Luận Hiển Dương Thánh Giáo Trọn Bộ 2 tập

[567a17] Hỏi: (5) Thế nào là kiến lập sắc thái nhiễm ô hoàn diệt của thức a-lại-da?

Đáp: Lược nói thì thức a-lại-da là căn bản của tất cả pháp tạp nhiễm. Vì sao? Thức a-lại-da này cũng là căn bản cho hữu tình thế gian sinh khởi, vì năng sinh các căn, sở y xứ của căn và các chuyển thức; cũng là căn bản của khí thế gian, vì năng sinh khí thế gian.603 Lại nữa, thức này cũng là căn bản cho tất cả hữu tình hỗ tương sinh khởi, vì tất cả hữu tình làm tăng thượng duyên cho nhau. Vì sao?

Không có chúng sinh nào khi thấy, nghe, hay, biết, mà không thọ dụng nơi chúng sinh khác, để sinh khởi mọi cảm thọ khổ, vui, v.v... Do nghĩa này, nên biết, chúng sinh giới làm tăng thượng duyên cho nhau.604 [567a26] Lại nữa, thức a-lại-da có đủ tất cả chủng tử [các pháp], nên ở đời hiện tại nó là thể của khổ đế; ở đời vị lai nó là nhân phát sinh khổ đế. Nó cũng là nhân sinh tập đế ở đời hiện tại.

như trong khế kinh có nói cái thí dụ “đống ác-xoa”607, vì ở trong thức a-lại-da không chỉ có một giới. Cho nên biết rằng, căn bản của tạp nhiễm chính là thức a-lại-da qua sự tu tập thiện pháp mà liền được chuyển diệt.

Lại nữa, sự tu tập thiện pháp này, nếu hàng dị sinh lấy sự tác ý duyên đối cảnh là các chuyển thức, [đặc biệt là ý thức], làm phương tiện trú tâm, thì có khả năng đi vào Thánh đế hiện quán đầu tiên.

Người chưa kiến đế, ở trong các đế chưa được pháp nhãn, thì không thể thông đạt thức nhất thiết chủng tử a-lại-da. Người chưa kiến đế này tu quán như vậy rồi, hoặc nhập chánh tánh ly sinh của Thanh văn, hoặc nhập chánh tánh ly sinh của Bồ-tát; thông đạt tất cả pháp giới rồi, cũng có khả năng thông đạt thức a-lại-da. Ngay lúc bấy giờ, tổng quán sát riêng biệt tất cả tạp nhiễm nơi tự nội, và còn hiểu rõ tự thân: bên ngoài bị tướng phược trói buộc, bên trong bị thô trọng phược trói buộc.608 [567b23] Lại nữa, hành giả tu quán này nhận biết thức a-lại-da chính là tất cả hý luận609 nhiếp hết chư hành giới (chủng tử của các hành). Thu tóm [chủng tử] các hành ấy nơi thức a-lại-da làm thành một LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Như vậy, căn bản phát sinh hữu tình thế gian, căn bản phát sinh khí thế gian, là thể khổ đế ở đời hiện tại, năng sinh khổ đế ở vị lai, năng sinh tập đế ở hiện tại, qua đó mà biết, thức a-lại-da là căn bản của tất cả tạp nhiễm. [567b03] Lại nữa, thức a-lại-da duy trì chủng tử các thiện pháp của thuận giải thoát phần và thuận nhiếp trạch phần. Đây không phải là nhân của tập đế, vì các thiện pháp của thuận giải thoát phần, v.v... đi ngược sự lưu chuyển. Bao nhiêu thiện pháp thuộc thế gian nhân thức này mà sinh ra, rồi chuyển động trở nên trong sáng. Vì sao? Do nhân duyên đây, thức a-lại-da duy trì chủng tử tự loại605, chuyển sinh tác dụng, chuyển sinh thế lực, tăng trưởng mà được thành lập chủng tử.

Do những chủng tử này mà các thiện pháp kia chuyển sinh trong sáng.

Lại nữa, thức a-lại-da có khả năng chiêu cảm quả dị thục khả ái tăng thượng ở đời sau.

Lại nữa, dựa vào thức nhất thiết chủng tử a-lại-da này, đức Bạc-già-phạm nói: “Nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới,” cho đến “ý giới, pháp giới, ý thức giới”, vì ở trong thức a-lại-da có đa dạng giới606. Lại LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 cục, một đống, một khối. Làm thành một khối rồi, dùng trí duyên với đối tượng là chân như, khéo tu tập, nhiều tu tập, nên có được chuyển y chỗ y chỉ610. Chuyển y không gián đoạn, nên biết là đã đoạn thức a-lại-da. Do đoạn thức a-lại-da mà biết là đã đoạn tất cả tạp nhiễm. [567b28] Lại nữa, sự chuyển y này trái ngược với thức a-lại-da, nên năng trị thức a-lại-da.611 Lại nữa, thể của thức a-lại-da là vô thường, có tánh thủ thọ612; sự chuyển y là thường, không có tánh thủ thọ, nên khi nó duyên với đối tượng là chân như thì Thánh đạo mới có được sự chuyển y. Lại nữa, thức a-lại-da luôn có thô trọng đi theo, còn sự chuyển y thì hoàn toàn rời xa tất cả thô trọng.

Lại nữa, thức a-lại-da là nhân phiền não sinh, là nhân Thánh đạo không sinh. Sự chuyển y là nhân phiền não không sinh, là nhân Thánh đạo sinh. Đây là tánh chất của kiến lập nhân613, không phải là tánh chất của sinh nhân614.

Lại nữa, thức a-lại-da làm cho không được tự tại nơi pháp thiện tịnh và vô ký. Sự chuyển y làm cho được sự tự tại lớn lao nơi tất cả pháp thiện tịnh và vô ký.615 Lại nữa, sắc thái đoạn diệt của thức a-lại-da: Thức a-lại-da này chánh thức đoạn diệt thì liền xả hai thứ chấp thủ, tuy chúng trú nơi thân mà giống như biến hóa. Vì sao? Vì đoạn cái khổ hậu hữu ở vị lai, nên xả chấp thủ hậu hữu ở vị lai. Vì đoạn tất cả phiền não ở hiện pháp, nên xả chấp thủ sở y của tất cả tạp nhiễm616 ở hiện tại. Tất cả thô trọng vĩnh viễn rời xa617, chỉ có mạng duyên618 tạm trú. Do có sự thể này, nên trong kinh Phật dạy: “Bấy giờ chỉ lãnh thọ giới hạn thọ dụng của sắc thân, giới hạn thọ dụng của mạng căn”, nói rộng là ngay nơi hiện pháp tất cả sự thọ dụng hoàn toàn diệt tận. Như vậy, kiến lập căn bản của tạp nhiễm, tu tập tác ý để thú nhập và thông đạt, kiến lập chuyển y, đó gọi là kiến lập sắc thái nhiễm ô hoàn diệt của thức a-lại-da. Như vậy, theo đạo lý thắng nghĩa, đã kiến lập [danh, nghĩa và sai biệt của] tâm ý thức619. Từ đạo lý đã nói, theo đó hiểu rõ đạo lý tạp nhiễm và đạo lý thanh tịnh của tâm ý thức ở trong ba cõi. Ở chỗ khác, đạo lý tâm ý thức nếu được trình bày thì chỉ vì sự giáo hóa hữu tình mà LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 có sai khác. Sự giáo hóa hữu tình phải dựa theo cái tuệ của kẻ ngu phu mà quyền thuyết phương tiện cho họ dễ đi vào giáo pháp.

[567c23] Hỏi: Có phải thành tựu thức a-lại-da thì cũng thành tựu chuyển thức? Giả sử thành tựu chuyển thức thì có thành tựu thức a-lại-da chăng?

Đáp: Ở đây có bốn câu: (1) Thành tựu thức a-lại-da, không phải chuyển thức: vô tâm thụy miên, vô tâm muộn tuyệt, nhập vô tưởng định, sinh vô tưởng thiên. (2) Có thành tựu chuyển thức, nhưng không thành tựu thức a-lại-da, đó là A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát hàng bất thối và các Như lai trú hữu tâm vị. (3) Thành tựu cả hai: các hàng hữu tình còn lại trụ hữu tâm vị. (4) Không thành tựu cả hai, đó là A-la-hán, Độc giác, Bồ-tát hàng bất thối và các Như lai nhập diệt tận định, trú vô dư y niết bàn giới.

Quyển Mười Tám

Phẩm Mười Một

NHIẾP THẮNG QUYẾT TRẠCH (phần 2)

[568a11] 2. Lại nữa, sắc thái tâm sai biệt được kiến lập, nên biết.

Kệ tụng: ‌ Sở y, cảnh giới lực ‌ Kiến lập tâm sai biệt ‌ Lại do bảy hành tướng ‌ Sai biệt khó biết rõ. (kệ 3)

[568a14] Luận giải: Sắc thái tâm sai biệt lại do lực sở y và lực sở duyên mà được kiến lập. Lực sở y: Lập nhãn thức, cho đến ý thức.

Lực sở duyên: Lập sắc thức, cho đến pháp thức620; thanh thức, hoàng thức, cho đến khổ thức, lạc thức621, đại loại như vậy. Lại nữa, có bảy thứ hành tướng để hiểu biết về sự sai biệt của các tâm khó nhận biết: 1. Tướng khí thế gian sai biệt có tánh tương tục và cửu trụ bất khả tri; 2. Tướng nhiều thứ tướng cảnh sai biệt; 3.

[568b01] Luận giải: Tâm tán loạn có sáu thứ, tâm an trú có mười lăm thứ, tâm duyên cảnh có sáu thứ mà trong đó có nhiều sai biệt, sở đối trị tâm cũng chẳng phải có một thứ. [568b04] Tâm tán loạn có sáu thứ:

1. Tác ý tâm tán loạn: Các Bồ-tát xả bỏ những tác ý hợp với Đại thừa mà rơi vào những tác ý thấp kém hợp với Thanh văn, Độc giác.

2. Ngoại tâm tán loạn: Những tìm cầu nào xuôi theo phiền não khi đối trước năm thứ dục lạc tuyệt hảo và những tướng trạng náo động bên ngoài; buông thả tâm trí ra mà tràn ngập vào ngoại cảnh.

3. Nội tâm tán loạn: Nội tâm xao động, tấm tức không yên ổn, vì hôn trầm và thụy miên, vì thấp kém625, vì đam mê về thiền định, vì sự nhuốm bẩn của một tùy phiền não nào đó trong khi tu các định.

4. Cảnh tướng tâm tán loạn: Dựa vào cảnh tướng ngoài định mà tác ý tư duy là cảnh tướng của định bên trong.

5. Thô trọng tâm tán loạn: Những cảm thọ do tác ý bên trong sinh ra mà cho là do cái thân thô trọng nên chấp tự ngã và ngã sở.626 6. Tự tánh tâm tán loạn: Là năm thức thân.

Tâm an trú có mười lăm thứ: 1. Sơ phát an trú tâm: Là tu tam-ma-địa làm phương tiện.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Tướng pháp câu hữu sai biệt622; 4. Tướng năng trị, sở trị sai biệt có sự hồi chuyển mau lẹ; 5. Tướng tập khí sai biệt623; 6. Tướng tục sinh sai biệt624; 7. Tướng tâm giải thoát sai biệt.

Lại nữa, kệ tụng:

‌ Sở duyên không tự tại ‌ Trú ác sở y chỉ ‌ Tùy duyên lực sở chuyển ‌ Tâm trói buộc nên biết. (kệ 4)

[568a24] Luận giải: Do ba lý do mà nói tâm bị trói buộc: 1. Không tự tại với cảnh sở duyên; 2. An trú uế ác làm chỗ y chỉ; 3.

Chuyển biến theo lực của các duyên.

Ở đây, không tự tại với cảnh sở duyên: Là nơi sự chế phục, nơi sự hóa độ, nơi biến hóa, v... không được tự tại trú cảnh như ý muốn.

Lại nữa, kệ tụng:

‌ Tán loạn có sáu thứ ‌ An trú mười lăm thứ ‌ Duyên cảnh giới: sáu v.v...

‌ Sở trị tâm chẳng một. (kệ 5)

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 4. Tự tại an trú tâm: Là từ tam-ma-địa có được những gì theo ý muốn. 5. Hữu động an trú tâm: Là từ đệ tam tĩnh lự trở xuống. 6. Vô động an trú tâm: Là đệ tứ tĩnh lự.

7. Từ vô động trở lên tịch tĩnh an trú tâm: Là tịch tĩnh Vô sắc nên giải thoát.628 8. Tối thắng tịch tĩnh an trú tâm: Là tưởng thọ diệt nên giải thoát.629 9. Tín giải an trú tâm: Là văn sở sinh trí.

10. Quyết định an trú tâm: Là tư sở sinh trí.

11. Ảnh tượng an trú tâm: Là thế gian tu sở sinh trí.

12. Thành thật an trú tâm: Là xuất thế gian tu sở sinh trí.

13. Hữu tăng thượng mạn xuất ly an trú tâm: Là thế gian tĩnh lự Vô sắc.

duyên tự thể của tâm và tâm sở thì có khả năng đoạn hết tham ái.630 Duyên cảnh giới có sáu v.v...: 1. Duyên cảnh thường; 2. Duyên cảnh phi thường; 3. Duyên cảnh biến mãn; 4. Duyên cảnh tịnh hành; 5. Duyên cảnh thiện xảo; 6. Duyên cảnh tịnh hoặc. Trước hết là duyên cảnh như vậy.

Lại có nhiều thứ duyên cảnh giới khác: Dục giới hệ tâm631 duyên cảnh Dục, cảnh Sắc, cảnh Vô sắc và cảnh Bất hệ. Cũng vậy, Sắc giới hệ tâm, Vô sắc giới hệ tâm và Bất hệ tâm, mỗi tâm duyên bốn thứ cảnh

[ở trên].

Lại nữa, dựa vào Dục giới hệ tâm mà khởi Dục giới hệ tâm, Sắc giới hệ tâm, Vô sắc giới hệ tâm và Bất hệ tâm. Dựa vào Sắc giới hệ tâm mà khởi Sắc giới hệ tâm, Vô sắc giới hệ tâm và Bất hệ tâm. Dựa vào Vô sắc giới hệ tâm mà khởi Vô sắc giới hệ tâm và Bất hệ tâm. Lại nữa, tâm quá khứ duyên quá khứ, vị lai, hiện tại. Cũng vậy, tâm vị lai và tâm hiện tại cũng duyên ba thời gian.

14. Vô tăng thượng mạn xuất ly an trú tâm: Là xuất ly thế gian tĩnh lự Vô sắc. 15. Ba hành tạp nhiễm an trú tâm: Là thức tùy sắc mà trú, duyên sắc mà trú, y sắc mà trú. Như vậy cho đến tùy hành mà trú, duyên hành mà trú, y hành mà trú.

Ở đây, tùy sắc mà trú: Là sở y của chấp thọ. Duyên sắc mà trú: Là cảnh giới của thủ. Y sắc mà trú: Là do thô trọng. Như vậy cho đến tùy hành mà trú, v.v... Nên biết, thức không có thức trú, chán bỏ hai tâm thọ và tưởng, vĩnh viễn an trú vô tâm nên gọi là giải thoát. 630 Thức tùy 4 uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành) mà trú, duyên 4 uẩn mà trú, y 4 uẩn mà trú. Thức không có thức trú, bởi vì có thức mới lập thức trú, và vì thức là chủ thể nhận thức nên phải có đối tượng nhận thức (4 uẩn) để tùy, duyên và y. Thức tùy, duyên, y vào đối cảnh thì đều là thủ, mà thể của thủ là phiền não. Cho nên để tâm an trú thì thức phải trú vào bên trong, tức nhận biết được tự thể của các tâm và tâm sở pháp toàn là bản sắc của trí. Sự chứng nghiệm tự thể ấy là không suy lý phân biệt, là không lầm lạc, do đó nó là hiện lượng, không có phiền não. Trung A-hàm, kinh Phân biệt quán pháp: “Này chư Hiền, thế nào gọi là tâm Tỳ-kheo không hướng ra ngoài, không bị phân rải, tán loạn? Này chư Hiền, với con mắt, Tỳ-kheo thấy sắc, thức không chạy theo sắc tướng, thức không đắm trước lạc của sắc tướng, thức không bị trói buộc bởi lạc của sắc tướng, vị ấy không bị vị ngọt của sắc tướng cột chặt tâm nên không hướng ra ngoài, không bị phân rải, tán loạn. Cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; với ý Tỳ-kheo nhận thức pháp, thức không chạy theo pháp tướng, thức không đắm trước lạc của pháp tướng, thức không bị trói buộc bởi lạc của pháp tướng. Vị ấy không bị vị ngọt của pháp tướng cột chặt tâm nên không hướng ra ngoài, không bị chi phối, tán loạn. Này Chư Hiền, như vậy gọi là tâm Tỳ-kheo không hướng ra ngoài, không bị phân rải, tán loạn.” … “Lại nữa, chư Hiền, Tỳ-kheo vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, nhập phi tưởng phi phi tưởng xứ, thành tựu an trụ. Thức của vị ấy không trú trước vào vị ngọt của vô tưởng trí, không y vào đó, không trú vào đó, không duyên vào Kệ tụng:

‌ Dựa nhiều cảnh liễu biệt ‌ Đều là tự nghiệp sinh ‌ Tâm pháp, không nên nghĩ ‌ Vì tương tự cảnh chuyển. (kệ 6)

[568c27] Luận giải: Tâm sở hữu pháp y chỉ tám thức nên có thể duyên nhiều cảnh tướng. Mỗi tâm sở tạo tác tự nghiệp mà khởi, nương theo tâm mà có, cho nên gọi là tâm sở hữu pháp. Không nên tư duy thêm về cảnh sở duyên của chúng, vì các tâm sở hữu pháp và các thức duyên với nhau mà chuyển. Như khế kinh có nói: “Nơi nào nếu có thọ, nơi đó có tư. Nơi nào nếu có tư, nơi đó có tưởng. Nơi nào nếu có tưởng, nơi đó có liễu biệt.”632 Lại nữa, nay sẽ lược nói về sự tác nghiệp của năm tâm pháp biến hành: tác ý, xúc, thọ, tưởng và tư.

Kệ tụng:

‌ Dẫn tâm, ba phân biệt ‌ Lãnh vị, thẩm liễu tướng ‌ Đắc thất v.v... hoạt động ‌ Gọi nghiệp: tác ý, v.v... (kệ 7) LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Lại nữa, tâm thiện duyên thiện, bất thiện và vô ký. Cũng vậy, tâm bất thiện và tâm vô ký đều duyên ba tánh.

Lại nữa, lạc câu hành tâm duyên ba thứ cảnh giới: lạc câu hành, khổ câu hành và bất khổ bất lạc câu hành. Cũng vậy, khổ câu hành tâm và bất khổ bất lạc câu hành tâm đều duyên ba thứ cảnh giới.

Lại nữa, tâm tương ưng tham, tâm tương ưng sân và tâm tương ưng si, mỗi tâm duyên ba thứ cảnh giới tương ưng tham, sân, si.

[568c15] Lại nữa, sở trị tâm chẳng một: Dục giới hệ tâm có năm thứ tâm: 1. Kiến khổ sở đoạn tâm; 2. Kiến tập sở đoạn tâm; 3. Kiến diệt sở đoạn tâm; 4. Kiến đạo sở đoạn tâm; 5. Tu đạo sở đoạn tâm. Cũng vậy, Sắc giới hệ tâm và Vô sắc giới hệ tâm đều có năm thứ tâm.

Hợp cùng với vô lậu tâm thành mười sáu thứ tâm.

Lại nữa, có hai mươi thứ tâm: Dục giới hệ tâm có tám tâm: 1. Sinh đắc thiện tâm; 2. Phương tiện thiện tâm; 3.; 4. Hữu phú vô ký tâm; và vô phú vô ký tâm, phân làm bốn tâm: 5. Dị thục sinh tâm; 6. Uy nghi lộ tâm; 7. Công xảo xứ tâm; 8. Biến hóa tâm. Sắc giới hệ tâm có sáu tâm: Giống Dục giới hệ tâm, trừ bất thiện tâm và công xảo xứ tâm.

Vô sắc giới hệ tâm có bốn tâm: Giống Dục giới hệ tâm, trừ bất thiện tâm, uy nghi lộ tâm, công xảo xứ tâm và biến hóa tâm.

Bất hệ tâm có hai tâm: Hữu học tâm và Vô học tâm.

Lại nữa, nay sẽ nói thắng quyết trạch về tâm sở hữu sự.

632 Trung A-hàm, kinh Mật hoàn dụ, số 115: “Này chư Hiền, duyên nhãn và sắc mà sanh nhãn thức. Ba sự này cùng tụ hội liền có xúc. Do duyên xúc nên có cảm thọ. Có cảm thọ thì có tưởng. Có tưởng thì có tư duy. Có tư duy thì có niệm. Có niệm thì có phân biệt.” (Thích Tuệ Sỹ dịch, Cf. Trung bộ, kinh Mật hoàn). Trung A-hàm, kinh Đại Câu-hy-la, số 211: “Tôn giả Xá-lê Tử khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi: Hiền giả Đại Câu-hy-la, thọ, tưởng, tư, ba pháp này hiệp nhất hay riêng biệt?

Có thể thi thiết ba pháp này riêng biệt chăng? Tôn giả Đại Câu-hy-la đáp rằng: Thọ, tưởng, tư, ba pháp này hiệp nhất không riêng biệt. Không thể thi thiết ba pháp này là riêng biệt. Vì sao? Những gì được cảm thọ bởi thọ, cũng được tưởng bởi tưởng, được tư bởi tư. Cho nên nói ba pháp này hiệp nhất không riêng biệt, và không thể thi thiết ba pháp này riêng biệt.” (Cf. Trung bộ, kinh Đại kinh Phương quảng, số 43) LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 [569a06] Luận giải: (1) Dẫn tâm, phát khởi tâm [hướng đến đối tượng] là nghiệp dụng của tác ý. (2) Sự phân biệt [biến dị] trong tổ hợp ba (căn, cảnh và thức) là nghiệp dụng của xúc633. (3) Lãnh nạp [các hình thái đối tượng] nghịch, thuận, hay không có cả hai634 là nghiệp dụng của thọ. (4) Xét đoán, hiểu rõ ảnh tượng nơi đối tượng là nghiệp dụng của tưởng. (5) Chế tác công đức, tội lỗi, hay không có cả hai là nghiệp dụng của tư. Nghiệp dụng của những tâm pháp khác đã nói rộng ở trước.635 Lại nữa, nay sẽ nói thắng quyết trạch về sự sắc pháp.

Kệ tụng: ‌ Thượng giới không hương, vị ‌ Đại tạo tùy khả đắc

‌ Cực vi không tự thể ‌ Chẳng thật có bảy sự. (kệ 8)

[569a12] Luận giải: Thượng giới không hương, vị: Dục giới trở lên không có hương và vị.

Đại tạo tùy khả đắc: Bốn đại và sở tạo sắc hiện khởi tùy theo sự tụ hợp. Khả đắc, là tự tướng có mặt. Bất khả đắc, là không có tự tướng.

Cực vi không tự thể: Các cực vi chỉ được giả lập bằng giả tưởng, thật sự không có tự thể. Chẳng thật có bảy sự: Bảy thứ sự không có thật thể: 1. Biểu sắc;

2. Hình sắc; 3. Ảnh tượng; 4. Hưởng âm; 5. Xúc xứ tạo sắc; 6. Luật nghi sắc; 7. Bất luật nghi sắc.636 Lại nữa, kệ tụng:

‌ Vi hòa hợp không rời ‌ Thiện ác không tự nhiên ‌ Ba tướng, tưởng ngoài không ‌ Pháp xứ sắc mười hai. (kệ 9)

[569a21] Luận giải: Vi hòa hợp không rời: Các tạo sắc xứ (bao gồm năng tạo và sở tạo) thường dựa vào các đại cực vi637, không tách rời chúng. Còn lại các xứ khác, các sắc hòa hay hợp thì cũng không tách rời nhau. Thiện ác không tự nhiên: Sắc không phải là tự thể có tánh thiện, ác. Tùy theo cái tâm phát sinh mà giả thuyết là thiện hay ác.

Ba tướng, tưởng ngoài không: Ngoài ba tướng sắc: hữu kiến hữu đối sắc, vô kiến hữu đối sắc và vô kiến vô đối sắc, thì không có sắc nào cả. Ngoài ba tường sở hành sắc: sắc tưởng, hữu đối tưởng và chủng chủng biệt dị tưởng, thì cũng không có sắc nào cả.

Pháp xứ sắc mười hai: Là pháp xứ sở nhiếp sắc638; lược nói có 635 Xem Hiển dương, quyển 1, phẩm Nhiếp sự, phần 1.

636 Biểu sắc (hình thái), là những động tác như đi, đứng, ngồi, nằm, lấy, bỏ, co, duỗi v.v... Hình sắc (hình dạng), như dài ngắn vuông tròn, to nhỏ lớn bé, thẳng cong cao thấp v.v., là những tướng trạng của các sắc pháp. Ở đây, hình sắc được hiểu là: nghiệp và phi nghiệp; nghiệp là biểu sắc. Biểu sắc còn được hiểu là hư không – một trong hiển sắc (: xanh vàng đỏ trắng, ánh sáng bóng tối, mây khói bụi sương và hư không). Ảnh tượng là ấn tượng, hình ảnh được khởi bởi tánh biến kế sở chấp, chỉ là giả có. Hưởng âm là tiếng dội. Xúc xứ tạo sắc là thân căn được chấp thủ bởi 22 sở tạo xúc (: trơn, nhám, nhẹ, nặng, mềm, ấm, gấp, lạnh, đói, khát, no, lực, yếu, bí, ngứa, dính, bệnh, già, chết, mệt, LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 mười hai thứ tướng: 1. Tướng ảnh tượng; 2. Tướng sở tác thành tựu; 3. Tướng vô kiến; 4. Tướng vô đối; 5. Tướng không phải thật đại chủng sinh ra; 6. Tướng thuộc tâm [ý thức]; 7. Tướng thế gian; 8. Tướng bất khả tư nghị; 9. Tướng thế gian tam-ma-địa quả; 10. Tướng xuất thế gian tam-ma-địa quả; 11. Tướng tự địa, hạ địa cảnh giới; 12. Tướng chư Phật, Bồ-tát tùy tâm tự tại chuyển biến bất tư nghị [cảnh giới].

Lại nữa, nay sẽ nói thắng quyết trạch về tâm bất tương ưng hành.

Kệ tụng:

‌ Nên biết bất tương ưng ‌ Đều giả thi thiết có ‌ Sáu thứ tánh giả có ‌ Thảy đều có ba lỗi. (kệ 10)

[569b08] Luận giải: Tâm bất tương ưng hành đều là giả có.639 Tánh chất của giả có, lược có sáu thứ. Vì sao là sáu? Sự vật nào mà khởi lên sáu thứ ngôn luận. Những gì là sáu thứ ngôn luận? 1. Ngôn luận thuộc chủ tương ưng; 2. Ngôn luận rời xa đây kia; 3. Ngôn luận chúng cộng thi thiết; 4. Ngôn luận chúng pháp tụ tập; 5. Ngôn luận không biến khắp tất cả; 6. Ngôn luận không phải thường.

(1) Ngôn luận thuộc chủ tương ưng: Các ngôn luận mà phải kết hợp, tương thuộc với chủ mới hiểu được hành tướng của nó, không phải không thuộc chủ. Như khi nói về “sinh”, thì là sự sinh khởi cái gì? Xem xét sở thuộc chủ mới khởi ngôn luận rằng: sự sinh khởi của sắc, sự sinh khởi của thọ, tưởng, hành, thức. Không phải như khi nói

639 Luận Câu xá, quyển 4, tr. 22a04~09: “Thế nào là các hành không tương ưng tâm? Đắc, phi đắc, đồng phần, v.v…, các pháp này không tương ưng với tâm; chúng cũng không phải là sắc; được nhiếp trong hành uẩn, vì vậy nói là tâm bất tương ưng hành.” Kinh bộ và Nhất thiết hữu bộ cho rằng tâm bất tương ưng hành là giả. về “sắc”, thì là sắc của ai? Xem xét sở thuộc chủ mới khởi ngôn luận rằng: sinh như vầy, trú, dị, vô thường, v.v... các loại tâm bất tương ưng hành. Theo chỗ thích hợp, phải nên biết hết. Đó là ngôn luận thuộc chủ tương ưng. Sự thể nào mà có thể khởi ngôn luận như vậy, nên biết đây là giả tướng.

[569b20] (2) Ngôn luận rời xa đây kia: Các ngôn luận mà không phải lấy đây hiển thị đây, cũng không phải lấy kia hiển thị kia.

Đó gọi là ngôn luận rời xa đây kia.

Ngôn luận lấy đây hiển thị đây: Là những ngôn luận ở nơi thật tướng chuyển khởi, cũng ở nơi giả tướng chuyển khởi.

Ngôn luận lấy kia hiển thị kia: Là những ngôn luận ở nơi thật tướng chuyển khởi, cũng ở nơi giả tướng chuyển khởi. Ngôn luận không lấy đây hiển thị đây, cũng không lấy kia hiển thị kia: Là những ngôn luận chỉ một chiều ở nơi giả tướng chuyển khởi.

Thế nào là ngôn luận lấy đây hiển thị đây, ở nơi thật tướng chuyển khởi? Như nói sự cứng chắc của đất.

Thế nào là ngôn luận lấy đây hiển thị đây, ở nơi giả tướng chuyển khởi? Như nói sự tròn trịa của đá.

Như sự cứng chắc của đất, sự tròn trịa của đá, cũng vậy là sự ẩm ướt của nước, sự giọt của dầu, sự ấm của lửa, sự cháy bùng của ngọn lửa, sự lay động của gió, sự khua của gió lốc, nên biết cũng vậy.

Thế nào là ngôn luận lấy kia hiển thị kia, ở nơi thật tướng chuyển khởi? Như nói nhận thức của con mắt, cảm xúc của thân thể, đại loại như vậy. Thế nào là ngôn luận lấy kia hiển thị kia, ở nơi giả tướng chuyển luận về nhà cửa, chỉ tùy chuyển nơi nhà cửa, còn thôn xóm, đình làng, v.v... thì rút lại [không dùng]; với cái vò, có ngôn luận về cái vò, chỉ tùy chuyển nơi cái vò, còn những đồ đựng nước khác thì rút lại [không dùng]; với quân lính, có ngôn luận về quân lính, chỉ tùy chuyển nơi quân lính, còn nam, nữ, v.v... khác nhau thì rút lại [không dùng]; với cây rừng, có ngôn luận về cây rừng, chỉ tùy chuyển nơi cây rừng, còn những cái khác như gốc, thân, cành, nhánh, lá, hoa, quả v.v... thì rút lại

[không dùng].

[569c22] (6) Ngôn luận không phải thường: Nên biết có bốn thứ nhân: 1. Do phá hoại; 2. Do không phá hoại; 3. Do gia hành; 4. Do biến đổi. Do phá hoại: Như bình lọ bị vỡ rồi, thì bỏ ngôn luận bình lọ, sinh ngôn luận miếng, mảnh.

Do không phá hoại: Như các thứ dược phẩm hòa trộn với nhau, làm thành dạng viên, hoặc dạng bột, thì bỏ ngôn luận các thứ dược phẩm, sinh ngôn luận dược phẩm viên hay bột.

Do gia hành: Như có một miếng vàng, khởi các gia hành chế tác thành đồ trang sức khác nhau như nhẫn, vòng tay v.v..., bấy giờ bỏ ngôn luận vàng miếng, sinh ngôn luận nhẫn, vòng tay v.v...

Do biến đổi: Như đồ ăn uống khi được biến đổi, bấy giờ bỏ ngôn luận đồ ăn uống, sinh ngôn luận phẩn, tiểu, v.v… Đại loại như vậy gọi là ngôn luận không phải thường.

Theo các sự vật, phát khởi sáu thứ ngôn luận như vậy, nên biết các sự vật ấy đều là giả có.640 LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 khởi? Như nói đồ uống ăn, y phục, đồ trang sức của Phật-thọ, Đức hữu, đại loại như vậy.

Thế nào là ngôn luận không lấy đây hiển thị đây, cũng không lấy kia hiển thị kia, chỉ một chiều ở nơi giả tướng chuyển khởi? Như nói cửa của nhà, tường của nhà, cổ của vò, bụng của bình, xe của quân, cây của rừng, mười của một trăm, ba của mười, đại loại như vậy.

Đó gọi là ngôn luận rời xa đây kia.

(3) Ngôn luận chúng cộng thi thiết: Là sáu sắc thái làm tự thể cho ngôn thuyết. Thiết lập ngôn thuyết qua sáu sắc thái: 1. Sắc thái sự;

2. Sắc thái sở thức; 3. Sắc thái tịnh diệu; 4. Sắc thái nhiêu ích; 5. Sắc thái ngôn thuyết; 6. Sắc thái tà hành.

Sắc thái sự: Là sở thủ của thức.

Sắc thái sở thức: Là sở thủ của tác ý, cho nên khởi nơi thức.

Sắc thái tịnh diệu: Là sở thủ của xúc.

Sắc thái nhiêu ích: Là sở thủ của thọ. ‌ Sắc thái ngôn thuyết: Là sở thủ của tưởng.

Sắc thái tà hành: Là sở thủ của tư.

[569c14] (4) Ngôn luận chúng pháp tụ tập: Là ngôn luận an lập tự thể do nhiều pháp hòa hợp. Như nơi nội sắc gồm thọ, tưởng, hành, thức, có những ngôn luận về ngã, v.v...; nơi ngoại sắc gồm thanh, hương, vị, xúc, có những an lập [những tự thể] sai biệt cho nên có những ngôn luận về nhà cửa, cái vò, chiếc bình, quân lính, cây rừng v.v...

[569c17] (5) Ngôn luận không biến khắp tất cả: Là những ngôn luận có lúc tùy chuyển, có lúc rút lại. Như với nhà cửa, có ngôn LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Hỏi: Các tâm bất tương ưng hành đều là giả có, nên hiểu thế nào?

Đáp: Do có hai lầm lỗi: 1. Lầm lỗi về nhân; 2. Lầm lỗi về thể.

Lầm lỗi về nhân: Nếu nói sinh khởi nhân là sự sinh, vì năng sinh ra sự sinh nên gọi là sinh, tức là không thể có quả nào khác sinh ra. Sự sinh này là gì? Năng sinh nhân nên nói là sinh.

Lầm lỗi về thể: Nếu nói sinh khởi thể là sự sinh, tức là từ cái khác sinh ra, thì không thể nói là năng sinh.

Như vậy, các tâm bất tương ưng hành khác, theo lý nên biết.

Lại nữa, các tâm sở khác và tâm bất tương ưng hành có tánh chất làm nhân cho các pháp hữu vi. Nay sẽ nói quyết trạch về tánh chất làm nhân.

Sáu thứ nhân như vậy, trừ dị thục nhân, năm nhân tánh còn lại là không hợp đạo lý, vì có ba thứ lầm lỗi. Những gì là ba?

Kệ tụng:

‌ Ba lỗi nhân, chẳng năm

‌ Nhân tướng lược: hệ, hợp

‌ Tướng, y xứ, sai biệt

‌ Kiến lập: có nhiều thứ. (kệ 11)

[570a12] Luận giải: Có một thuyết khác lập ra sáu thứ nhân: 1.

Đồng loại nhân; 2. Biến hành nhân; 3. Câu hữu nhân; 4. Tương ưng nhân; 5. Dị thục nhân; 6. Năng tác nhân.641 minh trong mười hoặc (phiền não) do mê lý Khổ đế sinh ra, cộng với bốn món: tà kiến, kiến thủ, nghi, vô minh trong bảy hoặc (phiền não) do mê lý Tập đế sinh ra. Nó có tác dụng làm nhân phát sinh tất cả phiền não, nên gọi là biến hành nhân.

3. Câu hữu nhân: Thông thường về mặt thời gian, luôn luôn nhân trước quả sau, nhân quả khác thời; nhưng về mặt không gian, nhân quả lại đồng thời, cùng có một lúc, một chỗ nên gọi là câu hữu nhân. Có hai thứ:

a. Hỗ vi quả câu hữu nhân: (nguyên nhân hỗ tương), không có vật nào đứng riêng rẽ mà thành, phải từ hai vật trở lên nương nhau đắp đổi làm nhân làm quả thì mới thành được. Như sự hỗ tương giữa bốn đại. Như tục ngữ nói: „Cây đa cậy thần, thần cậy cây đa“.

b. Đồng nhất quả câu hữu nhân: (Nguyên nhân hiệp đồng), một người không thể tổ chức thành một xã hội, nhiều người có cùng mục đích mới tổ chức thành xã hội. Hạt giống, đất, nước, phân,...

tuy khác nhau, nhưng cùng chung tạo ra kết quả là cây lúa, bốn đại hợp nhau mới tồn tại và tạo ra sự vật. Như tục ngữ nói: „Ba cây chụm lại thành hòn núi cao“.

4. Tương ưng nhân: Tương ưng có nghĩa như câu hữu, vì nó là một phần của câu hữu nhân, chỉ khác là câu hữu nhân có phạm vi quán thông cả vũ trụ vạn hữu sắc tâm, còn tương ưng nhân thì chỉ giới hạn ở tâm vương và tâm sở. Hiện tượng tâm vương, tâm sở không thể tách rời mà phải tương ưng thuận hợp tư trợ cho nhau để phát sinh. Vậy chính sự tương ưng đó cũng là nguyên nhân. Giữa tâm vương và tâm sở có đủ năm sự đồng nhau mới thành tương ưng, như đã nói trên.

5. Dị thục nhân: Nhân và quả khác loại, khác tánh với nhau, hoặc biến đổi đưa đến quả thành thục, là nguyên nhân đưa đến quả báo dị thục, gọi là dị thục nhân. Do nhân thiện ác mà cảm quả dị thục vô ký. Như do nhân thiện mà cảm quả báo vui, do nhân ác nghiệp mà cảm quả báo khổ.

Nhưng vui là vui, khổ là khổ, không thể bảo tự thân sự vui khổ là thiện hay ác, mặc dù quả báo vui khổ là do nghiệp nhân thiện ác gây ra. Đây là tâm của lý nhân quả. Tóm lại, nguyên nhân của vạn pháp tuy rộng lớn vô cùng, nhưng tóm lại không ngoài hai loại nhân quả đồng thời và nhân quả dị thời. Nguyên nhân đồng thời là xét về mặt không gian, các sự vật cùng nương nhau, giúp nhau phát khởi, như A-B nương nhau sinh tồn. Nguyên nhân dị thời là nhìn về mặt thời gian trước sau tiếp tục giúp nhau khởi, như hạt lúa trước sanh cây sanh lúa sau.

6. Năng tác nhân: Nhân là năng tác, quả là sở tác. Năng tác tức nhân, nên gọi là năng tác nhân.

Bất kỳ dữ kiện nào dù không liên hệ trực tiếp, nhưng nếu có sự trợ giúp cho kết quả được sanh thành đều gọi là năng tác nhân. Nhân này có hai thứ: a. Hữu lực năng tác nhân: Hữu lực là có sức giúp một cách tích cực. Như nhãn căn đối với nhãn thức, đất giúp cây cỏ mọc. Chỉ pháp hữu vi mới có tánh cách hữu lực năng tác nhân này; pháp vô vi thì không. hoặc thành lập, hoặc hoàn thành, hoặc khởi tác dụng. Nên biết, nói cái này chính là nói cái nhân của pháp kia.

[570b05] Hỏi: Lấy cái gì dẫn đầu? Cái gì làm kiến lập? Cái gì hòa hợp? Pháp gì sinh?

Đáp: Tự chủng tử dẫn đầu. Trừ sở y chủng, các thứ khác như sắc sở y, phi sắc sở y643 và nghiệp, lấy đó làm kiến lập. Trợ bạn và sở duyên cảnh làm hòa hợp. Cho nên, theo sự thích ứng, các pháp sinh ở Dục hệ, Sắc hệ, Vô sắc hệ và Bất hệ [tam giới].

Hỏi: Lấy cái gì dẫn đầu? Cái gì làm kiến lập? Cái gì hòa hợp?

Pháp gì có được? Đáp: Chủng tánh của Thanh văn, Độc giác và Như lai dẫn đầu.

Lực của nhân tố bên trong làm kiến lập. Lực của nhân tố bên ngoài làm hòa hợp. Cho nên phiền não ly hệ644, chứng đắc niết bàn.

Ở đây, lực của nhân tố bên trong: Phần thiện pháp bên trong là như lý tác ý, thiểu dục, tri túc, v.v... Lại có được thân người, sinh chỗ có bậc Thánh, các căn không khiếm khuyết, không có các nghiệp chướng, đối với Như lai có đủ tín tâm thanh tịnh. Các pháp đại loại như vậy gọi là lực của nhân tố bên trong. Lực của nhân tố bên ngoài: Là chư Phật xuất thế, tuyên thuyết diệu pháp; những người trú chánh pháp cùng làm bạn bè; người đầy đủ bi tín lấy làm thí chủ. Các pháp đại loại như vậy gọi là lực của nhân tố bên ngoài.

[570b18] Hỏi: Lấy cái gì dẫn đầu? Cái gì làm kiến lập? Cái gì hòa hợp? Pháp gì thành lập?

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Như là đồng loại nhân có ba lầm lỗi: (1) Nếu nói cái nhân của sự đồng loại, gọi là đồng loại nhân, là đã thành lỗi. Vì sao? Nếu các pháp thiện v.v... trước đã thành tựu thể tánh thiện v.v... thì chúng cần gì nhân?

(2) Nếu nói sự đồng loại chính là nhân, gọi là đồng loại nhân, thì tức là không có quả, thế là có lỗi bất định. Vì sao? Không hiển thị cái quả thì cái gì là nhân? Lại nữa, không xác định thể của nhân là đồng loại thì pháp không tương tự cũng có thể làm nhân.

(3) Nếu nói không phải đồng loại chính là nhân, cũng tức là nói cái nhân của không phải đồng loại, thì có lỗi thiết lập trống rỗng.

Đồng loại nhân mà nói không có chủ, thế là thiết lập vô ích. Như vậy, với bốn nhân còn lại, mỗi nhân cũng có ba thứ lầm lỗi, nên như lý nói rộng.

[570a24] Lại nữa, đã phá bỏ cái nhân không đúng lý, nay sẽ thiết lập sắc thái của cái nhân đúng lý. Nếu lược nói thì có hai thứ nhân: 1.

Nhân hệ phược tướng; 2. Nhân hòa hợp tướng.

Nhân hệ phược tướng: Là phiền não tùy miên. Ở đây là dựa vào năng sinh hậu hữu mà nói.

Nhân hòa hợp tướng: Là nhân duyên hòa hợp mà pháp này, pháp kia sinh. Đây là dựa vào năng sinh ở thời hiện tại mà nói.

[570a29] Sau đây là lược nói về nhân: “Tướng, y xứ, sai biệt và

kiến lập lại có nhiều thứ”:642

[570b02] (1) Tướng: Nếu do cái này dẫn đầu, cái này làm kiến lập, cái này hòa hợp, thì các pháp này, pháp kia sinh, hoặc có được, LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Đáp: Ưa thích thắng giải đối với các pháp sở tri dẫn đầu. Tông, nhân và thí dụ lấy làm kiến lập. Không trái nghịch với đại chúng và người đối luận làm hòa hợp. Nghĩa muốn thiết lập mới được thành lập.

[570b22] Hỏi: Lấy cái gì dẫn đầu? Cái gì làm kiến lập? Cái gì hòa hợp? Pháp gì hoàn thành?

Đáp: Trí công xảo dẫn đầu. Theo trí ấy siêng năng chịu khó làm kiến lập. Các công cụ trong công xảo nghiệp xứ làm hòa hợp. Các loại công xảo nghiệp xứ hoàn thành. Lại nữa, ái dẫn đầu. Người sống nhờ ăn làm kiến lập. Bốn loại thức ăn645 làm hòa hợp. Hữu tình đã sinh, tồn tâm dưỡng tánh mà an trú. [570b27] Hỏi: Lấy cái gì dẫn đầu? Cái gì làm kiến lập? Cái gì hòa hợp? Pháp gì khởi tác dụng?

Đáp: Tự chủng dẫn đầu. Đời sống trước kia làm kiến lập. Duyên với đời sống trước kia làm hòa hợp. Người tự tác nghiệp là tự mình khởi tác dụng để được hoàn thành.

Tự tác nghiệp: Như nghiệp thấy của con mắt, như vậy các căn khác đều có những tác nghiệp riêng biệt. Lại như đất có tác dụng nắm giữ, nước có tác dụng thối rữa, lửa có tác dụng thiêu đốt, gió có tác dụng khô ráo. Đại loại như vậy gọi là pháp ở ngoài, mỗi pháp có tác nghiệp riêng biệt.

[570c04] (2) Y xứ: Có mười lăm thứ sở y xứ cho nhân duyên: 1.

Ngữ; 2. Lãnh thọ; 3. Tập khí; 4. Hữu nhuận chủng tử; 5. Vô gián diệt;

6. Cảnh giới; 7. Căn; 8. Tác dụng; 9. Sĩ phu dụng; 10. Chân thật kiến; 11. Tùy thuận; 12. Sai biệt công năng; 13. Hòa hợp; 14. Chướng ngại;

15. Bất chướng ngại.646 (3) Sai biệt: Là mười nhân, bốn duyên và năm quả.

Mười nhân: 1. Tùy thuyết nhân; 2. Quan đãi nhân; 3. Khiên dẫn nhân; 4. Sinh khởi nhân; 5. Nhiếp thọ nhân; 6. Dẫn phát nhân; 7. Định biệt nhân; 8. Đồng sự nhân; 9. Tương vi nhân; 10. Bất tương vi nhân.

Bốn duyên: 1. Nhân duyên; 2. Đẳng vô gián duyên; 3. Sở duyên duyên; 4. Tăng thượng duyên. 646 Thành duy thức luận, tr. 41b14~c17:

(1) Ngữ y xứ, tính thể của ngôn ngữ được dẫn khởi bởi pháp, danh, tưởng. Y trên cơ sở này mà lập tùy thuyết nhân. Theo đó, y trên ngữ này mà nói lên ý nghĩa của những gì được thấy, được nghe các thứ. Đây là cái nói làm nhân cho cái được nói. Luận giải khác nói, đó là danh, tưởng và thấy. Tức là tùy theo danh tự, tướng được nắm bắt, được chấp chặt, mà tùy theo đó ngôn thuyết khởi lên. Theo luận giải này, vậy nhân này là y xứ của ngữ.

(2) Lãnh thọ y xứ, đó là tánh chất quan hệ tương tác giữa cái lãnh thọ và cái được lãnh thọ. Y trên cơ sở này mà lập quan đãi nhân. Tức là, do quan hệ tương tác với cái này mà các sự vật kia hoặc sinh, hoặc trụ, hoặc thành, hoặc đắc. Cái này là quan đãi nhân của cái kia. (3) Tập khí y xứ, đó là chủng tử, hoặc nội tại hoặc ngoại tại, chưa đến giai đoạn chín muồi; y trên cơ sở này mà lập khiên dẫn nhân. Vì nó lôi kéo dẫn đến kết quả của chính nó.

(4) Hữu nhuận chủng tử y xứ, đó là các loại chủng tử nội hay ngoại tại đã đến giai đoạn chín muồi;

y trên cơ sở này mà lập sinh khởi nhân; vì nó sản sinh kết quả gần của chính nó. (5) Vô gián diệt y xứ, đó là đẳng vô gián duyên của tâm, tâm sở các thứ.

(6) Cảnh giới y xứ, đó là sở duyên duyên của tâm, tâm sở các thứ.

(7) Căn y xứ, đó là sáu căn làm sở y cho tâm, tâm sở.

(8) Tác dụng y xứ, đó là tác dụng công cụ đối với nghiệp được tạo tác. Tức trừ chủng tử, các duyên khác hiện diện trợ lực. (9) Sĩ dụng y xứ, đó là tác dụng của tác giả đối với nghiệp được tạo tác. Tức trừ chủng tử, các duyên khác hiện diện tác thành. (10) Chân thật kiến y xứ, đó là kiến vô lậu; trừ việc dẫn sinh chủng tử của chính nó, những gì hỗ trợ, dẫn sinh, chứng đắc pháp vô lậu. Y trên tổng thể sáu cơ sở này lập nhiếp thọ nhân. Tức là, năm điều kiện nhiếp thọ trợ lực hoàn thành pháp hữu lậu, và đủ cả sáu điều kiện nhiếp thọ trợ lực hoàn thành vô lậu.

(11) Tùy thuận y xứ, đó là các hành, bao gồm cả chủng tử và hiện hành, với các tánh chất vô ký, nhiễm, thiện; chúng tùy thuận các pháp đồng loại có ưu thế hơn. Y trên cơ sở này lập dẫn phát nhân.

(12) Sai biệt công năng y xứ, đó là các pháp hữu vi, mà mỗi thứ, có thế lực khiến phát khởi hay chứng đắc quả của chính nó; y trên cơ sở này lập định dị nhân. Tức là, mỗi thứ sản sinh quả trong giới hệ của nó, và khiến đạt được quả trong Thừa của nó.

(13) Hòa hiệp y xứ, lực hòa hiệp của các y xứ, từ lãnh thọ cho đến sai biệt công năng y xứ, trong sự sản sinh, tồn tại, hoàn thành, đạt quả. Y trên cơ sở này lập đồng sự nhân. Tức là, từ quan đãi nhân cho đến định dị nhân, các nhân này đều cùng chung hoạt động như sản sinh, tồn tại, v.v…

(14) Chướng ngại y xứ, đó là pháp gây chướng ngại trong quá trình sản sinh, tồn tại, hoàn thành, đạt quả. Y trên cơ sở này lập tương vi nhân. Vì nó vi nghịch các sự kiện sinh v.v… LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Năm quả: 1. Dị thục quả; 2. Đẳng lưu quả; 3. Ly hệ quả; 4. Sĩ dụng quả; 5. Tăng thượng quả.

[570c14] Ở đây, tùy theo danh của tất cả pháp dẫn đầu nên tưởng, tưởng dẫn đầu nên ngôn thuyết, đó gọi là tùy thuyết nhân của các pháp kia.

Nếu quan sát đối đãi (quan đãi) với cái này, hay cái này làm nhân, thì có mong cầu, hay có thủ đắc đối với các sự kia, gọi đó là quan đãi nhân. Như quan đãi bàn tay, bàn tay làm nhân, khởi tác dụng cầm nắm.

Quan đãi đôi chân, đôi chân làm nhân, khởi tác dụng đi đứng. Quan đãi khớp xương, khớp xương làm nhân, khởi tác dụng co duỗi. Quan đãi đói khát, đói khát làm nhân, mong cầu đồ ăn uống. Theo những loại như vậy có vô lượng thọ dụng, đều gọi là quan đãi nhân.

Nếu chủng tử ở tự quả tối hậu thì gọi là khiên dẫn nhân, tức là chủng tử ấy là sinh khởi nhân của tự quả. Trừ chủng tử ra, các duyên khác là nhiếp thọ nhân. Quả được sinh bởi chủng tử ấy chính là quả được khiên dẫn bởi chủng tử sau cùng, gọi là dẫn phát nhân. Nhân khác biệt có khả năng tạo tác các thứ dị loại, gọi là định biệt nhân. Hoặc quan đãi nhân, hoặc khiên dẫn nhân, hoặc sinh khởi nhân, hoặc nhiếp thọ nhân, hoặc dẫn phát nhân, hoặc định biệt nhân, tổng nhiếp các nhân như vậy gọi là đồng sự nhân.

Nếu quả sinh rồi, có thể làm sự chướng ngại [cho cái khác], gọi là tương vi nhân; hoặc tách rời sự chướng ngại, gọi là bất tương vi nhân.

trực tiếp) không gián cách, thì các thức v.v... quyết định sinh khởi. Đây là đẳng vô gián duyên của các thức v.v....648 Cảnh sở duyên của các tâm và tâm sở hữu pháp, gọi là sở duyên duyên.

Tăng thượng duyên: Trừ chủng tử ra, các sở y khác như nhãn và các pháp cộng hữu đối với nhãn thức v.v... Như vậy các căn khác v.v...

đối với các thức khác v.v... Lại nữa, pháp thiện, pháp bất thiện nhiếp thọ quả ái, quả bất ái. Đại loại như vậy gọi là tăng thượng duyên.

Các pháp bất thiện chiêu cảm quả báo ác thú, các pháp thiện hữu lậu chiêu cảm quả báo thiện thú, đó gọi là dị thục quả.

Do tập quen pháp bất thiện, ưa trú pháp bất thiện, pháp bất thiện thêm nhiều; hoặc do tu tập pháp thiện, ưa trú pháp thiện, pháp thiện thêm nhiều; lại nữa, tương tự với nghiệp đời trước, quả đời sau tùy chuyển; gọi là đẳng lưu quả.

Do Thánh đạo tám chi649 mà các phiền não diệt, gọi là ly hệ quả.

Sự diệt trừ các phiền não diệt bằng thế gian đạo của phàm phu, đó không phải cứu cánh chuyển, không phải ly hệ quả.

Người thế gian ở hiện tại, theo học một loại công xảo nghiệp xứ để khởi năng lực tác dụng của sĩ phu, như canh nông, thương mại, quan chức vua làm các việc như chép sách, kế toán, bói toán, thuật số, thủ ấn v.v... Do y theo nghề nghiệp đây mà hoa màu sung túc, gặt hái lợi ích thương mại v.v... thành tựu quả pháp. Đó gọi là sĩ dụng quả. 647 Chỉ chủng tử mới có tánh nhân duyên.

[570c28] Chủng tử của các pháp, đó là nhân duyên.647 Đẳng vô gián duyên: Nếu từ thức này (a-lại-da) mà đồng đẳng (: 648 Du-già sư địa luận, quyển 52: “Nếu các tâm, tâm sở này không gián cách các tâm tâm sở tiếp theo sinh khởi, đó là đẳng vô gián duyên. Nếu sáu thức này làm điều kiện đẳng vô gián cho sáu thức kia, căn cứ theo đó gọi thức này là ý căn.” (tr. 584b28)

649 Thánh bát chi đạo聖八支道: Bát Thánh đạo còn được gọi là con đường Thánh gồm có tám chi: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 [571a18] Hỏi: (4) Kiến lập là thế nào? Đáp: Y trên ngữ làm y xứ cho nhân, để kiến lập tùy thuyết nhân.

Vì sao? Do kiến lập pháp ở Dục giới hệ, pháp ở Sắc và Vô sắc giới hệ, và pháp ở Bất hệ, lấy danh dẫn đầu nên tưởng chuyển, tưởng dẫn đầu nên khởi sinh ngôn ngữ. Do có ngôn ngữ nên theo cái thấy, theo cái nghe, theo cái hay, theo cái biết mà khởi các ngôn thuyết. Đó là dựa vào ngữ y xứ để kiến lập tùy thuyết nhân.

[571a23] Y trên lãnh thọ làm y xứ cho nhân, để kiến lập quan đãi nhân. Vì sao? Những người mong cầu sự vui của Dục giới hệ, họ quan sát đối đãi đây, đối với các dục đủ loại, hoặc vì cầu được, hoặc cầu tích tập, hoặc cầu thọ dụng. Những người mong cầu sự vui của Sắc giới hệ và Vô sắc giới hệ, họ quan sát đối đãi đây, đối với các duyên của sự vui kia, hoặc vì cầu được, hoặc cầu thọ dụng. Những người mong cầu sự vui của Bất hệ, họ quan sát đối đãi đây, đối với các duyên của sự vui kia, hoặc vì cầu được, hoặc cầu thọ dụng. Những người không muốn khổ, họ quan sát đối đãi đây, đối với duyên sinh khổ, đối với duyên đoạn khổ, hoặc cầu rời xa, hoặc cầu thọ dụng. Đó là y trên lãnh thọ y xứ để kiến lập quan đãi nhân.

[571b02] Y trên tập khí làm y xứ cho nhân, để kiến lập khiên dẫn nhân. Vì sao? Do huân tập nghiệp tịnh, bất tịnh qua các hành trong ba giới, ở trong các thú khả ái hay bất khả ái, cảm được tự thân khả ái hay bất khả ái. Lại nữa, do lực tăng thượng này mà các của cải, đồ dùng ngoài thân thành mãn hay tổn giảm. Đó là y trên tập khí y xứ của nghiệp tịnh, bất tịnh qua các hành để kiến lập khiên dẫn nhân.

[571b07] Y trên chủng tử hữu nhuận làm y xứ cho nhân, để kiến lập sinh khởi nhân. Vì sao? Các pháp hệ thuộc Dục giới, các pháp hệ khiên dẫn nhân.

350 351

thuộc sắc giới và Vô sắc giới, mỗi pháp từ chủng tử của nó mà được sinh khởi. Ái, là năng nhuận; chủng tử, là sở nhuận. Do những chủng tử được chín muồi (sở nhuận) này, trước được dẫn dắt, nay tự thể khác nhau được sinh khởi. Như kinh nói: “Nghiệp làm cảm sinh nhân650; ái làm sinh khởi nhân.” Đó là y trên chủng tử hữu nhuận y xứ để kiến lập sinh khởi nhân.

[571b13] Y trên vô gián diệt làm y xứ cho nhân, và cảnh giới, căn, tác dụng, sĩ dụng, chân thật kiến làm y xứ cho nhân, để kiến lập nhiếp thọ nhân. Vì sao? Do các pháp hệ thuộc Dục giới là do vô gián diệt nhiếp thọ, cảnh giới nhiếp thọ, căn nhiếp thọ, tác dụng nhiếp thọ, sĩ dụng nhiếp thọ, mà chư hành chuyển động. Như chư hành ở Dục giới hệ, chư hành Sắc giới hệ và Vô sắc giới hệ cũng như vậy. Nếu do chân thật kiến nhiếp thọ thì ở Bất hệ chư hành chuyển. Đó là y trên vô gián diệt, cảnh giới, căn, tác dụng, sĩ dụng, chân thật kiến làm y xứ để kiến lập nhiếp thọ nhân.

[571b20] Y trên tùy thuận làm y xứ cho nhân, để kiến lập dẫn phát nhân. Vì sao? Pháp thiện ở Dục giới hệ năng dẫn phát các pháp thắng thiện ở Dục giới hệ. Cũng vậy, pháp thiện ở Dục giới hệ năng dẫn phát các pháp thắng thiện ở Sắc giới hệ và Vô sắc giới hệ. Đó là do tùy thuận nơi nhân.

Như pháp thiện ở Dục giới hệ, cũng vậy pháp thiện ở Sắc giới hệ năng dẫn phát các pháp thắng thiện ở Sắc giới hệ và Vô sắc giới hệ, hoặc các pháp thắng thiện ở Bất hệ.

Như pháp thiện ở Sắc giới hệ, cũng vậy pháp thiện ở Vô sắc giới hệ năng dẫn phát các pháp thắng thiện ở Vô sắc giới hệ và pháp thiện ở Bất hệ.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Như pháp thiện ở Vô sắc giới hệ, cũng vậy pháp thiện ở Bất hệ năng dẫn phát các pháp thắng thiện ở Bất hệ và năng dẫn phát pháp tác chứng vô vi.

Lại nữa, pháp bất thiện năng dẫn phát pháp thắng bất thiện: Như dục tham năng dẫn phát sân, si, mạn, kiến, nghi, thân ác hành, ngữ ác hành, ý ác hành. Như dục tham, cũng vậy sân, si, mạn, kiến, nghi, theo sự thích hợp nên biết hết [khả năng dẫn phát của chúng].

Lại nữa, pháp vô ký năng dẫn phát pháp thiện, bất thiện và vô ký; đó là thức a-lại-da năng duy trì chủng tử thiện, bất thiện và vô ký.

Lại nữa, pháp vô ký năng dẫn phát pháp thắng vô ký đồng loại:

Sự đoàn thực năng dẫn phát hữu tình đã sinh khiến an trú, không hủy hoại, và năng dẫn phát hữu tình vui thích, mạnh khỏe, làm cho tăng trưởng. Đó là do tùy thuận nơi nhân.

Đó là y trên tùy thuận nhân y xứ để kiến lập dẫn phát nhân.

[571c07] Y trên công năng sai biệt làm y xứ cho nhân, để kiến lập định biệt nhân. Vì sao? Do các pháp ở Dục giới hệ, công năng của tự thể có sai biệt, nên sinh khởi đa dạng pháp tự thể sai biệt. Như các pháp ở Dục giới hệ, như vậy các pháp ở Sắc giới hệ, các pháp ở Vô sắc giới hệ và các pháp ở Bất hệ cũng vậy. Đó là y trên công năng sai biệt y xứ để kiến lập định biệt nhân.

Y trên hòa hợp làm y xứ cho nhân, để kiến lập đồng sự nhân. Vì sao? Chính yếu phải có được sự tự sinh hòa hợp mà các pháp ở Dục giới hệ sinh khởi. Như các pháp ở Dục giới hệ, như vậy các pháp ở Sắc giới hệ, các pháp ở Vô sắc giới hệ và các pháp ở Bất hệ cũng vậy. Như sinh hòa hợp, như vậy đắc hòa hợp, thành lập hòa hợp, hoàn thành hòa hợp, tác dụng hòa hợp cũng vậy. Đó là y trên hòa hợp y xứ để kiến lập đồng sự nhân.

[571c16] Y trên hữu chướng ngại làm y xứ cho nhân, để kiến lập tương vi nhân. Vì sao? Các pháp ở Dục giới hệ khi tương sinh, nếu hiện tại có chướng ngại thì không sinh khởi được. Như các pháp ở Dục giới hệ, như vậy các pháp ở Sắc giới hệ, các pháp ở Vô sắc giới hệ và các pháp ở Bất hệ cũng vậy. Như vì muốn sinh, như vậy vì muốn đắc, vì muốn thành lập, vì muốn hoàn thành, vì muốn tác dụng cũng vậy.

Đó là y trên hữu chướng ngại y xứ để kiến lập tương vi nhân.

Y trên vô chướng ngại làm y xứ cho nhân, để kiến lập bất tương vi nhân. Vì sao? Các pháp ở Dục giới hệ khi tương sinh, nếu hiện tại không có chướng ngại thì sinh khởi được. Như các pháp ở Dục giới hệ, các pháp ở Sắc giới hệ, các pháp ở Vô sắc giới hệ và các pháp ở Bất hệ cũng vậy. Như sự sinh, như vậy sự đắc, thành lập, hoàn thành, tác dụng cũng vậy. Đó là y trên vô chướng ngại y xứ để kiến lập bất tương vi nhân.

[571c26] Lại nữa, y trên chủng tử làm y xứ cho duyên, để kiến lập nhân duyên. Y trên vô gián diệt làm y xứ cho duyên, để kiến lập đẳng vô gián duyên. Y trên cảnh giới làm y xứ cho duyên, để kiến lập sở duyên duyên. Y trên vô gián diệt làm y xứ cho duyên để kiến lập đẳng vô gián duyên. Y trên ngữ, lãnh thọ, căn, tác dụng, sĩ dụng, chân thật kiến, tùy thuận, sai biệt công năng, hòa hợp, chướng ngại, bất chướng ngại làm y xứ cho duyên, để kiến lập tăng thượng duyên.

[571c29] Lại nữa, y trên tập khí và tùy thuận làm y xứ cho nhân và làm y xứ cho duyên, để kiến lập dị thục quả và đẳng lưu quả. Y trên chân thật kiến làm y xứ cho nhân và làm y xứ cho duyên, để kiến lập ly hệ quả. Y trên sĩ dụng làm y xứ cho nhân và làm y xứ cho duyên, để kiến lập sĩ dụng quả. Y trên ngữ, lãnh thọ, vô gián diệt, cảnh giới, căn, tác dụng, sai biệt công năng, hòa hợp, chướng ngại, LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 bất chướng ngại làm y xứ cho nhân và làm y xứ cho duyên, để kiến lập tăng thượng quả.

[572a04] Lại nữa, nghĩa của thuận ích là nghĩa của nhân.

Nghĩa của kiến lập là nghĩa của duyên. Nghĩa của hoàn thành là nghĩa của quả.

Lại nữa, nhân của sự kiến lập có năm sắc thái: 1. Năng sinh nhân; 2. Phương tiện nhân; 3. Câu hữu nhân; 4. Vô gián diệt nhân; 5.

Cửu viễn ly nhân.

Năng sinh nhân là sinh khởi nhân.

Phương tiện nhân là tùy thuyết nhân, quán đãi nhân, lãnh thọ nhân, dẫn phát nhân, định biệt nhân, đồng sự nhân, tương vi nhân, bất tương vi nhân.

Câu hữu nhân là một phần của nhiếp thọ nhân. Như nhãn đối với nhãn thức; như vậy, nhĩ, tỷ v.v... đối với các thức tương ứng.

Vô gián diệt nhân là sinh khởi nhân.

Cửu viễn ly nhân là khiên dẫn nhân.

Lại nữa, nhân của sự kiến lập có năm sắc thái: 1. Khả ái nhân;

2. Bất khả ái nhân; 3. Tăng trưởng nhân; 4. Lưu chuyển nhân; 5. Hoàn diệt nhân. Lại nữa, nhân của sự kiến lập có bảy sắc thái:

(1) Pháp vô thường là nhân. Pháp không có thường được gọi là nhân vì nó làm nhân sinh, làm nhân đắc, làm nhân thành lập, làm nhân hoàn thành, làm nhân tác dụng.

(2) Tuy pháp vô thường làm nhân cho pháp vô thường, những cũng cùng tánh chất khác làm nhân, không phải tánh chất của chính nó, cũng cùng tự tánh sau đó làm nhân, không phải ngay nơi sát-na này.

(3) Khi cùng tánh chất khác làm nhân và tự tánh sau đó làm nhân, thì ắt đã sinh chưa diệt, không phải chưa sinh đã diệt.

(4) Khi đã sinh chưa diệt làm nhân, thì ắt có được những duyên khác, không phải không có được.

(5) Khi có được những duyên khác, thì ắt phải thành biến dị, không phải chưa thành biến dị. (6) Khi thành biến dị, thì ắt có công năng tương ứng, không phải công năng thối lui.

(7) Khi có công năng tương ứng, thì ắt tương xứng, tùy thuận, không phải không tương xứng, không tùy thuận.

Như vậy là bảy sắc thái của nhân, theo chỗ thích hợp mà các nhân được kiến lập.

Lại nữa, nay sẽ nói quyết trạch về vô vi.

Kệ tụng:

‌ Là tâm sở duyên v.v... ‌ Là thanh tịnh sở duyên ‌ Là bốn thứ ly hệ ‌ Kiến lập tám vô vi. (kệ 12)

[572a25] Luận giải: Tám thứ vô vi, như phẩm Nhiếp sự đã nói.651 Hư không vô vi: Do đặc tánh của cảnh sở duyên của tâm thì tương tự nên lập là thường; không phải duyên tâm kia, vì duyên cảnh giới [tương tự] kia có lúc biến đổi. Do thanh tịnh sở duyên mà kiến lập chân như. Do chân như ấy, như thể tướng sở duyên khi thanh tịnh, vì thường an trú như vậy. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Do bốn thứ ly hệ mà kiến lập bốn vô vi: phi trạch diệt, trạch diệt, bất động, tưởng thọ diệt.

Bốn thứ ly hệ: (1) Do duyên sai thoát mà hoàn toàn ly hệ (phi trạch diệt vô vi); (2) do trạch diệt phiền não mà hoàn toàn ly hệ (trạch diệt vô vi);(3) do khổ lạc tạm thời ly hệ (bất động vô vi); (4) tâm tâm pháp tạm thời ly hệ (tưởng thọ diệt vô vi).652 Như vậy là đã nói quyết trạch về sự nhất thiết.

Nay sẽ nói quyết trạch về sự giới.

Kệ tụng: ‌ Ba giới phải nên biết ‌ Mười hai tướng sai biệt ‌ Sở trị và năng trị ‌ Chỉ làm tổn phục chủng. (kệ 13)

[572b07] Luận giải: Nên biết ba giới: Dục, Sắc, Vô sắc, có mười hai thứ tướng sai biệt:

1. Đa chủng sai biệt: Đây lại có sáu thứ: đa chủng sở y, đa chủng tướng trạng, đa chủng xứ sở, đa chủng cảnh giới, đa chủng phiền não và đa chủng tác nghiệp.

2. Thú sai biệt. 3. Khổ, lạc, bất khổ bất lạc câu hành sai biệt.

4. Hữu nạn, vô nạn sai biệt: Dục giới hoặc có hữu nạn [xứ], hoặc vô nạn [xứ]. Hai giới ở trên (Sắc giới và Vô sắc giới) ít có khả năng có hữu nạn [xứ].653

5. Bất thanh tịnh xứ, bất thanh tịnh thân, v.v... sai biệt: (1) Hoặc có xứ bất thanh tịnh mà thân thanh tịnh: thọ sinh vô nạn xứ ở Dục giới.

(2) Hoặc có xứ thanh tịnh, chẳng phải thân thanh tịnh: dị sinh ở Sắc giới và Vô sắc giới. (3) Hoặc có xứ bất thanh tịnh mà thân bất thanh tịnh: thọ sinh hữu nạn xứ ở Dục giới. (4) Hoặc có xứ thanh tịnh và thân thanh tịnh: bậc đã kiến đế ở Sắc giới và Vô sắc giới.

6. Thọ dụng sai biệt: Ở Dục giới có sự thọ dụng cảnh giới ngoại môn và sự thọ dụng bốn thức ăn. Hai giới ở trên có sự thọ dụng cảnh giới nội môn và sự thọ dụng ba thức ăn.

7. Thiện căn thắng liệt sai biệt.

8. Thiện căn xen tạp ác hành, không xen tạp ác hành sai biệt.

9. Thô trọng [phiền não] dày mỏng sai biệt.

10. Sự sinh sai biệt.654 11. Đắc tự thể sai biệt: Dục giới có đủ bốn thứ đắc tự thể. Hai giới ở trên chỉ có một thứ đắc tự thể, do hai giới này không bị hủy hoại bởi chính mình, cũng không bị hủy hoại bởi người khác.655 thế gian; 8. Làm người mà sinh trước hay sau Phật xuất thế hoặc sống ở nơi không có Phật pháp.

654 Bốn cách sinh: noãn, thai, thấp, hóa. Dục giới có cả 4; Sắc giới và Vô sắc giới chỉ có hóa sinh.

655 Câu xá luận, quyển 5, Phân biệt căn, tr. 26c12~27a01: “Theo kinh có bốn trường hợp thành tựu đời sống, loại đời sống có thể bị hủy hoại bởi chính mình chứ không phải bởi người khác, v.v…:

(1) Chỉ bị chính mình hủy hoại; đây là trường hợp của các chúng sinh ở các cõi Hý vong niệm thiên (Krīḍāpradūṣika) và Ý phẩn nhuế thiên (Manaḥpradūṣika) thuộc Dục giới, tự hủy hoại mình bằng sự vui chơi hoặc sân hận quá độ; ở đây cần nói thêm trường hợp các vị Phật tự mình nhập vào Niết-bàn; (2) Chỉ vì người khác hủy hoại; đây là trường hợp các chúng sinh nằm trong thai hoặc trứng;

(3) Bị chính mình và người khác hủy hoại; đây là trường hợp chung của các chúng sinh ở Dục giới;

ở đây cần nói thêm trường hợp các chúng sinh ở địa ngục (nāraka) và trung hữu, v.v.; (4) Không bị chính mình hoặc người khác hủy hoại; đây là trường hợp của các chúng sinh ở trung hữu, tất cả chúng sinh ở Sắc giới và Vô sắc giới, một phần chúng sinh ở Dục giới, các chúng sinh ở địa ngục và ở Bắc câu-lư châu (Uttarakuru), những người đang ở kiến đạo, đang nhập Tứ định, Vô tưởng định, Diệt tận định, các vương tiên (rājaṛṣi) tức các chuyển luân thánh vương đã từ bỏ đời sống phàm tục, LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 12. Ngôn thuyết sai biệt: Ở Dục giới có đủ bốn thứ ngôn thuyết656 .

Sắc giới không có giác, không có suy đạc. Vô sắc giới không có ngôn thuyết nào cả.

Lại nữa, ba giới này có năng trị và sở trị sai biệt: Dục giới là sở trị; Sắc giới là năng trị, Sắc giới là sở trị; Vô sắc giới là năng trị.

Lại nữa, hạ địa là sở trị, thượng địa là năng trị. Như vậy, sự đối trị chỉ là đối trị chủng tử tổn phục657, làm cho suy yếu, không phải vĩnh viễn hư hoại để tái sinh.

Lại nữa, kệ tụng:

‌ Pháp vương, vị nước biển ‌ Muốn ác thú trường thọ ‌ Nhiều thế giới chung một ‌ Mỗi hai thứ nhân duyên. (kệ 14) [572c02] Luận giải: Vì nhân duyên gì quỷ vương Diệm Ma được gọi là Pháp vương? Do nhiếp ích chúng sinh kia. Có hai nguyên nhân có thể làm nhiếp ích: 1. Làm cho chúng sinh kia nhớ nghĩ những việc tạo tác ở đời trước, khiến họ tự trách và chán ghét ác nghiệp đời trước;

2. Làm cho họ ở chốn địa ngục không còn tạo thêm ác nghiệp khác, từ đó mau được ra khỏi địa ngục.

Vì nhân duyên gì nước trong các biển lớn đều có vị mặn [và đau buồn]? Do hai nguyên nhân: 1. Chúng sinh dưới nước tăng thêm phước lực, khiến chúng sinh khác không thể thú nhập; 2. Chúng sinh trên cạn tăng thêm phi phước, khiến họ không vào được [đáy biển] để lấy châu báu.

Vì nhân duyên gì một số chúng sinh nơi cõi địa ngục hay súc sinh có thọ lượng dài lâu, không phải chúng sinh ở thiện thú nơi Dục giới? Ác thú mà trường thọ là do hai nguyên nhân: 1. Pháp thiện ở Dục giới cần phải tư trạch và nỗ lực mới sinh khởi được; 2. Các pháp bất thiện nhiệm vận sinh khởi, không do tư trạch.

Vì nhân duyên gì trong ba ngàn thế giới đại thiên có nhiều thế giới, cho đến cõi trời Sắc cứu cánh658, thế mà đồng nói là một thế giới chỉ đến trời Phạm thế659? Do hai nguyên nhân: 1. Vì cùng thành hoại;

2. Vì kiến lập chúng hội.

trả lời rằng: “Đó là những chúng sinh ở cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ”, tức ở Hữu đảnh là tầng LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Luận Hiển Dương Thánh Giáo