thiết ngôn thuyết; (10) thi thiết cái thấy;

[tất cả đều là] chấp trước cái ngã thật có, đều không đúng đạo lý.

[525b10] Lại nữa, tôi nay sẽ nói sắc thái của cái ngã đệ nhất nghĩa922. Cái gọi là ngã chỉ là nơi các pháp giả lập là có, không phải thật có ngã. Tuy nhiên, cái ngã giả lập này không thể nói ra rằng tánh của nó cùng với các pháp kia923 là khác, hay là không khác924. Chớ bảo rằng cái ngã này là thật có thể tánh, hoặc các pháp kia tức là tánh tướng của ngã.

Lại nữa, cái ngã giả lập này mang tánh chất vô thường, không phải tánh thường hằng, không phải tánh an ổn925, là tánh biến động tan rã, là pháp tướng sinh khởi, pháp tướng già bệnh chết, chỉ là tướng của các pháp, chỉ là tướng khổ não, vì thế đức Bạc-già-phạm có dạy: “Chư vị bí-sô nên biết, ở trong các pháp giả thi thiết có ngã. Ngã này là vô thường, không thường hằng, không thể an ổn, là pháp biến động tan rã, ...” Như vậy nói rộng. Nên biết có bốn lý do mà trong các hành giả lập có ngã: Một là, người thế gian giao tiếp nói năng dễ dàng; hai là, muốn tùy thuận người thế gian; ba là, muốn đoạn trừ nỗi sợ hãi về sự xác quyết không có ngã; bốn là, tuyên thuyết rằng mình và người có thể thành tựu công đức, thành tựu tội lỗi, khiến khởi tâm tin hiểu chắc chắn. Như vậy, chấp hữu ngã luận không phải là luận thuyết đúng đắn.

[525b23] 5. Kế thường luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Ngã và thế gian đều là thường trú, chẳng phải tạo tác, chẳng phải là được tạo tác; chẳng phải biến hóa, chẳng phải là được biến hóa, không thể tổn hại, tích tụ mà an trú, như cỏ y-sư-ca 926.”927 Kế thường luận là chấp biên tế quá khứ928: nói tất cả là thường, nói một phần là thường929, và chấp biên tế vị lai: nói hữu tưởng, nói vô tưởng, nói phi tưởng phi phi tưởng930. Lại kiến chấp rằng các cực vi là thường trú. Chư vị ngoại đạo khởi chấp như vậy.

Hỏi: Vì sao chư vị ngoại đạo khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Ngã và thế gian đều là thường trú.”? 925 Không phải tánh an ổn: không an trú lâu, không trú vững chắc, không trú cố định. 926 Y-sư-ca 伊師迦 (iṣỵk): Còn được dịch là đăng tâm thảo 燈心草. Một loài cỏ có tính bền bỉ, chắc chắn, dùng để ví với những gì chắc chắn, không thể phá hoại. Sách Du-già sư địa luận lược toản 瑜伽師地論略纂, quyển 3, có viết: “Có loài cỏ tên y-sư-ca, bản tính bền chắc.” (No. 1829, tr. 38b12)

927 Tạp A-hàm, kinh Thất thân, số 161: “Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo: ‘Do có cái gì, do khởi cái gì, do hệ lụy cái gì, do đắm đuối cái gì, do thấy ngã nơi cái gì, khiến cho chúng sanh thấy như vầy, nói như vầy: ‘Có bảy thân, chẳng phải tạo tác, chẳng phải là được tạo tác; chẳng phải biến hóa, chẳng phải là được biến hóa, là chắc thật, không dao động, không giết. Những gì là bảy? Đó là: thân đất, thân nước, thân lửa, thân gió, khổ, lạc, mạng. Bảy loại thân này chẳng phải tạo tác, chẳng phải là được tạo tác; chẳng phải biến hóa, chẳng phải là được biến hóa, là chắc thật, không dao động, không giết, không chuyển, không biến, không bức bách nhau; hoặc phước, hoặc ác, hoặc phước ác; hoặc khổ, hoặc vui, hoặc khổ vui; hoặc người bị bêu đầu, hoặc người chém đầu, cũng không bức bách thế gian; hoặc mạng, hoặc thân, trong khoảng bảy thân, chịu đựng đao đâm qua lại cũng không hại mạng; ở đây không giết, không người giết; không trói buộc, không người trói buộc; không nhớ nghĩ, không người nhớ nghĩ; không dạy dỗ, không người dạy dỗ?’” (Thích Đức Thắng dịch)

928 Tiền tế: biên tế phía trước, chỉ quá khứ tối sơ. Trường A-hàm, kinh Phạm động: ““Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, bằng vô số phương tiện, nhập định ý tam-muội, rồi bằng tam-muội tâm, nhớ lại hai mươi thành kiếp và hoại kiếp (bốn mươi thành kiếp và hoại kiếp/ tám mươi thành kiếp và hoại kiếp). [525c19] Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Ức niệm về đời quá khứ là thủ các uẩn, hay là thủ ngã? (1) Nếu thủ các uẩn, thì kiến chấp “ngã và thế gian là thường trú” là không đúng đạo lý. (2) Nếu thủ ngã, thì ức niệm đời quá khứ, các loài hữu tình có tên như vậy, họ như vậy v.v...; tôi từng sống ở đó, có tên như vậy, họ như vậy, cho đến nói rộng.

Điều này không đúng đạo lý.

[525c24] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Khi duyên với hiện tại, hòa hợp với sắc cảnh thì nhãn thức khởi. Đối với các cảnh khác mà không hiện tiền, không hòa hợp thì các thức khác diệt, hay là chuyển? (1)

Nếu nói là các thức khác diệt, thì thức của diệt hoại mà chấp là thường, điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu nói là các thức khác chuyển, thì do một cảnh giới, trong mọi thời gian, tất cả thức khởi, là không đúng đạo lý.

[525c29] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Cái ngã ông chấp, do tưởng tạo tác và thọ tạo tác, là có biến khác, hay là không có biến khác? (1)

Nếu nói ngã là có biến khác, thì ông chấp “ngã và thế gian là thường trú” là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói ngã là không có biến khác, thì đã có một tưởng lại có đủ thứ tưởng sinh khởi: có ít tưởng và có vô lượng tưởng. Điều này không đúng đạo lý.

[526a04] Lại nữa, [ngã mà] trước thuần có lạc, rồi sau thuần có khổ. Lại có khổ thọ, có lạc thọ, có bất khổ bất lạc thọ. Điều này không đúng đạo lý.934 LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 Đáp: Lý do của họ chấp có nói rộng ở trong kinh931, tùy trường hợp mà nhận biết cặn kẽ. Ở đây, chấp biên tế quá khứ: (1) là hoặc dựa vào tịnh lự bậc thấp, bậc vừa hay bậc cao932, khởi túc trú tùy niệm933 nhưng không khéo duyên khởi nên đối với các hành quá khứ chỉ có ức niệm, không như thật tri, chấp đời quá khứ cho là biên tế phía trước, phát khởi thường kiến; (2) hoặc dựa vào thiên nhãn, chấp đời hiện tại cho là biên tế quá khứ [của vị lai], không như thật tri đối với sát-na sinh diệt lưu chuyển của các hành. Lại thấy các thức lưu chuyển tương tục, từ thế giới này đến thế giới kia, không có chấm dứt, cho nên phát khởi thường kiến. Hoặc thấy Phạm vương tùy ý thành lập; hoặc thấy bốn đại chủng biến đổi; hoặc thấy các thức biến đổi. Chấp biên tế vị lai: là đối với tưởng và thọ, tuy thấy sai biệt nhưng không thấy tự tướng của ngã có sai biệt, cho nên phát khởi thường kiến, nói: “Ngã và thế gian thảy đều thường trú.”

Lại nữa, kiến chấp rằng các cực vi là thường trú: là dựa vào tịnh lự thế gian mà khởi kiến như vậy; do không như thật tri về duyên khởi [của sắc tụ] nên chấp hiện hữu [cực vi] xảy ra trước, rồi mới có quả tập khởi; chấp ly tán [cực vi] xảy ra trước, rồi mới có quả hoại diệt.

Do nhân duyên này, họ cho rằng cần phải có tập hợp tánh của các cực vi mới có quả tướng của thô vật sinh khởi; thô vật dần dần ly tán cho đến cực vi thì trú, cho nên thô vật thì vô thường, cực vi thì thường trú.

[525c16] Ở đây, chấp tiền tế, hậu tế thường trú luận được nhiếp vào phần sai biệt tướng của chấp ngã luận. Ngã luận đã phá vỡ, nên biết, sai biệt tướng của ngã luận cũng phá vỡ xong. 934 Trường A-hàm, kinh Thanh tịnh, số 17: “Gọi là: Mạt kiếp mạt sanh. Ta cũng ghi nhận. Những LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 [526a06] Lại nữa, nếu chấp sinh mạng tức là thân, thì họ thấy ngã là sắc. Nếu chấp sinh mạng khác với thân, thì họ thấy ngã là phi sắc. Nếu chấp ngã câu biến, không hai, không thiếu935, thì họ thấy ngã vừa là sắc, vừa là phi sắc. Nếu là đối trị những điều trên, tức ở trong nghĩa của chúng, do khác câu, khác văn mà khởi chấp, thì họ thấy ngã là phi sắc, là phi phi sắc.

Lại nữa, nếu thấy ít sắc, ít phi sắc, thì họ thấy ngã là hữu biên.

Nếu thấy vô lượng sắc và vô lượng phi sắc, họ thấy ngã là vô biên. Nếu lại thấy khắp cả mà ít phần sắc, vô lượng phi sắc, hoặc vô lượng sắc, ít phần phi sắc, họ thấy ngã là vừa hữu biên vừa vô biên. Nếu là đối trị những điều trên, chỉ do khác văn, không do khác nghĩa mà khởi chấp, thì họ thấy ngã là phi hữu biên, phi vô biên. Hoặc chấp cái ngã của giải thoát, ngã ấy thì rời xa hai thứ [là sắc, phi sắc và hữu biên, vô biên.]936

Luận Hiển Dương Thánh Giáo

Quyển Mười

Phẩm Hai

NHIẾP TỊNH NGHĨA (Phần 6)

[526a24] Lại nữa, Kế chư cực vi thường trú luận:

Tôi nay hỏi ông, ông đáp tùy ý. Ông quán sát rồi mới chấp cực vị là thường trú, hay là không quán sát mới chấp cực vi là thường trú?

(1) Nếu không quán sát, thì lìa cái tuệ quán sát mà định chấp là thường trú; điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu nói đã quán sát, thì trái ngược với các lượng937; điều này không đúng đạo lý.

[526a28] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Tánh của các cực vi là quá nhỏ nên ông chấp cực vi là thường trú, hay là do cực vi có tướng khác so với thô vật nên chấp cực vi là thường trú? (1) Nếu do cực vi là quá nhỏ, thì [quá trình] ly tán tổn giảm [của một thô vật] chuyển thành yếu kém mà nói là thường trú; điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu do cực vi có tướng khác so với thô vật, tức là nói cực vi vượt qua tướng trạng có cuối cùng. Vô lượng tưởng là ta, tùy theo tưởng mà có cuối cùng. Đây là thật, ngoài ra là dối. Đó của đất, nước, lửa, gió; nó không đồng chủng loại tướng trạng mà nói là tà kiến bổn kiến bổn sanh, được Ta ghi nhận.” (Thích Tuệ Sỹ dịch) nó sinh ra quả kia là không đúng đạo lý.

935 Câu biến là biến nơi sắc và biến nơi phi sắc. Không hai, tức chỉ có một, hoặc là sắc, hoặc là phi sắc. Không thiếu là gồm đủ sắc và phi sắc. Lại nữa, cực vi kia cũng không có tướng trạng riêng khác để 936 Cái ngã của giải thoát là của đoạn diệt luận hay Thất chủng đoạn diệt luận, chủ trương rằng chúng sinh sau khi chết hoàn toàn đoạn diệt. Là một trong số 6 kiến chấp của ngoại đạo Ấn độ. Luận nhận biết, cho nên không hợp lý.

thuyết này dựa vào vị lai mà sinh khởi 7 thứ kiến chấp, cho rằng thân có 4 đại (đất, nước, lửa, gió), 6 nhập (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) do cha mẹ sinh ra là vô thường, sau khi chết trở về với đoạn diệt, [526b05] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Từ các cực vi sinh khởi thô LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 vật, chúng không khác tướng, hay là khác tướng? (1) Nếu nói không khác tướng, tức cực vi không có sai khác với cái nhân của thô vật, nhân ấy phải nên là thường trú, và như vậy phải không có nhân quả quyết định. (2) Nếu là khác tướng, ông nghĩ thế nào, từ cực vi ly tán mà thô vật được sinh, hay là từ cực vi tụ tập mà thô vật được sinh? (a)

Nếu từ cực vi ly tán mà thô vật được sinh, thì tất cả quả phải sinh trong mọi thời gian, và như vậy phải không có nhân quả quyết định. (b) Nếu từ cực vi tụ tập mà thô vật được sinh, ông nghĩ thế nào, khi thô quả vật kia từ cực vi sinh ra, thì nó không vượt qua cái lượng hình chất của cực vi, hay là vượt qua cái lượng hình chất của cực vi? (b1) Nếu nói thô vật không vượt qua cái lượng hình chất của cực vi, thì từ hình chất phân vật sinh hình chất có phân vật938 là không đúng đạo lý. (b2) Nếu nói thô vật vượt qua cái lượng hình chất của cực vi, là nói thể của các cực vi không có phần nhỏ hơn nữa, nên không thể phân tích; thô vật được sinh ra từ cực vi phải là thường trú939. Điều này không hợp lý. Nếu nói trở lại, rằng các cực vi vốn không có, hiện tại hiện khởi,940 rồi chấp cực vi là thường trú; điều này không đúng đạo lý.

[526b17] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Các cực vi tạo tác thô vật như là hạt giống [nảy mầm], v.v… , hay như là người thợ gốm, v.v…?

(1) Nếu nói các cực vi tạo tác thô vật như là hạt giống, v.v…, thì như thể của hạt giống, chúng phải là vô thường. (2) Nếu nói các cực vi tạo tác thô vật như là người thợ gốm, v.v…, thì các cực vi ấy phải có suy nghĩ như người thợ gốm, v.v… (3) Nếu nói các cực vi tạo tác thô vật không như hạt giống, v.v… và không như người thợ gốm, v.v…, thì không thể có những ví dụ tương tự như vậy. Điều này không đúng đạo lý. [526b22] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Các ngoại vật sinh khởi là do hữu tình hay không do hữu tình? (1) Nếu nói ngoại vật sinh khởi là do hữu tình, là nói ngoại thô vật kia do hữu tình sinh khởi, sở y của nó là vi tế vật không do hữu tình sinh khởi, điều này không đúng đạo lý, bởi lẽ đối với cực vi, cái gì có thể chế tạo công năng của chúng941 .

(2) Nếu nói ngoại vật sinh khởi là không do hữu tình, tức là nói không có tác dụng mà ngoại vật vẫn sinh khởi, điều này không đúng đạo lý.

Như vậy, do tùy niệm về các uần và chúng sinh, do trong một cảnh giới thấy tất cả thức lưu chuyển không có chấm dứt, do tưởng và thọ biến đổi và không biến đổi, mà chư vị ngoại đạo chấp trước tiền tế thường trú luận và hậu tế thường trú luận, toàn là không đúng đạo lý.

[526b29] Lại nữa, do quán sát và không quán sát, do cộng tướng, do tự tướng, do tạo tác, căn bản tác dụng, mà chư vị ngoại đạo chấp trước cực vi thường luận, toàn là không đúng đạo lý.

Tóm lại, kế thường luận là luận thuyết không hợp lý. [526c03] Lại nữa, tôi nay nói về tướng thường trú. Nếu trong tất cả thời gian mà không có tướng biến dị, nếu trong tất cả chủng mà không có tướng biến dị, nếu tự nhiên mà không có tướng biến dị, nếu do cái khác cũng không có tướng biến dị, thì đó là tướng thường trú.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 hễ là con người thì phải nhận chịu: (1) hiện tại nhận chịu khổ đều do cái nhân tạo tác ở đời trước, tức cái nhân làm điều ác ở đời trước; (2)

do siêng năng tinh tiến vứt bỏ nghiệp cũ, nghĩa là ngay nơi hiện pháp tự mình siêng tu khổ hạnh khốc liệt; (3) nghiệp mới ở hiện tại là không tạo tác cái nhân tổn hại, tức không tạo tác nghiệp bất thiện, thì như vậy về sau không còn hữu lậu, nghĩa là một chiều là tánh thiện, nên nói về sau được vô lậu; (4) do được vô lậu nên các nghiệp đoạn tận, tức các nghiệp ác đoạn tận; (5) do nghiệp tận nên khổ tận, tức khổ não chiêu cảm bởi túc nhân và phương tiện nơi hiện pháp [được đoạn tận]; (6) do khổ tận nên chứng được biên tế khổ, nghĩa là chứng được đời sống khác tương tục nhưng không có khổ đau.”943 Đó là những gì ngoại đạo Vô hệ 944 chấp trước. Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

[526c17] Đáp: Do giáo và do lý. (1) Do giáo thì như trước đã nói.

(2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Do họ thấy nơi hiện pháp mà con người tạo tác và dụng công nhưng không quyết định kết quả. Vì sao? Họ thấy thế gian tuy có đủ chánh phương tiện vẫn rước lấy khổ, tuy có đủ tà phương tiện vẫn có được lạc. Họ suy nghĩ như vậy: “Nếu do hiện pháp mà con người tạo tác và dụng công, lấy đó làm nhân, thì nhân ấy phải đảo ngược.” Do những gì họ thấy là không phải đảo ngược nên họ đều lấy tác nghiệp đời trước (túc tác) làm nhân. Do lý lẽ này, chư vị ngoại không đúng đạo lý. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 [527a02] Như vậy, phương tiện nơi hiện pháp nhận chịu khổ lấy tác nghiệp đời trước làm nhân, hay dụng công nơi hiện pháp làm nhân đều là không đúng đạo lý. Cho nên túc tác nhân luận là luận thuyết không hợp lý.

[527a04] Lại nữa, tôi nay nói về sắc thái của cái nhân như thật:

(1) Có các khổ chỉ dùng tác nghiệp đời trước làm nhân, giống như một người có sức tự nghiệp tăng thượng nên sinh về các nẻo ác, hay sinh vào nhà nghèo hèn. (2) Hoặc có các khổ do tạp nhân sinh ra, như một người tôn thờ vị vua theo cách tà vạy, không được quả vui, trái lại chuốc khổ945; cũng như việc thờ vua, có người làm các nghiệp ngôn thuyết, buôn bán, nghiệp làm ruộng, nghiệp trộm cướp, hoặc làm việc tổn hại người khác, nếu là người có phước thì được giàu có sung sướng, nếu là người vô phước thì dẫu có dụng công cũng không có kết quả vừa lòng. (3) Hoặc lại có pháp hoàn toàn do cái nhân dụng công hiện tại mà được, như là nghiệp mới được tạo tác, dẫn ra thân hậu hữu khác. (4) Hoặc có người lắng nghe chánh pháp, nơi pháp được giác ngộ. (5) Hoặc lại có người phát khởi uy nghi đạo nghiệp. (6) Hoặc lại có người tu học công xảo nghiệp xứ. Các loại nghiệp như vậy chỉ do cái nhân dụng công phương tiện ở hiện tại. [527a15] 7. Tự tại đẳng tác giả luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Trên thế gian, hễ là con người thì phải nhận chịu. Tất cả những gì con người nhận chịu đều có nguyên nhân: do đấng Tự tại biến hóa, hoặc do bậc trượng phu khác biến hóa.” Các thuyết như vậy gọi là Tự tại đẳng946. Bất bình đẳng nhân luận947 cũng có kiến chấp như vậy. [527a20] Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

Đáp: Do giáo và do lý. (1) Do giáo thì như trước đã nói.

(2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Do họ thấy ở trong nhân quả hiện tại, hữu tình trên thế gian không có chuyển vận theo ý muốn, nên chấp trước như vậy. Vì sao? Hiện tại họ thấy hữu tình trên thế gian, căn cứ trên nhân, người muốn tu tịnh nghiệp mà không toại bản tâm, trở lại làm ác; căn cứ trên quả, người nguyện sinh nẻo lành mà không toại bản tâm, ngược lại đọa nẻo ác; tâm ý là muốn được sung sướng nhưng không gì vừa ý, trái lại chịu khổ sở. Do thấy như vậy, nên họ khởi suy nghĩ rằng, muôn vật trên thế gian ắt phải riêng có một tác giả, bậc sinh khởi, đấng biến hóa làm cha của muôn vật, nghĩa là đấng Tự tại thiên, hoặc một đấng thiêng liêng nào khác.

[527b01] Tôi nay hỏi ông. Có bài chỉnh cú ôn-đà-nam: