Luận Hiển Dương Thánh Giáo Trọn Bộ 2 tập

Từ đâu thiết lập đoạn

Do tác ý, y, tu

Được đoạn theo thứ tự. (kệ 12)

[496b17] Luận giải: Đoạn nhiều nhân nên đoạn: Đoạn quả có nhiều nhân nên phiền não đoạn, nghĩa là do bốn thứ nhân nên các phiền não đoạn: 1. Vì diệt y chỉ; 2. Vì chuyển y chỉ; 3. Vì biến tri sở duyên; 4. Vì hỷ lạc sở duyên.437 Lại có năm nhân đoạn các phiền não: 1. Biết bản chất của phiền não; 2. Biết nguyên nhân của phiền não; 3. Biết tội lỗi của phiền não;

4. Tránh các duyên sinh phiền não; 5. Tu đối trị phiền não bằng tác ý chánh pháp.

2. Y vô dư mà chuyển; 3. Đối trị bằng sự tu vô dư; 4. Tâm vô dư mà giải thoát.438 [496b24] Thiết lập đoạn từ đâu: Đoạn phiền não từ cảnh sở duyên. Nơi cảnh sở duyên mà đoạn hết phiền não thì không còn bi trói buộc. Các pháp tương ưng439 cũng theo đó mà đoạn. Có thể đoạn sự vĩnh hại thô trọng của phiền não hiện tại và vị lai, gọi là phiền não đoạn.

Do tác ý: Do tổng duyên đủ tứ đế mà tu tác ý440 để đoạn các phiền não.

Do y: Do y chỉ bảy y định để đoạn các phiền não, nghĩa là từ sơ tĩnh lự cho đến tĩnh lự thứ bảy là Vô sở hữu xứ.441 Do tu: Là tu bốn niệm trú và bốn chánh đoạn, cho đến tu tập tám

Thánh đạo chi, để đoạn các phiền não.

[496c03] Được đoạn theo thứ tự: Các phiền não đoạn theo năm thứ tự: 1. Trước đoạn kiến đạo sở đoạn phiền não; 2. Sau đoạn tu đạo sở đoạn phiền não; 3. Trước dần dần điều phục các phiền não hiện

Lại có bốn nhân khiến phiền não đã đoạn: 1. Y vô dư mà diệt; trừ bởi kiến khổ tập. Hỷ lạc sở duyên: Hỷ lạc trong diệt đạo. 438 Khi vị A-la-hán đã diệt tận phiền não, chứng đắc niết bàn, nhưng thọ mạng chưa dứt, dòng tương tục của sắc thân bốn đại chủng chưa bị cắt đứt, thì gọi đó là niết bàn với sở y còn tồn tại (hữu dư, hay hữu dư y niết bàn). Khi A-la-hán xả bỏ thọ hành mà nhập niết bàn, bấy giờ gọi là vô dư y (hay vô dư) niết bàn. 439 Chỉ cho tùy phiền não.

sinh, v.v… Không còn vượt phạm các học xứ. Không còn khởi năm nghiệp vô gián. Không còn cầu thỉnh chư sư ngoại đạo, cũng không coi họ là ruộng phước chân thật. Không còn chiêm ngưỡng, quán sát dung nhan các sa-môn, bà-la-môn … tà chúng. Không còn sinh nghi hoặc đối với pháp ba đời. Không còn thọ sinh nghiệp báo lần thứ tám443 [ở Dục giới]. Như vậy chứng được quả A-la-hán, vĩnh tận các lậu, đã làm việc cần làm, việc cần làm đã làm xong, chứng sáu bậc A-la-hán444 hằng an trú pháp, nói rộng trong kinh, nghĩa là thành tựu sáu thứ tương tục trú pháp. Nếu mắt thấy sắc, tâm không ưu hỷ, xả niệm chánh tri.

Cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, đến ý thức và pháp, tâm không ưu hỷ, xả niệm chánh tri. Các việc đã làm, đang làm, là vì lợi cho mình, vì lợi cho người, vì lợi ích chúng sinh, vì an vui chúng sinh, vì thương xót thế gian, vì chư thiên và nhân loại được nghĩa lợi lạc. Các phiền não như vậy vĩnh viễn đoạn trừ thì có nhiều hành tướng lợi ích, nên biết.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 hành; 4. Về sau vĩnh đoạn tất cả phiền não; 5. Sau rốt vượt qua tất cả phiền não.

Lại nữa, kệ tụng:

Đoạn sai biệt nên biết Đoạn hành tướng lợi ích

Cả hai như được nói

Đều nên biết nhiều thứ. (kệ 13)

[496c09] Luận giải: Đoạn sai biệt nên biết có nhiều thứ: Các phiền não đoạn có nhiều thứ sai biệt: có các triền đoạn, có tùy miên đoạn, có do thế gian đạo, có do xuất thế gian đạo, có do tác ý của Thanh văn thừa, có do tác ý của Độc giác thừa, có do tác ý của Bồ-tát thừa, có đoạn tạm thời, có đoạn hoàn toàn. Nên biết, các phiền não như vậy đoạn diệt có sai biệt.

[496c14] Đoạn hành tướng lợi ích cũng nên biết có nhiều thứ: Các phiền não đoạn có nhiều hành tướng lợi ích, trong kinh có nói rộng. Nghĩa là, [được quả Dự lưu] không còn thối đọa, nhất định đi tới bồ-đề; vì đến chánh pháp, đi đến chánh pháp, chứng giải chánh pháp, đắc chứng nguồn gốc, đắc chứng khắp nguồn gốc, thành tựu Thánh trí kiến. Không còn xét các pháp khổ, lạc, do tự tác, do tha tác hay do tự tha tác, và chẳng có hai thứ tự tha cộng tác, cũng không còn xét các pháp khổ, lạc, vô nhân mà sinh.442 Không còn đoạn sinh mạng bàng không ký thuyết. Tôi hỏi khổ tha tác, tự tha tác chăng? Chẳng phải tự, tha, vô nhân tác chăng? Ngài cũng đáp là không ký thuyết. Vậy, nay không có cái khổ này chăng? Phật bảo Ca-diếp:

- Chẳng phải không có cái khổ này, mà thật có cái khổ này. Ca-diếp bạch Phật:

- Lành thay, bạch Cù-đàm! Ngài nói có cái khổ này. Vậy xin vì tôi thuyết pháp khiến cho tôi biết khổ, thấy khổ. Phật bảo Ca-diếp:

- Nếu thọ tức là tự cảm thọ, thì Ta mới có thể nói nói khổ do tự tạo. Nếu người khác thọ người khác tức là LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 Luận Hiển Dương Thánh Giáo

Quyển Bốn

Phẩm Một

NHIẾP SỰ (Phần 4)

[497a11] Như vậy đã nói về quả, nay nói về các công đức.

Kệ tụng:

Vô lượng, các giải thoát Thắng xứ và biến xứ Vô tránh, diệu nguyện trí Vô ngại giải, thần thông. (kệ 14) Tâm câu hữu với từ, là đối với chúng sinh không khổ không lạc446, muốn cho họ những thứ vui thú, tương ưng với tâm a-thế-da447 . Không oán, là tâm từ đối trị tham dục và sân hận448 mà tăng thêm nguyên nhân của khổ449.

Không ghét, là tâm từ đối trị sân hận mà chướng ngại sự phát sinh an lạc.

Không có tổn hại, là tâm từ đối trị tham dục và sân hận không đáng có.

Quảng, là sở hành tác ý450 của thấy.

Đại, là sở hành tác ý của nghe.

Vô lượng, là sở hành tác ý của hay và biết.451 Rất khéo tu tập, là tu tập thuần thục những gì rời xa các triền cái.

Đối với một phương, như vậy tuần tự cho đến mười phương tất cả vô biên thế giới, là duyên khắp khí thế gian và hữu tình thế gian.

Ý giải, là duyên với cảnh giới ý giải tư duy452 .

Biến mãn, là duyên với cảnh giới hữu tình không có khoảng cách.

[497a14] Vô lượng: Là bốn vô lượng, trong kinh có nói rộng.445

1. Từ vô lượng: Tâm câu hữu với từ, không oán, không ghét, không có tổn hại, quảng đại vô lượng, rất khéo tu tập, đối với một phương, như vậy tuần tự cho đến mười phương tất cả vô biên thế giới, ý giải biến mãn, an trú đầy đủ.

Thích Minh Châu dịch) 446 Ba thọ là khổ thọ, lạc thọ và không khổ không lạc thọ. Cõi Dục có đủ 3 thọ. Cõi Sắc có 2 là lạc thọ và không khổ không lạc thọ. Cõi Vô sắc chỉ có 1 là không khổ không lạc thọ. Do đó, chúng sinh không khổ không lạc có mặt trong ba cõi.

447 Tâm a-thế-da = ý lạc tăng thượng: ý lạc làm lợi ích yên vui cho chúng sinh.

448 Hiển dương: “Vô sân, tự thể của nó là tâm bi mẫn, không tổn hại tâm hữu tình. Nghiệp dụng là LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 An trú đầy đủ, như đã nói ở các tịnh lự.453 2. Bi vô lượng: Tâm câu hữu với bi, không oán, không ghét, không có tổn hại, quảng đại vô lượng, rất khéo tu tập, đối với một phương, như vậy tuần tự cho đến mười phương tất cả vô biên thế giới, ý giải biến mãn, an trú đầy đủ.

Tâm câu hữu với bi, là đối với chúng sinh có khổ454, muốn trừ bỏ nguyên nhân của khổ, tương ưng với tâm a-thế-da. Không oán, là tâm bi đối trị sự tai hại của khổ.455 Không ghét, là tâm bi đối trị chướng ngại sự trừ khử tai hại của khổ.

Không có tổn hại, là tâm bi đối trị tham dục và cái tâm bất hỷ lạc không nên có456.

Ngoài ra như trên nói.

3. Hỷ vô lượng: Tâm câu hữu với hỷ, không oán, không ghét, không có tổn hại, quảng đại vô lượng, rất khéo tu tập, đối với một phương, như vậy tuần tự cho đến mười phương tất cả vô biên thế giới, ý giải biến mãn, an trú đầy đủ. Tâm câu hữu với hỷ, là đối với chúng sinh có lạc457, tùy hỷ cái lạc của họ, tương ưng với tâm a-thế-da.

Không oán, là tâm hỷ đối trị tham dục, nguyên nhân của khổ và cái tâm bất hỷ lạc.

Không ghét, là tâm hỷ đối trị chướng ngại sự phát sinh an lạc và tâm bất hỷ lạc.

Không có tổn hại, là tâm hỷ đối trị tham dục và cái tâm bất hỷ lạc không nên có.

Ngoài ra như trên nói. 4. Xả vô lượng: Tâm câu hữu với xả, không oán, không ghét, không có tổn hại, quảng đại vô lượng, rất khéo tu tập, đối với một phương, như vậy tuần tự cho đến mười phương tất cả vô biên thế giới, ý giải biến mãn, an trú đầy đủ.

Tâm câu hữu với xả, là muốn làm cho tâm không nhiễm ô, tương ưng với tâm a-thế-da.

Không oán, là tâm xả đối trị tham và sân mà làm cho tâm nhiễm ô.

Không ghét, là tâm xả đối trị chướng ngại sự trừ khử tham và sân mà làm cho tâm nhiễm ô.

Không có tổn hại, là tâm xả đối trị sự điên đảo458, tâm không nhiễm ô bởi tham và sân459.

Ngoài ra như trên nói.

[497b13] Thể tánh của bốn vô lượng này như thế nào? Tâm từ 453 Chỉ cho Đệ tứ tĩnh lự, Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Nói chung là an trú trong định và tuệ; định tuệ làm tự thể. 454 Chúng sinh ở Dục giới.

455 Tạp A-hàm, kinh Thất xứ, số 42: ““Tỳ-kheo, thế nào là bảy xứ thiện? Tỳ-kheo biết như thật về sự biến hóa tự tại466, ý giải tư duy, hiển thị ấn tượng của chúng.

2. Nội vô sắc tưởng, ngoại chư sắc quán giải thoát:467 Nội vô sắc tưởng, là dựa vào định Vô sắc468 mà ý giải tư duy. Ngoại, là trừ [sắc] của các căn: mắt, tai, mũi, lưỡi và thân, ý giải tư duy sắc còn lại469 . Chư sắc quán, như trước giải thích.

3. Tịnh giải thoát thân tác chứng cụ túc trú giải thoát: Tịnh, là nhất hướng ý giải tư duy các sắc tịnh diệu, để được tăng thượng an lạc trú. Giải thoát, là giải thoát tịnh sắc và bất tịnh sắc mà có công dụng làm chướng ngại tâm470 . Thân, là ý thân471 . Tác chứng, là do trí đoạn [phiền não] mà được tác chứng. Cụ túc trú, như trước đã nói472 . 4. Vô biên hư không xứ giải thoát: Sự giải thoát nơi vô sắc đã được nói ở trên. Ở đây có sai biệt, vì muốn được các thứ thân nghiệp tự tại và vì giải thoát các chướng ngại thân nghiệp tự tại, lại từ bỏ ánh sáng đủ màu, tác ý hư không là vô biên mà ý giải tư duy. 5. Vô biên thức xứ giải thoát: Vì muốn phát khởi các công đức như Thánh thần thông, vô tránh, nguyện trí, vô ngại biện, v.v.., lại vì tư duy.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 lấy vô sân thiện căn làm thể; tâm bi lấy bất hại thiện căn làm thể; tâm hỷ lấy bất tật thiện căn làm thể; tâm xả lấy vô tham thiện căn và vô si thiện căn làm thể.460 Bốn vô lượng này đều là pháp thương xót chúng sinh, tuy nhiên, từ vô lượng chỉ có vô sân; bi vô lượng và hỷ vô lượng đều có một phần vô sân; xả vô lượng có vô tham và một phần vô sân. Lại nữa, đẳng trì461, các tâm và tâm pháp tương ưng với bốn vô lượng; các quyến thuộc ấy đều là thể của bốn vô lượng. Nên biết, trước do sự tăng thượng pháp hành mà khéo tu đối trị nơi tâm, và sau dựa vào các tĩnh lự thanh tịnh, mới được [bốn] vô lượng thanh tịnh.

[497b21] Các giải thoát: Là tám giải thoát, trong kinh có nói rộng.462 1. Hữu sắc chư sắc quán giải thoát:463 Hữu sắc, là dựa vào định hữu sắc464 mà ý giải tư duy. Chư sắc, là các sắc trong [tám] thắng xứ465 ,

[muốn hiểu] rộng thì tự mình phân biệt. Quán, là ở trong chư sắc làm LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 6. Vô sở hữu xứ giải thoát: Hành giả làm những phương tiện để phát khởi các công đức như vậy, đã làm cho đệ tứ tĩnh lự sinh khởi, ở ngay hiện tại phát sinh các công đức, vì muốn chứng đắc trú tự tại nơi tối thắng vô lậu, lại vì giải thoát các chướng ngại trú tự tại, lại tác ý vô sở hữu mà ý giải tư duy.

7. Phi tưởng phi phi tưởng xứ giải thoát: Vì muốn chứng đắc hữu trú tự tại tối đệ nhất, lại vì giải thoát các chướng ngại hữu trú tự tại, lại tác ý phi tưởng phi phi tưởng mà ý giải tư duy.

8. Tưởng thọ diệt giải thoát:473 Vì muốn chứng đắc trú tự tại tối thắng tịch tĩnh, lại vì giải thoát các chướng ngại trú tự tại, lại từ phi tưởng phi phi tưởng xứ mà tâm phan duyên và hơi thở ra vào tới ngưng đều bị diệt trừ.474 [497c19] Thắng xứ: Là tám thắng xứ475, trong kinh có nói rộng.

1. Trong có sắc tưởng, ngoài quán các sắc ít, hoặc tốt hoặc xấu, hoặc kém hoặc hơn; đối với các sắc ấy, thắng tri, thắng kiến các sắc ấy; được tưởng như vậy gọi là thắng xứ đầu tiên.

Trong có sắc tưởng: Đã nói trong các giải thoát.

Ngoài: Là trừ [sắc] của các căn: mắt, tai, mũi, lưỡi và thân, hiển thị các sắc còn lại.

Quán các sắc: Như trên đã nói.

Ít: Ý giải tư duy về sắc thuộc đồ dùng để sống476 .

Hoặc tốt hoặc xấu: Ý giải tư duy về tịnh sắc và bất tịnh sắc mà thuộc về sắc pháp.

Hoặc kém hoặc hơn: Ý giải tư duy về tịnh và bất tịnh của thanh, hương, vị, xúc mà thuộc về sắc pháp. Đối với các sắc ấy: Tác ý tư duy về năng trị và sở trị, chướng ngại công dụng không bị não hại.

Thắng tri: Sử dụng con đường xa-ma-tha.

Thắng kiến: Sử dụng con đường tỳ-bát-xá-na.

Được tưởng như vậy: Đối với [sắc] quả thật tốt và hơn thì biết quả thật tốt và hơn, không có mạn tưởng477, và đối với [sắc] quả thật không tốt và không hơn thì biết quả thật không tốt và không hơn, không có mạn tưởng. 2. Trong có sắc tưởng, ngoài quán các sắc nhiều, hoặc tốt hoặc xấu, hoặc kém hoặc hơn; đối với các sắc ấy, thắng tri, thắng kiến các sắc ấy; được tưởng như vậy gọi là thắng xứ thứ hai Trong có sắc tưởng, ngoài quán các sắc: Như trên có nói.

Nhiều: Tư duy sắc biến được hiển thị bởi hữu tình thế gian và khí thế gian.

Ngoài ra, như trên có nói.

3. Trong không sắc tưởng, ngoài quán các sắc ít, hoặc tốt hoặc 473 Du-già sư địa luận: “Tưởng thọ diệt thân tác chứng cụ túc trú giải thoát”.

474 Trường A-hàm, kinh Thập thượng, số 10: “Thế nào là chín chứng pháp? Đó là chín tận: Nếu nhập Sơ thiền, thì gai nhọn là âm thanh bị diệt trừ. Nhập đệ Nhị thiền, thì gai nhọn là giác và quán bị Xanh: Là câu tổng quát.

Xanh rõ rệt: Là màu xanh câu sinh.

Xanh thấy được: Là do hòa hợp mà thành xanh.

Ánh lên màu xanh: Là hai thứ xanh trên toát ra ánh sáng xanh trong sạch. Như màu xanh, vàng, đỏ, trắng cũng giải thích như vậy. Nói rộng nên biết, ngoài ra như trên có nói.

Ở trong một thắng xứ nêu hai thí dụ là để hiển thị hai thứ sắc:

câu sinh và hòa hợp.

Tám thắng xứ này cùng tu với ba thứ giải thoát duyên sắc480 mà làm sở y chỉ. Bốn thắng xứ sau, ý giải tư duy sắc của Dục giới thiên và sắc của Sắc giới. Lại nữa, các thắng xứ này để đối trị tác ý tư duy về chủng tử tùy trục481 ở hạ địa482, chẳng phải để đối trị tác ý tư duy về sở trị ở tự địa483.

Biến xứ: Là mười biến xứ, trong kinh có nói rộng. Biến xứ đất, một [quán tưởng] có thể hiểu rõ trên dưới và các bên thì không có hai, [mà là] vô lượng. Như vậy, biến xứ nước, biến xứ lửa, biến xứ gió, biến xứ màu xanh, biến xứ màu vàng, biến xứ màu đỏ, biến xứ màu trắng, biến xứ hư không, biến xứ thức, một [quán tưởng] có thể hiểu rõ trên dưới và các bên thì không có hai, [mà là] vô lượng.

Biến xứ đất: Do sắc sở y biến mãn, nên sắc năng y cũng biến mãn, cả hai đều tăng trưởng.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 xấu, hoặc kém hoặc hơn; đối với các sắc ấy, thắng tri, thắng kiến các sắc ấy; được tưởng như vậy gọi là thắng xứ thứ ba.

4. Trong không sắc tưởng, ngoài quán các sắc nhiều, hoặc tốt hoặc xấu, hoặc kém hoặc hơn; đối với các sắc ấy, thắng tri, thắng kiến các sắc ấy; được tưởng như vậy gọi là thắng xứ thứ ba.

Trong không sắc tưởng thì quán ít hay quán nhiều cũng như nhau.

5. Trong không sắc tưởng, ngoài quán các sắc xanh, xanh rõ rệt, xanh thấy được, ánh lên màu xanh478, như hoa ô-mạc-ca, như [người] xứ Bà-la-ni-tư479 nhuộm áo màu xanh; đối với các sắc ấy, thắng tri, thắng kiến các sắc ấy; được tưởng như vậy gọi là thắng xứ thứ năm. 6. Trong không sắc tưởng, ngoài quán các sắc vàng, vàng rõ rệt, vàng thấy được, ánh lên màu vàng, như hoa yết-ni-ca-la, như [người] xứ Bà-la-ni-tư nhuộm áo màu vàng; đối với các sắc ấy, thắng tri, thắng kiến các sắc ấy; được tưởng như vậy gọi là thắng xứ thứ sáu.

7. Trong không sắc tưởng, ngoài quán các sắc đỏ, đỏ rõ rệt, đỏ thấy được, ánh lên màu đỏ, như hoa bàn-đậu-thời-phược-ca, như [người] xứ Bà-la-ni-tư nhuộm áo màu đỏ; đối với các sắc ấy, thắng tri, thắng kiến các sắc ấy; được tưởng như vậy gọi là thắng xứ thứ bảy.

8. Trong không sắc tưởng, ngoài quán các sắc trắng, trắng rõ rệt, trắng thấy được, ánh lên màu trắng, như ngôi sao ô-xa-na, như [người] xứ Bà-la-ni-tư tẩy áo màu trắng; đối với các sắc ấy, thắng tri, thắng kiến các sắc ấy; được tưởng như vậy gọi là thắng xứ thứ tám. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 Một [quán tưởng] có thể hiểu rõ: Là có thể chứng nghiệm [biệt] quán bổ-đặc-già-la này.

Trên dưới và các bên: Là biến mãn các phương và bốn hướng.

Không có hai: Là rời xa các giới, và hiển sắc thuần nhất biến mãn.

Vô lượng: Là không có hạn giới sai biệt, sắc thái biến mãn.

Như biến xứ đất, các biến xứ nước, lửa, gió, màu xanh, màu vàng, màu đỏ và màu trắng cũng lại như vậy, theo đó tương ứng.

Biến xứ hư không: Là để đối trị tất cả sắc tướng484, tác ý tư duy [hư không] biến mãn. Ngoài ra như trên nói.

Biến xứ thức: Là [sự quán] duyên vô lượng thức, tác y tư duy [thức] biến mãn. Ngoài ra như trên nói.

[498b02] Ở đây, do ba giải thoát mà được thắng định tự tại485;

do đã được thắng định tự tại nên mới có thể nói thắng sắc tự tại được thành tựu cực độ.486 Thức [vô biên] xứ trở lên không có biến mãn487 .

[Tác ý vô lượng] và sở duyên vô lượng nên rời xa hình đoạn làm y chỉ cho sự phân biệt. Nên biết, [tám] thắng xứ cùng với [mười] biến xứ đều là các giải thoát có năng lực dẫn đến thanh tịnh đạo. Do các thắng xứ là thắng sở duyên, do các biến xứ là sở duyên biến mãn, [nên sự quán] có năng lực làm cho giải thoát và thanh tịnh.

[498b08] Vô tránh: Là khả năng thủ hộ hoạt động phiền não của người khác, được dẫn nhiếp bởi trí vô si kiến tánh, và vô tránh tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Nhờ hạnh này mà hành nhiều sở hành.

[498b11] Diệu nguyện trí: Là [nguyện trí] đối với tam thế [pháp] và phi thế [pháp]488 mà nhiếp trong các pháp sở tri, như thật liễu tri chúng không sót, được dẫn nhiếp bởi trí vô si kiến tánh, và nguyện trí tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Nhờ hạnh này mà hành nhiều sở hành.

[498b14] Vô ngại giải: Là bốn vô ngại giải, trong kinh có nói rộng.489 1. Pháp vô ngại giải: Là nơi tên gọi sai biệt của nhất thiết chủng và nhất thiết pháp, như thật giác ngộ, được dẫn nhiếp bởi trí vô si kiến tánh, và pháp vô ngại giải tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

2. Nghĩa vô ngại giải: Là nơi mọi sắc thái của nhất thiết chủng và nhất thiết pháp490, như thật giác ngộ, được dẫn nhiếp bởi trí vô si không cần thiết lập thắng xứ và biến xứ.

488 Bốn trí: pháp trí, tỷ trí, đẳng trí và tha tâm trí; 3 trí đầu duyên tam thế (quá khứ, hiện tại, vị lai) và phi thế, trí sau cùng duyên quá khứ. Bốn trí: khổ trí, tập trí, đạo trí và diệt trí; 3 trí đầu duyên tam thế, trí sau cùng duyên phi thế. Ba giải thoát môn: Không tam muội duyên tam thế và phi thế, vô nguyện tam muội duyên tam thế, vô tướng tam muội duyên phi thế.

489 Vô ngại giải, Du-già sư địa luận, quyển 45, tr. 539b4: “1. Trí không thối chuyển của Bồ tát, y chỉ trên tu mà được tác thành, không bị trệ ngại, trong hết thảy dị môn của hết thảy pháp. Đó là pháp vô ngại giải của Bồ tát. 2. Trí không thối chuyển của Bồ tát, y chỉ trên tu mà được tác thành, không bị trệ ngại, trong hết thảy dị biệt tướng của hết thảy pháp. Đó là nghĩa vô ngại biện của Bồ tát. 3. Trí không thối chuyển của Bồ tát, y chỉ trên tu mà được tác thành, không bị trệ ngại, trong tất cả sự huấn thích từ của hết thảy pháp. Đó là từ vô ngại giải của Bồ tát. 4. Trí không thối chuyển của Bồ tát, y chỉ trên tu mà được tác thành, không bị trệ ngại, trong tất cả phân tích phẩm loại của hết thảy pháp.

Đó là biện vô ngại giải của Bô tát.” Đại thừa A-tỳ-đạt-ma Tập luận, quyển 7, tr. 691a27: “Bốn vô ngại giải: 1. Pháp vô ngại giải, y chỉ tĩnh lự, nơi danh sai biệt của tất cả pháp, hoàn toàn không bị trệ ngại, hoặc định hoặc tuệ, và các tâm, tâm sở tương ưng. 2. Nghĩa vô ngại, y chỉ tĩnh lự, nơi các tướng và ý thú, hoàn toàn không bị trệ ngại, hoặc định hoặc tuệ, và các tâm, tâm sở tương ưng. 3. Từ vô ngại, y chỉ tĩnh lự, nơi các phương ngôn âm và ngôn từ huấn thích các pháp, hoàn toàn không bị trệ ngại, hoặc định hoặc tuệ, và các tâm, tâm sở tương ưng. 4. Biện vô ngại, y chỉ tĩnh lự, nơi sự sai biệt của các pháp, hoàn toàn không bị trệ ngại, hoặc định hoặc tuệ, và các tâm, tâm sở tương ưng.” Nhiếp đại thừa luận thích, No. 1598, quyển 7, tr. 424b21: “Do pháp vô ngại, tự tại hiểu rõ tất cả pháp cú. Do nghĩa vô ngại, tự tại thông suốt hết thảy nghĩa lý. Do từ vô ngại, tự tại phân biệt hết thảy ngôn từ. Do LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 kiến tánh, và nghĩa vô ngại giải tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

3. Huấn từ vô ngại giải: Là nơi sự huấn thích từ ngữ của nhất thiết chủng và nhất thiết pháp, như thật giác ngộ, được dẫn nhiếp bởi trược, nặng nề. Còn Phật đệ tử thì có 8 thứ quán là, quán vô thường, khổ, không, vô ngã, như bệnh, như ung nhọt, như mũi tên cắm vào thân, bức não hoạn nạn. Tám thứ Thánh quán ấy vào trong bốn Thánh đế trở thành bốn hành tướng trong mười sáu hành tướng.

Mười sáu hành tướng là: Quán Khổ đế có bốn hành tướng: Vô thường, khổ, không, vô ngã. Quán khổ nhân (Tập đế) có bốn hành tướng: Tập, nhân, duyên, sanh. Quán khổ tận (Diệt đế) có bốn hành tướng: Tận, diệt, diệu, xuất. Quán đạo đế có bốn hành tướng: Đạo, chánh, hành, tích (dấu).

Trong phép quán hơi thở ra vào lại có mười sáu hành tướng: 1. Quán hơi thở vào, 2. Quán hơi thở ra, 3. Quán hơi thở dài, thở ngắn, 4. Quán hơi thở chạy khắp thân, 5. Trừ các thân hành (hơi thở), 6. Thọ hỷ, 7. Thọ lạc, 8. Thọ các tâm hành, 9. Khởi tâm mừng, 10. Tâm khởi thu nhiếp, 11. Tâm khởi giải thoát, 12. Quán vô thường, 13. Quán rã hoại, 14. Quán lìa dục, 15. Quán diệt, 16. Quán vứt bỏ.

Lại có sáu niệm: Niệm Phật là niệm đức Phật là đấng Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác. Như vậy đủ mười hiệu, năm niệm khác như sau sẽ nói.

Thế trí, xuất thế trí, A-la-hán, Bích-chi Phật, Bố-tát, Phật trí. Trí tuệ như vậy biết rõ các pháp gọi là Nhất thiết chủng.

Nhất thiết pháp là: Pháp của thức duyên, là Nhất thiết pháp. Đó là nhãn thức duyên sắc, nhĩ thức duyên tiếng, tỷ thức duyên mùi, thiệt thức duyên vị, thân thức duyên xúc, ý thức duyên pháp. Duyên mắt, duyên sắc, duyên nhãn thức cho đến duyên ý, duyên pháp, duyên ý thức, ấy gọi là Nhất thiết pháp, là pháp của các thức duyên. Lại nữa, pháp của trí duyên là Nhất thiết pháp. Đó là khổ trí biết khổ, tập trí biết tập, đạo trí biết đạo. Thế trí biết khổ, tập, tận, đạo và hư không, chẳng phải thường duyên Diệt đế. Ấy là pháp của trí duyên.

Lại nữa, hai pháp thu nhiếp hết thảy pháp là: Pháp sắc, pháp vô sắc. Pháp có thể thấy, pháp không thể thấy; pháp có đối ngại, pháp không đối ngại; hữu lậu, vô lậu, hữu vi, vô vi;tương ưng với tâm, không tương ưng với tâm; tương ưng với nghiệp, không tương ưng với nghiệp (trong tâm pháp, trừ tư tâm sở, tất cả đều tương ưng, vì nghiệp tức là tư cho nên trừ), pháp gần, pháp xa v.v... Các loại hai pháp như thế thu nhiếp hết thảy pháp (hiện tại và vô vi là pháp gần, vị lai, quá khứ là pháp xa).

Lại nữa, ba pháp thu nhiếp hết thảy pháp, đó là: Thiện, bất thiện, vô ký; học, vô học, phi học phi vô học; kiến đế đoạn, tư duy đoạn, bất đoạn. Lại nữa, ba pháp thu nhiếp hết thảy pháp là: Năm uẩn, mười hai nhập, mười tám giới. Đem các loại ba pháp như thế thu nhiếp hết thảy pháp.

Lại có bốn pháp thu nhiếp hết thảy pháp, đó là:Pháp quá khứ, vị lai, hiện tại, pháp chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại. Pháp ràng buộc ở Dục giới, pháp ràng buộc ở Sắc giới, pháp ràng buộc ở Vô sắc giới, pháp không ràng buộc. Pháp từ nhân thiện, pháp từ nhân bất thiện, pháp từ nhân vô ký, pháp chẳng phải từ nhân thiện, bất thiện, vô ký. Pháp duyên, pháp duyên không duyên, pháp duyên duyên không duyên, pháp chẳng phải duyên duyên chẳng phải duyên không duyên. Các loại bốn pháp như vậy thu nhiếp hết thảy pháp.

Lại có năm pháp thu nhiếp hết thảy pháp, đó là: Sắc, tâm, tâm tương ưng, tâm không tương ưng và pháp vô vi. Các loại như vậy thu nhiếp hết thảy pháp.

Lại có sáu pháp thu nhiếp hết thảy pháp, đó là pháp thấy khổ đoạn, pháp thấy tập đoạn, pháp thấy tận đoạn, pháp thấy đạo đoạn, pháp tư duy đoạn và pháp chẳng đoạn. Các loại sáu pháp như vậy, cho đến vô lượng, thu nhiếp hết thảy pháp. Ấy là Nhất thiết pháp.” (HT. Thích Thiện Siêu dịch) trí vô si kiến tánh, và huấn từ vô ngại giải tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

4. Biện tài vô ngại giải: Là nơi sự thông đạt của nhất thiết chủng và nhất thiết pháp, như thật giác ngộ, được dẫn nhiếp bởi trí vô si kiến tánh, và biện tài vô ngại giải tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

Nhờ hạnh này mà hành nhiều sở hành.

Thần thông: Là sáu thần thông, trong kinh có nói rộng.

1. Thần cảnh trí kiến tác chứng thông: Là thị hiện mọi chủng loại thân nghiệp một cách tự tại nhờ trí vô si kiến tánh, và thần cảnh trí kiến tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Nhờ hạnh này mà hành nhiều cảnh giới quyết định.

2. Thiên nhĩ trí kiến tác chứng thông: Là tùy nghe được mọi chủng loại ngữ nghiệp một cách tự tại nhờ trí vô si kiến tánh, và thiên nhĩ trí kiến tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Nhờ hạnh này mà hành nhiều cảnh giới quyết định.

3. Tâm sai biệt trí kiến tác chứng thông: Là đi vào mọi chủng loại tâm hành của người khác nhờ trí vô si kiến tánh, và tâm sai biệt trí kiến tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Nhờ hạnh này mà hành nhiều cảnh giới quyết định.

4. Túc trú tùy niệm trí kiến tác chứng thông: Là đi vào mọi chủng loại hành nghiệp thú hướng ở vô số đời trước491 nhờ trí vô si kiến tánh, và túc trú tùy niệm trí kiến tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Nhờ hạnh này mà hành nhiều cảnh giới quyết định. tay. Cũng vậy, như đỉnh đầu v.v… có những chi tiết khác, mỗi tướng theo tên gọi cần được nói rộng.

Hảo: Là tám mươi vẻ đẹp, trong kinh có nói rộng495 .

Chính là các vẻ đẹp đầy đủ và tương nhiếp, như trong Bồ-tát địa496 nói đến. Theo nhu yếu của chúng sinh mà tùy thắng tương nhiếp, như trong kinh Đại tuệ độ497 có nói. Để phân biệt rõ các vẻ đẹp, nên xem trong kinh có nói rộng phân biệt các tướng.

Thanh tịnh: Là bốn tất cả tướng thanh tịnh498, trong kinh có nói rộng.

1. Y chỉ thanh tịnh: Do Như lai chứng đắc tất cả tướng thanh tịnh trí và tất cả tướng thanh tịnh đoạn, nên ở trong sự y chỉ thủ, trú xả [của tĩnh lự], hoàn toàn tự tại vô thượng.

2. Cảnh giới thanh tịnh: Do Như lai chứng đắc tất cả tướng thanh tịnh trí và tất cả tướng thanh tịnh đoạn, nên ở trong cảnh giới của tất cả sự biến hóa, hoàn toàn tự tại vô thượng.

3. Tâm thanh tịnh: Do Như lai chứng đắc tất cả tướng thanh tịnh trí và tất cả tướng thanh tịnh đoạn, nên tất cả tướng thiện căn thế gian và xuất thế gian được tăng trưởng trong tâm, hoàn toàn tự tại vô thượng. 4. Trí thanh tịnh: Do Như lai chứng đắc tất cả tướng thanh tịnh LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 5. Sinh tử trí kiến tác chứng thông: Là đi vào mọi chủng loại hành nghiệp thú hướng của hữu tình nhờ trí vô si kiến tánh, và sinh tử trí kiến tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Nhờ hạnh này mà hành nhiều cảnh giới quyết định.

6. Lậu tận trí kiến tác chứng thông: Là đi vào sự xuất ly tất cả phiền não và khổ não không dư tàn nhờ trí vô si kiến tánh, và lậu tận trí kiến tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Nhờ hạnh này mà hành nhiều cảnh giới quyết định. Lại nữa, kệ tụng:

Các tướng hảo, thanh tịnh Và các lực, vô úy Bất hộ và niệm trú Vĩnh đoạn các tập khí. (kệ 15)

[498c10] Các tướng: Là ba mươi hai tướng đại trượng phu, trong kinh có nói rộng.492 Một bậc khéo an lập đầy đủ tướng đại trượng phu. Do Như lai khéo viên mãn tư lương bồ-đề493 và thọ trì đầy đủ hạnh bình đẳng mà cảm được các tướng này. Do có được các tướng này mà một người vừa nhìn thấy liền tin rằng Như lai là bậc đại trượng phu494 có đủ tướng, đủ tiêu chuẩn, đủ dáng vẻ, thật khéo an lập đầy đủ tướng. Như vậy, các tướng đại trượng phu khác cũng tương thích, cần phải biết. Ví dụ như cánh tay nên nói là tướng cánh tay, tiêu chuẩn cánh tay, dáng vẻ cánh 495 Phật bản hạnh tập kinh 佛本行集經, No. 190. Đại bát nhã ba-la-mật-đa kinh, No. 220, quyển 381, LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 trí và tất cả tướng thanh tịnh đoạn, ở trong tất cả tướng sở tri, trí vô trước vô ngại, hoàn toàn tự tại vô thượng.

[499a03] Các lực: Là mười lực của Như lai, trong kinh có nói rộng499 .

1. Trí lực xứ phi xứ: Ở trong nhân quả của tất cả tướng mà có thể như thật vấn ký500 bằng trí tánh vô ngại501, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

2. Trí lực tự nghiệp502: Nơi các biệt xứ503 của tất cả tướng đã tương tục, đã khởi nghiệp nhân, đã được quả báo, mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. 3. Trí lực tĩnh lự giải thoát tam-ma-địa tam-ma-bát-để504: Là nhiếp thọ thế gian thanh tịnh và công đức phương tiện của tất cả tướng, mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

4. Trí lực căn thượng hạ505: Qua xuất thế gian công đức sở y của tất cả tướng, hữu tình căn tánh sai biệt506 được giáo hóa, mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

5. Trí lực chủng chủng thắng giải: Nơi tất cả tướng, hữu tình với a-thế-da sai biệt507 được giáo hóa, mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

6. Trí lực chủng chủng giới: Nơi tất cả tướng, hữu tình với tùy miên sai biệt508 được giáo hóa, mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

7. Trí lực biến thú hành509: Nơi tất cả tướng, thừa xuất ly sai biệt510, mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy 499 Tạp A-hàm, kinh Thập lực, số 684. Kinh Đại phẩm Bát-nhã, phẩm Quảng thừa: “Lại có đại Bồ tát Đại thừa, chính là thập lực. Những gì là mười? Một là, Phật biết như thiệt những tướng thị xứ, bất thị xứ của tất cả pháp. Hai là, Phật biết như thiệt những nghiệp, những thọ pháp của chúng sanh khác, biết chỗ tạo nghiệp, biết nhơn duyên, biết báo của chúng sanh khác. Ba là, Phật biết như thiệt những tướng cấu tịnh sai khác của các thiền giải thoát, các tam muội và các định. Bốn là, Phật biết như thiệt những tướng căn tánh thượng hạ của chúng sanh khác. Năm là, Phật như thiệt biết những loại dục giải của chúng sanh khác. Sáu là, Phật như thiệt biết vô số tánh loại sai khác của thế gian.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. 8. Trí lực túc trú trì niệm: Nơi tất cả tướng, tiền tế thú sai biệt511 , mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

9. Trí lực sinh tử: Nơi tất cả tướng, hậu tế thú sai biệt512, mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

10. Trí lực lậu tận: Nơi tất cả tướng, thú phi thú xuất ly phương tiện sai biệt513, mà có thể như thật vấn ký bằng trí tánh vô ngại, và trí lực ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

[499a23] Vô úy: Là bốn vô úy514, trong kinh có nói rộng.515 1. Phật nói lời thành thật: “Ta là bậc Chánh đẳng giác. Nếu có lời gạn hỏi rằng, trong pháp như vậy không có Chánh đẳng giác. Ta đối với lời gạn hỏi ấy chánh kiến vô duyên, cho nên vô úy.” Nghĩa là đức Như lai chứng được nhất thiết chủng trí diệu thiện thanh tịnh.

2. Phật nói lời thành thật: “Ta đã hết các lậu. Nếu có lời gạn hỏi rằng, trong pháp như vậy chưa hết hẳn các lậu. Ta đối với lời gạn hỏi ấy chánh kiến vô duyên, cho nên vô úy.” Nghĩa là đức Như lai chứng được nhất thiết chủng đoạn diệu thiện thanh tịnh.

Hai vô úy này dựa vào công đức lợi mình. 3. Phật nói lời thành thật: “Ta vì các đệ tử nói pháp chướng ngại516 [rằng], nhiễm ắt là chướng517 . Nếu có lời gạn hỏi rằng, trong pháp như vậy tập quen đắm nhiễm không thể là chướng. Ta đối với lời gạn hỏi ấy chánh kiến vô duyên, cho nên vô úy.” Nghĩa là đức Như lai vì giáo hóa các hữu tình mà nói nhất thiết chủng pháp sở đối trị518 . 4. Phật nói lời thành thật: “Ta vì các đệ tử nói đạo xuất ly, tu tập quyết định xuất ly. Nếu có lời gạn hỏi rằng, tuy tu tập đạo như vậy nhưng không thể xuất ly, không chắc hết khổ và chứng biên tế khổ.

Ta đối với lời gạn hỏi ấy chánh kiến vô duyên, cho nên vô úy.” Nghĩa là đức Như lai vì giáo hóa các hữu tình mà nói nhất thiết chủng pháp năng đối trị519 . Hai vô úy này dựa vào công đức lợi người.

[499b09] Bất hộ: Là ba bất hộ520, trong kinh có nói rộng.

cũng thanh tịnh hiện hành thân nghiệp thì cần gì che giấu, cho nên LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 không cần giữ gìn.” Nghĩa là trong tất cả chủng, trong mọi thời gian, thân nghiệp của Như lai diệu thiện thanh tịnh. Khi chánh thuyết pháp giáo hóa các hữu tình, Như lai dùng thắng lực [của thân nghiệp diệu thiện thanh tịnh] để chiết phục, nhiếp thọ tất cả đồ chúng.

2. “Như lai hiện hành ngữ nghiệp diệu thiện thanh tịnh, lúc nào cũng thanh tịnh hiện hành ngữ nghiệp thì cần gì che giấu, cho nên không cần giữ gìn.” Nghĩa là trong tất cả chủng, trong mọi thời gian, ngữ nghiệp của Như lai diệu thiện thanh tịnh. Khi chánh thuyết pháp giáo hóa các hữu tình, Như lai dùng thắng lực [của ngữ nghiệp diệu thiện thanh tịnh] để chiết phục, nhiếp thọ tất cả đồ chúng.

3. “Như lai hiện hành ý nghiệp diệu thiện thanh tịnh, lúc nào cũng thanh tịnh hiện hành ý nghiệp thì cần gì che giấu, cho nên không cần giữ gìn.” Nghĩa là trong tất cả chủng, trong mọi thời gian, ý nghiệp của Như lai diệu thiện thanh tịnh. Khi chánh thuyết pháp giáo hóa các hữu tình, Như lai dùng thắng lực [của ý nghiệp diệu thiện thanh tịnh] để chiết phục, nhiếp thọ tất cả đồ chúng.

[499b15] Niệm trú: Là ba niệm trú521, trong kinh có nói rộng.

Khi nhiếp thọ giáo hóa chúng, đối với ba loại đồ chúng mà thực hành sai biệt522, Như lai trú tối thắng xả, tâm tánh không tham ái, không sân khuể, không nhiễm ô. [499b18] Vĩnh đoạn các tập khí: Là chư Như lai đã xuất ly vô lượng, vô số đại kiếp sinh tử không có bắt đầu, vì chứng tự tánh bất tùy chuyển523. Vĩnh đoạn các tập khí thì chứng được trí đức và đoạn đức diệu tịnh của Như lai.

Lại nữa, kệ tụng:

Không quên mất diệu pháp Và Như lai đại bi Phật bất cộng đức pháp Nhất thiết chủng diệu trí. (kệ 16)

[499b23] Luận giải: Không quên mất diệu pháp: Là [Như lai] chứng nhất thiết chủng [trí], là giáo hóa tất cả hữu tình, là làm tất cả sự mà không bỏ lỡ cơ hội. Không quên mất diệu pháp thì chứng được trí đức và đoạn đức diệu tịnh của Như lai. [499b26] Và Như lai đại bi: Tâm bi của Như lai do bốn thứ nhân duyên nên gọi là đại bi:

1. Y chỉ sự chuyển y sở tác thành tựu524 để được nhất thiết chủng [trí] diệu thiện thanh tịnh.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 duyên với cảnh giới khổ đau với mọi hình thái. [499c02] Phật bất cộng đức pháp: Là mười tám pháp bất cộng của Phật, trong kinh có nói rộng.526 Mười tám pháp bất cộng này vượt qua Thanh văn địa và Độc giác địa, được thiết lập như sau: 1. Như lai không có nghiệp lầm lỗi: Là [thân] không có phạm lầm lỗi, vì [thân] không nhiễm ô.

2. Không có lời nói gấp gáp: Là [miệng] không có lời nói vội vã, cười cợt, vì [miệng] không nhiễm ô.

3. Không có niệm quên mất: Là [ý] không có tùy niệm dù cửu tác cửu thuyết527, vì [ý] không nhiễm ô.

4. Không có tâm chẳng định: Là ở trong tất cả uy nghi: đi, đứng, ngồi, nằm, tác ý đẳng trì hằng tùy chuyển.

bỏ sự hữu tình529. 7. Nguyện dục không thoái chuyển: Là được thanh tịnh sở tri chướng.

Giống nguyện dục không thoái chuyển, như vậy:

8. Chánh cần không thoái chuyển.

9. Niệm không thoái chuyển.

10. Đẳng trì không thoái chuyển. 11. Tuệ không thoái chuyển.

12. Giải thoát, giải thoát tri kiến không thoái chuyển. 13. Trí vô trước vô ngại biết đời quá khứ: Là muốn tác ý, trong khoảnh khắc, biết hết mọi thứ.

14. Trí vô trước vô ngại biết đời vị lai: Là muốn tác ý, trong khoảnh khắc, biết hết mọi thứ.

15. Trí vô trước vô ngại biết đời hiện tại: Là muốn tác ý, trong LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 [499c19] Nhất thiết chủng diệu trí: Là chứng được trí đức và đoạn đức tối cực thanh tịnh của Như lai; là đối với hai pháp nhiễm ô và thanh tịnh, trong đó có vô số sắc thái sai biệt, [được biết] bởi trí tánh vô ngại, và trí ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp. Lại nữa, Như lai trú cảnh giới vô lậu, vì làm việc cần làm cho tất cả hữu tình, nơi mười phương quốc độ, biểu thị cuộc đời đức Phật có hiện thân ngôn thuyết, tâm có sở hành, đã tuyên thuyết thành Đẳng chánh giác, chuyển diệu pháp luân, nhập đại tịch diệt, [biểu hiện] bằng trí tánh vô ngại, và trí ấy tương ưng với đẳng trì, với các tâm và tâm pháp.

Đây cũng gọi là nhất thiết chủng diệu trí.

[499c27] Lại nữa, các công đức của Phật như tướng hảo, thanh tịnh, v.v… là thích nghĩa của kinh, trình bày sơ lược. Nếu phân biệt rộng thì xem ở Bồ-tát địa531, nên biết. Như vậy, đã nói riêng về chín sự, nay sẽ nói tổng phân biệt.

Kệ tụng:

Nên biết chín sự trên Đầu là hai sở y Tiếp hai, sau sáu chủng: Nhiếp tạp nhiễm, thanh tịnh. (kệ 17)

Là nhiễm y sai biệt Là thanh tịnh sở duyên532 Vì tâm chẳng lưu tán

Nên chánh tu phương tiện. (kệ 18)

Là phần vị sai biệt Ngôn thuyết đẳng các nhân Quả là các công đức Số, thứ tự chỉ vậy. (kệ 19)

[500a07] Luận giải:

Trong chín sự trên, đầu tiên là sự nhất thiết pháp làm sở y cho hai: 1. Sở y của tạp nhiễm; 2. Sở y của thanh tịnh. Do hai sự tiếp theo nhiếp các tạp nhiễm, đó là: 1. Sự giới; 2. Sự tạp nhiễm.

Do sáu sự sau cùng nhiếp các thanh tịnh, đó là: 1. Sự đế; 2. Sự y chỉ; 3. Sự giác phần; 4. Sự chúng sinh; 5. Sự quả; 6. Sự công đức.

Hai sự nhiếp các tạp nhiễm, trong đó [sự giới] là sở y của tạp nhiễm và [sự tạp nhiễm] là sai biệt của tạp nhiễm533.

Sáu sự nhiếp các thanh tịnh đều là cảnh giới thanh tịnh. Ở trong cảnh giới ấy thì tâm không lưu tán; tâm không lưu tán thì nơi đối tượng sở duyên mà chánh [tu] phương tiện.

Là phần vị sai biệt, ngôn thuyết đẳng các nhân534 là chánh

[tu] phương tiện. Quả là các công đức535 là quả của chánh [tu] phương tiện.

Ở đây, phần vị sai biệt và ngôn thuyết đẳng nhân, hai cái này thiết lập sự chúng sinh, nên biết.

được sự thanh tịnh của tâm”; quyển 19 nói: “Thanh tịnh sở duyên là bốn thánh đế và chân như.” LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 Ngôn thuyết đẳng các nhân, là ngôn thuyết dễ hiểu, là tùy thuận thế gian, là tránh xa sự sợ hãi, là làm cho phát sinh đức tin và sự hiểu biết về công đức và tội lỗi của mình và của người.

Do nhân duyên ấy mà chín sự này có con số nhất định và thứ tự nhất định, nên biết.

Vì muốn tư lượng chín sự như trên thì cần phải nói rộng.

Kệ tụng:

Muốn tư lượng vô lượng Các vấn đáp sai biệt Do chư Phật ngữ ngôn Sự nhiếp và tưởng nhiếp. (kệ 20)

[500a24] Nếu muốn tư lượng chín sự như trên thì có vô lượng vấn đáp sai biệt. Do hai thứ nhiếp đưa đến sự tư duy trù lượng, đó là: 1.

Sự [thi thiết] nhiếp tất cả ngữ ngôn của Phật536; 2. Tưởng [phân biệt] nhiếp tất cả ngữ ngôn của Phật.

Trong đó, sự [thi thiết]nhiếp tất cả ngữ ngôn của Phật, là hiểu537 biết ba thứ kinh: 1. Kinh Tăng thập538; 2. Kinh Quảng nghĩa539; 3. Kinh Tập dị môn540 . Tưởng [phân biệt] nhiếp tất cả ngữ ngôn của Phật, là hiểu biết bốn ôn-đà-nam già-tha541. Những gì là bốn?

Kệ tụng:

Cú, mê hoặc, hý luận Trú, chân thật, tịnh, diệu Tịch tĩnh, tánh, đạo lý Giả thi thiết, hiện quán (tụng 1)

Phương sở, vị, phân biệt Tác, chấp trì, tăng, giảm Ám, ngữ, sở giác, thượng Viễn ly, chuyển, tàng hộ (tụng 2) Giản trạch và hiện hành Thụy miên và tương thuộc Các tương nhiếp, tương ứng Thuyết, nhiệm trì, thứ đệ (tụng 3)

Sở tác, cảnh, du-già Xa-ma-tha và quán LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 Chư tác ý, giáo thọ

Đức, bồ-đề, thánh giáo.542 (tụng 4)

[500b09] Luận giải:

(1) Cú: Là sáu xứ543, [bao gồm] vô lượng cảnh giới, vô lượng phương sở, vô lượng thời tiết.

Lại có ba giới: 1. Dục giới; 2. Sắc giới; 3. Vô sắc giới.

Lại có ba giới: 1. Tiểu thiên thế giới; 2. Trung thiên thế giới; 3. Đại thiên thế giới.

Lại có bốn chúng: 1. Chúng tại gia; 2. Chúng xuất gia; 3. Chúng Ô-ba-sách-ca544; 4. Chúng phi nhân.

Lại có ba thọ: Khổ thọ, lạc thọ và bất khổ bất lạc thọ.

Lại có ba đời: Đời quá khứ, đời vị lai và đời hiện tại.

Lại có Tam bảo: Phật bảo, Pháp bảo và Tăng bảo.

Lại có ba pháp: Pháp thiện, pháp bất thiện và pháp vô ký.

Lại có ba thứ tạp nhiễm: Phiền não tạp nhiễm, nghiệp tạp nhiễm và sinh tạp nhiễm.

Lại có bốn Thánh đế: Khổ, tập, diệt và đạo. Lại có chín thứ đệ định: Sơ tĩnh lự, đệ nhị tĩnh lự, đệ tam tĩnh lự, đệ tứ tĩnh lự, Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ và Diệt thọ tưởng định. Lại có ba mươi bảy pháp bồ-đề phần: Bốn niệm trú, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy biến giác chi và tám Thánh đạo chi. Lại có bốn loại quả sa-môn: Quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn và quả A-la-hán tối thắng.

Lại có rất nhiều công đức tối thắng: Bốn vô lượng, tám giải thoát, tám thắng xứ, mười biến xứ, vô tránh, nguyện trí, bốn vô ngại biện, sáu thần thông v.v… Lại dựa vào phẩm Quảng thừa545 có năm thứ sự: 1. Tướng; 2.

Danh; 3. Phân biệt; 4. Chân như; 5. Chánh trí.

Lại có hai thứ không tánh: 1. Chúng sinh không tánh; 2. Pháp không tánh. Lại có hai thứ vô ngã tánh: 1. Chúng sinh vô ngã tánh; 2. Pháp vô ngã tánh.

Lại có sự hành nơi trung đạo rời xa hai bên: rời xa bên tăng ích và bên tổn giảm546.

Lại có bốn thứ chân thật: 1. Thế giới sở thành; 2. Đạo lý sở thành; 3. Phiền não chướng tịnh trí sở thành xứ; 4. Sở tri chướng tịnh trí sở thành xứ.547 544 Ô-ba-sách-ca (S. Upàsaka) = Ưu-bà-tắc, cận sự nam.

545 Kinh Đại phẩm Bát-nhã, quyển 6, phẩm Quảng thừa, thứ 19. Đại Phẩm Bát-nhã 25.000 bài tụng (Pancavimsati - Sàhasrikà - Prajnãpàramita) gồm 27 hay 30, 40 cuốn 9 Phẩm. Cưu-ma-la-thập (Kumarajva) đến Trung hoa dịch kinh Đại Phẩm Bát-Nhã ra Hán văn đề là Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật-đa kinh 546 Nơi hữu tình, chấp ngã là tăng ích, chấp vô ngã là tổn giảm. Nơi các pháp, chấp tâm có thật là tăng ích, chấp tâm không có thật là tổn giảm. Luận Biện trung biên: “Nơi nhân, quả và dụng, nếu không tăng ích và không tổn giảm, chính là nghĩa của duyên khởi.”

547 Kinh Bồ tát địa trì, phẩm Chân thật nghĩa: “Thế nào là chân thật nghĩa? Lược nói có hai thứ: 1. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 Lại có bốn thứ tầm tư: Tầm tư danh, tầm tư sự, tầm tư tự tánh giả lập và tầm tư sai biệt giả lập.548 Lại có bốn thứ như thật biến trí: Tầm tư danh được dẫn bởi như thật biến trí, tầm tư sự được dẫn bởi như thật biến trí, tầm tư tự tánh giả lập được dẫn bởi như thật biến trí, và tầm tư sai biệt giả lập được dẫn bởi như thật biến trí.549 Lại có ba thứ tự tánh: 1. Tự tánh biến kế sở chấp; 2. Tự tánh y tha khởi; 3. Tự tánh viên thành thật.

Lại có ba thứ tánh vô tự tánh: 1. Tánh tướng vô tự tánh; 2. Tánh sinh vô tự tánh; 3. Tánh thắng nghĩa vô tự tánh.

Lại có năm sắc thái đại bồ-đề: Tự tánh, công dụng, phương tiện, [lưu] chuyển và hoàn [diệt].550 Lại có năm thứ đại thừa: 1. Chủng tử đại thừa; 2. Thú nhập đại thừa; 3. Thứ đệ đại thừa; 4. Chánh chuyển đại thừa; 5. Chánh chuyển quả đại thừa. [Theo thứ tự], đó là: tối sơ phát tâm, đối với các hữu tình khởi tâm đại bi, ba-la-mật-đa, nhiếp [chúng sinh] sự, mình người tương tục thành thục.551 Lại có năm vô lượng tưởng: 1. Hữu tình giới vô lượng tưởng;

2. Thế giới vô lượng tưởng; 3. Pháp giới vô lượng tưởng; 4. Sở điều phục giới vô lượng tưởng; 5. Sở điều phục phương tiện giới vô lượng tưởng.552 Lại có chân thật nghĩa tùy chí [chân như và trí]: Là tất cả vô lượng pháp tùy đưa đến chân như và chánh trí [vô phân biệt].553

Lại có bất tư nghị uy đức tín giải.

Lại có trí vô chướng ngại.554 Lại có ba mươi hai tướng đại trượng phu và tám mươi vẻ đẹp tùy hình. Lại có bốn thứ tất cả tướng thanh tịnh, mười lực, bốn vô sở úy, ức tưởng mà biết, không phải từ sự tu tập, gọi là thế gian sở tri chân thật nghĩa. Thế nào là học sở tri chân thật nghĩa? Như người trí ở thế gian dựa vào trí quan sát, trí so sánh, và từ thầy nghe, suy gẫm, tu học. Đó là quyết định trí sở hành xứ pháp được kết tập, thiết lập, gọi là học sở tri chân thật nghĩa. Thế nào là phiền não chướng tịnh trí sở hành xứ pháp chân thật nghĩa? Đó là vô lậu trí của tất cả Thanh văn, Duyên giác. Qua phương tiện vô lậu, qua cảnh giới tu hành của thế trí tùy sinh, đối với phiền não chướng mà trí ấy duyên với, thì ở đời vị lai các phiền não chướng hoàn toàn không (11) Giả thi thiết: Duy đối với pháp, giả lập chúng sinh, và duy đối với tướng, giả lập các pháp.

(12) Hiện quán: Là sáu thứ hiện quán558, sẽ nói trong phẩm Thành hiện quán.

[0501a05] (13) Phương sở: Là sắc uẩn.

(14) Vị: Là thọ uẩn.

(15) Phân biệt: Là tưởng uẩn.

(16) Tác: Là hành uẩn.

(17) Chấp trì: Là thức uẩn. (18) Tăng: Nên biết có hai thứ: 1. Phiền não tăng; 2. Nghiệp tăng. (19) Giảm: Cũng có hai thứ: 1. Phiền não giảm; 2. Nghiệp giảm.

(20) Ám: Là vô minh và nghi.

(21) Ngữ: Là mười hai phần ngữ thú559, gọi là ngữ. LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 ba niệm trú, ba bất hộ, đại bi không quên mất pháp, vĩnh đoạn tập khí, nhất thiết chủng diệu trí, như trên đã nói.

Tóm lược có hai thứ: 1. Cú được giải thích theo Thanh văn thừa; 2. Cú được giải thích theo Đại thừa.

(2) Mê hoặc: Là bốn điên đảo: 1. Trong vô thường, điên đảo kế chấp là thường; 2. Trong khổ, điên đảo kế chấp là lạc; 3. Trong bất tịnh, điên đảo kế chấp là tịnh; 4. Trong vô ngã, điên đảo kế chấp là ngã.

(3) Hý luận: Là các phiền não và tạp phiền não các uẩn.

(4) Trú: Là bốn thức trú và bảy thức trú.555

(5) Chân thật: Là chân như và bốn Thánh đế.

(6) Tịnh: Là ba thứ tịnh tánh: 1. Tự thể tịnh tánh; 2. Cảnh giới tịnh tánh; 3. Giai vị tịnh tánh.556 (7) Diệu: Tam bảo xứ thù thắng được thiết lập, gọi là diệu.

(8) Tịch tĩnh: Là bản thân mong muốn có được thiện pháp, cho đến tất cả bồ-đề phần pháp và các quả chứng, đều gọi là tịch tĩnh.

(9) Tánh: Là các pháp [thể] tướng: tự tướng, cộng tướng, giả lập tướng, nhân tướng, quả tướng v.v…, gọi chung là tánh.

(10) Đạo lý: Là các duyên khởi và bốn đạo lý557 .

555 Trường A-hàm, kinh Chúng tập: “Lại có bốn pháp tức là bốn trú xứ của thức: sắc là trú xứ của là do nhân tố và duyên tố mà phát sanh các hành và phát sanh ngôn từ liên quan các hành. Thứ 2, đạo lý tác dụng là do nhân tố và duyên tố mà các pháp sanh, các pháp thành, các pháp sanh thành rồi tác dụng. Thứ 3, đạo lý chứng thành là do nhân tố và duyên tố mà làm cho ý nghĩa nói ra được xác lập và làm cho người nghe hiểu biết chính xác. Thứ 4, đạo lý pháp nhĩ là Như lai xuất thế hay không xuất thế, pháp tánh các pháp vẫn an lập, pháp giới các pháp vẫn an trú.” (HT. Thích Trí Quang dịch) Trong 4 đạo lý, đạo lý 1, 2 và 3 là sự thật tương đối; đạo lý 4 là sự thật tuyệt đối.

558 Sáu thứ hiện quán: 1. Tư hiện quán: Trí tuệ hiện quán sinh khởi cùng lúc với hỷ thọ do tư duy LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 (22) Sở giác: Là mọi loại pháp nghĩa được thuyết, gọi là sở giác.

(23) Thượng: Là các quả sa-môn.

(24) Viễn ly: Là năm thứ viễn ly: 1. Viễn ly ác hành; 2. Viễn ly dâm dục; 3. Viễn ly đồ dùng; 4. Viễn ly tụ hội560; 5. Viễn ly phiền não. (25) Chuyển: Là ba cõi và năm thú. (26) Tàng hộ: Là lưu luyến quá khứ, mong cầu vị lai, tham đắm hiện tại.

(27) Giản trạch: Là nhất hành, thuận tiền cú, thuận hậu cú, sự cú, vô sự cú. Lại có pháp hữu sắc, pháp vô sắc, pháp hữu kiến, pháp vô kiến, pháp hữu đối, pháp vô đối, pháp hữu lậu, pháp vô lậu, pháp hữu vi, pháp vô vi, pháp hữu tịnh, pháp vô tịnh, pháp có dính mắc mùi vị, pháp không dính mắc mùi vị, pháp dựa vào ưa đắm, pháp dựa vào xuất ly, pháp thế gian, pháp xuất thế gian, pháp nhiếp thuộc, pháp không nhiếp thuộc, pháp ở trong, pháp ở ngoài, pháp thô, pháp tế, pháp hơn, pháp kém, pháp xa, pháp gần, pháp có sở duyên, pháp không sở duyên, pháp tương ưng, pháp không tương ưng, pháp hữu hành, pháp vô hành, pháp có sở y, pháp không sở y, pháp là nhân, pháp không phải nhân, pháp là quả, pháp không phải quả, pháp dị thục, pháp không phải dị thục, pháp có nhân, pháp không có nhân, pháp có quả, pháp không có quả, pháp có dị thục, pháp không có dị thục, pháp có chấp thọ, pháp không có chấp thọ, pháp bốn đại chủng tạo, pháp không phải bốn đại chủng tạo, pháp đồng phần, pháp bỉ đồng phần561, pháp hữu thượng, pháp vô thượng, pháp quá khứ, pháp vị lai, pháp hiện tại, pháp thiện, pháp bất thiện, pháp vô ký, pháp Dục hệ, pháp Sắc hệ, pháp Vô sắc hệ, pháp hữu học, pháp vô học, pháp phi hữu học, pháp phi vô học, pháp kiến [sở] đoạn, pháp tu [sở] đoạn, pháp vô đoạn562 .

Lại có bốn duyên: 1. Nhân duyên; 2. Đẳng vô gián duyên; 3. Sở duyên duyên; 4. Tăng thượng duyên.563 Lại có bốn y: 1. Y theo pháp, không y theo chúng sinh; 2. Y theo nghĩa, không y theo văn; 3. Y theo kinh liễu nghĩa, không y theo kinh bất liễu nghĩa564; 4. Y theo trí, không y theo thức.

Lại có bốn vô lượng, bốn niệm trú, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy biến giác chi, tám Thánh đạo chi, bốn thứ hành, bốn pháp tích, xa-ma-tha, tỳ-bát-xá-na, tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ, tám giải thoát, tám thắng xứ, mười biến xứ v.v…

(28) Hiện hành: Là các phiền não trói buộc.

(29) Thụy miên: Là các phiền não tùy miên.

(30) Tương thuộc: Là sáu xứ có một y chỉ [là cái thân], cùng [triển chuyển] hỗ tương hệ thuộc. Lại có các pháp năng dẫn nhiếp các pháp khác; các pháp ấy [năng dẫn và sở dẫn] cùng triển chuyển hỗ tương hệ thuộc. Lại có các căn và cảnh giới, [là pháp] năng thủ và sở thủ, cùng hỗ tương hệ thuộc.

(31) Tương nhiếp: Có mười một thứ tương nhiếp: 1. Giới nhiếp; đồng phần và bỉ đồng phần. Xem luận Câu xá, quyển 2, phẩm Phân biệt giới. 562 Kiến sở đoạn là các phiền não được đoạn trừ ở giai đoạn kiến đạo, thấy được đế lý. Tu sở đoạn các phiền não được đoạn trừ ở giai đoạn tu đạo, tức ở niệm tâm thứ 16. Vô đoạn hay phi sở đoạn là các pháp vô lậu không phải là pháp được đoạn trừ được xếp vào phi sở diệt.

563 Nhân duyên là cái nhân làm duyên tố. Đẳng vô gián duyên là nói sự mất đi của giai đoạn trước LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 2. Tướng nhiếp; 3. Chủng loại nhiếp; 4. Phần vị nhiếp; 5. Bất tương ly nhiếp; 6. Thời nhiếp; 7. Phương nhiếp; 8. Toàn phần nhiếp; 9.

Nhất phần nhiếp; 10. Thắng nghĩa nhiếp; 11. Hỗ tương nhiếp.

(32) Tương ưng: Có năm thứ [đồng hành tương ưng]565: 1. Cùng tha tánh tương ưng, chẳng phải tự tánh566; 2. Trong tha tánh tương ưng, cùng pháp bất tương vi tương ưng, chẳng phải pháp tương vi567;

3. Trong pháp bất tương vi tương ưng, cùng hạ, trung, thượng phẩm tương tự tương ưng, chẳng phải không tương tự568; 4. Trong hạ, trung, thượng phẩm tương tự tương ưng, cùng đồng thời tương ưng, chẳng phải dị thời569; 5. Trong đồng thời tương ưng, cùng đồng [phần giới] địa tương ưng, chẳng phải dị [phần giới] địa570 .

(33) Thuyết: Là bốn thứ ngôn thuyết: 1. Kiến ngôn thuyết; 2. Văn ngôn thuyết; 3. Giác ngôn thuyết; 4. Tri ngôn thuyết.571 (34) Nhiệm trì: Là bốn loại thức ăn: 1. Đoạn thực; 2. Xúc thực;

3. Ý tư thực; 4. Thức thực.

(35) Thứ đệ: Là năm loại thứ đệ572: 1. Thứ đệ lưu chuyển573; 2. Thứ đệ thành sở tác574; 3. Thứ đệ tuyên thuyết575; 4. Thứ đệ sinh khởi576; 5. Thứ đệ hiện quán577 . (36) Sở tác: Là tám thứ sở tác: 1. Y chỉ diệt; 2. Y chỉ chuyển; 3.

Biến tri sở duyên; 4. Hỷ lạc sở duyên; 5. Đắc quả; 6. Ly dục; 7. Chuyển căn; 8. Phát khởi thần thông.578 (37) Cảnh: Là bốn thứ sở duyên: 1. Biến mãn sở duyên; 2. Tịnh hành sở duyên; 3. Thiện xảo sở duyên; 4. Tịnh phiền não sở duyên.579

(38) Du-già: Có bốn thứ hay chín thứ.

Bốn thứ: 1. Tín; 2. Dục; 3. Chánh cần; 4. Phương tiện. Chín thứ: 1. Thế gian đạo; 2. Xuất thế gian đạo; 3. Phương tiện đạo; 4. Vô gián đạo; 5. Giải thoát đạo; 6. Thăng tiến đạo; 7. Hạ phẩm đạo; 8. Trung phẩm đạo; 9. Thượng phẩm đạo.

duyên lão tử.

574 Thứ đệ thành sở tác là xuất gia, thọ cụ túc giới, tu 7 phương tiện (quán bất tịnh, quán hơi thở, bốn niệm xứ, noãn pháp, đảnh pháp, nhẫn pháp và thế đệ nhất pháp), được kiến đạo v.v… 575 Thứ đệ tuyên thuyết: Tuyên thuyết chánh pháp theo tinh thần bốn chánh đoạn, hay trước nêu vấn đề sau giải thích, hay chỉ dạy lợi mừng. Thị giáo lợi hỷ (chỉ dạy lợi mừng), là lối thuyết pháp của Phật và Bồ tát, theo đó thị là trình bày cho người nghe rõ thiện ác, tốt xấu; giáo là thuyết phục người nghe bỏ ác làm lành, rời xấu theo tốt; lợi là chỉ ra sự lợi ích của việc thực hành ấy; hỷ là tán thưởng sự thực hành ấy cho người nghe vui mừng.

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 (39) Xa-ma-tha: Là chín thứ tâm trú.580 (40) Quán (tỳ-bát-xá-na): Là ba thứ sự quán, hoặc bốn thứ quán, hoặc sáu sự sai biệt sở duyên quán.

Ba thứ sự quán: 1. Quán hữu tướng; 2. Quán tầm cầu; 3. Quán thẩm sát. Bốn thứ quán: 1. Quán giản trạch các pháp; 2. Quán cực giản trạch các pháp; 3. Quán trù lượng khắp cả; 4. Quán thẩm sát khắp cả.

Sáu sự sai biệt sở duyên quán: 1. Quán nghĩa sở duyên; 2. Quán sự sở duyên; 3. Quán tướng sở duyên; 4. Quán phần sở duyên; 5. Quán thời sở duyên; 6. Quán đạo lý sở duyên.581 (41) Các tác ý: Là bảy thứ tác ý: 1. Tác ý liễu tướng; 2. Tác ý thắng giải; 3. Tác ý viễn ly; 4. Tác ý nhiếp lạc; 5. Tác ý quán sát; 6. Tác ý phương tiện cứu cánh; 7. Tác ý phương tiện cứu cánh quả.582 (42) Giáo thọ: Là năm thứ giáo thọ: 1. Giáo thọ giáo; 2. Giáo thọ chứng; 3. Giáo thọ tùy thứ; 4. Giáo thọ không điên đảo; 5. Giáo thọ thần biến.583 (43) Đức: Như trên đã nói về các pháp công đức như bốn vô lượng, tám giải thoát v.v...

(44) Bồ-đề: Là ba loại bồ-đề: 1. Thanh văn bồ-đề; 2. Độc giác bồ-đề; 3. Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

(45) Thánh giáo: Là tiếp nhận quy y, chế lập học xứ, xây dựng thính giả, thiết lập tư liệu từ thầy, luận giải về bố thí, trì giới, sinh thiên, quở trách mùi vị dục ái, chỉ bày tội lỗi của dục, nói rõ pháp tạp nhiễm và pháp thanh tịnh, dạy dẫn sự xuất ly, xưng tán các công đức, nói rộng tất cả phần pháp về thanh tịnh. Lại nữa, kệ tụng:

Nếu muốn chánh tu hành Biến tri đẳng công đức Cần mười thứ pháp hành Và sáu thứ lý thú. (kệ 21)

[501c17] Luận giải: Các hành giả đối với chín sự đã nói, muốn tu hành chính xác, muốn biến tri, vĩnh đoạn, tác chứng, tu tập các công 580 Du-già sư địa luận, quyển 30, phẩm Xà ma tha nói đến chín thứ tâm trú: “Một, nội trú, còn gọi là linh trú, tối sơ trú, tức là nhiếp thu nương vào tất cả mọi cảnh duyên bên ngoài, xa lìa tán loạn bên trong, mà khiến cho tâm mình chấp chặt vào cảnh. Hai, đẳng trú, hay là chánh niệm trú, là nhiếp tâm mình vào cảnh động mạnh, khiến tâm mình trú khắp cảnh vi tế. Ba, an trú, hay là phú thẩm trú, là xa lìa tán loạn cùng thất niệm, đem tâm mình trú vào cảnh bên trong. Bốn, cận trú, còn gọi là hậu biệt trú, là gần gũi niệm trú nên lúc nào cũng tác ý. Năm, điều thuận, còn gọi là điều nhu trú, là đem tâm điều phục không cho tan chảy. Sáu, tịch tĩnh, còn gọi là tịch tĩnh trú, thường thấy cái ác tầm tư sâu xa, cùng lỗi lầm của tùy phiền não, cho đến đem tâm nhiếp phục. Bảy, tối cực tịch tĩnh, còn gọi là hàng phục trú, là chế phục do mất niệm mà hiện khởi tầm từ ác cùng tùy phiền não. Tám, chuyên chú nhứ thú, còn gọi là công dụng trú, là nhờ công lực mà định lực được tương tục. Chín, đẳng trì, còn gọi là LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO - TẬP 1 đức v.v... thì cần phải tu học mười thứ pháp hành và sáu thứ lý thú. Mười thứ pháp hành đã nói ở trước.584 Sáu thứ lý thú: 1. Lý thú chân nghĩa; 2. Lý thú chứng đắc; 3.

Lý thú giáo đạo; 4. Lý thú ly nhị biên; 5. Lý thú bất tư nghị; 6. Lý thú ý lạc.585