Luận Hiển Dương Thánh Giáo Trọn Bộ 2 tập

Tu viện trưởng Tu viện Vĩnh Nghiêm

Thích Giác Dũng

1 Cư sĩ Quảng Minh ngày xưa cùng ngồi trên chiếc ghế Trường Cao cấp Phật học Việt Nam Cơ sở 2 (nay là Học viện Phật giáo Việt Nam tại Tp. Hồ Chí Minh) với chúng tôi, niên khóa 1988-1992. Sau khi tốt nghiệp một thời gian, do duyên nghiệp, Cư sĩ đã đi theo con đường khác nhưng vẫn còn đó chí nguyện ban đầu. Tuy thân tại trần nhưng tâm thoát tục, Cư sĩ miệt mài phiên dịch, chú thích khoảng 50 bộ kinh, luận như Ba Kinh Nhật Tụng, Kinh Phạm Võng-quyển thượng, Biện Trung Biên Luận, Luận Đại Thừa Chưởng Trân, Luận Đại Thừa Trang Nghiêm Kinh, Luận Hiển Dương Thánh Giáo,… Xin xem tất cả dịch phẩm của Cư sĩ Quảng Minh tại đây : https://sites.google.

com/site/cusiquangminh/home . Thật đáng trân trọng.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2

(Hai)

A. Duyên khởi B. Chánh minh Du-già B1. Văn trì B1.1. Biết pháp là biết về 9 sự (phẩm Nhiếp sự) B1.2. Biết nghĩa là biết 4 tướng (phẩm Nhiếp tịnh nghĩa)

B2. Tu hành B2.1. Thành tựu sở duyên (phẩm Thành thiện xảo)

B2.2. Thành tựu gia hành ‌ a. Biến tri vô thường (phẩm Thành vô thường)

‌ b. Biến tri khổ (phẩm Thành khổ)

‌ c. Biến tri không (phẩm Thành không)

‌ d. Biến tri vô tánh (phẩm Thành vô tánh)

B2.3. Thành tựu thú nhập ‌ a. Quả hiện quán (phẩm Thành hiện quán)

‌ b. Nhân Du-già (phẩm Thành Du-già)

B3. Tư trạch B3.1. Giản trạch về bất khả tư nghị (phẩm Thành bất tư nghị)

B3.2. Quyết trạch về tối thắng (phẩm Nhiếp thắng quyết trạch)

C. Quy kết năm địa Du-già (trì, trú, minh, kính, chuyển y)

(Ba)

I. Phẩm Nhiếp sự: có 9 sự nhiếp hết giáo pháp của Phật.

1. Sự Nhất thiết, có 5 (kệ 2ab)

2. Sự Giới, có 2 (kệ 2cd)

3. Sự Tạp nhiễm, có 3 (kệ 3ab) 4. Sự Đế, có 6 (kệ 3c)

5. Sự Y chỉ, có 2 (kệ 3d) 6. Sự Giác phần, có 28 (kệ 4 – 7) 7. Sự Bổ-đặc-già-la, có 11 (kệ 8 – 10)

8. Sự Quả, có 8 (kệ 11 – 13) 9. Sự Công đức, có 20 (kệ 14 – 16)

10. Tổng liệu giản: a. Quyết định về số, thứ tự (kệ 17 – 19)

b. Tư lượng pháp môn (kệ 20): qua 4 ôn-đà-nam già-tha, tư lượng 45 pháp môn.

c. Tu hành pháp môn (kệ 21)

II. Phẩm Nhiếp tịnh nghĩa: Biết nghĩa qua 4 sắc thái. 1. Sắc thái tối thắng (kệ 1, 2)

2. Sắc thái tự thể (kệ 3 – 7)

3. Sắc thái thanh tịnh (kệ 8, 9)

4. Sắc thái biện giáo (kệ 10)

4.1. Nêu chung bảy loại 4.2. Tùy loại riêng giải: a. Thánh hành có 4 thứ LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 b. Vô thượng thừa có 5 thứ (vô thượng thừa đa chủng) c. Đại bồ-đề có 5 thứ (đại bồ-đề đa chủng)

d. Công đức có 27 thứ (công đức đa chủng), qua 5 ôn-đà-nam (tụng 1 - 5), cf. Luận Du-già, Bồ-tát địa, quyển 46, tr. 545b-549b.

e. Dị luận có 16 thứ, qua 3 ôn-đà-nam (tụng 6 - 8), cf. Luận Du-già, Hữu tầm hữu tứ đẳng tam địa, quyển 6 và 7, tr.

303b-313a.

f. Luận pháp có 7 thứ nhân minh, qua 1 ôn-đà-nam (tụng 9), cf. Luận Du-già, Văn sở thành địa, quyển 15, tr. 355a-360c.

g. Thích phần có 7 thứ, qua 2 ôn-đà-nam (tụng 10, 11), cf.

Luận Du-già, Nhiếp thích phần, quyển 80 và 81, tr. 749c-754c.

III. Phẩm Thành thiện xảo:

1. Nêu 7 thiện xảo (kệ 1)

2. Kiến lập trừ khử ngu si (kệ 2 – 10)

3. Phân biệt thích nghĩa 3.1. Uẩn (kệ 11, 12) 3.2. Giới (kệ 13, 14) 3.3. Xứ (kệ 15, 16)

3.4. Duyên khởi (kệ 17, 18) 3.5. Xứ phi xứ (kệ 19, 20)

3.6. Căn (kệ 21, 22)

3.7. Đế (kệ 23, 24)

4. Tổng kết 23 thứ sai biệt (kệ 25)

IV. Phẩm Thành vô thường:

1. Kiến lập sắc thái vô thường (thể tánh và sai biệt) 1.1 Thể tánh của vô thường (kệ 1)

1.2 Sai biệt của vô thường (kệ 2)

1.2.1 Sáu thứ vô thường 1.2.2 Tám thứ vô thường 1.2.3 Vô tánh vô thường 1.2.4 Biến dị vô thường: 15 loại và 8 duyên (kệ 3, 4) 1.2.5 Nghĩa của vô thường: 8 thứ vô thường và 3 cõi 1.3 Ba tướng sở nhiếp: 6 thứ vô thường và ba tánh (kệ 5)

2. Quyết trạch nghĩa khác:

2.1. Nghĩa vô thường đều khổ (kệ 6)

2.2. Nghĩa sát-na vô thường: 3 nhân thành lập (kệ 7 – 12)

(sát-na diệt luận)

3. Đối trị chướng ngại chấp thường (phê phán thuyết thường hằng) 3.1. Ngã là thường, bất thành (kệ 13)

3.2. Tự tại là thường, bất thành (kệ 14)

3.3. Tự tánh là thường, bất thành (kệ 15, 16)

3.4. Cực vi thường trú, bất thành (kệ 17)

3.5. Hiểu biết (: giác) là thường, bất thành (kệ 18) 4. Thuyết thành biến tri (tu tập pháp vô thường)

4.1. Xem xét ngu si (kệ 19 – 21)

4.2 Nói rõ trí tuệ (kệ 22 - 23)

V. Phẩm Thành khổ:

1. Kiến lập sắc thái khổ 1.1. Sắc thái phổ quát các khổ (kệ 1)

1.2. Phân biệt ba khổ (kệ 2 – 6) LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 1.3. Sai biệt 55 khổ (kệ 7, 8)

1.4. Sai biệt 2 đế (kệ 9, 10)

1.5. Sai biệt 8 khổ (kệ 11, 12)

1.6. Sai biệt 3 đời (kệ 13)

2. Thích thành biến tri 2.1. Xem xét ngu si (kệ 14 – 18)

2.2 Nói rõ trí tuệ (kệ 19, 20)

VI. Phẩm Thành không:

1. Kiến lập sắc thái không 1.1. Tự tướng (kệ 1)

1.2. Thâm tướng (kệ 2ab)

1.3. Biệt tướng (kệ 2cd)

2. Đối trị chướng ngại chấp ngã 2.1. Dựa vào uẩn chấp ngã, bất thành (kệ 3, 4)

2.2. Thấy, nghe, hay, biết chấp ngã, bất thành (kệ 5 – 9)

2.3. Những vấn nạn chấp ngã, bất thành (kệ 10 – 17)

3. Thích thành biến tri 3.1. Sở trị là ngã kiến (kệ 18)

3.2. Năng trị là 16 không (kệ 19)

3.3. Sở đoạn là 6 ngu si (kệ 20)

3.4. Năng chứng là trí tu (kệ 21 – 23)

VII. Phẩm Thành vô tánh:

1. Kiến lập sắc thái vô tánh 1.1. Tổng thuyết tánh và vô tánh (kệ 1, 2)

1.2. Biệt thành tánh biến kế:

a. Danh và nghĩa cùng làm khách vô thể (kệ 3 – 6)

b. Biến kế bất đồng nên tánh sai biệt (kệ 7)

c. Tám phân biệt làm nhân sinh 3 sự (kệ 8, 9)

1.3. Biệt thành tánh y tha: a. Nhân vì nhiễm có thể thủ đắc nên có (kệ 10)

b. Tướng và thô trọng duyên sinh nhau là thể (kệ 11)

c. Không xác định là có không nên nói thế tục có (kệ 12, 13)

1.4. Biệt thành tánh viên thành thật a. Thắng nghĩa đế là tự tánh (kệ 14, 15)

b. Do thắng nghĩa mà vô tánh (kệ 16, 17) 2. Thích thành biến tri 2.1. Ngăn chận pháp chấp làm nhân sinh chấp (kệ 18) 2.2. Lìa chấp, huân tịnh tức là chuyển y (kệ 19, 20ab)

2.3. Do 4 đạo lý nên chuyển y là bất khả tư nghị (kệ 20cd, 21) 2.4. Chuyển y sai biệt, trí Phật thì tối thắng (kệ 22 – 24)

VIII. Phẩm Thành hiện quán:

1. Bảy môn quyết trạch 1.1. Tam giới sự làm sở quán (kệ 1) – cảnh giới hiện quán 1.2. Xuất thế trí làm năng quán (kệ 2) – trí hiện quán 1.3. Dục giới nhân thiên khởi quán (kệ 3) – xứ hiện quán

1.4. Tam thừa năng nhập mà duy tâm vô ngã (kệ 4 – 6) – 5 bậc hiện quán 1.5. Bồ-đề phần để vào thứ đệ (kệ 7, 8) – thứ đệ hiện quán 1.6. Kiến đạo đoạn hoặc làm chánh nhập vị (kệ 9, 10) – vĩnh LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 đoạn 3 kết

1.7. Giản trạch cứu cánh quyết định để nhập tướng (kệ 11 – 13) – tướng trạng hiện quán 2. Thành tu tập thứ đệ 2.1. Ba loại thứ đệ quay về ba tịnh (kệ 14 – 16) – tu tập thứ đệ hiện quán 2.2. Niệm trú gia hành tiệm thứ nhập quán (kệ 17 – 19) – nhập thứ đệ hiện quán: gia hành đạo 2.3. Chánh nhập đoạn hoặc, ý lạc bình đẳng (kệ 20 – 23): kiến đạo (6 thứ thanh tịnh trí, 5 thứ tâm bình đẳng)

2.4. Tu đạo hậu đắc tịnh trí cứu cánh (kệ 24): tu đạo 2.5. Nhân tu thắng lợi hiện quán sai biệt (kệ 25) – hiện quán sai biệt

IX. Phẩm Thành Du-già:

1. Tổng nêu bát-nhã làm thể (kệ 1)

2. Biệt thích các nghĩa Nhất thiết chủng (kệ 2)

3. Biệt thích nghĩa vô phân biệt (kệ 3, 4)

X. Phẩm Thành bất tư nghị:

1. Chung nói 9 bất tư nghị, nhân duyên được mất (kệ 1, 2)

2. Riêng làm rõ những sự bất tư:

2.1. Ngã (kệ 3)

2.2. Hữu tình và khí thế giới (kệ 4)

2.3. Nghiệp báo (kệ 5)

2.4. Cảnh giới bậc tĩnh lự và cảnh giới chư Phật (kệ 6) 2.5. Bất tư vô ký sự (kệ 7) – (7) 14 bất khả ký sự 2.6. Tư bất tư công đức, tội lỗi (kệ 8, 9) – (8) Phi chánh pháp,

(9) Sự được dẫn nhiếp bởi tất cả phiền não.

2.7. Trùng thuyết nhân thành (kệ 10)

XI. Phẩm Nhiếp thắng quyết trạch:

I. Tổng minh 10 tướng: 1. Số; 2. Tướng; 3. Sai biệt; 4. Hữu tánh; 5.

Xứ sở; 6. Biên tế; 7. Sinh khởi; 8. Tưởng; 9. Thiện xảo; 10. Nhiếp.

(kệ 1) II. Quyết trạch 9 sự:

1. Sự nhất thiết (kệ 2, tụng 1 và 2, kệ 3 - 12)

2. Sự giới (kệ 13)

3. Sự tạp nhiễm (kệ 15 - 21) 4. Sự đế (kệ 22 - 25)

5. Sự y chỉ (kệ 26 - 31)

6. Sự giác phần (kệ 32 - 36)

7. Sự bổ-đặc-già-la (kệ 37) 8. Sự quả (kệ 38)

9. Sự công đức (kệ 39 - 45)

III. Kết quy 5 địa (kệ 46)

16 17

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 9.2 Mười hai loại bất cộng pháp:‌. .................................... 49, 50 9.2.1 Ba mươi hai tướng đại trượng phu (kệ 15)

9.2.2 Tám mươi vẻ đẹp 9.2.3 Bốn Nhất thiết tướng thanh tịnh 9.2.4 Như lai mười lực‌.......................................................... 50 9.2.5 Bốn vô úy‌................................................................. 5, 50 9.2.6 Ba bất hộ 9.2.7 Ba niệm trú 9.2.8 Vĩnh đoạn các tập khí 9.2.9 Không quên mất diệu pháp (kệ 16)

9.2.10 Như lai đại bi 9.2.11 Mười tám pháp bất cộng của Phật 9.2.12 Nhất thiết chủng diệu trí

9.3 Trình bày rộng

10. Tổng phân biệt

10.1 Xác định về số và thứ tự (kệ 17-19)

10.2 Vô lượng pháp môn (kệ 1-20) ‌...................................... 13

Pháp môn có 45 (tụng 1-4)

Tụng 1: 12 pháp môn 10.2.1 (1) Cú 10.2.2 (2) Mê hoặc 10.2.3 (3) Hý luận 10.2.4 (4) Trú 10.2.5 (5) Chân thật 10.2.6 (6) Tịnh

10.2.7 (7) Diệu

10.2.8 (8) Tịch tĩnh 10.2.9 (9) Tánh 10.2.10 (10) Đạo lý 10.2.11 (11) Giả thi thiết

10.2.12 (12) Hiện quán Tụng 2: 14 pháp môn 10.2.13 (13) Phương sở 10.2.14 (14) Vị 10.2.15 (15) Phân biệt 10.2.16 (16) Tác 10.2.17 (17) Chấp trì 10.2.18 (18) Tăng 10.2.19 (19) Giảm 10.2.20 (20) Ám 10.2.21 (21) Ngữ 10.2.22 (22) Sở giác 10.2.23 (23) Thượng 10.2.24 (24) Viễn ly 10.2.25 (25) Chuyển 10.2.26 (26) Tàng hộ Tụng 3: 9 pháp môn 10.2.27 (27) Giản trạch 10.2.28 (28) Hiện hành 10.2.29 (29) Tùy miên LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 DẪN NHẬP

Luận Hiển dương Thánh giáo 顯揚聖教論, tiếng Phạn là Ārya-śāsana-prakaraṇa-śāstra hay Prakaranaryavaca-sastra (Acclamation of the Scriptural Teaching/ Treatise of Acclamation of the Sagely Teaching), là một bộ luận trọng yếu của Phật giáo Đại thừa Duy thức tông, do đại sĩ Vô Trước (無著,310-390) trước tác. Về hệ thống truyền thừa của Duy thức tông, nó bắt nguồn từ sau khi đức Phật nhập diệt 900 năm, ở Ấn độ có Bồ-tát Di Lặc ra đời nói luận Du-già sư địa; ngài Vô Trước vâng theo ý chỉ của luận này mà soạn ra các bộ: luận Đại thừa trang nghiêm kinh, luận Nhiếp đại thừa và luận Hiển dương Thánh giáo. Vào đời Đường, ngài Huyền Trang (玄奘, 602-664) phiên dịch luận này ra chữ Hán.1 Luận này còn được gọi là Tổng bao chúng nghĩa luận 總苞眾義 論, Quảng bao chúng nghĩa luận 廣苞眾義論 (vì bao quát các nghĩa của 10 chi luận), và gọi tắt là Hiển dương luận. Luận này có 20 quyển, nằm trong Đại chánh tân tu đại tạng kinh, tập 31, No. 1602. Luận này làm cho yếu nghĩa của bộ luận Du-già sư địa được sáng tỏ rực rỡ nhất, nên gọi là Hiển dương Thánh giáo, hoặc Tiểu Du-già luận. Luận này là một trong 10 chi luận Du-già2; là một trong 11 bộ luận của tông Duy thức3 và là chỗ y cứ của luận Thành duy thức4. Thánh giáo là giáo pháp của Phật. Trong nghĩa hẹp, Thánh giáo là “sáu kinh, mười một luận”5 , là “một kinh, một luận.”6 Tìm trong Hiển dương luận có thể thấy một số định nghĩa về Thánh giáo, như sau: (1) Mười hai phần Thánh giáo: khế kinh, ứng tụng, ký biệt, phúng tụng, tự thuyết, duyên khởi, thí dụ, bản sự, bản sinh, phương quảng, vị tằng hữu pháp và luận nghị. (phẩm Nhiếp tịnh nghĩa, 508c15); (2) “Các việc ác chớ làm, Các việc lành vâng làm, Khéo điều phục tâm mình, Đó lời chư Phật dạy.” (phẩm Nhiếp tịnh nghĩa, 536a05); (3) Đức Bạc-già-phạm dựa vào ba xứ: sự, thời và bổ-đặc-già-la để lưu bố Thánh giáo, cho nên gọi là y xứ. (phẩm Nhiếp tịnh nghĩa, 538a25); (4) Thứ đệ, lược có ba thứ: 1. Thứ đệ viên mãn;

diệu lý.” (tr. 896b20)

2 Mười chi luận Du-già: 1. Luận Đại thừa bách pháp minh môn; 2. Luận Đại thừa ngũ uẩn;3. Luận Hiển dương Thánh giáo; 4. Luận Nhiếp Đại thừa; 5. Luận Đại thừa A-tỳ-đạt-ma tạp tập; 6. Luận Biện trung biên; 7. Luận Duy thức nhị thập; 8. Luận Duy thức tam thập; 9. Luận Đại thừa trang nghiêm kinh; 10. Luận Phân biệt Du-già. 3 Mười một luận của tông Duy thức: 1. Luận Du-già sư địa; 2. Luận Hiển dương Thánh giáo; 3. Luận Đại thừa trang nghiêm kinh; 4. Luận Tập lượng; 5. Luận Nhiếp Đại thừa; 6. Luận Thập địa kinh; 7.

Luận Quán sở duyên duyên; 8. Luận Đại thừa A-tỳ-đạt-ma tập; 9. Luận Duy thức nhị thập; 10. Luận Biện trung biên; 11. Luận Phân biệt Du-già.

4 Luận Thành duy thức 成唯識論 là bộ luận căn bản quan trọng của Pháp tướng tông của Trung Hoa, là để giới thiệu một vài lý thuyết đặc biệt của Thế Thân (世親, Vasubandhu, 320-400 CN) và Hộ Pháp (護法, Dharmapaala, 530-561CN) cho những học giả Phật giáo là tông phái Duy thức mới hình thành vào triều đại nhà Đường.

5 Sáu kinh là:

giáo luận được cho là bản kinh xưa nhất của Sơ điêu bản7 Cao ly tạng (Tripitaka Koreana). Có khoảng 300 bản in của Sơ điêu bản vẫn tồn tại ở Hàn quốc, nhưng số lượng Sơ điêu bản ở Nhật bản là 2.400 bản in, trong đó phần lớn được lưu trữ tại chùa Nam Thiền (Nanzen), Kyoto, còn lại khoảng 600 bản in được lưu trữ ở Bảo tàng lịch sử dân gian Tsushima (the Tsushima Folk History Museum) cùng những nơi khác.8 Hiển dương luận và Hiển dương Thánh giáo luận tụng do ngài Huyền Trang dịch thành 2 bản riêng biệt, cho nên giới học giả thắc mắc không biết 2 tác phẩm này có cùng một tác giả hay là khác. Về vấn đề này, học giả Nhật bản là ông Vũ tỉnh Bá thọ 宇井伯壽 (Uihakujiu, 1882-1963) cho rằng Hiển dương luận là tác phẩm của ngài Thế Thân 世親, còn Hiển dương Thánh giáo luận tụng mới là tác phẩm của ngài Vô Trước. Quan điểm của ông là: Luận Tam vô tánh 三無性論 (No.

1617, 2 quyển, do ngài Chân Đế 真諦 dịch) tương đương với phần văn luận giải của phẩm Thành vô tánh trong luận Hiển dương, còn luận Tam vô tánh và luận Chuyển thức 轉識論 (cũng do ngài Chân đế dịch)

đều là một phần của luận Vô tướng 無相論. Vả lại, luận Chuyển thức và Tam thập duy thức tụng 三十唯識頌 của ngài Thế Thân là cùng một bản mà dịch khác, cho nên biết luận Vô tướng là tác phẩm của ngài Thế Thân. Cũng cứ theo đó mà suy thì biết luận Hiển dương hẳn là văn chú thích của ngài Thế Thân.

Luận Hiển dương không tìm thấy trong Đại tạng kinh Tây tạng LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 2. Thứ đệ giải thích; 3. Thứ đệ năng thành. Vì muốn hiển thị ba thứ đệ này, lược dẫn Thánh giáo. (phẩm Nhiếp tịnh nghĩa, 539b19) ; (5)

Đạo lý và Thánh giáo: Thánh giáo là ba thứ Thánh ngôn, như trong kinh có nói: “Tâm dẫn thế gian đi, tâm lực để phòng hộ, tùy tâm sinh khởi rồi, tự tại đều tùy chuyển.” Lại nói: “Cho nên bí-sô! Hãy khéo chuyên tinh, như chánh đạo lý, quán sát nơi tâm,” Lại nói: “Bí-sô nên biết! Nói thành chủ tức là tất cả hữu thủ thức uẩn.” (phẩm Thành vô thường, 548c27-549a03)

Tất cả có hơn 252 bài tụng, cuối quyển có phụ thêm Hiển dương Thánh giáo luận tụng 顯揚聖教論頌, 1 quyển, No. 1603, cũng gọi là Hiển dương luận tụng.

Những sách chú thích của luận này gồm có: Nhập Du-già luận (sa. yogāvatāra), một luận giải về phẩm Thành Du-già của ngài Trần Na 陳那, hiện còn bản Tạng ngữ. Hiển dương sớ 顯揚疏, 1 quyển, của ngài Khuy Cơ 窺基 đời Đường; Hiển dương luận sớ 顯 揚論疏, 8 quyển, của ngài Cảnh Hưng 璟興 người Tân la 新羅, v.v...

nhưng đều đã thất truyền. Phật giáo thời hiện đại thì có: Âu Dương Cánh Vô 歐陽竟無 (1871 – 1943), Hiển dương luận, Nội học viện China, 1936; Lữ Trưng 呂澂 (1896 – 1989), Hiển dương Thánh giáo luận đại ý 顯揚聖教論大意, Nội học viện China, 1924; Đàm Huyền 談玄, Hiển dương Thánh giáo luận dữ Du-già sư địa luận tỷ giảo 顯 揚聖教論與瑜伽師地論比較; Hayasshima Osamu (Tảo Đảo Lý 早 島理), đại học Ryukoku, Kyoto, Hiển dương Thánh giáo luận nghiên cứu tự 顕揚聖教論研究序, cùng những biên khảo xuất sắc khác về luận này bằng Nhật ngữ của ông.

Ngày nay, tại Bảo tàng lịch sử Seoul (the Seoul Museum of History) ở Nam Hàn, có trưng bày một bản in Hiển dương Thánh 7 Sơ điêu bản của Cao ly tạng (First edition of Tripitaka Koreana ) được khắc in vào năm 1011, dùng Thục Bản (còn gọi là Bắc Tống tạng bản hay Khai bảo tạng, 971~983) làm gốc, thêm vào các soạn thuật ghi trong Trinh Nguyên Mục lục, hoàn thành năm 1082. Tái điêu bản (Second edition) được khắc in từ năm 1236 đến năm 1251 để cầu nguyện đẩy lùi quân Nguyên, và hiện được cất giữ tại Tàng kinh các của chùa Hải Ấn (Haein), ở Hapcheon, tỉnh South Gyeongsang.

8 Số lượng Sơ điêu bản lưu trữ ở Nhật bản gấp 8 lần số lượng ở Hàn quốc, và chất lượng của nó cũng tốt hơn. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 (Tibetan Tripitaka; Kagyur & Tangyur); dù vậy Du-già sư địa luận (No. 4035~4042) là bộ luận căn bản và quan trọng của Phật giáo Tây tạng. Các học giả phương Tây dường như không chú ý đến luận Hiển dương, vì lẽ không có Phạn bản và Tây tạng bản của luận này.

Về thời gian phiên dịch, Hiển dương Thánh giáo luận được ngài Huyền Trang dịch từ ngày 1 tháng 10 năm Trinh Quán thứ 19 (645) nhà Đường, ở Phiên kinh viện, chùa Hoằng Phúc, đến ngày 15 tháng Giêng năm Trinh Quán thứ 20 (646) thì xong, sa-môn Trí Chứng, v.v…

ghi lại. Hiển dương Thánh giáo luận tụng được Huyền Trang dịch vào ngày 10 tháng 6 năm Trinh Quán thứ 19, sa-môn Biện Cơ ghi lại.9 Nội dung luận Hiển dương gồm có 11 phẩm, không ngoài 4 pháp là Giáo, Lý, Hành, Quả:

1. Phẩm Nhiếp sự (quyển 1 – 4)

10. Phẩm Thành bất tư nghị (quyển 17)

11. Phẩm Nhiếp thắng quyết trạch (quyển 17 và 18 – 20)

1. Giáo pháp (hình thức giáo lý) gồm trong phẩm Nhiếp sự. Phẩm Nhiếp sự nói đến 9 sự mà làm bản thể của giáo pháp. Những gì đức Phật

Thích Ca giảng dạy không ngoài 9 sự này, đó là:

(1) Nhất thiết pháp: Nói về ngũ vị 106 pháp, đó là: 8 thức, 51 tâm sở, 15 loại sắc pháp (11 sắc pháp và 4 đại), 24 bất tương ưng hành pháp và 8 loại vô vi pháp (hư không, trạch diệt, phi trạch diệt, bất động, tưởng thọ diệt, thiện pháp chân như, bất thiện pháp chân như và vô ký chân như). (2) Giới: Nói về tam giới sai biệt, tam thiên đại thiên thế giới v.v…

(3) Tạp nhiễm: Tức phiền não tạp nhiễm (có 128 thứ), nghiệp tạp nhiễm (tư tâm sở [ý chí, ý muốn, ý nghiệp] và tư sở khởi [cái do tư tác động: thân nghiệp và ngữ nghiệp]) và sinh tạp nhiễm (tức sự lưu chuyển LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 xứ, vô tránh, nguyện trí, 4 vô ngại giải, 6 thần thông, tướng hảo của Phật, 10 lực, 4 vô úy, 3 bất hộ, 3 niệm trú, đại bi, 18 pháp bất cộng.

Chín sự này có thể khái quát cảnh, hành và quả. Năm sự đầu thuộc về Du-già cảnh. Sự giác phần và sự Hữu tình thuộc về Du-già hành. Hai sự sau cùng thuộc về Du-già quả. Lại nữa, sự Nhất thiết pháp là chỗ dựa chung của thanh tịnh và tạp nhiễm; sự Giới và sự Tạp nhiễm thuộc về tạp nhiễm, trong đó, sự Giới là sở y của tạp nhiễm;

còn phiền não, nghiệp và sinh là sai biệt của tạp nhiễm; sáu sự còn lại thuộc về thanh tịnh. Phương tiện để tư lượng 9 sự này là sự nhiếp tất cả ngữ ngôn của Phật và tưởng nhiếp tất cả ngữ ngôn của Phật. Sở y để tu hành 9 sự này là 10 thứ pháp hành và 6 thứ thú nhập.

Luận Du-già sư địa: “Sự khế kinh gồm có 4 A-cấp-ma (A-hàm, Agama): 1. Tạp A-cấp-ma; 2. Trung A-cấp-ma; 3. Trường A-cấp-ma;

4. Tăng nhất A-cấp-ma. Về Tạp A-cấp-ma, trong đây đức Thế Tôn quán sát căn cơ của người được giáo hóa, rồi tuyên thuyết giáo pháp tương ứng được trình bày bởi Như Lai và các đệ tử, đó là giáo pháp tương ứng uẩn, xứ, giới; tương ứng duyên khởi, thực, đế; tương ứng niệm trú, chánh đoạn, thần túc, căn, lực, giác chi, đạo chi, nhập xuất tức niệm, học, chứng tịnh, v.v… Lại y theo tám chúng, nói các giáo pháp tương ứng với các chúng. Về sau người kết tập vì muốn Thánh giáo tồn tại lâu dài, nên một phần kết tập thành các bài kệ tụng, rồi tùy Sở vị thuyết: chỉ tám chúng đệ tử Phật. Chín sự hay ba loại lớn, đó là nội dung của kinh Tạp A-hàm, và cũng có thể gọi đó là “Tu-đa-la” –

“Sự khế kinh”.

Đối chiếu với luận Du-già sư địa, ngài Ấn Thuận phân loại nội dung Tạp A-hàm thành 7 phần: 1. Ngũ uẩn; 2. Lục nhập xứ; 3. Tạp nhân: Nhân duyên, Đế, Giới, Thọ; 4. Đạo phẩm: Niệm xứ, Chánh đoạn, Như ý tục, Căn, Lực, Giác chi, Thánh đạo, An-na-ban-na niệm, Học, Bất hoại tịnh; 5. Bát chúng; 6. Đệ tử sở thuyết; 7. Như Lai sở thuyết.

Tư tưởng của Tạp A-hàm có thể nói là căn bản của giáo pháp Phật thuyết, trong đó học thuyết Duyên khởi làm chủ đạo, gồm có 4 phần:

(1) Ba pháp ấn (hoặc 4 pháp ấn); (2) Mười hai nhân duyên; (3) Bốn đế; (4) Tám Thánh đạo. Tư tưởng ấy thể hiện rõ nét trong luận Hiển dương.

Bằng biện tài vô ngại, đại sĩ Vô Trước đã vận dụng kinh A-hàm để hiển dương Thánh giáo của Phật một cách sâu xa và trọn vẹn. Bàng bạc trong luận Hiển dương là những câu kinh được trích dẫn trong kinh A-hàm, đặc biệt là sự giải thích kinh Trú học thắng lợi của Tạp A-hàm ở quyển 12 và 13. Qua những trích dẫn kinh văn, cho thấy vào thời đại Vô Trước hẳn phải có một Phạn bản Tạp A-hàm rất giống với truyền bản Tạp A-hàm mà ngài Cầu-na Bạt-đà-la11 đã phiên dịch ra chữ Hán.

2. Lý pháp (ý nghĩa, nội dung, bản thể của hình thức giáo lý)

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Cuối phẩm Nhiếp tịnh nghĩa có đoạn văn tóm tắt sự biết nghĩa qua bốn sắc thái: “Nay ở phẩm đây hiển thị luận này có bốn sắc thái:

1. Sắc thái tối thắng; 2. Sắc thái tự thể; 3. Sắc thái thanh tịnh; 4. Sắc thái biện giáo. Ở đây, sắc thái tối thắng có hai kệ tụng (1, 2); sắc thái tự thể có năm kệ tụng (3~7); sắc thái thanh tịnh có hai kệ tụng (8, 9)

và sắc thái biện giáo có một kệ tụng (10).”

Sắc thái tối thắng, được phân làm hai: 1. Hiển thị luận này là tối thắng trong các luận; 2. Luận này có đủ bốn tịnh đức: nhiếp tất cả nghĩa, các luận thuyết ngoại đạo, tà giáo không thể phá hoại, dễ ngộ nhập và ngộ nhập rồi thì bất hoại. Do đề cập đến bốn tịnh đức mà phẩm này có tên là “Tịnh nghĩa”. Sắc thái tự thể, là diệu lý của hai đế: 1. Thế tục đế: nói rộng về năm uẩn, giải thích đạo lý thế tục đế; 2. Chân đế: năm pháp (tướng, danh, phân biệt, chân như, chánh trí), ba tự tánh (biến kế sở chấp, y tha khởi, viên thành thật), bốn chân thật (thế gian, đạo lý, phiền não chướng tịnh trí sở hành, sở tri chướng tịnh trí sở hành), bốn tầm tư (danh, tự tánh, giả lập, sai biệt giả lập), bốn như thật trí (do bốn thứ tầm tư dẫn ra).

Sắc thái thanh tịnh, là dựa vào hai đế để khởi ba phương pháp tu tập theo thứ lớp: 1. Lắng nghe giáo pháp, quy y Tam bảo; 2. Tu hành tam học; 3. Do tu hành mà thành được đại bồ-đề và các quả công đức.

Sắc thái biện giáo, được phân làm ba: 1. Biện phá 16 thứ dị luận, và tùy thời hiển thị chánh lý của Phật pháp; 2. Bảy thứ luận pháp, và giới thiệu kết cấu của nhân minh – phương pháp luận lý của Phật giáo;

3. Bàn luận nội dung khế kinh qua hai phương diện văn và nghĩa, giải thích yếu nghĩa của kinh, thiện xảo của sự thuyết pháp, và nói rõ công đức thắng lợi của sự tu học.

Phẩm Thành bất tư nghị nói về chín sự bất tư nghị: ngã, hữu tình, thế giới, nghiệp báo, cảnh giới bậc tĩnh lự, cảnh giới chư Phật, 14 sự không xác định, phi chánh pháp, tất cả phiền não được dẫn nhiếp.

Trong 9 sự này, trừ 3 sự sau cùng, 6 sự còn lại, theo phẩm Nhiếp tịnh nghĩa, là những “pháp được lắng nghe”, cho nên không cần tư nghị.

Người tư nghị về các sự ở đây, nếu trú ngã kiến mà tư nghị về ngã, hữu tình và thế giới; nếu tìm cầu các sự không thể xác định, nghiệp báo, cảnh giới bậc tĩnh lự và cảnh giới chư Phật; nếu tâm xao động lợi dưỡng đối với sự phi chánh pháp; nếu tâm tán loạn bởi tất cả phiền não dẫn nhiếp, thì không nên tư nghị, vì các sự ấy đưa đến sự không lợi ích và nó chướng ngại sự tu chỉ quán. Bất tư nghị là vì không cần tư nghị (như tư nghị về vũ trụ thế giới), hoặc khó thể tư nghị (như tư nghị về nghiệp báo), hoặc tư nghị không được (như tư nghị về cảnh giới của thiền định, cảnh giới của Phật). Đối với các sự ấy, nếu miễn cưỡng suy nghĩ tức là điên đảo chấp chặt, mệt nhọc vô ích. Thế thì hành giả tư nghị điều gì? Nên tư nghị nhân quả và nhiễm tịnh, tức là thế tục và thắng nghĩa của Tứ đế. Phẩm Nhiếp thắng quyết trạch, trước hết đối chiếu 9 sự trong phẩm Nhiếp sự để kiến lập luận lý cho sự quyết trạch, nói rõ những nghĩa chưa nói, xiển dương thắng nghĩa của sự kiến lập giáo pháp Đại thừa và công đức của Phật quả, sau cùng nói rõ đại ý của ba tạng:

kinh, luật và luận. Thắng quyết trạch là vì nhân quả và nhiễm tịnh là đối tượng tư nghị tối thắng, vì thức A-lại-da là pháp bất cộng với Tiểu thừa, vì sự kiến lập đạo lý thắng nghĩa là tối thắng của Đại thừa.

Khát quát, thắng quyết trạch gồm có: LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Quyết trạch về sự Nhất thiết pháp:

1. Quyết trạch về tâm, có 3 sự: a. Xác lập a-lại-da là tâm; b. Sai biệt của tâm; c. Nghiệp dụng của tâm.

2. Quyết trạch về tâm sở, có 2 sự: a. Sở duyên của tâm sở; b.

Nghiệp dụng của tâm sở.

3. Quyết trạch về sắc, có 6 sự: a. Biên tế của sắc; b. Xứ sở của sắc; c. Hai môn giả sắc; d. Cực vi hòa hợp; e. Tánh thiện ác của sắc; f.

Hai môn sai biệt của sắc. 4. Quyết trạch về tâm bất tương ưng hành: Sự thành lập giả hữu. Quyết trạch về bốn pháp trên để nói tánh chất của nhân, có 2 sự:

a. Phá bất như lý nhân; b. Kiến lập như lý nhân quả, có 5 môn. 5. Quyết trạch về vô vi: Ba nhân kiến lập.

Quyết trạch về sự Giới: 1. Tướng sai biệt; 2. Năng sở trị sai biệt;

3. Giải thích tứ cú trong Kinh.

Quyết trạch về sự Tạp nhiễm: 1. Quyết trạch về phiền não tạp nhiễm, có 3 sự: a. Mạt-na tương ưng hoặc; b. Phiền não giới hệ; c. Phiền não sai biệt, có 7 môn.

2. Quyết trạch vể nghiệp tạp nhiễm, có 5 sự: a. Nghiệp sai biệt, có 2 môn; b. Nghiệp quả; c. Nghiệp vị; d. Nghiệp quyết định; e. Nghiệp báo sai biệt, có 4 môn.

3. Quyết trạch về sinh tạp nhiễm, có 3 sự: a. Mạng chung, có 4 môn; b. Sinh hữu tương tục; c. Sinh xứ, có 2 môn.

Quyết trạch về sự Đế: 1. Nhị đế; 2. Tứ đế nhiễm tịnh nhiếp; 3.

Mười sáu tướng; 4. Mười sáu hành; 5. Nhân quả của biến tri Tứ đế; 6. Nhị đế được danh; 7. Nhị đế và tam tánh. Quyết trạch về sự Y chỉ: 1. Ba thứ sở y; 2. Hai thứ thiện xảo; 3.

Giảng giải các câu trong Kinh; 4. Nói rộng về tĩnh lự, có 10 môn; 5.

Quyết trạch về 8 đẳng chí, có 6 môn; 6. Tĩnh lự sai biệt, có 3 môn; 7.

Tĩnh lự tiến thối, có 3 môn.

Quyết trạch về sự Giác phần: 1. Tổng kiến lập; 2. Giải thích niệm trú trong Kinh , có 9 môn.

Quyết trạch về sự Bổ-đặc-già-la: Ba môn kiến lập Quyết trạch về sự Quả: 1. Chư đoạn, có 2 môn; 2. Quả, có 2 môn.

Quyết trạch về sự Công đức: 1. Kiến lập; 2. Sai biệt; 3. Đối tượng nên tư duy, có 9 môn; 4. Bốn nghĩa Đại thừa; 5. Sự công năng của Phật; 6. Tam tạng; 7. Lược nghĩa các Kinh; 8. Lược thuyết Du-già đạo.

3. Hành pháp (phương thức thực hành giáo lý) gồm 6 phẩm:

Thành thiện xảo, Thành vô thường, Thành khổ, Thành không, Thành vô tánh và Thành Du-già. Phẩm Thành thiện xảo đề cập 7 thứ thiện xảo đối với 5 uẩn, 18 giới, 12 xứ, 12 duyên khởi, xứ phi xứ, 22 căn và 4 đế. Dùng cái tuệ vô ngã để quán sát các đối tượng nói trên. Bảy thứ thiện xảo này là phương tiện của sự thực hành Du-già, bởi lẽ chúng khái quát được những đối cảnh sở duyên của hành giả Du-già, và do đây phá hết các tà chấp (7 thứ ngu si), đó là: 1. Biến mãn sở duyên; 2. Tịnh hành sở duyên; 3. Thiện xảo sở duyên; 4. Tịnh phiền não sở duyên. Biến mãn sở duyên, có 4: (1) đối cảnh có phân biệt ảnh tượng là đối cảnh do tác ý thắng giải; (2) đối cảnh không phân biệt ảnh tượng là đối cảnh do tác ý chân thật; (3) đối cảnh biên tế các pháp là tánh tận sở hữu và tánh như sở hữu; (4) đối cảnh sở tác thành tựu là sở duyên của chuyển y. [Số LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 (1) là sở duyên của chỉ, số (2) là sở duyên của quán, số (3) và (4) là sở duyên của cả chỉ quán.] Tịnh hành sở duyên, có 5: nhiều tham, nhiều sân, nhiều si, kiêu mạn và tầm tư. Thiện xảo sở duyên, có 5: uẩn, giới, xứ, duyên khởi, xứ phi xứ. Tịnh phiền não sở duyên, có 3: các tướng thô, tĩnh v.v.., chân như và bốn Thánh đế. Phẩm Thành vô thường, Thành khổ, Thành không và Thành vô tánh đề cập đến đối tượng của sự thực hành Du-già, cũng là phương tiện gia hành của đạo xuất thế. Đối tượng ấy là 4 hành tướng của khổ đế: vô thường, khổ, không, phi ngã. Đối tượng ấy là nhân không, vì con người là vô thường, khổ, không, và pháp không, vì các pháp là phi ngã hay vô tánh. Tạp A-hàm, kinh Vô gián đẳng, số 259: “Tôn giả Xá-lợi-phất nói: Ma-ha Câu-hi-la, A-la-hán lại cũng tư duy năm thọ ấm này là bệnh, là ung nhọt, là gai nhọn, là sát hại, là vô thường, khổ, không, phi ngã. Vì sao? Vì để được điều chưa được, để chứng pháp chưa chứng, để có hiện pháp lạc trú.” Vô thường, khổ, không và ba vô tánh (: tướng, sinh và thắng nghĩa), được thiết lập trên ba tự tánh là biến kế sở chấp, y tha khởi và viên thành thật. Ba vô tánh là mật ý, ba tự tánh mới là cứu cánh. Nói ba vô tánh tức nói ba tự tánh, bởi vì thể và tướng vốn không thật có nên vô tánh, tức là tánh biến kế của các pháp giả thi thiết; vì các pháp chẳng tự sinh khởi nên vô tánh, tức là tánh y tha của các pháp duyên sinh huyễn ảo; và vì thắng nghĩa vô ngã là có nên vô tánh, tức là tánh viên thành thật của các pháp hiển lộ bởi hai không. Sự thực hành Du-già là biến tri tánh biến kế sở chấp, là biến tri và vĩnh đoạn tánh y tha khởi, là biến tri và chứng đắc tánh viên thành thật. Tư tưởng ba tánh của luận Hiển dương xoay quanh 7 chủ đề: 1. Định nghĩa (507b, 557b); 2. Sự thành lập ba tánh (557b, c; 558a, c; 559b); 3. Sai biệt, nghiệp dụng, ẩn mật, phương tiện, nhiếp và biệt dị của ba tánh (508a, b); 4. Quan hệ giữa ba tánh với vô thường và khổ;

5. Ba tánh với Không; 6. Vấn đề hữu vô của tánh biến kế (563b); 7. Tất cả pháp có đủ nghĩa ba tánh.

Phẩm Thành Du-già nói rõ dựa vào thiền định thì phát khởi được thắng hạnh Du-già. Chính cái tuệ đáo bỉ ngạn là phương tiện tối thắng của đại bồ-đề, vì vậy gọi là Du-già. Sự thực hành Du-già chính là thành tựu tuệ giác bát-nhã, là chỉ quán song vận. Do vô phân biệt chỉ

(kệ 1 và 2) và vô phân biệt quán (kệ 3 và 4) mà thành tựu trí vô phân biệt xuất thế. Vô phân biệt là không phân biệt hữu và phi hữu, tức rời xa hai hý luận: pháp và pháp không. Đó là pháp tánh ly ngôn, vô ngã. 4. Quả pháp (thành quả của sự tu tập giáo pháp) là 1 phẩm Thành hiện quán. Phẩm này được phân làm hai: (1) Mười ba kệ tụng đầu là thành năng sở nhập, tức phương tiện của hiện quán; (2) Mười hai kệ tụng sau là thành sự tu tập, tức thành tựu 6 hiện quán.

Hiện quán là trí, là kiến, là minh, là tuệ. Đối với sự chứng vô phân biệt, Thanh văn thừa có những nghĩa không chung: Hiện quán của Thanh văn là tư duy thắng nghĩa về chân như ly tướng mà thành vô phân biệt. Hiện quán của Bồ-tát là đối với pháp và pháp không thì không có phân biệt có, không mà thành vô phân biệt. Pháp và pháp không vô phân biệt nên tánh biến kế vốn không thật có, thể của nó không thể thủ đắc. Tánh biến kế không thể thủ đắc nên Bồ-tát đối với sự triển chuyển sai khác của các hữu tình cũng không thủ đắc, cho đến sinh tử và niết bàn sai khác, hữu lậu – vô lậu sai khác, tội lỗi – công đức sai khác cũng không thủ đắc. Do đó, Bồ-tát phát khởi a-thế-da đại ngã và a-thế-da quảng đại: “A-thế-da đại ngã: Các Bồ-tát hiểu được mình người bình đẳng, nên đem tín dục thanh tịnh mà làm cho các hữu tình đều được giải LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 thoát. A-thế-da quảng đại: Các Bồ-tát đối với lưu chuyển và tịch diệt, hiểu được cả hai bình đẳng, không có phân biệt, nên đem tín dục thanh tịnh mà làm lợi ích hữu tình, không trú cả hai.” Vì vậy, chư Bồ-tát, từ sơ phát tâm bồ đề, phương tiện đến cứu cánh, nhân tu đến thành quả đều rộng lớn, hàng Thanh văn không thể sánh kịp. Nói đến phương tiện của hiện quán là nói đến 10 yếu tố quyết định cho sự tu hiện quán, đó là:

“1. Với chúng sinh, quyết định là không có ngã. 2. Với tự tánh biến kế sở chấp, quyết định là không thật có.

3. Với vô ngã, quyết định là có. 4. Với các tướng, quyết định là có. 5. Với thô trọng, quyết định là có.

6. Với bất diệt, quyết định là: (1) Vì không có chúng sinh ngã và pháp ngã nên bất diệt; (2) Vì có hai vô ngã [là chúng sinh vô ngã và pháp vô ngã] nên bất diệt.

7. Với sắc thái không hai, quyết định pháp và pháp không thì không có sai biệt.

8. Với cái không, quyết định là vô phân biệt. 9. Với pháp tánh, quyết định không sợ: kẻ phàm ngu sống trong pháp tánh mà sinh các sợ hãi, còn người trí sống trong pháp tánh không có sợ hãi.

10. Với sự tự tại, quyết định có khả năng đoạn dứt: ‘Tôi không còn phụ thuộc vào người khác để cầu phương tiện đoạn dứt [phiền não].’”

Căn cứ thứ lớp tu tập mà phân chia hiện quán làm bốn giai đoạn:

(1) Phát khởi: chỉ giai đoạn thực hành trước khi được hiện quán, là từ văn sở sinh trí cho đến thế đệ nhất pháp trí; (2) Chứng đắc: chỉ địa vị chánh hiện quán, tức kiến đạo; (3) Đẳng lưu: chỉ sự tu tập sau chánh hiện quán, tức tu đạo; (4) Thành mãn: chỉ hiện quán cứu cánh viên mãn, tức chứng đắc cực quả của ba thừa.

Luận về thể tánh của hiện quán thì lấy 6 thứ hiện quán sai biệt để hiển thị: (1) Tư hiện quán: Đó là tuệ được tác thành bởi tư, tối thượng phẩm tương ưng hỷ thọ. Nó quán sát cộng tướng của các pháp, dẫn sinh noãn v.v… Trong gia hành đạo, tác dụng quán sát các pháp của nó mãnh liệt nhất, nên đặc biệt lập thành hiện quán. Các pháp như noãn v.v… không phân biệt pháp một cách chi tiết, lại cũng chưa chứng nghiệm thật lý, do đó không phải là hiện quán. (2) Tín hiện quán: Đó là tịnh tín quyết định thuộc thế gian và xuất thế gian, duyên đến đối tượng là Tam bảo. Nó hỗ trợ hiện quán để không thối chuyển, do đó được lập làm hiện quán. (3) Giới hiện quán: Đó là vô lậu giới. Nó trừ diệt cáu bẩn của sự phá giới, khiến quán được thêm sáng, do đó cũng được gọi là hiện quán. (4) Hiện quán trí đế hiện quán: Đó là trí vô phân biệt căn bản và hậu đắc, một cách triệt để, duyên phi an lập làm đối tượng. (5) Hiện quán biên trí đế hiện quán: Đó là trí thế xuất thế gian, duyên các an lập làm đối tượng, sau hiện quán trí đế hiện quán.

(6) Cứu cánh hiện quán: Trí thuộc giai đoạn cứu cánh, tức tận trí, vô sinh trí.

Sáu thứ hiện quán lấy đều lấy Bồ-đề làm thể. Hành giả Du-già dựa đẳng chí mà phát khởi thắng hạnh Du-già, chỉ quán song vận, thành trí vô phân biệt xuất thế, được gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa, chính là phương tiện tối thắng của Đại Bồ-đề.

Sự phân chia giáo, lý, hành, quả như vậy chỉ là tương đối, vì LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 trong mỗi phần pháp, mỗi phẩm đã bao hàm cả 4 pháp: giáo, lý, hành, quả.

Sau đây là sự phân khoa theo ba tuệ văn, tư và tu:

(1) Văn tuệ là biết giáo pháp của Phật qua 9 sự (phẩm Nhiếp sự) và biết nghĩa của giáo pháp qua 4 sắc thái: tối thắng, tự thể, thanh tịnh và biện giáo (phẩm Nhiếp tịnh nghĩa).

(2) Tư tuệ là tư duy chính xác và sâu xa về 9 sự, tức toàn bộ giáo pháp của Phật, để thấy Đại thừa là Phật thuyết, Đại thừa thù đặc như thế nào, và chỉ quán của Đại thừa thì đặc hữu như thế nào (phẩm Nhiếp thắng quyết trạch). Tư tuệ còn là biết những gì không nên tư duy, vì vượt ngoài sự lý luận của con người. Như trong Tăng chi bộ kinh, IV. 77, có ghi bốn điều Phật cho rằng bất khả tư nghị: „Có bốn điều này không thể nghĩ đến được, này các Tỷ-kheo, nếu nghĩ đến, thời người suy nghĩ có thể đi đến cuồng loạn và thống khổ. Thế nào là bốn? Phật giới của các đức Phật, này các Tỷ-kheo, không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến, thời người suy nghĩ có thể đi đến cuồng loạn và thống khổ.

Thiền giới của người ngồi Thiền, này các Tỷ-kheo, không thể nghĩ được, nếu nghĩ... thống khổ. Quả dị thục của nghiệp, này các Tỷ-kheo, không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến... thống khổ. Tâm tư thế giới, này các Tỷ-kheo, không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến thời có thể đi đến cuồng loạn và thống khổ.” (HT. Thích Minh Châu dịch)

(3) Tu tuệ bao gồm: a. Sở duyên của tuệ (phẩm Thành thiện xảo); b. Gia hành của tuệ: biến tri vô thường (phẩm Thành vô thường), biến tri khổ (phẩm Thành khổ), biến tri không (phẩm Thành không), biến tri vô tánh (phẩm Thành vô tánh); c. Thú nhập tuệ giác: quả hiện quán (phẩm Thành hiện quán) và nhân Du-già (phẩm Thành Du-già). Trong khảo luận Hiển dương Thánh giáo luận đại ý, học giả Lữ Trừng (呂澂,1896-1989) phân chia 11 phẩm theo thứ tự như sau:

(1) Thể tánh của luận là giản trạch về pháp tướng, gồm 2 phẩm: (a) về sự pháp có phẩm Nhiếp sự; (b) về nghĩa tướng có phẩm Nhiếp tịnh nghĩa. (2) Sở y của luận là giản trạch về Du-già, gồm 9 phẩm: (a) về sở duyên có phẩm Thành thiện xảo; (b) về phương tiện có 4 phẩm: Thành vô thường, Thành khổ, Thành không và Thành vô tánh; (c) về Du-già có phẩm Thành Du-già; (d) về đối tượng viễn ly có phẩm Thành bất tư nghị; (e) về thắng nghĩa có phẩm Nhiếp thắng quyết trạch.

Phân tích văn bản thì thấy luận Du-già sư địa và luận Hiển dương có bố cục tương đồng, cùng lấy Bồ-tát đạo làm chủ yếu. Luận Hiển dương (và Đại thừa A tỳ đạt ma tập luận 大乘阿毘達磨集論) là luận cương yếu, là bản tiết lược của luận Du-già sư địa.

Luận Du-già sư địa có 100 quyển, gồm 5 phần chính:

1. Bản địa phần: phân biệt bao quát và phong phú về 17 địa: (1)

Ngũ thức thân tương ưng địa, (2) Ý địa, (3) Hữu tầm hữu tứ địa, (4) Vô tầm duy tứ địa, (5) Vô tầm vô tứ địa, (6) Tam ma tư đa địa, (7) Phi tam ma tư đa địa, (8) Tâm địa, (9) Vô tâm địa, (10) Văn sở thành địa, (11) Tư sở thành địa, (12) Tu sở thành địa, (13) Thanh văn địa, (14)

Độc giác địa, (15) Bồ-tát địa, (16) Hữu dư y địa, (17) Vô dư y địa.

(Quyển 1~50)

2. Nhiếp quyết trạch phần: bàn sâu các nghĩa còn nghi ngờ của 17 địa vừa kể trên. Trong Ngũ thức thân tương ưng địa và Ý địa, đặc biệt luận chứng sự tồn tại của thức a-lại-da. Khi quyết trạch về Bồ-tát địa, quảng dẫn nguyên văn Kinh Giải thâm mật, bàn về thắng nghĩa LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 đế, Du-già địa, các ba-la-mật, Như Lai thành sở tác sự. (Quyển 51~80) 3. Nhiếp thích phần: bàn về vị trí và nghi tắc của các kinh được trích dẫn trong bộ luận. Các kinh xuất hiện thường nhất là các kinh A-hàm. (Quyển 81~82)

4. Nhiếp dị môn phần: trực tiếp giải thích tên gọi và ý nghĩa của các câu văn được nhắc tới trong kinh A-hàm. (Quyển 83~84)

5. Nhiếp sự phần: nêu rõ những điểm chính yếu trong giáo pháp của Phật như về uẩn, xứ, duyên khởi, thực, đế, giới, thọ, các bồ đề phần, nhập xuất tức niệm, tam học, chứng tịnh. (Quyển 85~100)

Từ Bản địa phần của luận Du-già sư địa, ngài Vô Trước rút ra những yếu nghĩa để tập thành phẩm Nhiếp sự (quyển 1~4) và phẩm Nhiếp tịnh nghĩa (quyển 5~8), cụ thể là: lấy phần Giới luật nghi của sơ Du-già xứ thuộc Thanh văn địa, đưa vào phần Phân biệt Tăng thượng giới học sai biệt ở quyển 7; lấy phần Thế gian đạo của đệ tứ Du-già xứ thuộc Thanh văn địa, đưa vào quyển 7; lấy phẩm Bồ-tát công đức thuộc Bồ-tát địa, đưa vào quyển 8. Ngài Vô Trước cũng lấy 16 thứ dị luận trong Bản địa phần, đưa vào phẩm Nhiếp tịnh nghĩa (quyển 9 và 10); lấy mục Nhân minh luận ở Bản địa phần, đưa vào phẩm Nhiếp tịnh nghĩa (quyển 12 và 13). Xem mục lục và chú thích có thể thấy ngài Vô Trước đã trích lại những đoạn văn của luận Du-già sư địa để đưa vào các phẩm: Thành thiện xảo, Thành vô thường, Thành khổ, Thành không, Thành vô tánh, Thành hiện quán, Thành du-già, Thành bất tư nghị (từ quyển 14 đến phần đầu quyển 17). Sau cùng, phẩm Nhiếp thắng quyết trạch (phần sau quyển 17 đến quyển 20) có những yếu nghĩa lấy từ Nhiếp quyết trạch phần của luận Du-già sư địa.

Trong sách Ấn Độ Phật giáo tư tưởng sử, pháp sư Ấn Thuận cho rằng: “Ba phẩm đầu của luận Hiển dương nhiếp lấy văn nghĩa của luận Du-già, tám phẩm sau: Thành vô thường, Thành khổ, Thành không, Thành vô tánh, Th Thành hiện quán, Thành du-già, Thành bất tư nghị, Nhiếp thắng quyết trạch, thì chú trọng vào sự quán hạnh, minh định nghĩa lý sâu xa của Đại thừa thì hơn hẳn Thanh văn.” Có thể nói luận Hiển dương là bản tóm tắt của luận Du-già sư địa, nhưng vẫn hiển thị được cấu trúc và giáo lý đặc thù của riêng nó. Và đó là lý do mà ngài Vô Trước trước tác luận này. Kinh Giải thâm mật ghi: “Thắng Nghĩa Sinh, trong chánh pháp mà Như lai khéo tuyên thuyết, khéo qui định, và được nói ra bởi ý muốn cực kỳ trong sạch, vẫn có những nhận thức khác nhau của nhiều hạng người. Như lai vốn căn cứ ba vô tánh như trên, nhưng do mật ý sâu xa, nên trong những kinh nghĩa lý chưa hoàn hảo mà Như lai đã nói, Như lai nói pháp yếu theo cách nói kín đáo, rằng các pháp toàn không, không sinh không diệt, bản lai vắng bặt, tự tánh niết bàn. ...

Người chưa gieo trồng thiện căn, chưa làm sạch nghiệp chướng, chưa thành thục liên tục, không tu nhiều thắng giải, chưa dồn chứa hai thứ tư lương phước đức trí tuệ, tính không chất trực, không phải loại chất trực, dẫu có sức lực trong việc suy nghĩ chọn lựa những sự phế bỏ và thiết lập, nhưng thường đứng yên trong sự cố thủ kiến thức của mình, thì nghe kinh pháp như vậy họ không thể thấu hiểu đúng như sự thật về lời nói mật ý sâu xa của Như lai, cũng không tin hiểu kinh pháp như vậy, nên kinh pháp cho là phi kinh pháp, nghĩa lý cho là phi nghĩa lý; kinh pháp cho là phi kinh pháp và nghĩa lý cho là phi nghĩa lý, nên nói rằng kinh pháp như vậy không phải Phật nói mà là ma nói, và nhận định này làm cho họ phỉ báng thóa mạ kinh pháp như vậy là hư ngụy, bằng lắm cách, họ hủy diệt xô đổ kinh pháp như vậy, những ai tin LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 hiểu kinh pháp như vậy thì bị họ coi là kẻ thù; họ, trước kia bị nghiệp chướng làm cho chướng ngại, nay do lý do trên mà bị nghiệp chướng tiếp tục chướng ngại, và nghiệp chướng này mở đầu (có vẻ) giản dị, nhưng rồi (chịu khổ) trong thời kỳ bằng trăm ngàn câu chi na dữu đa, khó có lúc thoát khỏi.”12 Luận Hiển dương Thánh giáo căn cứ mật ý của đức Phật mà xiển dương con đường nhất Phật thừa ngang qua sự ngộ nhập Duy thức tánh và sự thực hành Du-già đạo: “Nếu lược nói Du-già đạo, nên biết đa văn được nhiếp, chánh pháp làm cảnh giới, xa-ma-tha và tỳ-bát-xá-na làm tự thể, y chỉ ảnh tượng và y chỉ sự thành tựu. Như đức Bạc già phạm nói: ‘Có năm thứ pháp có thể nhiếp lấy tất cả hành giả Du-già, các Du-già địa, đó là trì, trú, minh, kính và chuyển y’. Nên biết, nghe chánh pháp là trì, sở duyên là trú, chỉ quán là minh, ảnh tượng là kính, sự thành tựu là chuyển y.”

Nghĩa lý luận Hiển dương Bao quát tất cả nghĩa Khiến Phật pháp trường tồn Tứ chúng được lợi lạc. Nay con được dịch chú Mong đáp đền bốn ơn Xin nguyện cho những ai Có duyên đọc luận này Thì biết đạo chân thật Của Bồ-tát Du-già

Có được những thắng giải Sinh đức tin trong sáng Vững bước trên hành trình Tuệ giác của Phật-đà.

Nguyện đem công đức này

Hướng về khắp tất cả Đệ tử và chúng sinh

Đều trọn thành Phật đạo.

Mùa Vu Lan, 15.7.2560 (17.8.2016)

Phật tử Quảng Minh kính ghi LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 [531a20] 1. Luận thể tánh: Lại có sáu thứ: 1. Ngôn luận, 2.

Thượng luận; 3. Tranh luận; 4. Hủy báng luận; 5. Thuận chánh luận;

6. Giáo đạo luận.

Ngôn luận: Là tất cả ngôn thuyết, ngôn âm, ngôn từ.15 Thượng luận: Là những ngôn luận mà người thế gian ưa thích nghe.16 [531a24] Tranh luận:17 (1) Y theo các dục sinh khởi: các dục thuộc về mình bị người cưỡng đoạt, hoặc các dục thuộc về người bị mình cưỡng đoạt, hoặc các dục thuộc về hữu tình, mình và người yêu thích cùng nhau chiếm đoạt, hay muốn chiếm đoạt. (2) Các dục không nhiếp thọ18: bao gồm ca múa, chơi đùa, v.v... để xem nghe, hoặc thuộc về kỹ nữ, người hầu v.v... để thọ dụng. Đối với các dục sai biệt như vậy, người chưa ly dục là người đang bị nhiễm ô bởi tâm tham của Dục giới, nguyên do vì sự chấp chặc, trói buộc, đam mê, tham ái. Người ưa nổi giận thường ra oai, đấu

Quyển Mười Một

Phẩm Hai

NHIẾP TỊNH NGHĨA (Phần 7)

[531a14] Có nhiều thứ luận pháp, như bài chỉnh cú ôn-đà-nam:13

Luận thể, luận xứ sở Luận cứ, luận trang nghiêm Luận phụ, luận xuất ly Luận đa sở tác pháp. (tụng 9)

[531a17] Luận pháp có bảy thứ: 1. Luận thể tánh; 2. Luận xứ sở;

3. Luận sở y; 4. Luận trang nghiêm; 5. Luận đọa phụ; 6. Luận xuất ly;

7. Luận đa sở tác pháp.14 không, nếu thấy không thành lập được thì rút ra trước để tránh chuốc lấy thất bại, có 3 sự: 1. Xem xét được, thua; 2. Xem xét thời gian và đại chúng; 3. Xem xét mình có khéo léo hay không. (7) Luận LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 đá, tranh chấp, vì những khác biệt, bất hòa, lầm lỗi, ganh ghét. Như vậy gọi là tranh luận.

(3) Y theo ác hành sinh khởi: mình làm những ác hành qua thân ngữ, bị người chỉ trích, chê bai; hoặc người làm những ác hành qua thân, ngữ, mình đi chi trích, chê bai; hoặc hữu tình làm những ác hành qua thân ngữ, thì mình và người cùng thỏa thích chỉ trích, chê bai.

Đối với những ác hành như vậy, người muốn làm hoặc chưa làm ác hành là người cố chấp tham, sân, si quá nặng, nguyên do vì sự chấp chặc, trói buộc, giữ lấy, tham ái. Người ưa nổi giận, với tâm nhiễm ô lời nói dối, lời nói thêu dệt, cho đến pháp luật được thuyết một cách tệ hại19: hoặc tuyên thuyết pháp ấy cho hữu tình, hoặc nghiên cứu quyết trạch, hoặc giáo thọ, giáo giới v.v... đều gọi là hủy báng luận. Vì sao gọi như vậy? Vì bài bác thật tướng, vì đưa tới đường dữ, vì uổng phí công lao, không có lợi ích, cho nên luận này gọi là hủy báng luận.

[531b20] Thuận chánh luận: Là đối với pháp luật được thuyết một cách khéo léo: hoặc tuyên thuyết chánh pháp cho hữu tình, hoặc nghiên cứu quyết trạch, hoặc giáo thọ20, giáo giới21 v.v... vì đoạn trừ LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 những hoài nghi mà hữu tình khởi lên, vì khéo thấu rõ nghĩa lý sâu xa, vì làm cho trí kiến rốt ráo thanh tịnh, đều gọi là thuận chánh luận. Vì sao gọi như vậy? Vì tùy thuận chánh hành, vì tùy thuận chánh nghĩa22 , cho nên luận này gọi là thuận chánh luận.

[531b25] Giáo đạo luận: Là trên nền tảng thuận chánh luận, giáo huấn sự tu tập tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học, để người tâm chưa định thì làm cho tâm được định, người tâm đã định thì làm cho tâm giải thoát, người chưa được trí chân thật23 thì khai ngộ khiến được, người đã được trí chân thật thì khiến tu tập viên mãn, gọi là giáo đạo luận. Vì sao gọi như vậy? Vì chỉ dạy khai mở rõ ràng tường tận cho hữu tình, cho nên luận này gọi là giáo đạo luận. [531c02] Hỏi: Quán sát như thật sáu loại luận này, luận nào là chân thật, có thể dẫn đến sự nghĩa lợi, phải nên tu tập, và luận nào là không chân thật, có thể dẫn đến sự không nghĩa lợi, phải nên tránh xa?

Đáp: Hai luận sau cùng là chân thật, có thể dẫn đến sự nghĩa lợi, phải nên tu tập. Hai luận ở giữa là không chân thật, có thể dẫn đến sự không nghĩa lợi, phải nên tránh xa. Hai luận đầu tiên phải nên phân biệt24 .

[531c06] 2. Luận xứ sở: Nên biết cũng có sáu chỗ [để bàn luận nghĩa lý]: 1. Ở trước quốc vương; 2. Ở trước người chấp lý; 3. Ở trong đại chúng; 4. Ở trước người khéo hiểu pháp nghĩa; 5. Ở trước sa-môn, bà-la-môn; 6. Ở trước người ưa nghe pháp nghĩa.

[531c09] 3. Luận sở y: Có mười thứ, nên biết: 1. Sở thành lập, có hai nghĩa; 2. Năng thành lập, có tám pháp.

[531c11] Sở thành lập25, có hai nghĩa: 1. Tự tánh của sở thành lập; 2. Sai biệt của sở thành lập.

(1) Tự tánh của sở thành lập: Có thành lập là có, không thành lập là không có.

(2) Sai biệt của sở thành lập: Hữu thượng thành lập hữu thượng, vô thượng thành lập vô thượng, thường thành lập thường, vô thường thành lập vô thường. Cũng vậy, hữu sắc vô sắc, hữu kiến vô kiến, hữu đối vô đối, hữu lậu vô lậu, hữu vi vô vi, đại loại như vậy có vô lượng sai biệt nghĩa môn, gọi đó là sai biệt của sở thành lập, nên biết.

[531c17] Năng thành lập, có tám pháp: 1. Lập tông; 2. Biện nhân; 3. Dẫn dụ; 4; Đồng loại; 5. Dị loại; 6. Hiện lượng; 7. Tỷ lượng;

8. Chí giáo lượng.26 niệm cần làm; 5. Nếu ở trong pháp già chỉ, khai hứa mà có người siêng năng chánh hành, thì từ ái LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 [531c19] (1) Lập tông: Dựa vào hai nghĩa của sở thành lập, riêng biệt nắm bắt tự tông được [mọi người] công nhận: hoặc nắm bắt luận giáo27 [của thầy mình], hoặc bằng biện tài của mình, [hoặc do coi thường người khác,] hoặc qua những gì nghe được từ người khác mà thành lập tự tông, với mục đích chỉ rõ sai lầm của tha tông, đè bẹp sự kiêu mạn, bẻ gãy sự lăng nhục, hay là vì thương xót hữu tình.

[531c23] (2) Biện nhân: Vì thành tựu sự kiến lập tông, dựa vào dẫn dụ, đồng loại, dị loại, hiện lượng, tỷ lượng và chí giáo lượng để biện giải nguyên nhân của đạo lý.

[531c25] (3) Dẫn dụ: Vì thành tựu sự kiến lập nghĩa, trước dẫn dụ một nhân tố để dựa vào, sau nói các pháp khác dễ hiểu mà người thế gian đã tập quen, chấp nhận, để làm sự so sánh.28 [531c27] (4) Đồng loại: Những tướng mạo tương tự ở hiện tại hay đã thấy qua trước đây, mà có liên quan, có thể hoán đổi. Tương tự có bốn thứ: 1. Tự thể tương tự; 2. Nghiệp tương tự; 3. Pháp tương tự;

4. Nhân quả tương tự.

Tự thể tương tự: Tướng mạo tương tự so với tự thể kia.29 Nghiệp tương tự: Tác dụng tương tự so với tự thể kia.

Pháp tương tự: Trên tự thể có các pháp môn sai biệt triển chuyển tương tự, như pháp vô thường với pháp khổ, pháp khổ với pháp vô ngã30, pháp vô ngã với pháp sinh, pháp sinh với pháp lão, pháp lão với pháp tử. Cũng vậy, hữu sắc vô sắc, hữu kiến vô kiến, hữu đối vô đối, hữu lậu vô lậu, hữu vi vô vi, đại loại như vậy có vô lượng pháp môn sai biệt tương tự lẫn nhau.

Nhân quả tương tự: Tự thể có nhân, có quả, có năng thành, có sở thành, triển chuyển tương tự.

Tất cả gọi là đồng loại.

[532a08] (5) Dị loại: Các pháp tùy nghĩa khác nhau nên không tương tự với nhau. Dị loại cũng có bốn thứ, trái ngược với đồng loại.

[532a10] (6) Hiện lượng: Có ba điều kiện: 1. Chẳng phải không hiện thấy; 2. Chẳng phải tư duy thành ấn tượng; 3. Chẳng phải ấn tượng thác loạn được thấy.31 [532a12] 1. Chẳng phải không hiện thấy: Các căn không hư hoại khi tác ý hiện tiền, có bốn yếu tố: đồng loại sinh, dị loại sinh32, không chướng ngại và không quá xa.

(a) Đồng loại sinh: Các căn ở Dục giới33 đối với các cảnh ở Dục giới, các căn ở thượng địa đối với các cảnh ở thượng địa mà đã sinh, đã đồng thời sinh, hoặc sinh, hoặc khởi34, gọi là đồng loại sinh. thấy tương tự như màu xanh lục của lá cây. Đó là tương tự màu sắc.

30 Trung bộ kinh, Tiểu kinh giáo giới La-hầu-la, số 147: “Rồi Thế Tôn đi sâu vào rừng Andhavana và ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn dưới một gốc cây. Tôn giả Rahula đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn nói với Tôn giả Rahula đang ngồi một bên:

- Này Rahula, Ông nghĩ thế nào? Con mắt là thường hay vô thường?

- Bạch Thế Tôn, là vô thường.

- Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Bạch Thế Tôn, là khổ.

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, thời có hợp lý chăng khi quán cái LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 (b) Dị loại sinh: Các căn ở thượng địa đối với các cảnh ở hạ địa mà đã sinh, đã đồng thời sinh, hoặc sinh, hoặc khởi, gọi là dị loại sinh.

(c) Không chướng ngại: Có bốn thứ: i. Chẳng phải che lấp làm chướng ngại; ii. Chẳng phải ẩn giấu làm chướng ngại; iii. Chẳng phải ánh sáng làm chướng ngại; iv. Chẳng phải mê hoặc làm chướng ngại.

Chẳng phải che lấp làm chướng ngại: Bị ngăn che bởi sự tối tăm, không có ánh sáng hay màu sắc không trong sạch.

Chẳng phải ẩn giấu làm chướng ngại: Bị ngăn che bởi sức cỏ thuốc35, sức chú thuật, sức thần thông. Chẳng phải ánh đoạt làm chướng ngại: (i) Vật nhỏ ít bị vật lớn nhiều che khuất không thể thấy được; tác dụng của thuốc độc trong đồ ăn uống [khiến không thể thấy được]; lỗ chân lông tóc bị vật thô khác che lấp; đại loại như vậy, vô lượng vô biên. (ii) Ánh sáng yếu bị ánh sáng mạnh phủ lấp nên không thể thấy được, như ánh sáng mặt trời hắt chiếu tinh tú, mặt trăng v.v... (iii) Năng trị ánh đoạt36 sở trị làm cho không thể thủ đắc, như quán bất tịnh lấn đoạt tướng tịnh; quán vô thường, khổ, vô ngã lấn đoạt tướng thường, lạc, ngã; quán vô tướng có sức mạnh lấn đoạt các [hữu] tướng. Chẳng phải mê hoặc làm chướng ngại: Huyễn hóa được tạo37 , tướng mạo sai biệt38, tướng mạo tương tự39, hoặc trong thân tác động làm cho hoa mắt, ảo giác40, buồn phiền, say rượu, phóng dật, điên cuồng. Đại loại như vậy gọi là mê hoặc làm chướng ngại. Nếu không có bốn chướng ngại kể trên gọi là không chướng ngại.

(d) Không quá xa: Không phải ba trường hợp quá xa: 1. Xứ sở quá xa; 2. Thời gian quá xa; 3. Suy đoán quá xa.

Như vậy, trên đây gọi chung là không hiện thấy. Do chẳng phải không hiện thấy nên gọi là hiện lượng.

[532b06] 2. Chẳng phải tư duy41 thành ấn tượng: Có hai trường hợp: 1. Vừa có thủ liền thành cảnh sở y của thủ; 2. Kiến lập cảnh giới làm cảnh sở y của thủ.

(1) Vừa có thủ liền thành cảnh sở y của thủ: Năng tác cảnh [sở duyên] mới có thủ, liền thành sở y của thủ.42 Giống như vị lương y cho thuốc người bệnh, [thuốc ấy] sắc hương vị xúc thảy đều đầy đủ, có thế lực lớn, thành thục uy đức. Nên biết thuốc ấy với sắc hương vị xúc, mới thủ [thuốc ấy] liền thành cảnh sở y của thủ: thuốc ấy có thế lực lớn, thành thục uy đức. Nếu chưa lành bệnh thì suy nghĩ cấu thành.

Nếu khi lành bệnh thì chẳng cần suy nghĩ [về thuốc]. Đại loại như vậy gọi là vừa có thủ liền thành cảnh sở y của thủ.

(2) Kiến lập cảnh giới làm cảnh sở y của thủ: Cảnh có thể là kiến là nước, như nhà ảo thuật làm ra trò ảo thuật mà người thích. 38 Du-già sư địa luận dùng “sắc tướng thù thắng”. Tướng mạo sai biệt là do ánh sáng mặt trời chói LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 lập cảnh giới làm sở y của thủ.43 Như các hành giả Du-già nương tựa tưởng, tư duy về địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới. Nếu ở nơi địa giới, nương tựa nó làm cái biết về nước, tức dựa vào địa tưởng để kiến lập thủy tưởng. Nếu ở nơi địa giới, nương tựa làm cái biết về lửa, cái biết về gió, tức dựa vào địa tưởng để kiến lập hỏa tưởng, kiến lập phong tưởng. Ở đây, địa tưởng chính là kiến lập cảnh giới; thủ địa giới chính là kiến lập cảnh giới làm sở y của thủ. Giống như địa tưởng, đối với thủy tưởng, hỏa tưởng, phong tưởng, theo chỗ tương ứng nên hiểu như vậy. Đây là kiến lập cảnh giới làm cảnh sở y của thủ. Ở đây, kiến lập cảnh giới làm cảnh sở y của thủ chẳng phải là tư duy đã thành hay nương tựa tưởng để biết.44 Các giới địa, thủy, hỏa, phong v.v... nếu cái biết chưa thành thì gọi là tư duy được lập45; cái biết nếu thành tựu tức là chẳng phải tư duy, như vậy gọi là chẳng phải thành lập tư duy. Do chẳng phải là sự thành lập tư duy, nên gọi là hiện lượng. [532b25] 3. Chẳng phải ấn tượng thác loạn được thấy: Nên biết có năm thứ hay bảy thứ. Năm thứ là chẳng phải năm thứ [ấn tượng] thác loạn được thấy. Năm thứ [ấn tượng] thác loạn: 1. Tưởng thác loạn; 2. Số thác loạn; 3. Hình thác loạn; 4. Hiển thác loạn; 5.

Nghiệp thác loạn. Bảy thứ là chẳng phải bảy thứ [ấn tượng] thác loạn được thấy. Bảy thứ [ấn tượng] thác loạn tức là năm thứ [ấn tượng] thác loạn ở trên, và với hai thứ [ấn tượng] thác loạn biến hành, hợp lại thành bảy. Hai thứ [ấn tượng] thác loạn là: 1. Tâm thác loạn; 2.

Kiến thác loạn. (1) Tưởng thác loạn: Chẳng phải tướng kia mà khởi tưởng về tướng kia; như con nai khát nước, đối với sóng nắng phát sinh ảo tưởng là nước.

(2) Số thác loạn: Đối với số ít sinh khởi tăng thượng mạn số nhiều; như người bị bệnh màng mắt thấy một mặt trăng thành nhiều mặt trăng.

(3) Hình thác loạn: Đối với hình sắc khác sinh khởi tăng thượng mạn hình sắc khác; như một đốm lửa được quay quanh, ta sẽ thấy một vòng tròn lửa [liên tục không gián đoạn].46 (4) Hiển thác loạn: Đối với hiển sắc khác sinh khởi tăng thượng mạn hiển sắc khác; như bệnh ca-mạt-la47, nhãn căn bị tổn hoại, đối với vật không phải vàng đều thấy là màu vàng.

(5) Nghiệp thác loạn: Đối với vô nghiệp sinh khởi tăng thượng mạn hữu nghiệp; như một người, nắm chặc bàn tay, chạy nhanh tới trước, thấy cây cối chạy lui vùn vụt.

(6) Tâm thác loạn: Tâm sinh ưa thích đối với năm nghĩa thác loạn ở trên.

(7) Kiến thác loạn: Chấp nhận lãnh thọ, tuyên thuyết rõ ràng, 45 Đây chỉ cho tiền phương tiện của tu quán.

46 Đại nhật kinh sớ, quyển 3: “Người cầm đốm lửa quay trong hư không, tạo ra các thứ hình tướng, hoặc vuông hoặc tròn, tam giác, bán nguyệt, lớn nhỏ dài ngắn, tùy ý mình muốn.” Một đốm lửa xoay LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 an lập quý trọng, vọng tưởng chấp chặc đối với năm nghĩa thác loạn ở trên. Nếu chẳng phải những [ấn tượng] thác loạn được thấy như vậy, gọi là hiện lượng. [532c13] Hỏi: Hiện lượng như vậy gồm có những gì?

Đáp: Lược nói có bốn thứ: 1. Sắc căn hiện lượng; 2. Ý thọ hiện lượng; 3. Thế gian hiện lượng; 4. Thanh tịnh hiện lượng. Sắc căn hiện lượng: Là sắc tướng và cảnh giới sở hành của năm căn, như trước đã nói về thể tướng của hiện lượng48 .

Ý thọ hiện lượng: Là các cảnh giới sở hành của ý căn49, như trước đã nói về thể tướng của hiện lượng50 .

Thế giới hiện lượng: Hai hiện lượng ở trên gọi chung là thế giới hiện lượng51.

Thanh tịnh hiện lượng: (1) Thế gian hiện lượng cũng được gọi là thanh tịnh hiện lượng. (2) Một khi có thanh tịnh hiện lượng thì chẳng có thế gian hiện lượng, nghĩa là trí xuất thế đối với cảnh sở hành52: có biết là có, không có biết là không có, hữu thượng biết hữu thượng, vô thượng biết vô thượng; trí ấy không chung với [tri thức] thế tục nên gọi là thanh tịnh hiện lượng. [532c23] (7) Tỷ lượng: Là cảnh giới của suy đạc câu hữu với tư trạch53. Tỷ lượng có năm thứ: 1. Tướng; 2. Thể; 3. Nghiệp; 4. Pháp; 5.

Nhân quả.

[532c25] 1. Tướng tỷ lượng: Tùy theo tướng trạng có sự liên tục, hoặc cảnh giới kế đạc ở hiện tại và trước đó nhìn thấy, như là: (1) Thấy màn che đoán biết có xe; (2) thấy khói đoán biết có lửa; cũng vậy, (3) lấy nhà vua suy ra đất nước; (4) lấy chồng suy ra vợ; (5) lấy bò rừng suy ra con bò; (6) lấy thân hình mềm mại, tóc đen, nhanh nhẹn, sắc đẹp, suy biết là trẻ trung; (7) lấy da nhăn, tóc bạc v.v..., suy biết là già nua; (8)

lấy sự nắm giữ tự tướng [của một người] mà biết người đạo, biết kẻ tục; (9) lấy sự vui thích gặp Thánh giả, vui thích nghe chánh pháp, viễn ly kiêu mạn, biết là người chánh tín; (10) lấy sự khéo nghĩ cái được nghĩ, khéo nói cái được nói, khéo làm cái được làm54 thì biết là bậc thông duệ; (11) lấy sự từ bi, ái ngữ, dũng mãnh, vui thí, khéo léo giải thích nghĩa lý mật ý sâu xa thì biết là Bồ-tát55; (12) lấy sự dao động, nông nổi, vui chơi, ca hát, cười giỡn v.v... thì biết là người chưa ly dục; (13) lấy các uy nghi, thường trú tịch tĩnh thì biết là vị ly dục; (14) lấy sự đầy đủ tướng hảo Như lai, trí tuệ, tịch tĩnh, thắng hạnh, biện tài, [thần thông], thì biết là đức Như lai Ứng chánh đẳng giác, đầy đủ Nhất thiết trí; (15)

thấy cậu thiếu niên kia tướng mạo như vậy thì đoán biết khi tuổi già chuyện gì xảy ra. Đại loại như vậy gọi là tướng tỷ lượng.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 2. Thể tỷ lượng: Do hiện thấy đặc tánh của tự thể này rồi so sánh với vật thể khác mà không thấy nơi hiện tại, hoặc hiện thấy một phần tự thể rồi so sánh với những phần khác. Như lấy sự hiện tại so sánh với sự quá khứ, hoặc lấy sự quá khứ so sánh với sự vị lai, hoặc lấy sự gần ở hiện tại so sánh với sự xa ở hiện tại. Lại nữa, như các sự ăn mặc, trang sức, đồ dùng, xe cộ v.v... xem thấy một phần sự được mất của chúng mà so sánh biết tất cả sự. Lại nữa, lấy một phần thành thục này để so sánh những phần thành thục khác. Những sự đại loại như vậy gọi là thể tỷ lượng.

[533a15] 3. Nghiệp tỷ lượng: Là lấy tác dụng để đoán biết sở y của nghiệp.56 (1) Như thấy một vật ở xa không có lay động, chim chóc đậu trên đó, những sự như vậy, đoán biết là có cái cây trụi lá; nếu có những sự lay động đoán biết là người. (2) Nếu thấy dấu chân to rộng đoán biết là con voi; thân trườn đi trên đất đoán biết là con rắn; nghe tiếng hí đoán biết là con ngựa; nghe tiếng gào rống đoán biết là sư tử;

nghe tiếng gầm thét đoán biết là trâu chúa. (3) Thấy so với mắt, nghe so với tai, ngửi so với mũi, nếm so với lưỡi, xúc chạm so với thân, nhận biết so với ý. (4) Dùng gậy tìm nước, gậy bị ngăn ngại đoán biết là đất. Nếu thấy chỗ này cây cỏ tốt tươi, cành lá xanh biếc, đoán biết có nước. Nếu thấy tro nóng, đoán biết có lửa. Nếu thấy cây cối lay động, đoán biết có gió. (5) Nếu thấy người mắt nhắm, cầm gậy, té ngã, lạc đường v.v... đoán biết là người mù; thấy người nói lớn tiếng, nghiêng tai, đoán biết là người điếc. (6) Lấy nghiệp đã tạo tác để đoán biết về vị chánh tín, bậc thông duệ, Bồ-tát, người chưa ly dục, vị ly dục, đức Như lai, đã biết ở trên.

[533a27] 4. Pháp tỷ lượng: Đối với tất cả pháp tương liên, tương thuộc, lấy một pháp để so sánh với những pháp khác. (1) Những gì thuộc vô thường thì biết có khổ; những gì thuộc khổ thì biết là không, vô ngã. (2) Những gì thuộc sinh thì biết có già; những gì thuộc già thì biết có chết. (3) Những gì thuộc hữu sắc, hữu kiến, hữu ngại thì biết có xứ sở và có hình chất. (4) Những gì thuộc hữu lậu thì biết có khổ;

những gì thuộc vô lậu thì biết không khổ. (5) Những gì thuộc hữu vi thì biết là pháp sinh, trụ, dị, diệt; những gì thuộc vô vi thì biết là pháp vô sinh, vô trụ, vô dị, vô diệt.

Đại loại như vậy gọi là pháp tỷ lượng.

[533b05] 5. Nhân quả tỷ lượng: Là lấy nhân và quả [triển chuyển] so sánh với nhau. (1) Như thấy một vật di chuyển thì biết có chỗ đến;

thấy có chỗ đến thì biết trước có di chuyển. (2) Nếu thấy một người thờ vua như pháp thì biết người ấy sẽ được tài lộc, địa vị rộng lớn; thấy tài lộc, địa vị rộng lớn thì biết người ấy trước đó thờ vua như pháp.

(3) Nếu thấy có người đầy đủ tâm lành mà tác nghiệp thì biết người ấy chắc chắn sẽ được giàu có lớn; thấy giàu có lớn thì biết người ấy trước đó đã đầy đủ tâm lành mà tác nghiệp. (4) Thấy người tu tập thiện hạnh hay ác hạnh thì biết sẽ hưng hay suy; thấy có sự hưng suy thì biết trước có tu tập thiện hạnh, ác hạnh. (5) Nếu thấy đồ ăn, thức uống dồi dào thì biết no đủ; thấy có no đủ thì biết đồ ăn, thức uống dồi dào. (6)

Nếu thấy có người ăn uống không ngon miệng thì biết có bệnh; nếu thấy có bệnh thì biết ăn uống không ngon miệng. (7) Thấy có tĩnh lự thì biết có sự ly dục; thấy vị ly dục thì biết có tĩnh lự. (8) Nếu thấy tu tập đạo đế57 thì biết sẽ được bốn quả sa-môn58; nếu thấy có người được LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 bốn quả sa-môn thì biết có tu tập đạo đế. Nên biết, đại loại như vậy gọi là nhân quả tỷ lượng.

Như vậy gọi chung là tỷ lượng.

[533b17] (8) Chí giáo lượng:59 Là tất cả ngôn giáo được thiết lập bởi bậc Nhất thiết trí, nghe pháp từ bậc ấy, tùy thuận pháp mà thực hành. Chí giáo lượng có ba: 1. Nhiếp vào Thánh ngôn; 2. Đối trị tạp nhiễm; 3. Không trái pháp tướng. [533b20] 1. Nhiếp vào Thánh ngôn: Là những kinh giáo được thuyết bởi đức Như lai và các Thánh đệ tử, được triển chuyển lưu bố từ xưa đến nay, không đi ngược chánh pháp, không đi ngược chánh nghĩa.

[533b22] 2. Đối trị tạp nhiễm: Là khi y theo pháp ấy mà khéo tu tập thì có thể vĩnh viễn điều phục đuợc hết thảy phiền não và tùy phiền não, như tham, sân, si v.v…

[533b24] 3. Không trái pháp tướng: Là không trái ngược với tướng của các pháp, nên gọi là không trái pháp tướng. Thế nào là trái pháp tướng? (1) Nếu đối với pháp vô tướng60 mà thêm lên thành pháp hữu tướng, như chấp trước có ngã, hữu tình, mạng giả, sinh giả v.v...61 , hoặc có thường, hoặc có đoạn, hữu sắc vô sắc, ... đại loại các pháp như vậy. (2) Hoặc đối với pháp hữu tướng mà giảm đi thành pháp vô tướng.62 (3) Hoặc đối với pháp quyết định mà lập làm pháp bất định, như (a) “tất cả hành đều là vô thường, tất cả pháp hữu lậu đều là khổ, tất cả các pháp đều là vô ngã” mà kiến lập một cách sai lầm: một phần là thường, một phần là vô thường63, một phần là khổ, một phần là phi khổ64, một phần là hữu ngã, một phần là vô ngã65. (b) Cũng vậy, đức Phật không trả lời những pháp không thể xác định66, đối với những pháp ấy mà vẫn một mực xác định, hay tìm cầu [câu trả lời] cho là an lập sự xác định. (4) Hoặc đối với pháp bất định mà lập làm pháp cố định, như chấp “tất cả lạc thọ đều có tham tùy miên; tất cả khổ thọ đều có sân tùy miên; tất cả bất khổ bất lạc thọ đều có si tùy miên,

67 pháp 5 ấm. (Hiển dương, quyển 5, Nhiếp tịnh nghĩa, phần 1) 62 Hữu tướng chỉ cho tánh y tha của các pháp (= các pháp hữu vi, do chủng tử nơi a lại da nhờ các trợ duyên mà hiện hành) ở đâu và lúc nào cũng có (dù là giả có), bởi lẽ y tha mà không có thì không có gì nữa: tánh y tha mà không có thì tánh chân thật cũng không có; tánh y tha mà không có thì không có duyên khởi, không có thiện ác nhân quả, không có tu tập Thánh đạo và bốn quả sa-môn.

Đây là quan điểm của những vị ác thủ không, chấp tất cả pháp đều vô tự tánh, phủ định hai đế chân tục, đối với tướng tạp nhiễm và tướng thanh tịnh có cái lỗi tổn giảm.

63 Một phần Thường trú luận, một phần Vô thường luận, chấp bản ngã và thế giới là thường còn với một hạng hữu tình, và vô thường đối với một hạng hữu tình khác. Xem kinh Phạm võng, kinh Trường bộ, hoặc Phạm động, Trường A-hàm.

64 Tất cả pháp hữu lậu đều là khổ, cho nên khổ thọ, lạc thọ hay bất khổ bất lạc thọ cũng đều là khổ.

Kể cả khi tu tập chỉ quán, hiện pháp lạc trú vẫn còn khổ, chỉ khi nào vĩnh đoạn phiền não mới hết khổ. Khổ bao gồm khổ khổ, hoại khổ và hành khổ.

65 Tất cả các pháp đều là vô ngã, nhưng lại chấp ngã là hữu sắc, ngã là vô sắc, ngã là thân, vô ngã là ngoại cảnh v.v…

66 Những pháp không thể xác định, thuật ngữ Phật giáo gọi là thập tứ vô ký 十四無記, cũng gọi là thập tứ bất khả ký 十四不可記, thập tứ nạn 十四難, chỉ cho 14 ý kiến điên đảo mà ngoại đạo gạn hỏi nhưng không được đức Phật giải đáp, đây là Xả trí ký vấn 捨置記問 (gác lại không trả lời) trong bốn ký vấn của Phật [Bốn trường hợp trả lời câu hỏi: nhất hướng 一向 (đáp thẳng), phân biệt 分別 (đáp rành rẽ), cật vấn 詰問 (đáp bằng cách vấn nạn lại), xả trí 捨置 (đáp bằng cách gác lại)]. Mười bốn LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 tất cả khổ lạc đều là hữu lậu”, suy nghĩ xong rồi, tạo tác các nghiệp, [một mực xác quyết] chỉ có nhận chịu quả báo khổ đau. Đại loại [các chấp] như vậy. (5) Đối với pháp hữu tướng: tướng không sai biệt kiến lập sai biệt, tướng có sai biệt kiến lập không sai biệt, như (a) dựa vào tướng sai biệt của pháp hữu vi, nơi pháp vô vi cũng kiến lập sai biệt;

(b) dựa vào tướng vô sai biệt của pháp vô vi, nơi pháp hữu vi cũng kiến lập không có sai biệt. Giống như hữu vi vô vi, đối với hữu sắc vô sắc, hữu kiến vô kiến, hữu đối vô đối, hữu lậu vô lậu v.v... theo chỗ tương ứng đều nên biết rõ. (6) Lại đối với hữu tướng thiết lập hành tướng của nhân quả mà không đúng chánh lý, như lập các diệu hành cảm quả không khả ái, lập các ác hành cảm quả khả ái. (7) Chấp trước pháp luật được thuyết một cách tệ hại, tu tập các ác hành thì được thanh tịnh, và chấp trước pháp luật được Phật thuyết một cách khéo léo, tu hành các chánh hành thì không được thanh tịnh. Lại nữa, đối với pháp tạp nhiễm lập làm thanh tịnh, đối với pháp thanh tịnh lập làm tạp nhiễm. (8) Đối với tướng bất chân thật, mượn ngôn thuyết để lập làm chân thật; đối với tướng chân thật, mượn ngôn thuyết để lập làm bất chân thật; như đối với pháp vĩnh ly ngôn thuyết68, dùng ngôn từ hý luận để kiến lập thắng nghĩa.

Các trường hợp như vậy gọi là trái pháp tướng. Ngược với sự trái pháp tướng này gọi là không trái pháp tướng, tức là chí giáo lượng.

[533c21] Hỏi: Nếu tự tướng của tất cả pháp thành tựu tự nghĩa sai biệt, tức pháp tánh69 kiến lập, vì lý do gì còn lập hai nghĩa của sở thành lập70?

tánh tướng của các pháp.

Đáp: Vì muốn cho người sinh tín giải, chẳng phải vì sinh thành

Hỏi: Vì muốn thành tựu nghĩa của sở thành lập, vì sao trước nhất nói lập tông?

Đáp: Vì trước nhất hiển thị tông nghĩa mà tự mình ưa thích.

Hỏi: Vì sao tiếp theo là biện nhân?

Đáp: Vì muốn mở bày đạo lý quyết định dựa vào pháp hiện thấy, tức là không từ bỏ tông nghĩa được lập ra.

Hỏi: Vì sao tiếp theo là dẫn dụ?

Đáp: Vì muốn hiển hiện đạo lý năng thành làm sở y chỉ cho pháp hiện thấy.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Hỏi: Vì sao nói đồng loại, dị loại, hiện lượng, tỷ lượng, chí giáo lượng ở sau cùng?

Đáp: Vì muốn khai thị nhân và dụ qua hai thứ trí: tương vi và bất tương vi71. Tương vi có hai lý do: 1. Do không quyết định72; 2. Do sở thành lập giống nhau73. Bất tương vi cũng có hai lý do: 1. Do quyết định74; 2. Do sở thành lập khác nhau75. Ở đây, tương vi làm cho nghĩa của tông được thành lập, nó không thể làm lượng76, cho nên không gọi là lượng; bất tương vi làm cho nghĩa của tông được thành lập, nó có thể làm chánh lượng, cho nên gọi là lượng.

làm lượng (: tìm hiểu, tìm biết).

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Trên đây là luận sở y.

[534a07] 4. Luận trang nghiêm: Có năm thứ, nên biết: 1. Khéo biết tông mình và người; 2. Ngôn ngữ tròn đầy; 3. Không sợ; 4. Nghiêm túc; 5. Ứng cúng. (1) Khéo biết tông mình và người: Như có một người có tâm ưa thích sâu xa đối với chánh pháp và tỳ-nại-da, tức là đối với luận tông bản77 của mình, đọc tụng, thọ trì, lắng nghe chính xác, tư duy thuần thục, tu hành, [nghĩa là] đã tốt, đã nói, đã sáng78. Lại nữa, đối với pháp và tỳ-nại-da của người, không ưa, không thích; đối với luận tông bản của họ chỉ đọc tụng, thọ trì, lắng nghe chính xác, tư duy thuần thục mà LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Thế nào là nghĩa thiện? Là khả năng dẫn phát lợi ích thế gian và xuất thế gian79, không gì đảo ngược.

Lại nữa, âm thanh tương ưng với luận giả còn do chín thứ sắc thái sai biệt để ngôn ngữ tròn đầy: 1. Không tạp loạn; 2. Không thô lỗ; 3. Giải rõ; 4. Hạn lượng; 5. Tương ưng với nghĩa; 6. Đúng thời; 7.

Quyết định; 8. Hiểu rõ; 9. Liên tục. Những sắc thái này bổ túc ở trước, gọi là ngôn ngữ tròn đầy. (3) Không sợ: Như có một người đi vào chỗ có đa chúng, dị chúng, đại chúng, thắng chúng, đế chúng, thiện chúng, v.v...80 mà tâm không có tự ti, khiếp sợ; thân không run rẩy, toát mồ hôi; mặt không biến sắc, giọng không lắp bắp, lời không yếu đuối. Đại loại như vậy gọi là không sợ.

[534a28] (4) Nghiêm túc: Như có một người, tánh không tức giận, mặt không biến đổi, thân không lay động. Đại loại như vậy gọi là nghiêm túc.

[534b01] (5) Ứng cúng: Như có một người, tánh thiện dễ mến, tánh không não người, bình thường luôn sống tốt đẹp, vui vẻ, tùy thuận tâm người mỗi khi nói năng, biết thời điểm, chân thật làm lợi mình người, dẫn ra nghĩa lợi, ngôn từ mềm mỏng như đối người thân, bạn bè. Đó gọi là ứng cúng.

[534b05] Nếu dựa vào năm sắc thái của luận trang nghiêm thì 81 Mạt-ni 末尼 = ma-ni 摩尼.

86 87

có thể gọi là luận giả. Nên biết, lại có hai mươi bảy thứ xưng tán công đức. Những gì là hai mươi bảy? 1. Được mọi người kính trọng; 2. Lời nói được tin nhận; 3. Trong đại chúng truyền thêm sự vô úy;

4. Với tông chỉ của người, biết rõ chỗ lỗi; 5. Với tông chỉ của mình, biết cái đức quyết định; 6. Không có tà chấp, với luận tiếp nhận không nghiêng về tình; 7 Với chánh pháp và tỳ-nại-da của mình, không ai có thể dẫn dắt, lấy mất; 8. Những gì người nói, mau chóng tỏ ngộ; 9.

Những gì người nói, mau chóng lãnh thọ; 10. Những gì người nói, mau chóng giải đáp lý thú; 11. Dùng cái đức trong lời nói để thắng phục đại chúng; 12. Nhân minh luận giả ưa thích tin hiểu; 13. Khéo nói, giải thích ý nghĩa câu chữ; 14. Thân không mệt mỏi; 15. Tâm không mệt mỏi; 16. Nói không ngượng nghịu, khó khăn; 17. Biện tài không dứt;

18. Thân không khốn khổ; 19. Niệm không quên mất; 20. Tâm không tổn hại; 21. Cổ họng không hư tổn; 22. Những gì nói ra thì rõ ràng dễ hiểu; 23. Khéo giữ tâm mình không cho nổi giận; 24. Khéo thuận tâm người khiến không giận dữ; 25. Đối đãi luận giả, tâm sinh tịnh tín; 26.

Hễ làm việc gì không rước oán đối; 27. Danh xưng rộng lớn, tiếng đồn mười phương, người đời đều truyền xướng: “Đại pháp sư này là một trong số các đại sư.”

Như người thọ dục, dùng ngọc báu mạt-ni81, chân châu, lưu ly v.v..., xen lẫn với những đồ trang sức quý báu như vòng xuyến v.v... để tự trang nghiêm, uy đức rực rỡ, ánh sáng chiếu khắp. Cũng vậy, vị luận LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 [534b26] 5. Luận đọa phụ: Nên biết có ba thứ: 1. Từ bỏ ngôn luận; 2. Ngôn luận bị khuất phục; 3. Ngôn luận có lầm lỗi.

[534b28] (1) Từ bỏ ngôn luận: Người lập luận dùng mười ba câu nói để thừa nhận từ bỏ ngôn luận với người đối luận. Những gì gọi là mười ba câu nói? Người lập luận thừa nhận với người đối luận rằng: (1) “Luận của tôi không tốt.” (2) “Luận của ông thì tốt.” (3) “Tôi không khéo quan sát.” (4) “Ông thì khéo quan sát.” (5) “Luận của tôi vô lý.” (6) “Luận của ông hữu lý.” (7) “Luận của tôi vô năng.” (8)

“Luận của ông hữu năng.” (9) “Luận của tôi khuất phục.” (10) “Luận của ông thành lập.” (11) “Biện tài của tôi chỉ có thể đến đây.” (12)

“Quá đây trở lên, phải khéo tư duy rồi tôi sẽ nói với ông.” (13) “Hãy gác việc này lại, tôi không nói nữa.” Như vậy thảy, mười ba câu nói để thừa nhận từ bỏ ngôn luận với người đối luận. Từ bỏ ngôn luận vì lập luận bị phá vỡ, đối phương đã thắng, chịu khuất phục trước đối phương, rơi vào vị trí phía sau. Cho nên từ bỏ ngôn luận gọi là rơi vào chỗ thất bại82.

[534c08] (2) Ngôn luận bị khuất phục: Người lập luận bị người đối luận khuất phục. Hoặc mượn việc khác làm phương tiện để thoái lui, hoặc dẫn việc ngoài để nói, hoặc hiện tức tối, hoặc hiện giận dữ, hoặc hiện cao ngạo, hoặc lộ chỗ che đậy, hoặc hiện não hại, hoặc hiện bất nhẫn, hoặc hiện bất tín, hoặc im lặng, hoặc buồn rầu, hoặc nhún vai cúi mặt, hoặc trầm tư hết lời.

1. Mượn việc khác làm phương tiện để thoái lui: Là từ bỏ những lập luận trước đó để mượn tông chỉ khác, tức từ bỏ nhân, dụ, đồng loại, dị loại, hiện lượng, tỷ lượng và chí giáo lượng ở trước, để mượn nhân khác, dụ khác, cho đến chí giáo lượng khác.

2. Dẫn việc ngoài để nói: Từ bỏ những việc đang nghị luận để luận về ẩm thực, hoặc luận về vua quan, giặc cướp, đường lớn, những việc càn rở, dơ bẩn v.v... tức vay mượn duyên ngoài để từ bỏ lập luận của mình.

3. Hiện tức tối: Dùng lời thô tục để đuổi người đối luận.

4. Hiện giận dữ: Dùng lời oán giận để trách người đối luận.

5. Hiện cao ngạo: Dùng chủng tộc thấp hèn v.v... để chế giễu người đối luận.

kích bác người đối luận.

6. Lộ chỗ che đậy: Để lộ ác hành mà người ta muốn che đậy để 7. Hiện não hại: Dùng lời oán giận tàn nhẫn để mắng người đối luận.

8. Hiện bất nhẫn: Phát ra lời oán giận để dọa nạt người đối luận.

9. Hiện bất tín: Dùng lời hủy hoại giới hạnh để chê bai người đối luận.

10. Im lặng: Ngữ nghiệp ngưng hẳn.

11. Buồn rầu: Ý nghiệp khổ não.

12. Nhún vai cúi mặt: Thân nghiệp uy dũng đột nhiên suy sụp. 13. Trầm tư hết lời: Trí tuệ và biện tài đều bại hoại.

Nên biết, mười ba sự như vậy gọi là nói khuất phục. Hai sự đầu là vọng hành kiểu loạn; bảy sự ở giữa là phát khởi tà hành; bốn sự sau cùng là hoạt động chấp trước chấm dứt. Đó gọi là nói khuất phục rơi vào chỗ thất bại.

[534c28] (3) Ngôn luận có lầm lỗi: Người lập luận có chín lỗi, gọi là nói có lầm lỗi. Những gì là chín? 1. Tạp loạn; 2. Thô lỗ; 3.

lãnh hội mà trả lời, hoặc trước là kinh điển ngữ, sau làm thành thế tục ngữ, hay ngược lại đây.

Không liên tục: Vào khoảng giữa, ngôn từ đứt đoạn.

Hễ ngôn luận mà phạm vào chín lỗi này thì gọi là nói có lầm lỗi. [535a14] 6. Luận xuất ly: Người lập luận có ba thứ quan sát mà hưng khởi hay phế bỏ ngôn luận. Thế nào là ba thứ xem xét: 1. Quan sát công đức và tội lỗi; 2. Quan sát chúng hội; 3. Quan sát khéo léo và không khéo léo.

[535a17] (1) Thế nào là quan sát công đức và tội lỗi? Người lập luận khi muốn lập luận phải quan sát như vầy: “Tôi lập luận ấy sẽ không hại mình, hại người và hại cả hai chăng? Không sinh tội ở hiện pháp, tội ở hậu pháp và tội ở cả hai chăng? Chớ khởi thân tâm có những ưu khổ chăng? Chớ do đây mà phát sinh sự cầm nắm dao gậy, đấu đá, chửi mắng, tranh tụng, dèm pha, vọng ngữ chăng? Sẽ không sinh trưởng các pháp ác bất thiện chăng? Chẳng phải không lợi ích an lạc cho mình và người chăng? Chẳng phải không lợi ích an lạc cho nhiều chúng sinh chăng? Chẳng phải không thương xót đối với thế gian chăng? Chẳng phải do đây mà chư thiên, loài người không có nghĩa lợi, không có an lạc chăng?” Người lập luận kia khi quan sát như thế, nếu tự biết rõ rằng, “Tôi lập luận ấy sẽ làm hại mình,... cho luận ấy. Đó là sắc thái thứ nhất của luận xuất ly.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Không giải rõ; 4. Không hạn lượng; 5. Không tương ưng với nghĩa; 6. Không đúng thời; 7. Không quyết định; 8. Không hiểu rõ; 9. Không liên tục.

Tạp loạn: Bỏ việc lập luận, nói xen tạp chuyện khác.

Thô lỗ: Bực tức nông nổi, ngôn từ thô tháo, hấp tấp. Không giải rõ: Thính chúng và người đối luận không lãnh ngộ được pháp hoặc nghĩa.

Không hạn lượng: Nghĩa được trình bày bằng ngôn từ trùng lập, hoặc bị giảm thiểu. Không tương ưng với nghĩa: Nên biết có mười thứ: 1. Vô nghĩa; 2. Trái nghĩa; 3. Tổn lý; 4. Cùng với sở thành; 5. Chiêu tập lỗi nạn; 6. Không được nghĩa lợi; 7. Nghĩa không thứ lớp; 8. Nghĩa không quyết định; 9. Năng thành lập đã thành; 10. Thuận các tà ác luận không xứng lý.83 Không đúng thời: Những gì cần nói, trước sau không thứ tự. Không quyết định: Lập rồi lại hủy, hủy rồi lại lập, mau chóng hoán chuyển khó mà biết được.

Không hiểu rõ: Phạm vào những quy tắc của thanh minh84, không LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 [535b01] (2) Thế nào là quan sát chúng hội? Người lập luận cần phải quán sát chúng hội hiện tiền, là có người chấp trước hay không có người chấp trước? Là có bậc hiền chánh hay không có bậc hiền chánh?

Là có người khéo hiểu hay không có người khéo hiểu? Khi quán sát như vậy, nếu biết chúng hội chỉ có người chấp trước, không có người không chấp trước; chỉ có người không phải hiền chánh, không có bậc hiền chánh; chỉ có người không khéo hiểu, không có người khéo hiểu;

liền tự suy xét, chọn lựa rằng không nên lập luận ấy. Nếu biết chúng hội chỉ có người không chấp trước, không có người chấp trước; chỉ có bậc hiền chánh, không có người không phải hiền chánh; chỉ có người khéo hiểu, không có người không khéo hiểu; liền tự suy xét, chọn lựa rằng nên lập luận ấy. Đó là sắc thái thứ hai của luận xuất ly. [535b09] (3) Thế nào là quan sát khéo léo và không khéo léo?

Người lập luận phải tự quan sát khéo léo và không khéo léo: “Tôi đối với luận thể tánh, luận xứ sở, luận sở y, luận trang nghiêm, luận đọa phụ, luận xuất ly v.v... là khéo léo hay không khéo léo? Tôi có năng lực kiến lập tự luận bẻ gãy được tha luận, khi đối đầu sẽ thất bại hay giải thoát?” Khi quan sát như vậy, nếu tự biết rõ “Tôi không khéo léo, chứ chẳng phải khéo léo”, hiểu rõ “Tôi không có năng lực, chứ chẳng phài có năng lực”, liền tự suy xét, chọn lựa rằng không nên lập luận với người đối luận. Nếu tự biết rõ “Tôi khéo léo, chứ chẳng phải không khéo léo”, hiểu rõ “Tôi có năng lực, chứ chẳng phài không có năng lực”, liền tự suy xét, chọn lựa rằng nên cùng lập luận với người đối luận. Đó là sắc thái thứ ba của luận xuất ly. [535b17] 7. Luận đa sở tác pháp: Đối với chỗ lập luận có nhiều phương pháp để thực hiện, có ba thứ: 1. Khéo biết tông của mình và tông của người; 2. Không sợ hãi; 3. Có biện tài. Hỏi: Ba phương pháp như vậy, lý do gì nói đối với chỗ lập luận có nhiều phương pháp để thực hiện?

Đáp: Do khéo biết tông của mình và tông của người, nên đối với mọi đề tài đều có khả năng đàm luận. Do không sợ hãi, nên đối với mọi hội chúng đều có khả năng đàm luận. Do có biện tài, nên đối với mọi vấn nạn đều có thể khéo đối đáp. Vì vậy ba phương pháp này gọi là đối với chỗ lập luận có nhiều phương pháp để thực hiện.

92 93

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Luận Hiển Dương Thánh Giáo