Luận Hiển Dương Thánh Giáo Trọn Bộ 2 tập

Công năng không thể tánh

Nhiếp, không nhiếp: tương vi

dị thục nên gọi là tạp nhân.

946 Thành duy thức luận, quyển 1: “Các thuyết khác chấp có một Đại phạm, thời, phương, bản tế, tự nhiên, hư không, ngã. Những cái này thường trú, thật hữu, đủ các phẩm tánh, sinh sản tất cả các pháp.” (tr. 3b12~14) 947 Bất bình đẳng nhân luận: Là luận thuyết cho rằng một nhân có thể sanh ra vạn vật, và nhân ấy thì thường hằng, còn quả thì vô thường; nhân ấy không do một nhân khác sanh ra, mà chỉ có năng sanh quả; nhân và quả không tương tự cho nên gọi là bất bình đẳng. Ngoại đạo cho rằng có một vị có vị Đại tự tại thiên làm nhân, hay cũng lấy cái khác làm nhân? (1)

Nếu nói chỉ có vị Đại tự tại thiên làm nhân, tức là nói khi có vị Đại tự tại thì khi ấy có sinh ra; khi có sự sinh ra tức là có vị Đại tự tại; cho nên dùng vị Đại tự tại làm nhân để nói sự sinh ra là không đúng đạo lý; (2) Nếu nói cũng lấy cái khác làm nhân, thì ở đây chỉ lấy dục lạc làm nhân, hay là ngoài dục lạc còn có cái khác làm nhân? Nếu chỉ lấy dục lạc làm nhân, thì dục lạc ấy là chỉ lấy vị Đại tự tại thiên làm nhân, hay cũng lấy cái khác làm nhân? (a) Nếu chỉ có vị Đại tự tại thiên làm nhân, thì khi có vị Đại tự tại, tức là có dục lạc; khi có dục lạc, tức là có vị Đại tự tại, như vậy vô thỉ thường có sinh ra; điều này không đúng đạo lý. (b)

Nếu cũng lấy cái khác làm nhân, thì nhân ấy không thể thủ đắc; điều này không đúng đạo lý. Lại nữa, dục lạc ấy không có tự tại mà nói ở thế gian, sinh vật [sống trong dục lạc] có tự tại là không đúng đạo lý.

[527b29] Như vậy nói do công năng, nhiếp hay không nhiếp, có dụng hay không có dụng, làm nhân tánh, đều không đúng đạo lý. Cho nên luận chấp này không phải luận thuyết đúng lý.

[527c02] 8. Hại vi chánh pháp luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: Trong việc cúng tế, trước họ dùng chú thuật, sau giết hại các sinh mạng, nhờ đó người cúng tế, sinh vật bị giết hại, những người phụ giúp, tất cả đều được sinh lên cõi trời.

[527c06] Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

Đáp: Đây là lý luận sai trái, do siểm và cuống951 mà sinh khởi, LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 Có dụng và không dụng

Làm nhân, thành lầm lỗi.948 (tụng 8)

[527b04] Luận giải: Ông nghĩ thế nào? Công năng biến hóa của Đại Tự tại thiên là dụng nghiệp phương tiện làm nhân, hay là vô nhân?

(1) Nếu là dụng nghiệp phương tiện làm nhân, tức nói chỉ có công năng của Đại Tự tại thiên có dụng nghiệp phương tiện làm nhân, còn con người thế gian không có. Điều này không đúng đạo lý. Nếu nói vô nhân, thì chỉ có công năng của Đại Tự tại thiên là vô nhân949, chẳng phải muôn vật thế gian. Điều này không đúng đạo lý.

[527b09] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Vị Đại tự tại thiên mà rớt xuống thế gian, thì vị ấy nhiếp thuộc thế gian, hay là không nhiếp thuộc thế gian? (1) Nếu nói nhiếp thuộc thế gian, thì vị Đại Tự tại thiên ấy đồng với pháp thế gian, mà có khả năng biến sinh thế gian. Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu nói không nhiếp thuộc thế gian, thì tức là giải thoát, mà nói [pháp giải thoát] năng sinh thế gian. Điều này không đúng đạo lý.

[527b13] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Là có dụng nên biến sinh thế gian, hay là không có dụng vẫn biến sinh thế gian? (1) Nếu nói có dụng nên biến sinh thế gian, tức là nói vị Đại Tự tại thiên ấy có dụng nhưng không tự tại, mà thế gian cho là có tự tại950. Điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu nói không có dụng vẫn biến sinh thế gian, tức là nói vị ấy không có nhu cầu gì mà biến sinh thế gian. Điều này không đúng đạo lý. [527b17] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Thế gian được sinh ra là chỉ LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 chứ không do quán sát đạo lý mà kiến lập. Nhưng khi giai đoạn xấu ác sinh khởi, ở trong sự cạnh tranh, các bà-la-môn đã trái vượt phép tắc của bà-la-môn xưa kia952, vì muốn ăn thịt mà vọng khởi chấp này.

[527c10] Lại phải hỏi họ: Ông nghĩ thế nào? Phương pháp chú thuật ấy là tự thể của pháp, hay là tự thể của phi pháp? (1) Nếu là tự thể của pháp, thì lìa sự giết hại sinh mạng không thể cảm được cái quả mình ưa thích; họ chuyển sự phi pháp kia để làm chánh pháp; điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu là tự thể của phi pháp, thì chính mình là pháp của cái quả không đáng ưa mà có thể chuyển bỏ pháp của cái quả không đáng ưa của người khác; điều này không đúng đạo lý.

[527c15] Như vậy phá xong, lại có lời bào chữa: “Như chất độc ở thế gian, bao gồm chú thuật, không thể bị hại. Nên biết, phương pháp chú thuật ấy cũng lại như vậy.”

[527c17] Nay nên hỏi họ: Ông nghĩ thế nào? Phương pháp chú thuật có thể ngưng dứt chất độc bên ngoài, cũng có thể ngưng dứt chất độc bên trong là tham, sân, si v.v..., hay không thể ngưng dứt gì cả?

(1) Nếu nói chú thuật có thể ngưng dứt, thì không đâu, không lúc nào, không có ai có thể ngưng dứt được tham, sân, si v.v...953, cho nên không hợp lý. (2) Nếu chú thuật không thể ngưng dứt gì cả, thì lập luận của ông ở trên rằng chú thuật có thể ngưng dứt chất độc bên ngoài, có thể ngưng dứt những nghiệp phi pháp khác, hoàn toàn không đúng đạo lý.

[527c22] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Phương pháp chú thuật là biến hành, hay là không biến hành? (1) Nếu nói là biến hành, thì người thân thương của mình sao không dùng cúng tế trước; điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu nói là không biến hành, thì công năng của chú thuật không thể quyết định [được sinh lên cõi trời]954; điều này không đúng đạo lý.

[527c25] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Công năng của chú thuật là chỉ chuyển nhân, hay cũng chuyển quả? (1) Nếu chú thuật chỉ chuyển nhân, thì đối với quả nó không có khả năng chuyển đổi; điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu chú thuật cũng chuyển quả, thì phải chuyển biến đúng, lập tức biến con dê v.v... thành sắc đẹp khả ái. Nhưng phải bỏ thân dê v.v... rồi mới được thân trời, là không đúng đạo lý.

[527c29] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Người tạo chú thuật là có năng lực và bi mẫn chăng? (1) Nếu nói có năng lực và bi mẫn, thì tách rời sự giết hại sinh mạng không thể đưa những sinh vật cúng tế sinh lên cõi trời, là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói không có năng lực và bi mẫn, thì chú thuật được tạo ra có chỗ sử dụng, là không đúng đạo lý.

[528a04] Tóm lại, do nhân, do ví dụ, do không quyết định, do đối với quả không có năng lực, do người tạo chú thuật, tất cả lý do là không đúng đạo lý. Vì vậy, hại vi chánh pháp luận là luận thuyết không hợp lý. [528a06] Lại nữa, tôi nay nói về sắc thái của phi pháp. Nếu nghiệp tổn hại người mà không sửa đổi tội lỗi hiện tại thì đó là phi pháp. Lại nếu nghiệp của những người tu đạo, cùng biết nghiệp ấy cảm quả không khả ái955; lại nếu nghiệp của tất cả người trí mà nói xác quyết là bất thiện; lại nếu nghiệp mà chính mình không muốn [mà LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 vẫn làm]956; lại nếu nghiệp của nhiễm tâm đã khởi957; lại nếu nghiệp mà phải đợi tà chú thuật mới hoàn toàn công nghiệm; lại nếu nghiệp của tự tánh vô ký958; những nghiệp đại loại như vậy đều là sắc thái của phi pháp. [528a12] 9. Hữu biên vô biên luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn y chỉ các tịnh lự ở thế gian, đối với thế gian đó, an trú tưởng hữu biên, tưởng vô biên, tưởng hữu biên vô biên, tưởng phi hữu biên phi vô biên, như trong kinh có nói rộng959; cho nên họ khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Thế gian là hữu biên, thế gian là vô biên, thế gian là vừa hữu biên vừa vô biên, thế gian là phi hữu biên phi vô biên.” Nên biết ở đây đã nói về nhân duyên và người năng chấp960 .

[528a18] Trong đây, (1) nếu dựa vào sự đoạn biên tế961 để cầu thế biên thời962: (a) Nếu nhớ lại hoại kiếp liền khởi tưởng hữu biên về thế gian; (b) Nếu nhớ lại thành kiếp liền khởi tưởng vô biên về thế gian. (2) Nếu dựa vào phương vực rộng khắp để cầu thế biên thời: Nếu phương dưới vượt qua [địa ngục] Vô gián mà không có gì, phương trên vượt qua đệ tứ tĩnh lự963 mà không có gì, tám hướng964 tất cả xứ không thấy có biên tế, bấy giờ, đối với phương trên và phương dưới khởi tưởng hữu biên, đối với xứ sở ở bốn phương hướng khởi tưởng vô biên.

Nếu vì đối trị chấp trước này thì dựa vào câu văn khác nhưng nghĩa lý không sai biệt, tức đối với thế gian khởi tưởng phi hữu biên, tưởng phi vô biên.

Nay nên hỏi họ: Ông nghĩ thế nào? Từ thời điểm trước hoại kiếp cho đến nay có thêm thế gian sinh khởi, hay là không có thêm thế gian sinh khởi? (1) Nếu nói có thêm thế gian sinh khởi, mà ông chấp thế gian hữu biên, là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói không có thêm thế gian sinh khởi, mà nay ông dựa vào thế gian ấy để trú niệm về biên tế của thế gian, là không đúng đạo lý.

[528a29] Tóm lại, do thế gian nên hữu biên, do thế gian nên vô biên, tất cả lý do là không đúng đạo lý. Vì vậy, hữu biên vô biên luận là luận thuyết không hợp lý.

[528b02] 10. Bất tử kiểu loạn luận: Là bốn loại ngoại đạo bất tử kiểu loạn965, như trong kinh có nói rộng, nên biết. Chư vị ngoại đạo ấy, nếu có người đến gặp, dựa vào thế gian đạo966 mà hỏi về thiện và bất thiện, dựa vào xuất thế gian đạo967 mà hỏi về khổ tập diệt đạo. Bấy giờ họ liền tự xưng: “Tôi là người bất tử loạn.” Bất cứ trường hợp nào Do chư vị ngoại đạo ấy có nhiều lo sợ nên y theo sự thấy này mà trú. Nếu có người đến gặp, có lời vặn hỏi, liền dối trá quanh co làm cho lộn xộn. Nên biết kiến chấp này thuộc về tà kiến, vì vậy, bất tử kiểu loạn luận là luận thuyết không hợp lý. [528b23] 11. Vô nhân kiến luận: Là y chỉ tĩnh lự và tư duy không chính xác mà kiến lập hai thứ, như trong kinh có nói rộng971 , nên biết.

[528b25] Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy y chỉ tư duy không chính xác để khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Ngã và thế gian hiện khởi không có nguyên nhân.”?

Đáp: Nói sơ lược, đầu tiên là do cái thấy không liên tục, trong khi các sự ở trong ngoài thì vô lượng sai biệt, nhiều thứ sinh khởi: Hoặc lại có lúc thấy các nhân duyên trống rỗng, không có quả báo, nghĩa là thấy thế gian không có nhân duyên; hoặc có khi gió lớn đột nhiên khởi lên trong một thời gian rồi lặng lẽ chấm dứt; hoặc có lúc thác nước đột nhiên tràn đầy trong một thời gian rồi thình lình khô cạn;

hoặc có khi cây trái sum suê tốt tươi trong một thời gian rồi bỗng nhiên lụi tàn. Do sự thấy như vậy, họ khởi vô nhân kiến, lập vô nhân luận. [528c04] Nay nên hỏi họ: Túc trú niệm972 của ông là niệm tự LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 họ cũng dựa vào bất tử tịnh thiên968, không có tạp loạn mà vặn hỏi969 , tức là khi bị hỏi họ dùng lời bừa bãi loạn xạ, hoặc mượn sự khác làm phương tiện tránh né câu hỏi, hoặc căn cứ theo ngôn từ của người hỏi mà xoay chuyển [trả lời].

[528b08] Ở đây, thứ nhất, người bất tử loạn là giác nhưng chưa khai ngộ; thứ hai, họ đối với pháp sở chứng, khởi tăng thượng mạn;

thứ ba, [nếu] họ giác và đã khai ngộ, nhưng chưa quyết định; thứ tư, họ yếu kém ngu độn.

Lại nữa, thứ nhất, họ lo sợ vọng ngữ và lo sợ người khác biết sự vô trí của họ, nên trả lời không rõ ràng rằng, “Tôi không được biết.”; thứ hai, đối với sở chứng của mình, chưa được vô úy, họ sợ người khác vặn hỏi, lo sợ vọng ngữ, lo sợ tà kiến, nên nói không rõ ràng rằng, “Tôi có sở chứng.”; thứ ba, họ lo sợ tà kiến, lo sợ vọng ngữ, sợ người khác vặn hỏi, nên nói không rõ ràng rằng, “Tôi không quyết định.” Ba trường hợp như vậy là mượn sự khác để nói bừa bãi lộn xộn. Thứ tư, chỉ sợ người khác vặn hỏi, đối với thế gian đạo và xuất thế gian đạo đều không thấu hiểu, đối với văn tự thế gian cũng không khéo biết, nên họ nói không rõ ràng rằng, “Tôi ngu độn, không biết gì cả.”, rồi hỏi ngược người kia, theo ngôn từ của người kia mà xoay chuyển để nhiễu loạn người kia.

Bốn luận điểm trên nói về nhân duyên phát khởi và người năng chấp, đều để phá cái chấp của họ, trong kinh có nói đến970.

970 Trường A-hàm, quyển 14, kinh Phạm động, số 21.

971 Vô nhân luận chủ trương bản ngã và thế gian xuất hiện không do nguyên nhân nào. Trường A-hàm, quyển 11, kinh A-nậu-di, số 15: “Phật nói với Phạm-chí: ‘Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói:

‘Ta xuất hiện từ vô nhân.’ Ta đến nói với họ rằng: ‘Có thật các ông nói: Bản lai do vô nhân mà xuất hiện chăng?’ Họ không thể trả lời Ta được, mà lại hỏi ngược lại Ta. Khi ấy Ta trả lời họ rằng: ‘Hoặc Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

[528c23] Đáp: Do giáo và do lý. (1) Do giáo thì như trước đã nói. (2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Họ tư duy như vầy: “Sau khi chết, ta lại có thân, phải không tác nghiệp mà được quả dị thục.974 Thể tánh của ta vĩnh viễn không còn gì nữa, cho nên sự thọ nghiệp quả [dị thục] cũng không có.

975” Xem xét hai lý lẽ này đều bất khả, cho nên họ khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Thân ta chết rồi, đoạn diệt không còn gì nữa, cũng như gạch đá một khi vỡ nát thì không thể kết hợp trở lại, thân ta cũng vậy.”

[529a01] Nay nên hỏi họ: Ông nghĩ thế nào? Là uẩn đoạn diệt, LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 ngã, hay là niệm vô thể? (1) Nếu là niệm vô thể, thì pháp vô thể mà chưa từng tập quen, chưa từng trải qua nhận thức, thế mà có thể tùy niệm, là không đúng đạo lý. (2) Nếu là niệm tự ngã, mà chấp cái ngã trước không có, sau đột nhiên sinh, là không đúng đạo lý.

[528c08] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Tất cả thế gian, các vật trong ngoài, mọi thứ sinh khởi, hoặc đột nhiên mà khởi, là không có nguyên nhân, hay là có nguyên nhân? (1) Nếu nói không có nguyên nhân, thì mọi thứ sinh khởi, hay đột nhiên sinh khởi, rồi bỗng nhiên không sinh, là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói có nguyên nhân, mà ông chấp “Ngã và thế gian hiện khởi không có nguyên nhân.”, là không đúng đạo lý.

Tóm lại, do niệm vô thể, do niệm tự ngã, do các vật trong ngoài không do nhân duyên mà mọi thứ khác nhau, do nhân duyên kia mà mọi thứ khác nhau, là không đúng đạo lý. Vì vậy, vô nhân kiến luận là luận thuyết không hợp lý.

[528c15] 12. Đoạn kiến luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Ta có thân thô sắc, do bốn đại tạo thành, duy trì chưa hoại. Bấy giờ, thân có bệnh, có ung nhọt, có gai nhọn. Sau khi chết, ta bị đoạn hoại không còn gì nữa. Bấy giờ, ta khéo đoạn diệt.” Như vậy, chư thiên ở Dục giới, chư thiên ở Sắc giới, [chư thiên ở] Vô sắc giới bao gồm Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nói rộng trong kinh973. Đó là bảy trường hợp đoạn kiến mà các luận giả khởi chấp.

do cha mẹ sinh, được nuôi nấng bằng sữa; trưởng thành nhờ áo cơm, nhờ vuốt ve, bồng ẳm;

nhưng là vô thường, chắc chắn đi đến chỗ hủy diệt.’ Cho đến mức ấy, được gọi là đoạn diệt. Đó là trường hợp thứ nhất.

2. “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Cái ta đây không thể gọi là đoạn diệt. Cái ta dục giới thiên mới đoạn diệt hoàn toàn; cho đến mức ấy mới là đoạn diệt.’ Đó là trường hợp thứ hai. 3. “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Đấy không phải là đoạn diệt. Ta sắc giới, có thân hóa sinh, các căn đầy đủ, đoạn diệt hoàn toàn không còn gì; chừng mức ấy mới gọi là đoạn diệt.’ 4. “Hoặc có người nói: ‘Đấy không phải là đoạn diệt. Ta vô sắc giới, ở không vô biên xứ xứ mới đoạn diệt.’ 5. “Hoặc có người nói: ‘Đấy không phải là đoạn diệt. Ta vô sắc, thuộc thức vô biên xứ mới đoạn diệt.’ 6. “Hoặc có người nói: ‘Đấy không phải đoạn diệt. Ta vô sắc, thuộc vô sở hữu xứ mới đoạn diệt.’ 7. “Hoặc có người nói: ‘Đấy không phải là đoạn diệt. Ta vô sắc, ở phi tưởng phi tưởng xứ mới đoạn diệt.’ Đó là đoạn diệt thứ bảy. “Đó là bảy trường hợp, các Sa-môn, Bà-la-môn nhân đó, y mạt kiếp mạt kiến, nói các loại chúng sinh đoạn diệt hoàn toàn, thuộc trong bảy trường hợp, chừng ấy không hơn. Duy Phật biết rõ điều đó; lại còn biết hơn thế nữa. Biết vậy rồi nhưng không nhiễm trước. Sau khi như thật biết khổ, sự tập khởi, sự diệt tận, sự xuất yếu, bằng chính quán bình đẳng mà giải thoát vô dư. Do đó hiệu là Như Lai.” (Thích Tuệ Sỹ dịch) Bảy trường hợp là: Người trời ở Dục giới là 2, chư thiên ở Sắc giới Đáp: Do giáo và do lý. (1) Do giáo thì như trước đã nói.

(2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Họ dựa vào các tĩnh lự, nhìn thấy ở thế gian có vị thí chủ thọ mạng một đời, thường thực hành bố thí không có ngưng nghỉ. Vị thí chủ ấy đời này mạng chung, rồi thọ sinh vào nhà hạ tiện nghèo khó túng thiếu. Họ khởi suy nghĩ như vầy: “Chắc chắn không có bố thí hiến cho, thương yêu nuôi nấng và tế tự.”

Lại thấy có người thọ mạng một đời, luôn làm diệu hành, hoặc làm ác hành; thấy người ấy mạng chung, rồi đọa nơi nẻo ác, sinh vào các na-lạc-ca, hoặc trú nẻo lành, sinh về thế giới an lạc của chư thiên.

Họ khởi suy nghĩ như vầy: “Chắc chắn không có diệu hành và ác hành, cũng không có hai nghiệp dị thục978 của diệu hành và ác hành.”

Lại thấy có người giòng sát-đế-lị sau khi mạng chung sinh trong các chủng tánh bà-la-môn, phệ-xá, thú-đạt-la; hoặc có người giòng bà-la-môn sau khi mạng chung sinh trong các chủng tánh sát-đế-lị, phệ-xá, thú-đạt-la; hoặc có người giòng phệ-xá sau khi mạng chung sinh trong các chủng tánh sát-đế-lị, bà-la-môn, thú-đạt-la; hoặc có người giòng thú-đạt-la sau khi mạng chung sinh trong các chủng tánh sát-đế-lị, bà-la-môn, phệ-xá. Họ khởi suy nghĩ như vầy: “Chắc chắn không có sát-đế-lị, v.v... ở thế gian này đến từ chủng tánh sát-đế-lị, v.v... ở thế gian kia; cũng không có sát-đế-lị,v.v... ở thế gian kia đến từ chủng tánh sát-đế-lị, v.v... ở thế gian này.” Lại nữa, họ quán thấy những vị ly dục sinh vào hạ địa. Lại thấy LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 hay là ngã đoạn diệt? Nếu nói là uẩn đoạn diệt, thể của uẩn thì vô thường, nhân quả triển chuyển, sinh khởi không dứt mà nói đoạn diệt là không đúng đạo lý. Nếu nói ngã đoạn diệt, ông trước có nói: “Cái thân thô sắc, do bốn đại tạo thành, có bệnh, có ung nhọt, có gai nhọn. Chư thiên ở Dục giới, chư thiên ở Sắc giới, [chư thiên ở] Vô sắc giới bao gồm Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ,” là không đúng đạo lý.

[529a07] Như vậy, hoặc uẩn đoạn diệt, hoặc ngã đoạn diệt đều không đúng đạo lý. Vì vậy, đoạn kiến luận là luận thuyết không hợp lý.

[529a09] 13. Không kiến luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Không có sự bố thí hiến sinh, không có sự thương yêu nuôi nấng, không có pháp tế tự, nói rộng cho đến thế gian không có bậc chân A-la-hán.”976 Lại khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Không có thể tướng của tất cả các pháp.”977 [529a13] Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

976 Loại ngoại đạo này thấy người thực hành hạnh lành bố thí, thương xót, thì chuốc lấy quả ác, còn kẻ làm điều ác thì lại được quả thiện ... bèn khởi vọng chấp rằng tất cả các pháp đều không, chẳng có nhân quả thiện ác. Tạp A-hàm, quyển 7, kinh Vô quả, số 154: “Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo: ‘Do có cái gì, do khởi cái gì, do hệ lụy cái gì, do đắm đuối cái gì, do thấy ngã nơi cái gì, khiến cho chúng sanh thấy như vầy, nói như vầy: ‘Không có bố thí, không hội tế, không có chú thuyết (: hiến tế hy sinh), không có nghiệp báo đường lành, đường ác, không có đời này, không có đời khác, không có cha mẹ, không có chúng sanh, không có thế gian, trong thế gian không có A-la-hán, không có bậc chánh hành, chánh hướng để đời này hay đời sau, thấy pháp an trụ đầy đủ với tự tri, tự tác chứng rằng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa?’ Các Tỳ-kheo bạch Phật: ‘Thế Tôn là gốc pháp, là con mắt pháp, là sở y của pháp. Cúi xin Thế Tôn nói rộng ra; các Tỳ-kheo sau khi nghe xong sẽ hoan hỷ vâng lời thực hành.’” (Thích Đức Thắng dịch)

Trường A-hàm, kinh Sa-môn quả: “Nhớ lại, một thời tôi (vua A-xà-thế) đến Mạt-già-lê Câu-xá-lê, hỏi LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 người mẹ mạng chung rồi, thọ sinh làm con gái; con gái mạng chung trở lại làm mẹ. Cha chết làm con trai, con trai trở lại làm cha. Họ thấy cha mẹ không có quyết định, nên khởi suy nghĩ như vầy: “Thế gian chắc chắn không có cha, không có mẹ.”

Hoặc lại thấy thân một người sau khi mạng chung tan rã, do người ấy hoặc sinh Vô tưởng, hoặc sinh Vô sắc, hoặc nhập Niết bàn, muốn thấy sinh xứ của người ấy mà không thể thấy được, nên họ khởi suy nghĩ như vầy: “Chắc chắn không có chúng sinh hóa sinh, vì không thể biết nơi chốn của chúng sinh kia.” Hoặc tự thân khởi tâm tăng thượng mạn đối với bậc A-la-hán, ngay khi mạng chung, tự thấy sinh tướng979, họ nghĩ như vầy: “Thế gian ắt không có bậc chân A-la-hán.” Như vậy nói rộng980 .

[529b08] Hỏi: Lý do gì họ khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Không có thể tướng của tất cả các pháp.”?

Đáp: Đối với những pháp lìa ngôn thuyết, tương tự sâu xa nằm trong các kinh nghĩa lý sâu xa được đức Như lai tuyên thuyết, họ không thể nào thấu suốt, tỏ ngộ như thật và chính xác. Lại nữa, đối với sự an lập pháp tướng981 [của đại thừa], họ tư duy không đúng đạo lý, khởi lên không kiến982, họ nghĩ như vầy: “Chắc chắn không có thể tướng của các pháp.”

[529b13] Nay nên hỏi họ: Ông nghĩ thế nào? Là có sinh sở thọ nghiệp983 và có hậu sở thọ nghiệp984, hay là tất cả đều là sinh sở thọ nghiệp? (1) Nếu có cả hai nghiệp, nhưng ở trước ông có nói, “không có sự bố thí hiến sinh, không có sự thương yêu nuôi nấng, không có pháp tế tự; không có diệu hành và ác hành, cũng không có hai nghiệp dị thục của ác hành và ác hành; không có đời này, không có đời sau.”, điều này không đúng đạo lý. Nếu nói không có hậu sở thọ nghiệp (tức chỉ có sinh sở thọ nghiệp), tức một người tạo tác các thứ hành nghiệp tịnh và bất tịnh [ở đời này], sau khi mạng chung, người ấy phải thọ nhận tất cả quả dị tướng, ba là viên thành thật tướng .” (HT. Thích Trí Quang dịch) Và rồi đức Phật lại nói: “Các pháp toàn không, không sinh không diệt, bản lại vắng bặt, tự tánh niết bàn.” Nhiếp luận giải thích: “Ở đây có 5 bài chỉnh cú: 1. Như các pháp thì thật không có, nhưng như các pháp biểu hiện thì không phải một thứ: không phải pháp và không phải phi pháp như vậy, nên nói đến cái nghĩa không hai. 2. Căn cứ một mặt nhiễm hay một mặt tịnh mà nói thì hoặc có hoặc không phải có, nhưng căn cứ cả 2 mặt mà nói thì không phải có không phải không có. 3. Như sự biểu hiện (của biến kế thì) không phải có, nên nói là không; nhưng cũng do sự biểu hiện như vậy nên nói là có. 4. (Vị lai thì sinh ra) không phải tự nhiên, (quá khứ qua rồi thì) tự thể đã không, (còn hiện tại tuy có mà) tự tánh không cố định, như sự chấp thủ (của biến kế) thì không có, (do 4 sự như vậy) nên chủ trương rằng (các pháp) không có tự tánh. 5. Do sự không có tự tánh mà làm căn cứ cho những kết luận sau đây: bất sinh bất diệt, bản lai tịch tịnh, tự tánh niết bàn.”

982 Không kiến = là không có? (1) Nếu nói có, mà ông nói “không có thể tướng của các pháp” là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói không có, thì ông phải không có cái chấp điên đảo, cũng không có tạp nhiễm và cũng không có thanh tịnh; điều này không đúng đạo lý.986 Như vậy, hoặc sinh sở thọ nghiệp và hậu sở thọ nghiệp, hoặc chẳng phải không quyết định, hoặc có sinh xứ, hoặc có tâm tăng thượng mạ, hoặc có ba loại tướng, thảy đều không đúng đạo lý. Vì vậy, không kiến luận là luận thuyết không hợp lý.

[529c14] 14. Vọng kế tối thắng luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Bà-la-môn là chủng loại tối thắng; sát-đế-lị, phệ-xá, thú-đạt-la là chủng loại thấp kém. Bà-la-môn là chủng loại da trắng; chủng loại khác là chủng loại da đen.

Chủng loại bà-la-môn có thể được thanh tịnh, chẳng phải chủng loại khác có được. Các bà-la-môn là con của Phạm vương, sinh ra từ bụng miệng của Phạm vương, được biến hóa bởi Phạm vương, thuộc dòng dõi Phạm vương.”987 Các bà-la-môn ở kiếp Đấu tranh988 khởi chấp như vậy.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 thục của các nghiệp tịnh và bất tịnh ngay đời sau; điều này không đúng đạo lý.

[529b21] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Con người từ bào thai và chủng tử985 mà sinh ra, thì những đứa con gọi người sinh ra chúng là cha mẹ hay không phải cha mẹ? (1) Nếu nói họ là cha mẹ, thì ông nói “không có cha, không có mẹ” là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói họ không phải là cha mẹ, thì con người từ bào thai và chủng tử [của cha mẹ] mà sinh ra, mà nói không phải cha, không phải mẹ, là không đúng đạo lý. Nếu khi làm cha mẹ, khi ấy chẳng phải là con trai, con gái; nếu khi là con trai, con gái, khi ấy chẳng phải làm cha mẹ. Điều này không có lỗi bất định. [529b27] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Có chỗ nào chúng sinh thọ sinh mà thiên nhãn không nhìn thấy, hay là không có chỗ nào chúng sinh thọ sinh mà thiên nhãn không nhìn thấy? (1) Nếu nói có, mà ông nói “không có chúng sinh hóa sinh” là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói không có, mà bài bác không có người ly tưởng dục, người ly sắc dục, người ly tam giới, là không đúng đạo lý.

[529c02] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Là có đặc tánh A-la-hán để ông khởi tâm tăng thượng mạn, hay là không có đặc tánh A-la-hán? (1) Nếu nói có, mà ông nói “thế gian ắt không có bậc chân A-la-hán”

là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói không có, thì khi ông phát khởi tư duy không chính xác, điên đảo tự nhận là A-la-hán: “Đây mới chính là A-la-hán.” Điều này không đúng đạo lý.

[529c07] Lại phải hỏi họ: Ông nghĩ thế nào? Các pháp qua tướng viên thành thật, tướng y tha khởi và tướng biến kế sở chấp là có, hay 985 Sự kết thai có 3 điều kiện hòa hợp: tinh cha, huyết mẹ và nghiệp thức. 986 Ba loại tự tánh: là nói nhất thiết pháp tướng (sắc thái của các pháp), tức nói 3 tự tánh: biến kế chấp tánh, y tha khởi tánh và viên thành thật tánh. Tánh có nghĩa là có, nhưng mỗi tánh có mỗi cách: biến kế là vọng hữu (có một cách sai lầm), y tha là giả hữu (có một cách tương đối) và viên thành là thật hữu (có một cách đích thật). Nhiếp luận phủ nhận y tha toàn không: “Vì sao sự biểu hiện thật không có, mà y tha không phải ở đâu và lúc nào cũng không có? Vì nếu y tha không có thì viên thành cũng không có; y tha mà không có thì không có gì nữa. Y tha với viên thành không có thì thành ra cái lỗi không có nhiễm với tịnh. Nhưng nhiễm với tịnh là hiện có, thế nên không nên nói tất cả toàn không. Ở đây có 1 bài chỉnh cú: Y tha mà không thì không viên thành; tất cả toàn không thì luôn luôn không có nhiễm tịnh.” 987 Trung A-hàm, phẩm Phạm chí, kinh Phạm chí A-nhiếp-hòa, số 151: “Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn Cấp cô độc. Bấy giờ có một số đông Phạm chí ở Câu-tát-la nhóm họp tại học đường, cùng nhau bàn luận như thế này: ‘Dòng Phạm chí là hơn hết, ngoài ra không ai bằng. Dòng Phạm chí da trắng, ngoài ra đều là da đen. Phạm chí được thanh tịnh, không phải Phạm chí thì không được thanh tịnh. Phạm chí con Phạm thiên, sinh từ miệng Phạm thiên, được hóa sanh bởi Phạm thiên. Nhưng Sa-môn Cù-đàm nói, bốn chủng tánh thảy đều thanh tịnh, với sự giảng giải, hiển thị.’” 988 Có thuyết nói 1 kiếp tương đương với 1 ngày ở cõi trời Đại phạm, hoặc 1.000 thời (Yuga), tức là bốn mươi ba ức hai nghìn vạn năm (243.000.000 năm) ở nhân gian, cuối kiếp có nạn lửa xảy ra, đốt cháy hết tất cả, sau đó thế giới được thành lập lại. Thuyết khác thì cho rằng 1 kiếp có 4 thời:

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 [529c21] Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

Đáp: Do giáo và do lý. (1) Do giáo thì như trước đã nói.

(2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Họ thấy trên thế gian chủng loại bà-la-môn chân chánh có đầy đủ giới hạnh, [còn những chủng loại khác] có tham danh lợi và cung kính, cho nên họ khởi chấp như vậy.

[529c26] Nay nên hỏi họ: Ông nghĩ thế nào? Có phải chỉ có chủng loại khác từ người mẹ sinh đẻ, hay là các bà-la-môn cũng vậy?

(1) Nếu chỉ có chủng loại khác từ người mẹ sinh đẻ, thế mà ở thế gian hiện thấy các bà-la-môn từ người mẹ sinh đẻ, như vậy là ông đã bài bác sự kiện hiện tại; điều này không đúng đạo lý. (2) Nếu các bà-la-môn cũng từ người mẹ sinh đẻ, mà ông trước có nói “bà-la-môn là chủng loại tối thắng; sát-đế-lị, phệ-xá, thú-đạt-la là chủng loại thấp kém”989 là không đúng đạo lý.

Nếu từ người mẹ sinh đẻ, như vậy: (1) Tạo nghiệp bất thiện, tạo nghiệp thiện, tạo ác hành qua thân miệng ý, tạo diệu hành qua thân miệng ý, ở đời hiện tại thọ quả không ưa thích hoặc thọ quả ưa thích, ở đời sau sinh vào các nẻo lành hoặc sinh vào các nẻo dữ.990 (2) Hoặc ba điều kiện hiện tiền, là kia là đây, do kia do đây, vào trong thai mẹ, từ đó sinh ra.991 (3) Hoặc ở thế gian [mưu sinh bằng] công xảo xứ992 hay tác nghiệp xứ993, là thiện hay bất thiện.994 (4) Hoặc làm vua, hoặc làm quan, hoặc lanh lợi khôn ngoan, hoặc tăng tiến đầy đủ.995 (5) Nếu làm vua thì quan tâm chọn người để phục dịch, hầu cận, hoặc không quan tâm chọn người.996 (6) Hoặc là pháp già, bệnh, chết, hoặc chẳng phải pháp già, bệnh, chết.997 (7) Hoặc tu Phạm trú, đã sinh về thế giới từ người mẹ sinh đẻ thì sao gọi là tối thắng. 990 Đoạn này ý nói các bà-la-môn cũng tạo nghiệp và thọ quả báo như các chủng loại khác.

991 Phải hội đủ 3 điều kiện mới được vào thai mẹ: 1. Người mẹ tâm ý điều hòa thuận thích, lại đúng thời kỳ rụng trứng; 2. Cha mẹ quan hệ và cùng khởi ý niệm ái nhiễm; 3. Thân trung ấm đang có mặt.

Lại không có một số chướng duyên như sau: 1. Khi hòa hợp tinh cha ra nhưng tinh mẹ không ra, hay ngược lại. Người mẹ có một số bịnh như tử cung lạnh, khí huyết thành cục, vàng võ nhiều đàm … hoặc một số bịnh của người cha, hoặc uống thuốc tránh thai. Cha mẹ tôn quý có phước đức, nhưng trung ấm ti tiện kém phước, hay ngược lại cha mẹ ti tiện kém phước, mà trung ấm tôn quý có phước đức thì cũng không thành thai. Nghiệp báo giữa cha mẹ và con cái phải có nhân duyên với nhau mới thành thai. Hoặc có khi cha mẹ cùng con đều tôn quý hoặc ti tiện, nhưng nghiệp duyên giữa cha mẹ và con cái không hợp cũng không thể thành thai. Khi cha mẹ quan hệ ở giai đoạn tham ái cùng cực, mỗi người xuất ra một giọt tinh huyết và hòa hợp lẫn nhau, ngay lúc đó trung ấm liền sanh ý niệm chấp thủ, muốn gá hợp vào giọt tinh huyết, mà nhập vào thai bào. Trung ấm nếu là con gái, liền đối với người cha khởi tâm tham muốn, sanh lòng ghét bỏ người mẹ. Nếu là con trai, liền đối với người mẹ khởi tâm tham muốn và sanh lòng ghét bỏ người cha. Ngay lúc trung ấm sanh ái tâm lẫn sân tâm cũng chính là lúc trung ấm chuẩn bị nhập thai. Mối quan hệ nghiệp báo giữa cha mẹ và con cái, không ra ngoài một trong bốn trường hợp sau: 1. Vì trả ân sinh làm con; 2. Vì trả oán sinh làm con; 3. Vì đòi nợ sinh làm con; 4. Vì trả nợ sinh làm con. (Xem Du-già sư địa luận, quyển 1, tr.

282b25~283a20) Đoạn này ý nói các bà-la-môn đều là con người do cha mẹ sinh ra (thai sinh) chứ không phải con của Phạm vương, được biến hóa bởi Phạm vương (hóa sinh). Cùng là thai sinh thì không thể nói các bà-la-môn tối thắng hơn các chủng loại khác.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 Phạm thiên998, hoặc không tu Phạm trú. (8) Hoặc tu tập [ba mươi bảy] pháp bồ-đề phần, hoặc không tu tập [ba mươi bảy] pháp bồ-đề phần.

(9) Hoặc ngộ nhập Thanh văn bồ-đề, Độc giác bồ-đề, Vô thượng bồ-đề, hoặc không ngộ nhập bồ-đề nào cả. [530a12] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Là từ chủng loại tối thắng sinh ra nên gọi là tối thắng, hay là do trì giới, đa văn v.v... [nên gọi là tối thắng]? (1) Nếu từ chủng loại tối thắng sinh ra nên gọi là tối thắng, mà trong luận thuyết của ông có việc thực hiện pháp tế tự, nếu lấy trì giới là tối thắng, hoặc đa văn là tối thắng, lấy đó để xác định, thì lời nói này phải không hợp lý.999 (2) Nếu do trì giới, đa văn v.v... [nên gọi là tối thắng], mà ông ở trước có nói “bà-la-môn là chủng loại tối thắng;

sát-đế-lị, phệ-xá, thú-đạt-la là chủng loại thấp kém”, điều này không đúng đạo lý.1000 [530a17] Như vậy, do sinh đẻ, do tác nghiệp, do thọ sinh, do công xảo nghiệp xứ, do tăng thượng, do những gì được quan tâm, do Phạm trú, do tu giác phần, do chứng bồ-đề, do trì giới, đa văn là tối thắng, tất cả đều không đúng đạo lý. Vì vậy, vọng kế tối thắng luận là luận thuyết không hợp lý.

15. Vọng kế thanh tịnh luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Nếu tôi giải thoát thì tâm được tự tại, Du-già được tự tại1001 , gọi là thanh tịnh”, nghĩa là đối với năm dục vi diệu mà chư thiên nhiếp thọ dính chắc, vui đùa thỏa thích, tùy ý thọ dụng, gọi đó là được hiện pháp niết bàn, đệ nhất thanh tịnh.1002 [530a25] Lại nữa, nếu có ai ly dục và pháp ác bất thiện, an trú đầy đủ sơ tĩnh lự, cho đến an trú đầy đủ đệ nhị tĩnh lự, đệ tam tĩnh lự và đệ tứ tĩnh lự1003, cũng gọi đó là được hiện pháp niết bàn, đệ nhất thanh tịnh.

(thông hiểu 3 tập Vệ đà).

1001 Du-già được tự tại = quán được tự tại. 1002 Trường A-hàm, kinh Phạm động: “Lại có pháp, là ánh sáng của đại pháp vi diệu, sâu xa. Đó là pháp gì? Có Sa-môn, Bà-la-môn, y mạt kiếp mạt kiến, đề xuất hiện tại Niết-bàn luận, nói rằng chúng sanh trong hiện tại có Niết-bàn; thảy đều thuộc trong năm trường hợp. Y mạt kiếp mạt kiến, chủ trương hiện tại Niết-bàn luận, thuộc trong năm kiến, chừng ấy không hơn.

“Sa-môn, Bà-la-môn kia, nhân sự kiện gì, y mạt kiếp mạt kiến, nói rằng chúng sanh trong hiện tại có Niết-bàn, thuộc trong nămtrường hợp, chừng ấy không hơn? “Có Sa-môn, Bà-la-môn, quan điểm như vầy, luận thuyết như vầy: Ta trong hiện tại phóng túng theo năm dục, ấy là ta đạt Niết-bàn trong hiện tại. Đó là trường hợp thứ nhất.

“Lại có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: Đó là hiện tại Niết-bàn, chớ không phải là không đúng.

Nhưng còn có Niết-bàn vi diệu bậc nhất mà ngươi không biết; chỉ ta biết mà thôi. Như ta ly dục, ly ác bất thiện pháp, có giác có quán, hỷ lạc do định sanh, nhập Sơ thiền. Đây mới là hiện tại Niết-bàn. Đó là trường hợp thứ hai.

“Lại có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: Đó là hiện tại Niết-bàn, chớ không phải là không đúng.

Nhưng có Niết-bàn hiện tại vi diệu bậc nhất mà ngươi không biết; chỉ mình ta biết mà thôi. Như ta diệt giác quán, nội tâm tịch tĩnh, nhất tâm, không giác quán, hỷ lạc do định sanh, nhập đệ Nhị thiền.

Chừng ấy mới gọi là hiện tại Niết-bàn. Đó là trường hợp thứ ba.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 [530a28] Lại nữa, có ngoại đạo khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: Nếu có chúng sinh tắm rửa thân thể trong sông Tôn-đà-lợi-già1004 thì bao nhiêu tội chướng thảy đều trừ diệt. Giống như sông Tôn-đà-lợi-già, chúng sinh tắm rửa thân thể trong các sông Bà-hồ-đà1005, sông Già-da1006, sông Tát-la-tát-phạt-để1007, sông Căng-già1008 v.v... thì bao nhiêu tội chướng thảy đều trừ diệt. Đó là đệ nhất thanh tịnh.1009 [530b04] Lại nữa, có ngoại đạo chấp trì giới chó1010 để được thanh tịnh, hoặc trì giới trâu1011, hoặc trì giới dầu mực1012, hoặc trì giới lõa thể, hoặc trì giới tro1013, hoặc trì giới tự hành xác1014, hoặc trì giới phân dơ1015 v.v..., chấp đó làm thanh tịnh.

Đó là luận thuyết của ngoại đạo hiện pháp niết bàn và luận thuyết của ngoại đạo trầm mình trong dòng sông v.v... Họ khởi chấp như vậy.

[530b08] Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy?

Đáp: Do giáo và do lý. (1) Do giáo thì như trước đã nói. (2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Họ cho rằng được sự buông thả tự tại1016, dục tự tại1017, quán hành1018 tự tại, gọi là sự thanh tịnh tối thắng, nhưng họ không biết đúng như thật về hành tướng của sự buông thả tự tại, dục tự tại, quán hành tự tại.

[530b13] Lại nữa, như có ngoại đạo chấp việc tự hành xác đưa tới sự giải thoát điều ác của mình, hoặc gây tạo tội ác thì giải thoát tội ác.

[530b15] Nay nên hỏi họ: Ông nghĩ thế nào? Những người thọ hưởng vui thích trong năm dục vi diệu, họ đã ly dục tham, hay là chưa ly dục tham? (1) Nếu họ đã ly dục tham thì có sự thọ hưởng vui thích trong năm dục là không đúng đạo lý. (2) Nếu họ chưa ly dục tham, thì kiến chấp của họ vào sự giải thoát thanh tịnh là không đúng đạo lý. [530b19] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Những vị được sơ tĩnh lự cho đến an trú đầy đủ đệ tứ tĩnh lự, họ đã viễn ly tất cả tham dục, hay là chưa viễn ly tất cả tham dục? (1) Nếu nói đã viễn ly tất cả tham dục, mà còn có sơ tĩnh lự cho đến an trú đầy đủ đệ tứ tĩnh lự là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói chưa viễn ly tất cả tham dục, mà chấp là được rốt ráo giải thoát thanh tịnh, là không đúng đạo lý.

[530b24] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Là do nội tâm thanh tịnh nên được rốt ráo thanh tịnh, hay là do ngoại cảnh thanh tịnh nên được rốt ráo thanh tịnh? (1) Nếu do nội tâm thanh tịnh, mà chấp sự tắm rửa trong các sông để được thanh tịnh là không đúng đạo lý. (2) Nếu do 1004 Tôn-đà-lợi-già hà 孫陀利迦河 (p: Sundarikā-nadī).

1005 Bà-hồ-đà hà 婆胡陀河.

1006 Già-da hà 伽耶河.

1007 Tát-la-tát-phạt-để hà 薩羅薩伐底河: sông Saraswati (S: sárasvatī-nadī).

1008 Căng-già hà 殑伽河 = hằng-già hà 恆伽河: sông Hằng.

1009 Trung A-hàm, kinh Thủy Tịnh Phạm chí, số 93: “Bấy giờ, Phạm chí nói với Thế Tôn: ‘Này Cù-đàm, hãy đến sông Đa thủy tắm rửa.’ Đức Thế Tôn hỏi: ‘Này Phạm chí, nếu đến tắm nơi sông Đa thủy thì sẽ được những gì?’ Phạm chí trả lời: ‘Này Cù-đàm, sông Đa thủy ấy là dấu hiệu trai khiết của thế gian, là dấu hiệu độ thoát, là dấu hiệu phước đức. Cù-đàm, nếu đến tắm nơi sông Đa thủy thì được trừ sạch tất cả ác.’” Sau đó đức Phật nói bài tụng cho Phạm chí Thủy Tịnh, dạy rằng, lấy thiện pháp tẩy sạch nghiệp bất thiện, chứ nước sông dơ bẩn kia không thể nào làm sạch nghiệp dữ. 1010 Cẩu giới 狗戒: đi bằng bốn chân, ngủ ngoài hiên, ăn những vật người ta quăng bỏ, tập tru như chó, đại tiện tiểu tiện theo kiểu chó.

những gì mình mong muốn và thực hiện đều không thành tựu. Nếu các hiện tượng kia xuôi thuận thì những mong cầu mới thành tựu. Vì ý nghĩa đó, con người phải biết siêng năng cúng dường [các vị thần] mặt trời, mặt trăng và các tinh tú, cúng tế [thần] lửa1019, tụng chú đặt để vào bó cỏ tranh1020, những quả tỳ-la-bà xếp đầy cả vại1021 và những phẩm vật v.v... ”1022 Ngoại đạo Lịch toán khởi chấp như vậy.

[530c18] Hỏi: Lý do gì chư vị ngoại đạo ấy khởi kiến như vậy, lập luận như vậy? Đáp: Do giáo và do lý. (1) Do giáo thì như trước đã nói.

(2) Do lý, là các sa-môn hay bà-la-môn kia có tánh tầm tư, có tánh quán sát, trú tầm tư địa, trú tự biện địa, trú dị sinh địa, trú tùy tư duy quán sát hành địa. Do họ hoạch đắc tịnh lự thế gian nên thế gian đều gọi họ là A-la-hán. Nếu có ai muốn cầu cho mình được giàu có sung sướng, cầu gì được nấy, bèn đi đến thỉnh vấn họ. Nhưng họ không LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 ngoại cảnh thanh tịnh, nhưng nội tâm có đủ các cấu uế như tham, sân, si v.v..., họ chỉ đoạn trừ cấu uế bên ngoài mà chấp rằng rốt ráo thanh tịnh là không đúng đạo lý.

[530b29] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Nhận giữ vật sạch nên được thanh tịnh, hay là nhận giữ vật không sạch nên được thanh tịnh? (1)

Nếu do nhận giữ vật sạch nên được thanh tịnh, mà người thế gian đều nhìn nhận con chó v.v... là không sạch, nhưng ông chấp rằng nhận giữ giới chó v.v... thì được thanh tịnh, là không đúng đạo lý. (2) Nếu do nhận giữ vật không sạch nên được thanh tịnh, tự thể này không sạch mà có thể làm cho tự thể khác trong sạch là không đúng đạo lý. [530c05] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Những vị thọ trì giới chó v.v... là thực hành hạnh tà ác qua thân miệng ý nên được thanh tịnh, hay là thực hành hạnh chánh diệu qua thân miệng ý nên được thanh tịnh? (1) Nếu do thực hành hạnh tà ác nên được thanh tịnh, thì thực hành hạnh tà ác mà cho rằng thanh tịnh, là không đúng đạo lý. (2) Nếu do thực hành hạnh chánh diệu nên được thanh tịnh, thì sự trì giới chó v.v... là không hiệu quả, mà ông chấp rằng những giới ấy có thể đưa tới thanh tịnh, là không đúng đạo lý.

[530c10] Như vậy, do ly dục, không ly dục, do nội tâm, ngoại cảnh, do nhận giữ tịnh và bất tịnh, do tà hành và chánh hành, đều là không đúng đạo lý. Vì vậy, vọng kế thanh tịnh luận là luận thuyết không hợp lý.

[530c12] 16. Vọng kế cát tường luận: Như có vị sa-môn hay bà-la-môn khởi kiến như vầy, lập luận như vầy: “Trên thế gian, khi mặt trời, mặt trăng che khuất nhau, các tinh tú vận hành sai lệch, thì 1019 Từ hỏa 祠火: Pháp cúng dường thần lửa A-kỳ-ni (S: Agni) để trừ ma cầu phước ở Ấn độ đời xưa. Trong các vị thần của thời đại Phệ đà, thần A-kỳ-ni là quan trọng nhất. Nghi thức cúng tế vị thần này của những người Bà-la-môn thờ lửa rất thịnh hành, họ bỏ vật cúng vào trong lò lửa của đàn tế, chờ lửa bốc lên thì cho rằng các vật cúng đã đến được miệng của các thần, các thần nhờ đó mà được sức mạnh để hàng phục các ma và ban cho loài người phước lành. Họ cho rằng lửa là miệng của các thần, cũng là miệng của trời.

1020 Tụng chú vào trong bó cỏ tranh rồi dùng nó đập phủi lên người bệnh thì lành bệnh.

1021 Tỳ-la-bà quả 毘羅婆果: quả màu vàng, các vị bà-la-môn khi cúng tế trời thường dùng cây có quả này làm tràng phan để trang nghiêm cúng dường.

1022 Trường A-hàm, kinh A-ma-trú, số 20: “Ma-nạp, như các Sa-môn, Bà-la-môn khác, tuy ăn của người tín thí, mà hành pháp chướng ngại đạo, sinh sống bằng tà mạng: xem tướng thiên thời, đoán mưa hay không mưa, thóc cao hay thóc kém, bệnh nhiều hay bệnh ít, kinh sợ hay an ổn, hoặc nói động đất, sao chổi, nhật thực, nguyệt thực, tinh thực, hoặc nói không thực, điềm lành như vậy, điềm xấu như vậy. Ai vào pháp Ta, không có việc ấy.” LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 như thật biết về nghiệp quả tương ứng1023 và đạo lý duyên sinh1024, họ chỉ biết về thế gian khi nào mặt trời, mặt trăng che khuất nhau, khi nào các tinh tú vận hành sai lệch. Vào thời điểm ấy, nghiệp dị thục tịnh và bất tịnh của chúng sinh [đến lúc] thành thục, họ bèn chấp rằng do mặt trời, mặt trăng v.v... tạo tác. Họ vì tin tưởng và ưa thích những việc ấy nên kiến lập lý thuyết như vậy.

[530c26] Lại nữa, ông nghĩ thế nào? Những việc hưng thịnh, suy tàn trên thế gian là do mặt trời, mặt trăng che khuất nhau, các tinh tú vận hành sai lệch gây ra, hay là do nghiệp tịnh, nghiệp bất tịnh gây ra? (1) Nếu nói do mặt trời, mặt trăng che khuất nhau, các tinh tú vận hành sai lệch gây ra, thì hiện tại thấy một đời người tùy theo sự tạo tác nghiệp phước hay phi phước1025 mà chiêu cảm kết quả hưng thịnh, suy tàn, khổ, vui, v.v..., là không đúng đạo lý. (2) Nếu nói do nghiệp tịnh, nghiệp bất tịnh gây ra, mà ông nói do “mặt trăng che khuất nhau, các tinh tú vận hành sai lệch”, là không đúng đạo lý.

[531a02] Như vậy, do mặt trời, mặt trăng che khuất nhau, các tinh tú vận hành sai lệch gây ra, do nghiệp tịnh, nghiệp bất tịnh gây ra, đều là không đúng đạo lý. Vì vậy, vọng kế cát tường luận là luận thuyết không hợp lý.

[531a04] Như vậy, mười sáu thứ dị luận là do quán sát, phát khởi bằng hai loại cánh cửa [là giáo và lý]. Và do quán sát, suy nghiệm chánh đạo lý mà tất cả những dị luận trên đều không đúng đạo lý. 1023 Nghiệp quả tương ứng: Quả báo thiện ác tương ứng với từng nghiệp là chắc chắn, nhưng thời điểm nhận quả báo thì có thể gần hoặc xa, ngay hiện tại hay trong một đời khác, hay trong nhiều đời khác. Nghiệp thiện là nghiệp được chỉ đạo bởi tâm không tham, không sân, không si.

Nghiệp ác là nghiệp được chỉ đạo bởi tâm tham, sân, si. Ngoài ra, nghiệp riêng của một người (biệt nghiệp) lại luôn nằm trong mối liên hệ với những người cùng thời (cộng nghiệp), lại có thể được chuyển hóa bởi những nghiệp thiện lành hoặc hồi hướng công đức, thậm chí còn có thể “ghi nợ” cho đến khi đủ cơ duyên và đủ mạnh để trả quả. Trung bộ kinh, Đại kinh nghiệp phân biệt, số 136: „Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp, có khả năng đưa đến lạc thọ, người ấy sẽ cảm giác lạc thọ. Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có khả năng đưa đến khổ thọ, người ấy sẽ cảm giác khổ thọ. Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có khả năng đưa đến bất khổ bất lạc thọ, người ấy sẽ cảm giác bất khổ bất lạc thọ“ “Này Ananda, có bốn loại người này có mặt ở đời. Thế nào là bốn? Ở đây, này Ananda, có người sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Nhưng ở đây, này Ananda, có người sát sanh, ... có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

Ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói ác khẩu, từ bỏ nói lời phù phiếm, từ bỏ tham dục, từ bỏ sân tâm, có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giải thoát khỏi sinh tử.

Đại sĩ VÔ TRƯỚC tạo luận Hán dịch từ Phạn bản Pháp sư HUYỀN TRANG Việt dịch và chú giải QUẢNG MINH

NHÀ XUẤT BẢN TÔN GIÁO 53 Tràng Thi - Hoàn Kiếm - Hà Nội ĐT: (024) 37822845 Email: nhaxuatbantongiao@gmail.com

顯 揚 聖 教 論

Prakaraṇāryavācā-śāstra

Chịu trách nhiệm xuất bản:

Giám đốc ThS. NGUYỄN HỮU CÓ Chịu trách nhiệm nội dung:

Q. Tổng Biên Tập LÊ HỒNG SƠN Biên tập: VŨ VĂN HIẾU Trình bày & Sửa bản in: LÂM ĐẶNG

Bìa: QUẢNG MINH Liên kết xuất bản: CÔNG TY TNHH TM HÙNG KHANG Địa chỉ: 339/81Nguyễn Thái Bình, P.12, Q. Tân Bình, TP.HCM

In số lượng 500 cuốn. Khổ 15 x 21 cm Tại: Công ty Cổ phần In Thương mại Đông Dương Địa chỉ: 161/1 Lũy Bán Bích, P. Hiệp Tân, Q. Tân Phú, TP.HCM Số_ĐKXB: 1795-2022/CXBIPH/02-62/TG

QĐXB: 307/QĐ-NXBTG ngày 01 tháng 06 năm 2022 In xong và nộp lưu chiểu Quý III năm 2022

Lu ậ n

HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO

(Trọn bộ gồm 2 tập)

TẬP 2

1 LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Đại sĩ VÔ TRƯỚC tạo luận

LUẬN

HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO

顯 揚 聖 教 論

Prakaraṇāryavācā-śāstra

Pháp sư Huyền Trang Hán dịch từ Phạn bản

QUẢNG MINH Việt dịch và chú giải LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2

Dịch phẩm Luận Hiển Dương Thánh Giáo này,

Con xin thành tâm đảnh lễ:

Hiến cúng Bồ-tát Di Lặc, Đại sĩ Vô Trước, Pháp sư Huyền Trang. Hiến cúng Thượng nhân Thích Trí Quang, Bổn sư Thích Minh Hạnh, Đại sư Thích Minh Phát, Ân sư Thích Lệ Trang.

Hiến cúng chư Đại đức Tăng - già, các bậc Sư

trưởng, Giáo thọ sư, Du-già sư.

Kính dâng lên Phụ mẫu hiện tiền.

Xin nguyện hồi hướng công đức cho pháp giới

chúng sinh và cha mẹ.

Con thành kính tri ân

Thầy Thích Pháp Chơn

Trụ trì chùa Liễu Quán và chùa Tâm Từ

Đã hỗ trợ duyên lành để quyển Luận

Hiển Dương Thánh Giáo có nghĩa

văn cụ túc thanh tịnh này được ấn

tống và hiến cúng đến chư thiện tri

thức mười phương.

4 5

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 Lời Giới Thiệu

Sau khi đức Phật nhập diệt khoảng 500 năm, Phật giáo Đại thừa hưng khởi. Khi Phật giáo Đại thừa phát triển thì các Tông phái như Hoa Nghiêm, Tịnh Độ, Pháp Tướng (Duy Thức), v.v… được hình thành. Khi các Tông phái được hình thành thì chư vị Tổ sư biên soạn các bộ luận giải, chú sớ,… để xiển dương giáo nghĩa của Tông phái mình.

Hiển Dương Thánh Giáo luận là một trong những bộ luận quan trọng của Phật giáo Đại thừa, được ngài Vô Trước biên soạn (nhưng ngày nay, đa số các nhà nghiên cứu nhận định rằng ngài Thế Thân mới là người biên soạn bộ Luận thư này) để xiển dương giáo nghĩa của Duy Thức. Luận thư đề cập đến tất cả các vấn đề như Uẩn, Xứ, Giới, Duyên khởi, Vô thường, Khổ, Không, Vô tánh, Nhất thiết pháp (tâm, tâm sở, sắc pháp,…), Tam giới (dục giới, sắc giới, vô sắc giới), Tam thiên thế giới, Tứ đế, Thế gian, Xuất thế gian, Bốn niệm trú, Bốn chánh đoạn, Bốn thần túc, Năm căn, Năm lực, Bảy biến giác chi, Tám thánh đạo chi, Bảy loại Hiền Thánh, Tám bậc Thánh quả, Ba thừa, Bốn Sa-môn quả, Sáu thần thông, Mười tám loại bất cộng pháp, Ba mươi hai tướng đại trượng phu, Tám mươi vẻ đẹp, Nhất thiết chủng diệu LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 2 trí, v.v… Có thể được xem là bộ Đại từ điển Phật học, là kim chỉ nam để đi vào giác lộ của tông Pháp tướng nói riêng, để hiểu rõ Phật giáo mà đặc biệt là Phật giáo Đại thừa nói chung.

Cư sĩ Quảng Minh1 đã dịch bộ Luận này với văn phong đơn giản, dễ hiểu. Không chỉ cẩn thận trong việc phiên dịch mà Cư sĩ còn chịu khó chú thích rất chi tiết, kỹ lưỡng. Nhờ việc chú thích này mà Luận thư vốn đã được trân trọng lại càng được trân trọng hơn. Thật đáng tán dương công đức. Mong rằng nhờ chỉ dẫn của Luận thư này mà độc giả đạt được Nhất thiết chủng diệu trí.

Phương Ngoại am, thứ Năm, ngày 5 tháng 5 năm 2022